Σε άμεση κινητοποίηση των αρμόδιων θεσμικών φορέων για τη διάσωση και ανάδειξη ενός κορυφαίου τοπόσημου της Εθνικής Αντίστασης στην Κρήτη καλεί ανοιχτή επιστολή διαμαρτυρίας και καταγγελίας του Βασίλειου Κοκοτσάκη προς την Περιφέρεια Κρήτης, την Αντιπεριφερειάρχη Ρεθύμνου, τον Δήμο Αγίου Βασιλείου και το Υπουργείο Πολιτισμού.

Αφορμή για την παρέμβαση αποτελεί η φημολογούμενη πώληση σε ιδιώτη της ιστορικής οικίας του Νικόλαου Παπαδάκη, ευρύτερα γνωστού ως «Καπετάν Λεμονιά» (1901-1945), εμβληματικού ηγέτη του 44ου Συντάγματος Πεζικού του ΕΛΑΣ Ρεθύμνου, στις Καρίνες Αγίου Βασιλείου. Το ιστορικό κτίσμα, το οποίο παρέμενε επί δεκαετίες σε κατάσταση εγκατάλειψης, αντιμετωπίζει πλέον τον άμεσο κίνδυνο αρχιτεκτονικής και ιστορικής αλλοίωσης προκειμένου να μετατραπεί σε ιδιωτική κατοικία θερινής αναψυχής, πυροδοτώντας έντονες αντιδράσεις για την προστασία της συλλογικής ιστορικής μνήμης.

Η παρατεταμένη αδράνεια, η πώληση σε ιδιώτη και ο κίνδυνος αλλοίωσης

Στην επιστολή του, ο κ. Κοκοτσάκης εκφράζει την έντονη ανησυχία και αγανάκτησή του για τη διαχρονική αδιαφορία των τοπικών αρχών, η οποία οδήγησε το ιστορικό ακίνητο σε κατάσταση δομικής κατάρρευσης και, εν τέλει, στην ιδιωτική αγορά.

Όπως επισημαίνεται χαρακτηριστικά στο κείμενο της καταγγελίας:

«Με την παρούσα επιστολή εκφράζουμε την έντονη ανησυχία, την αγανάκτηση και την κατηγορηματική μας διαμαρτυρία για την παρατεταμένη αδράνεια των τοπικών αρχών, η οποία οδηγεί σε οριστικό αφανισμό ένα κορυφαίο τοπόσημο της Εθνικής Αντίστασης στην Κρήτη. Συγκεκριμένα, το ιστορικό σπίτι του Νικόλαου Παπαδάκη, ευρύτερα γνωστού ως Καπετάν Λεμονιά (1901-1945), εμβληματικού ηγέτη και Καπετάνιου του ηρωικού 44ου Συντάγματος Πεζικού του ΕΛΑΣ Ρεθύμνου, το οποίο βρίσκεται στις Καρίνες Αγίου Βασιλείου, αφέθηκε επί δεκαετίες να ρημάζει. Σαν να μην έφτανε η δομική του κατάρρευση, με βάση πρόσφατες και έγκυρες πληροφορίες, το κτίριο έχει πλέον πωληθεί σε ιδιώτη και κινδυνεύει με πλήρη αρχιτεκτονική και ιστορική αλλοίωση, προκειμένου να μετατραπεί σε ιδιωτική κατοικία καλοκαιρινής αναψυχής».

Η ιστορική διαδρομή του Καπετάν Λεμονιά και ο ρόλος των Καρινών στην Αντίσταση

Η προσωπικότητα του Νικόλαου Παπαδάκη κατέχει ξεχωριστή θέση στην ιστορία της κρητικής αντίστασης κατά των δυνάμεων κατοχής. Διαθέτοντας το σύνολο της προσωπικής του περιουσίας για τις ανάγκες του απελευθερωτικού αγώνα, ηγήθηκε κρίσιμων και νικηφόρων μαχών, μεταξύ των οποίων η Μάχη των Ποταμών, η μάχη στο Αγριοχώραφο του Κουρταλιώτη και στην Κοξαρέ.

