Σε μια περίοδο κατά την οποία οι γεωπολιτικές ισορροπίες στην ανατολική Ευρώπη παραμένουν ρευστές και η κόπωση από τον παρατεταμένο πόλεμο φθοράς εντείνεται, η δημόσια τοποθέτηση της Γιούλια Μέντελ, πρώην επικεφαλής του γραφείου Τύπου του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι, προκαλεί βαθύτατους κλυδωνισμούς στη διεθνή δημόσια σφαίρα.

Παραχωρώντας μια εκτενή συνέντευξη στον Αμερικανό δημοσιογράφο Τάκερ Κάρλσον, η άλλοτε στενή συνεργάτιδα της ουκρανικής ηγεσίας διατύπωσε σειρά βαρύτατων ισχυρισμών που αφορούν το εσωτερικό καθεστώς διακυβέρνησης στο Κίεβο, τη λειτουργία της στρατολογίας, την περιστολή των ατομικών ελευθεριών και τη διαχείριση της διεθνούς βοήθειας.

Ευρισκόμενη πλέον υπό το βάρος οικονομικών κυρώσεων από την ίδια της την πατρίδα και αντιμέτωπη με ενδεχόμενες διώξεις για εσχάτη προδοσία, η κ. Μέντελ περιέγραψε μια δραματική εικόνα κοινωνικής και δημογραφικής αιμορραγίας, υποστηρίζοντας ότι η συνέχιση των πολεμικών συγκρούσεων χωρίς ρεαλιστική διπλωματική διέξοδο θέτει σε κίνδυνο την ίδια την υπόσταση της Ουκρανίας ως ανεξάρτητου κράτους.

Το παρασκήνιο της συνέντευξης και η ρήξη με την ουκρανική προεδρία

Η δεύτερη κατά σειρά συνάντηση της Γιούλια Μέντελ με τον Τάκερ Κάρλσον πραγματοποιήθηκε υπό τη βαριά σκιά των άμεσων συνεπειών που επέφερε η προηγούμενη δημόσια εμφάνισή της. Σύμφωνα με όσα κατέθεσε η ίδια, η απόφασή της να αρθρώσει δημόσιο λόγο με αντικείμενο την ανάγκη τερματισμού των εχθροπραξιών προκάλεσε την άμεση θεσμική αντίδραση του προεδρικού μεγάρου στο Κίεβο. Η πρώην εκπρόσωπος Τύπου ανέφερε ότι ο ίδιος ο πρόεδρος Ζελένσκι διέταξε τη διενέργεια μιας λεγόμενης «γλωσσολογικής πραγματογνωμοσύνης» επί των δηλώσεών της, μια διαδικασία την οποία χαρακτήρισε διεφθαρμένη πρακτική του κρατικού μηχανισμού με στόχο την κατασκευή κατηγοριών για πολιτικές διώξεις:

«Εάν αυτή η γλωσσολογική πραγματογνωμοσύνη ολοκληρωθεί, πρόκειται να αντιμετωπίσω κατηγορίες για εσχάτη προδοσία, οι οποίες στην Ουκρανία υπό το καθεστώς του στρατιωτικού νόμου επισύρουν ποινές από δεκαπέντε χρόνια κάθειρξη έως και ισόβια. Πρόκειται για μια εντελώς παράλογη κατάσταση».

Προτού καν καταλήξει η εν λόγω νομική διαδικασία, η κ. Μέντελ τέθηκε υπό επίσημο καθεστώς κυρώσεων από την ουκρανική κυβέρνηση. Οι περιορισμοί αυτοί, όπως εξήγησε, έχουν παραλύσει κάθε πτυχή της καθημερινής και επαγγελματικής της δραστηριότητας, καθώς συνεπάγονται την πλήρη απαγόρευση χρηματοπιστωτικών συναλλαγών εντός της χώρας, την ακύρωση τραπεζικών και εταιρικών λογαριασμών, καθώς και το πάγωμα κάθε περιουσιακού στοιχείου, καθιστώντας αδύνατη οποιαδήποτε αγοραπωλησία ακινήτου ή οχήματος.

