Ένα ανατριχιαστικό χρονικό για τους μηχανισμούς και τα ψηφιακά εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης πίσω από τους μαζικούς βομβαρδισμούς κατοικιών στη Λωρίδα της Γάζας φέρνει στο φως το ντοκιμαντέρ «NAZA», των Ισραηλινών δημιουργών Ρέιτσελ Σζορ (Rachel Szor) και Γιούβαλ Αμπραχάμ (Yuval Abraham), σε παραγωγή του βρετανικού Guardian.

Μέσα από τις μαρτυρίες 24 ανώνυμων στελεχών των στρατιωτικών και μυστικών υπηρεσιών του Ισραήλ, η ταινία αποκαλύπτει πώς αυτοαποκαλούμενα «μικρά γρανάζια» μίας αλυσίδας εξόντωσης καθοδηγούσαν εξ αποστάσεως πλήγματα σε πολυκατοικίες αμάχων, υπό την επίσημη έγκριση των ανώτατων κυβερνητικών κλιμακίων. Κατά την παραλαβή διάκρισης σε διεθνές κινηματογραφικό φεστιβάλ στην Ιταλία, οι δύο σκηνοθέτες εξαπέλυσαν δριμεία κριτική στην άρνηση της πραγματικότητας από την πολιτική ηγεσία της χώρας τους και στη στάση ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, απευθύνοντας έκκληση για αφύπνιση της διεθνούς κοινότητας.

Μαρτυρίες σε σκοτεινή ταράτσα του Τελ Αβίβ: Το λογισμικό AI και τα «μικρά γρανάζια»

Στο επίκεντρο της κινηματογραφικής έρευνας βρίσκονται οι συνεντεύξεις με τους ανθρώπους που χειρίστηκαν τις τεχνολογικές υποδομές των επιθέσεων. Σε μια σκοτεινή ταράτσα στο Τελ Αβίβ, στελέχη των ισραηλινών υπηρεσιών πληροφοριών περιγράφουν με λεπτομέρειες το αντικείμενο της εργασίας τους: πώς συνέβαλαν στην ανάπτυξη ενός εργαλείου χαρτογράφησης τεχνητής νοημοσύνης (AI), το οποίο σάρωνε τηλεφωνικά σήματα και συνιστούσε συγκεκριμένα κτίρια διαμερισμάτων στη Γάζα προς βομβαρδισμό.

Όπως παραδέχονται, φέρουν έμμεση ευθύνη για χιλιάδες θανάτους, ωστόσο δεν μίλησαν ποτέ ανοιχτά επειδή θεωρούσαν ότι αυτό δεν ήταν στη δικαιοδοσία τους.

«Ο ρόλος μου είναι τεχνικός», αναφέρει χαρακτηριστικά ένας εξ αυτών, ενώ άλλος προσθέτει: «Είμαι απλώς ένα μικρό γρανάζι».

Το ντοκιμαντέρ των Σζορ και Αμπραχάμ εστιάζει πρωτίστως στη διαδικασία, στο σύστημα και στους μικρούς κρίκους αυτής της φονικής αλυσίδας, καταγράφοντας πώς οι εντολές για μαζικές εξοντώσεις νομιμοποιούνταν στα υψηλότερα κυβερνητικά κλιμάκια.

Ο στρατιωτικός όρος «NAZA»: Έγκριση για 500 νεκρούς αμάχους για ένα στέλεχος της Χαμάς

Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί η αποκάλυψη της ίδιας της έννοιας του τίτλου της ταινίας. Όπως εξηγείται, το «NAZA» αποτελεί ένα ακρωνύμιο που χρησιμοποιούν οι ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες για να υποδηλώσουν τον αριθμό των αμάχων που υπολογίζεται και αναμένεται ότι θα χάσουν τη ζωή τους σε ένα αεροπορικό πλήγμα στη Γάζα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, οι Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις (IDF) επιλέγουν να στοχεύουν μέλη της Χαμάς στα σπίτια τους κατά τη διάρκεια της νύχτας. Εάν αυτοί διαμένουν με τις οικογένειές τους ή σε πυκνοκατοικημένες γειτονιές, το αποτέλεσμα αντιμετωπίζεται με αδιαφορία. Σε ένα από τα πιο σοκαριστικά σημεία του ντοκιμαντέρ, πηγή των δημιουργών υποστηρίζει ότι δόθηκε επίσημη έγκριση για να θανατωθούν έως και 500 «NAZA» —δηλαδή 500 άμαχοι— για την εξουδετέρωση ενός και μόνο μέλους της Χαμάς.

