Στην υπογραφή της μεγαλύτερης αμυντικής σύμβασης στην ιστορία των διμερών τους σχέσεων, συνολικού προϋπολογισμού 3,035 δισεκατομμυρίων ευρώ, προχώρησαν στο Τελ Αβίβ η Ελλάδα και το Ισραήλ, επισφραγίζοντας την απόκτηση του ολοκληρωμένου αντιαεροπορικού και αντιπυραυλικού συστήματος «Ασπίδα του Αχιλλέα» (Achilles Shield).

Η συμφωνία, η οποία υπεγράφη στην έδρα του ισραηλινού Υπουργείου Άμυνας και αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες εξαγωγικές επιτυχίες στην ιστορία της ισραηλινής αμυντικής βιομηχανίας, δεσμεύει την Αθήνα σε έναν ριζικό εκσυγχρονισμό της εθνικής αεράμυνας.

Το πρόγραμμα βασίζεται σε τρία διασυνδεδεμένα ισραηλινά πυραυλικά συστήματα, νέους προηγμένους αισθητήρες ραντάρ και ένα ενιαίο δίκτυο διοίκησης και ελέγχου. Τη σύμβαση συνυπέγραψαν ο Γενικός Διευθυντής του Υπουργείου Άμυνας του Ισραήλ, Αμίρ Μπαράμ (Amir Baram), και ο Γενικός Διευθυντής Αμυντικών Εξοπλισμών και Επενδύσεων (ΓΔΑΕΕ), αντιστράτηγος ε.α. Ιωάννης Μπούρας, παρουσία στελεχών της κρατικής διεύθυνσης αμυντικών εξαγωγών SIBAT και των κατασκευαστριών εταιρειών Rafael Advanced Defense Systems και Israel Aerospace Industries (IAI).

Η αρχιτεκτονική τριών επιπέδων: Από το «David’s Sling» στο «Barak MX» και το «SPYDER»

Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» έχει σχεδιαστεί ως ένα ενιαίο εθνικό δικτυοκεντρικό πλέγμα αεράμυνας και όχι ως μεμονωμένη προμήθεια ανεξάρτητων πυροβολαρχιών. Η δομή της αναπτύσσεται σε τρία αλληλοσυμπληρούμενα στρώματα:

• Ανώτερο επίπεδο (David’s Sling): Κατασκευάζεται από τη Rafael σε συνεργασία με τον Οργανισμό Πυραυλικής Άμυνας του Ισραήλ. Προορίζεται για την αναχαίτιση βαρέων ρουκετών, τακτικών βαλλιστικών πυραύλων, βλημάτων κρουζ και λοιπών απειλών μεγάλου βεληνεκούς, με ακτίνα εμπλοκής που αγγίζει τα 300 χιλιόμετρα. Το σύστημα αναλαμβάνει τους επιχειρησιακούς ρόλους των σοβιετικής προέλευσης S-300, λειτουργώντας παράλληλα με τις αμερικανικές πυροβολαρχίες Patriot.

• Ενδιάμεσο επίπεδο (Barak MX): Παραγωγή της IAI, με παραλλαγές αναχαιτιστών που καλύπτουν αποστάσεις από 35 έως 150 χιλιόμετρα. Θα παρέχει προστασία έναντι αεροσκαφών, ελικοπτέρων, μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones), πυραύλων κρουζ και απειλών επιφανείας-επιφανείας, αποτελώντας τον διάδοχο των πεπαλαιωμένων συστοιχιών Hawk.

• Κατώτερο και κινητό επίπεδο (SPYDER): Ανεπτυγμένο από τη Rafael, προσφέρει κινητή προστασία μικρού και μέσου βεληνεκούς (με αποστάσεις εμπλοκής 15, 20 και 40 χιλιομέτρων) απέναντι σε αεροσκάφη, ελικόπτερα, UAVs και βαλλιστικές απειλές μικρού βεληνεκούς. Το σύστημα προορίζεται να αντικαταστήσει τα ρωσικά αντιαεροπορικά Osa-AK και Tor-M1.

Σύμφωνα με προγενέστερες αναφορές του ελληνικού αμυντικού σχεδιασμού, εξετάστηκε μια σύνθεση δύναμης περίπου δύο συστημάτων David’s Sling, έξι πυροβολαρχιών Barak MX και δέκα πυροβολαρχιών SPYDER —μεγέθη που δεν επαναλήφθηκαν στις επίσημες ανακοινώσεις της υπογραφής και παραμένουν σχεδιαστικοί υπολογισμοί.

Βάσει των επιχειρησιακών αναγκών, οι συστοιχίες SPYDER αναμένεται να αναπτυχθούν στα νησιά του Αιγαίου, συμπεριλαμβανομένων τουριστικών περιοχών, το Barak MX θα καλύψει την ηπειρωτική χώρα και τα μεγαλύτερα νησιά, ενώ το David’s Sling θα εξασφαλίζει κάλυψη στρατηγικού βάθους από τοποθεσίες της ηπειρωτικής Ελλάδας.

Ραντάρ ELTA, τεχνητή νοημοσύνη και το σύστημα Drone Dome των 26 εκατ. ευρώ

Ο συντονισμός των οπλικών συστημάτων θα πραγματοποιείται μέσω ραντάρ επιτήρησης και ελέγχου πυρός των ELTA και IAI, σε διασύνδεση με ένα νέο κέντρο διοίκησης και ελέγχου (C2) υπό την καθοδήγηση της Rafael και τη συμμετοχή ελληνικών εταιρειών.