Πέρα από το οικονομικό σκέλος, οι κυρώσεις επεκτάθηκαν και στον ψηφιακό της χώρο. Το διάταγμα περιλαμβάνει ρητή εντολή προς τους παρόχους για αποκλεισμό της πρόσβασης του ουκρανικού κοινού στους τρεις προσωπικούς της λογαριασμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης —στο Facebook, στο Instagram και στο X (πρώην Twitter). Απευθύνοντας δημόσια έκκληση προς τη διοίκηση της Meta και του X, η κ. Μέντελ ζήτησε να προστατευθεί το δικαίωμα επικοινωνίας όχι μόνο της ίδιας, αλλά και δεκάδων ανεξάρτητων δημιουργών περιεχομένου στην Ουκρανία:

«Δεν ζητώ μόνο για τον εαυτό μου, αλλά για όλους τους Ουκρανούς που αποκλείονται συστηματικά από το να συνομιλούν με τους συμπατριώτες τους στην Ουκρανία. Αυτό συμβαίνει διαρκώς. Γνωρίζω bloggers που επανεκκινούν συνεχώς τις σελίδες τους επειδή ζητούν ειρήνη, και στη συνέχεια το υπουργείο Πολιτισμού της Ουκρανίας ζητά τον αποκλεισμό των λογαριασμών τους. Σήμερα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι ο μοναδικός τρόπος για να συζητήσουν οι Ουκρανοί ποιες είναι οι δυνατότητες για την ειρήνη, πώς τη φανταζόμαστε, ποια είναι τα ζητήματα της μεταπολεμικής περιόδου και τι μπορούμε να αποδεχθούμε».

Το επεισόδιο στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και ο ευρωπαϊκός διάδρομος λογοκρισίας

Η ρήξη της πρώην εκπροσώπου με το επίσημο Κίεβο εκδηλώθηκε με δραματικό τρόπο στην καρδιά των ευρωπαϊκών θεσμών στις Βρυξέλλες. Η κ. Μέντελ είχε προσκληθεί από το γερμανικό κόμμα «Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD) —το οποίο αποτελεί μία από τις πλέον υπολογίσιμες εκλογικές δυνάμεις στη Γερμανία— προκειμένου να εκφωνήσει ομιλία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με θέμα την ανάγκη επίτευξης ειρήνης στην Ουκρανία. Η εκδήλωση ανακοινώθηκε περί τις 10 Σεπτεμβρίου, και μόλις τρεις ημέρες αργότερα, στις 13 Σεπτεμβρίου, εκδόθηκε το προεδρικό διάταγμα επιβολής κυρώσεων εις βάρος της.

Όταν έφτασε στο κτίριο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στις 16 Σεπτεμβρίου για την προγραμματισμένη ομιλία, η είσοδος της απαγορεύτηκε. Σύμφωνα με όσα κατήγγειλε, η απόφαση αυτή ελήφθη κατόπιν προσωπικής εντολής της προέδρου του Ευρωκοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μέτσολα:

«Μας είπαν ότι προσωπικά η Ρομπέρτα Μέτσολα απαγόρευσε την είσοδό μου. Προσπάθησαν επίσης να απαγορεύσουν τη ζωντανή αναμετάδοση μέσω βίντεο και δεν επέτρεψαν τη μετάφραση της ομιλίας μου στα γερμανικά και τα γαλλικά. Χάρη στους διοργανωτές του AfD καταφέραμε τεχνικά να εξασφαλίσουμε τη διαδικτυακή μετάδοση και μπόρεσα να απαντήσω σε ερωτήσεις. Μετά από αυτό, η κ. Μέτσολα έστειλε τον προσωπάρχη της για να απολογηθεί στον διοργανωτή του AfD, υποστηρίζοντας ότι τους είχαν ενημερώσει πως επρόκειτο να διαδώσω ρωσική προπαγάνδα».