Η ομιλία βράβευσης: «Συστηματική εξόντωση βασισμένη στην απόλυτη δαιμονοποίηση»

Κατά την τελετή απονομής βραβείου στην Ιταλία, οι δημιουργοί τοποθετήθηκαν δημόσια για τις σφοδρές αντιδράσεις που έχει ήδη προκαλέσει το ντοκιμαντέρ στο εσωτερικό του Ισραήλ:

«[Δεν είναι] πολύ εύκολο να στέκομαι εδώ. Σκέφτομαι όλους τους ανθρώπους, τους Ισραηλινούς πολιτικούς, τους δημοσιογράφους στην πατρίδα που επιτίθενται τώρα σε αυτή την ταινία, απορρίπτοντάς την χωρίς καν να την έχουν δει. Και γίνονται τόσα πολλά για να μην κοιτάξουμε την πραγματικότητα. Η πραγματικότητα είναι ότι από τότε που ξεκίνησε αυτό το φεστιβάλ, σε αυτές τις 10 ημέρες, το Ισραήλ σκότωσε τουλάχιστον έξι παιδιά από την Παλαιστίνη στη Γάζα. Ένα κοριτσάκι τριών ετών σε σχολείο. Ένα επτάχρονο με τον πατέρα του στο αυτοκίνητο. Δύο αδελφές που κοιμούνταν στο σπίτι τους. Και ξέρετε, οι Ισραηλινοί αξιωματικοί των μυστικών υπηρεσιών με τους οποίους μιλήσαμε μας είπαν πώς αυτή η μαζική εξόντωση είναι συστηματική — όχι από ατύχημα, αλλά από σχεδιασμό. Πράξεις δολοφονίας και πολιτικές που βασίζονται στην απόλυτη δαιμονοποίηση των Παλαιστινίων».

Η θυσία των Παλαιστινίων δημοσιογράφων και οι ευθύνες ΗΠΑ και Ευρώπης

Συνεχίζοντας την παρέμβασή τους, η Ρέιτσελ Σζορ και ο Γιούβαλ Αμπραχάμ απέτισαν φόρο τιμής στους επαγγελματίες του Τύπου που έχασαν τη ζωή τους στο πεδίο των μαχών, αναδεικνύοντας τη διεθνή συνυπευθυνότητα:

«Θέλω να είμαι πολύ σαφής. Αυτή η αλήθεια έχει τεκμηριωθεί και είναι γνωστή από την πρώτη κιόλας ημέρα χάρη στους Παλαιστίνιους δημοσιογράφους. Περισσότεροι από 200 από αυτούς σκοτώθηκαν από το Ισραήλ στη Γάζα. Οι φωνές τους φιμώθηκαν και διαψεύστηκαν. Πιστεύουμε ότι η άρνηση ενός εγκλήματος είναι αυτό που βοηθά στη συνέχισή του. Και γι’ αυτό είναι πραγματικά, ιδιαίτερα σημαντικό για εμάς να δουν αυτή την ταινία οι Ισραηλινοί. Είναι η δική μας χώρα που διαπράττει αυτά τα εγκλήματα. Να τη δουν οι Ευρωπαίοι, και ειδικά εδώ στην Ιταλία, επειδή η κυβέρνησή σας και η γερμανική κυβέρνηση μπλοκάρουν την άσκηση πίεσης προς το Ισραήλ που θα μπορούσε να δώσει τέλος σε αυτό. Και να τη δουν οι Αμερικανοί, επειδή αυτή η χώρα χρηματοδοτεί μεγάλο μέρος των δολοφονιών».

Η γραφειοκρατία του ολέθρου στην εποχή των αλγορίθμων

Η αποκάλυψη των μηχανισμών του «NAZA» μετατοπίζει τη δημόσια συζήτηση από τη ρητορική του πολέμου στην ωμή πραγματικότητα της στρατιωτικής τεχνολογίας και των θεσμικών αποφάσεων. Όταν η ανθρώπινη απώλεια μετατρέπεται σε προϋπολογισμένο αλγοριθμικό δείκτη και τα στελέχη που καθοδηγούν τα πλήγματα αντιλαμβάνονται τους εαυτούς τους ως απλά τεχνικά γρανάζια, η διεθνής κοινότητα έρχεται αντιμέτωπη με μια σύγχρονη εκδοχή της κοινοτοπίας του κακού. Το ντοκιμαντέρ των Σζορ και Αμπραχάμ δεν αποτελεί απλώς ένα κινηματογραφικό ντοκουμέντο, αλλά μία επείγουσα μαρτυρία που καλεί τους πολίτες και τις κυβερνήσεις της Δύσης να αναμετρηθούν με τις συνέπειες της πολιτικής τους ανοχής και συνενοχής.