Το σύστημα C2 θα συγχωνεύει σε πραγματικό χρόνο δεδομένα από πολλαπλούς αισθητήρες και μονάδες πυρός, αξιοποιώντας λογισμικό υποστηριζόμενο από Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) για τον ταχύ εντοπισμό, την κατηγοριοποίηση των απειλών και την υπόδειξη της βέλτιστης επιλογής αναχαίτισης. Η νέα αρχιτεκτονική δεν θα αποσύρει άμεσα το σύνολο του υπάρχοντος οπλοστασίου, αλλά θα επικαθίσει πάνω του: οι πυροβολαρχίες Patriot παραμένουν ενεργές στο σύστημα, ενώ προβλέπεται η διασύνδεση του δικτύου με τις νέες φρεγάτες FDI/Belharra, τα αναβαθμισμένα μαχητικά F-16 Viper και τα μελλοντικά F-35 της Πολεμικής Αεροπορίας.

Παράλληλα με το κύριο συμβόλαιο, υπεγράφη ξεχωριστή συμφωνία ύψους 26 εκατομμυρίων ευρώ για την απόκτηση του συστήματος Drone Dome της Rafael, το οποίο εξασφαλίζει σημειακή προστασία στρατηγικών εγκαταστάσεων απέναντι σε μη επανδρωμένα εναέρια οχήματα.

Ελληνική συμμετοχή άνω των 750 εκατ. ευρώ και πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα

Η εξασφάλιση ισχυρής εγχώριας βιομηχανικής συμμετοχής αποτέλεσε κεντρική επιδίωξη της Αθήνας καθ’ όλη τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, με το ποσοστό συμμετοχής να κλειδώνει σε τουλάχιστον 25%.

Όπως έγινε γνωστό από πηγές του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, το κατασκευαστικό έργο που θα αναλάβουν ελληνικές εταιρείες υπερβαίνει τα 700 εκατ. ευρώ, φτάνοντας τα 750 εκατομμύρια ευρώ κατανεμημένα σε 19 επιχειρήσεις. Το έργο περιλαμβάνει κατασκευή μερών, ολοκλήρωση υποσυστημάτων, εργασίες συντήρησης, υποστήριξη πυρομαχικών και συμμετοχή στην ανάπτυξη του κέντρου C2. Στο πλαίσιο αυτό, η Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία (ΕΑΒ) και η Intracom Defense έχουν προσδιοριστεί ως βασικοί εταίροι συμπαραγωγής, με αξιοποίηση εγκαταστάσεων όπως αυτές της Τανάγρας, ενώ η Αθήνα στοχεύει στη δημιουργία εγχώριας παραγωγικής βάσης με προοπτική μελλοντικών εξαγωγών.

Εξαιρετικής σημασίας όρος της σύμβασης αποτελεί επίσης η κατοχύρωση της πρόσβασης της Ελλάδας στον πηγαίο κώδικα (source code) των ηλεκτρονικών συστημάτων. Η ρύθμιση αυτή εξασφαλίζει στην Αθήνα τη δυνατότητα να προβαίνει αυτόνομα σε μελλοντικές προσαρμογές και αναβαθμίσεις λογισμικού, χωρίς να εξαρτάται από τους Ισραηλινούς προμηθευτές για κάθε τροποποίηση, διασφαλίζοντας την εθνική κυριαρχία επί του κεντρικού συστήματος ελέγχου.

Το ορόσημο του 2029, η «Ατζέντα 2030» και οι γεωπολιτικές ισορροπίες

Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» συνιστά τον κεντρικό πυλώνα του μακροπρόθεσμου σχεδίου εκσυγχρονισμού των Ενόπλων Δυνάμεων «Ατζέντα 2030». Το πρόγραμμα εγκρίθηκε επίσημα από το Κυβερνητικό Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας (ΚΥΣΕΑ) στις 23 Ιουλίου 2026, με τον υπουργό Εθνικής Άμυνας Νίκο Δένδια να προσδιορίζει τότε το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης:

«Οι παραδόσεις θα γίνουν σταδιακά, με στόχο την πλήρη επιχειρησιακή ικανότητα εντός 35 μηνών».

Εφόσον τηρηθεί ο αρχικός σχεδιασμός, η πλήρης επιχειρησιακή ετοιμότητα της αντιαεροπορικής ομπρέλας τοποθετείται χρονικά στα μέσα του 2029. Υπενθυμίζεται ότι στην ίδια συνεδρίαση του ΚΥΣΕΑ εγκρίθηκαν επιπλέον εξοπλιστικά προγράμματα δισεκατομμυρίων ευρώ, μεταξύ των οποίων η απόκτηση μεταγωγικών αεροσκαφών C-390, μη επανδρωμένων σκαφών Heron UAV, drones V-BAT και σκαφών ειδικών επιχειρήσεων VICTA.

Η υπογραφή της σύμβασης επιταχύνει τον οριστικό απεγκλωβισμό των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων από τα γηράσκοντα συστήματα ρωσικής κατασκευής (S-300, Tor-M1, Osa-AK) και την αντικατάστασή τους από δυτικές και ισραηλινές πλατφόρμες. Η κίνηση αυτή λαμβάνει χώρα εν μέσω των χρόνιων εντάσεων με την Τουρκία και της ευρύτερης γεωπολιτικής αναδιάταξης στην Ανατολική Μεσόγειο σε συντονισμό με την Κύπρο, με ελληνικά και διεθνή δημοσιεύματα να υπογραμμίζουν ότι το νέο πλέγμα αεράμυνας στοχεύει ευθέως στην εξουδετέρωση των αναδυόμενων πυραυλικών απειλών και των σμηνών μη επανδρωμένων αεροσκαφών στην ευρύτερη περιοχή.