Του Μιχάλη Καλογριδάκη *

Παρακολουθώντας τον δημόσιο διάλογο για όσα αφορούν τον Δήμο Χανίων και όχι μόνο, αποφάσισα να παραθέτω κατά διαστήματα δεδομένα που γνωρίζω, ώστε οι δημότες να έχουν σφαιρική άποψη.

Η νομοθετική και η δικαστική εξουσία ανήκουν εξ ολοκλήρου στο κράτος. Η εκτελεστική περιλαμβάνει την κεντρική εξουσία και την Αυτοδιοίκηση, η οποία όμως απλώς εκτελεί όσα νομοθετούν άλλοι, είτε συμφωνεί είτε όχι…

Ο ορισμός της «αυτοδιοίκησης» περιγράφεται από την ίδια τη λέξη. Σε όλη την Ευρώπη η Αυτοδιοίκηση έχει τα εργαλεία να διοικεί σε μεγάλο βαθμό μόνη της. Στην Ελλάδα εξαρτάται από αποφάσεις της κεντρικής κυβέρνησης, που παίρνονται συνήθως χωρίς τη συμμετοχή της και, αντί να λύνουν προβλήματα, δημιουργούν πρόσθετα.

Η υποστελέχωση, η υποχρηματοδότηση, η κατάργηση νομικών προσώπων (Σχολικές Επιτροπές, ΚΕΠΠΕΔΗΧ-ΚΑΜ, ΔΟΚΟΙΠ) και τα νέα χαράτσια, όπως το τέλος ταφής απορριμμάτων, είναι μερικές μόνο από τις αποφάσεις του κεντρικού κράτους που δημιουργούν τεράστια ζητήματα στους Δήμους.

Η πρώτη παρέμβασή μου αφορά την έκφραση «ο Δήμαρχος σηκώνει τα ξενοδοχεία». Μεγάλη συζήτηση γίνεται για την «ξενοδοχοποίηση», τη φέρουσα ικανότητα των υποδομών και τον «υπερτουρισμό», ειδικά στα Χανιά.

Η χώρα μας, δυστυχώς, έχει πλέον τη μονοκαλλιέργεια του τουρισμού ως βασικό πυλώνα της οικονομίας. Ο πρωτογενής τομέας πνέει τα λοίσθια, η οικοτεχνία και η βιοτεχνία παραπαίουν.

Σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες η τουριστική ανάπτυξη συνδέθηκε με την αντιμετώπιση του στεγαστικού και σημαντικοί δημόσιοι και ευρωπαϊκοί πόροι κατευθύνθηκαν σε κοινωνικές κατοικίες. Στην Ελλάδα, αντίθετα, μέσω του αναπτυξιακού νόμου και των επιδοτήσεων του κορωνοϊού, σημαντικοί πόροι διοχετεύτηκαν σε μεγάλες ξενοδοχειακές επενδύσεις.

Τότε δεν ρωτήθηκε η Αυτοδιοίκηση. Τώρα της «ρίχνουν το μπαλάκι» για το τεράστιο πρόβλημα του στεγαστικού και των υποδομών.

Ποιος δίνει τις άδειες;

Η νομοθεσία προβλέπει την παραχώρηση δημόσιου χώρου μπροστά από ξενοδοχεία για την επιβίβαση και αποβίβαση πελατών. Δεν τα υποχρεώνει να καταθέτουν κυκλοφοριακές συνδέσεις με τους παρακείμενους δρόμους, όπου μετά την κατασκευή τους θα προσεγγίζουν εκατοντάδες αυτοκίνητα. Τα υποχρεώνει θεωρητικά να έχουν θέσεις στάθμευσης στην ιδιοκτησία τους, τους επιτρέπει όμως να τις εξαγοράσουν. Δεν απαιτείται  ούτε καν  πρόσοψη σε αναγνωρισμένο δρόμο για την έκδοση της οικοδομική άδειας.

Στις μεγάλες επενδύσεις άνω των 300 κλινών, σημαντικό μέρος των αδειοδοτήσεων περνά από την κεντρική διοίκηση. Στις υπόλοιπες, η πολεοδομική υπηρεσία μπορεί μόνο να εξετάζει τη νομιμότητα των εγγράφων που κατατίθενται.

Με απλά λόγια: αν κάποιος πληροί τις προϋποθέσεις του νόμου για να χτίσει ξενοδοχείο, δεν μπορεί ο Δήμαρχος ή ο Αντιδήμαρχος να αποφασίσει αυθαίρετα ότι δεν θα πάρει άδεια ακόμα και αν δεν θέλει άλλο ξενοδοχείο.

Για επενδύσεις σε περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές, το βασικό όπλο του Δήμου είναι η γνωμοδότηση επί της περιβαλλοντικής μελέτης, που πηγαίνει σε ανώτερο επίπεδο διοίκησης, το οποίο τελικά αποφασίζει. Η νομοθεσία πλέον επιτρέπει, υπό προϋποθέσεις, ξενοδοχεία ακόμα και σε περιοχές Natura.

Υπάρχουν παραδείγματα όπου το Δημοτικό Συμβούλιο Χανίων γνωμοδότησε αρνητικά και οι αδειοδοτήσεις προχώρησαν κανονικά από τα υπουργεία. Μόλις πριν λίγες μέρες η Επιτροπή Περιβάλλοντος της Περιφέρειας ενέκρινε περίπου 2.000 νέες κλίνες στο νησί σε μία μέρα. Και αυτή τη νομιμότητα εξετάζει.