Η κ. Μέντελ απέρριψε κατηγορηματικά την κατηγορία, υπογραμμίζοντας ότι παραμένει Ουκρανή πατριώτισσα που λαμβάνει μηνύματα υποστήριξης από κάθε περιφέρεια της χώρας. Περιέγραψε μάλιστα ως οξύμωρο το γεγονός ότι δυτικοί δημοσιογράφοι τη ρωτούν συχνά γιατί οι Ουκρανοί δεν μιλούν ανοιχτά για την ανάγκη ειρήνης: «Ένας δημοσιογράφος μού είπε πρόσφατα ότι είχε την αίσθηση πως κανείς στην Ουκρανία εκτός από τη Γιούλια Μέντελ δεν θέλει ειρήνη. Είμαι απολύτως βέβαιη ότι η πλειονότητα των Ουκρανών επιθυμεί την ειρήνη το συντομότερο δυνατό.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι οι πολίτες δεν θέλουν να μιλήσουν, αλλά ότι υπάρχει μια τεράστια λογοκρισία. Κανείς στη Δύση δεν θέλει να ακούσει τους Ουκρανούς που καλούν σε ειρήνευση. Και αυτό είναι απογοητευτικό, διότι η Ουκρανία κοιτάζει προς την Ευρωπαϊκή Ένωση ως έναν χώρο δημοκρατίας και ελευθερίας του λόγου, ενώ στην πραγματικότητα απέχει πολύ από αυτό».

Η δημογραφική αιμορραγία και η αριθμητική της φθοράς

Στο κεντρικό σκέλος της ανάλυσής της, η πρώην εκπρόσωπος του Ζελένσκι παρουσίασε μια ζοφερή εικόνα της πραγματικότητας που βιώνει η ουκρανική κοινωνία μακριά από τα φώτα της διεθνούς δημοσιότητας, κάνοντας λόγο για μια πορεία που δεν επιδέχεται μαθηματική επιβίωση. Επικαλούμενη μια ιστορική ανάλυση που δημοσιεύθηκε στους New York Times, υποστήριξε ότι «η αριθμητική στην Ουκρανία απλώς δεν βγαίνει», καθώς η χώρα χάνει καθημερινά εδάφη και, πρωτίστως, ανθρώπινο δυναμικό.

Παραθέτοντας τα πλέον πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία, η κ. Μέντελ επικαλέστηκε δηλώσεις του πρωθυπουργού της Πολωνίας, σύμφωνα με τις οποίες Ουκρανοί αξιωματούχοι τού μετέφεραν ότι οι απώλειες των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων σε νεκρούς και τραυματίες αγγίζουν τις 27.000 μηνιαίως στην πρώτη γραμμή του μετώπου. Συνυπολογίζοντας τις επίσημα επιβεβαιωμένες από τα Ηνωμένα Έθνη απώλειες αμάχων, οι οποίες ανέρχονται σε περίπου 3.000 ανά μήνα, το σύνολο των Ουκρανών πολιτών και στρατιωτών που σκοτώνονται ή τραυματίζονται κάθε τριάντα ημέρες φθάνει τις 30.000:

«Μέσα σε 35 χρόνια ανεξαρτησίας, η Ουκρανία έχει χάσει πάνω από τον μισό πληθυσμό της. Ο πόλεμος φθοράς με τη Ρωσία δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια πολιτική αυτοκτονίας. Δεν δικαιολόγησα ποτέ όσα έπραξε ο Πούτιν, χαρακτήρισα τις πράξεις του εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και επαναλαμβάνω ότι η σκληρότητά του είναι αδιανόητη. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όσα πράττει ο Ζελένσκι είναι καλά για την Ουκρανία, διότι οι πολιτικές του είναι εξίσου αυτοκτονικές».

Σύμφωνα με τους υπολογισμούς που παρέθεσε:

• Ο μέγιστος αριθμός ανδρών σε ηλικία στράτευσης που απομένουν σήμερα στην επικράτεια της Ουκρανίας δεν υπερβαίνει τα 4 εκατομμύρια.