Παράλληλα, το ίδιο το χωριό των Καρινών αναδείχθηκε σε κεντρικό «βουλευτήριο» της ενιαίας Αντίστασης, φιλοξενώντας τον Μάρτιο του 1943 την ιστορική Παγκρήτια Συνδιάσκεψη του ΕΑΜ. Μετά την αποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων, ο Καπετάν Λεμονιάς αρνήθηκε κατηγορηματικά να συμμετάσχει στην εμφύλια σύγκρουση, διαλύοντας το αντάρτικο τμήμα του και επιστρέφοντας ειρηνικά στο χωριό του. Η στάση του αυτή είχε τραγική κατάληξη, καθώς τον Ιανουάριο του 1945 δολοφονήθηκε από παρακρατικές δυνάμεις στη θέση «Σαραζίνα».

Αναφερόμενος στη διαχρονική υποτίμηση του μνημείου, ο συντάκτης της επιστολής τονίζει:

«Παρά τα επανειλημμένα αιτήματα των κατοίκων και αντιστασιακών οργανώσεων προς κάθε αρμόδιο για την πολιτιστική αξιοποίηση και αναστήλωση της οικίας, δεν υπήρξε ουσιαστικό ενδιαφέρον. Το γεγονός ότι ένα τέτοιο ιστορικό κειμήλιο αφέθηκε να καταλήξει στην ιδιωτική αγορά προς ιδιωτική εκμετάλλευση, αποτελεί μέγιστη προσβολή για την ιστορική μνήμη της Κρήτης».

Τα αιτήματα προς την Περιφέρεια Κρήτης, το Υπουργείο Πολιτισμού και τον Δήμο Αγίου Βασιλείου

Προκειμένου να αποτραπεί η οριστική αλλοίωση της οικίας, η επιστολή διατυπώνει συγκεκριμένα και άμεσα εφαρμόσιμα αιτήματα προς την Περιφέρεια Κρήτης, την Εφορεία Νεωτέρων Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού και τον Δήμο Αγίου Βασιλείου:

• Άμεσο πάγωμα εργασιών: Έναρξη ελέγχων για τη διακοπή κάθε οικοδομικής παρέμβασης που αλλοιώνει την αρχιτεκτονική και την ιστορικότητα του κτίσματος.

• Χαρακτηρισμός ως διατηρητέου: Κήρυξη της οικίας ως διατηρητέου ιστορικού μνημείου σε συνεργασία με την Εφορεία Νεωτέρων Μνημείων Κρήτης.

• Απαλλοτρίωση ή εξαγορά: Ενεργοποίηση χρηματοδοτικών εργαλείων της Περιφέρειας για την οικονομική ενίσχυση του Δήμου Αγίου Βασιλείου, ώστε το ακίνητο να περιέλθει στη δημοτική ιδιοκτησία.

• Δημιουργία Μουσείου Αντίστασης: Πλήρης αποκατάσταση του κτιρίου στην αρχική του μορφή και μετατροπή του, σε συνδυασμό με το ιστορικό σχολείο των Καρινών, σε επισκέψιμο Μουσείο και Κέντρο Ανάδειξης της Εθνικής Αντίστασης, συνοδευόμενο από τα αναγκαία έργα εξωραϊσμού της περιοχής.

Η προστασία της ιστορικής κληρονομιάς απέναντι στην εμπορευματοποίηση

Κλείνοντας την παρέμβασή του, ο Βασίλειος Κοκοτσάκης θέτει το ζήτημα της διάσωσης των ιστορικών τοποσήμων στις πραγματικές του διαστάσεις, υπογραμμίζοντας την ευθύνη της πολιτείας απέναντι στις παρακαταθήκες των αγώνων του τόπου:

«Η ιστορία και η μνήμη των ηρώων μας δεν είναι εμπορεύσιμα είδη προς τουριστική κατανάλωση. Αναμένουμε τις άμεσες ενέργειές σας για τη σωτηρία του μνημείου πριν να είναι πολύ αργά».