Αυτή είναι η πραγματικότητα πίσω από την εύκολη έκφραση «ο Δήμαρχος σηκώνει τα ξενοδοχεία».

Το βασικό όπλο της Αυτοδιοίκησης

Ένα βασικό όπλο της Αυτοδιοίκησης, που θα μπορούσε να περιορίσει την ανεξέλεγκτη «ξενοδοχοποίηση», είναι ο πολεοδομικός σχεδιασμός. Το Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο μπορεί να βάλει όρια και κανόνες. Χαρακτηριστικό το παράδειγμα του Λόφου Καστέλι, όπου με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου η περιοχή αποκτά κοινωφελή χαρακτήρα.

Να θυμίσω ότι, μετά από δεκαετίες συζητήσεων, το καλοκαίρι του 2023 ο Δήμος Χανίων υπέβαλε ολοκληρωμένο το Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο προς έγκριση από το κεντρικό κράτος. Μετά από δέκα μήνες χωρίς έγκριση, οι ίδιοι κατάργησαν τα Γενικά Πολεοδομικά Σχέδια. Η μετάβαση στα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια μάς πηγαίνει χρόνια πίσω και καθυστερεί την εφαρμογή περιορισμών. Μήπως τελικά τα όρια και οι κανόνες δεν βολεύουν…;

Μικροϊδιοκτήτες και μεγάλες επενδύσεις

Μία ακόμα σημαντική αλλαγή αφορά την εκτός σχεδίου δόμηση και ιδιαίτερα τις ιδιοκτησίες κάτω των τεσσάρων στρεμμάτων. Μικροϊδιοκτήτες είδαν την αξιοποίηση της περιουσίας τους να περιορίζεται δραστικά, ενώ δημιουργούνται συνθήκες συγκέντρωσης μεγαλύτερων εκτάσεων για μεγάλες τουριστικές επενδύσεις. Οι αλλαγές στα όρια των οικισμών προκαλούν επίσης σοβαρά προβλήματα και αβεβαιότητα σε χιλιάδες ιδιοκτήτες.

Και όλα αυτά είναι αποφάσεις της κεντρικής διοίκησης, όχι της Αυτοδιοίκησης.

Ποιος πληρώνει τελικά τις υποδομές;

Δεν υπάρχει η αναγκαία κρατική χρηματοδότηση για τις υποδομές που χρειάζονται οι πολίτες και τα εκατομμύρια των επισκεπτών. Κάθε νέα τουριστική επένδυση σημαίνει μεγαλύτερη πίεση στο οδικό δίκτυο, στο νερό, στην αποχέτευση, στα απορρίμματα, στους κοινόχρηστους χώρους και συνολικά στις υποδομές μιας πόλης.

Τα έργα που εκτελέσαμε ως Δήμος Χανίων τα τελευταία χρόνια βασίστηκαν σε μεγάλο βαθμό σε ευρωπαϊκά χρήματα και εργαλεία που τελείωσαν, όπως το Ταμείο Ανάκαμψης. Δυσκολεύομαι να φανταστώ τι θα γίνει από εδώ και πέρα…

Η εφαρμογή των σχεδίων πόλης (διανοίξεις δρόμων, πεζοδρόμια, κοινόχρηστοι χώροι), τα δίκτυα κοινής ωφέλειας, οι ασφαλτοστρώσεις και μια σειρά ακόμη έργων χρειάζονται δισεκατομμύρια ευρώ. Οι εισφορές των σχεδίων πόλης, που πάλι ο πολίτης τις πληρώνει, είναι πολύ λίγες, όπως και τα περίπου 1,4 εκατομμύρια ευρώ τακτικής χρηματοδότησης που παίρνει ο Δήμος τον χρόνο από το κεντρικό κράτος για έργα (ΣΑΤΑ).

Συνοψίζοντας, χρηματοδοτήσεις και νόμοι κατευθύνονται χωρίς όρια και κανόνες σε μεγάλες επενδύσεις και η Αυτοδιοίκηση τρέχει πίσω τους, με την υποστελέχωση και την υποχρηματοδότηση να μπαίνουν τροχοπέδη. Αυτό είναι πολιτική επιλογή και όχι λάθος…

Τα παραπάνω γράφονται για όσους θέλουν να γνωρίζουν τα δεδομένα και να κρίνουν τι πραγματικά συμβαίνει: ποιος αποφασίζει, ποιος νομοθετεί, ποιος χρηματοδοτεί και ποιες είναι οι πραγματικές αρμοδιότητες ενός Δήμου, ώστε να κρίνουν σωστά όταν ασκούν το βασικό τους δημοκρατικό δικαίωμα, σε κεντρικό ή αυτοδιοικητικό επίπεδο!

Τα παραπάνω ΔΕΝ απευθύνονται σε όσους θέλουν να εξυπηρετήσουν το δικό τους αφήγημα απέναντι στη Δημοτική Αρχή για ευνόητους λόγους, πόσο μάλλον στους κλακαδόρους των παραπάνω πολιτικών αποφάσεων, που για όλα τους φταίει ο Δήμαρχος!

*Αντιδήμαρχος τεχνικής υπηρεσίας Δήμου Χανίων