• Στη Ρωσία, η αντίστοιχη δεξαμενή ανδρικού πληθυσμού ανέρχεται σε 38 έως 42 εκατομμύρια, μέγεθος σχεδόν δεκαπλάσιο.

• Από τον συνολικό πληθυσμό των περίπου 20 εκατομμυρίων που παραμένουν στη χώρα (έναντι 52 εκατομμυρίων το 1991), περίπου 12 εκατομμύρια είναι συνταξιούχοι και άτομα με αναπηρία.

• Κατά το προηγούμενο έτος καταγράφηκαν επίσημα τριπλάσιοι θάνατοι από γεννήσεις, ενώ στο πρώτο εξάμηνο του τρέχοντος έτους οι θάνατοι ξεπέρασαν τις γεννήσεις κατά τέσσερις φορές.

Η κ. Μέντελ προειδοποίησε ότι η εμμονή στη στρατιωτική παράταση κινδυνεύει να μετατρέψει την Ουκρανία σε ένα κράτος-υποτελή κατ’ αναλογία με το Αφγανιστάν, οδηγώντας σε βαθιά κατάρρευση την οικονομία και τους θεσμούς: «Αυτή τη στιγμή καλούμαστε να επιλέξουμε ανάμεσα στα εδάφη και στους ανθρώπους, και καταλήγουμε να χάνουμε και τα δύο.

Πάνω απ’ όλα, όμως, χάνουμε τον λαό μας. Αν καταφέρουμε να εξασφαλίσουμε την ειρήνη σήμερα, θα μπορέσουμε να ανοικοδομήσουμε την οικονομία, να διεξαγάγουμε εκλογές, να επιστρέψουν οι πολίτες μας, και ίσως αργότερα, με ισχυρούς διπλωμάτες στο τραπέζι, να διεκδικήσουμε τα εδάφη. Χωρίς ανθρώπους, δεν υπάρχει κράτος».

Η εξαναγκαστική επιστράτευση και η βιομηχανία των εξαγορών

Στο πλαίσιο των αυξανόμενων πιέσεων για την κάλυψη των κενών στις γραμμές του μετώπου, η κ. Μέντελ σχολίασε με ιδιαίτερη ένταση τις φωνές που ακούγονται από νεοσυντηρητικούς κύκλους στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην Ευρώπη για την επέκταση της υποχρεωτικής επιστράτευσης στις γυναίκες, καθώς και για την περαιτέρω μείωση των ηλικιακών ορίων στράτευσης:

«Δεν είναι καθόλου δημοφιλής ιδέα να πολεμήσει κανείς —ούτε για τους άνδρες ούτε για τις γυναίκες. Αυτό έχει προκαλέσει τεράστια οργή, αγανάκτηση και, για να είμαι ειλικρινής, μια γενικευμένη επιθυμία φυγής από τη χώρα. Εάν προχωρήσουν στην επιστράτευση των γυναικών και στη μείωση του ορίου ηλικίας, μπορεί να οδηγηθούμε σε πραγματική επανάσταση. Οι Ουκρανοί βρίσκονται στα όριά τους».

Περιγράφοντας τις συνθήκες υπό τις οποίες διεξάγεται η επιστράτευση στους ουκρανικούς δρόμους, παρέθεσε επίσημα στοιχεία του Συνηγόρου του Πολίτη (Ombudsman), σύμφωνα με τα οποία μόλις το 2% έως 3% των ανδρών που στρατολογούνται βίαια καταλήγει τελικά στο μέτωπο. Η συντριπτική πλειονότητα καταφέρνει να εξασφαλίσει απαλλαγή μέσω χρηματισμού. Σύμφωνα με συντηρητικούς υπολογισμούς, ο κύκλος των παράνομων συναλλαγών στον τομέα της στρατολογίας για την αποφυγή της πρώτης γραμμής αγγίζει τα 5 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, μέγεθος που, όπως τόνισε, υποδηλώνει δομική διαφθορά με κάλυψη από τα ανώτατα κλιμάκια της εκτελεστικής εξουσίας.

Η πρώην κυβερνητική αξιωματούχος αναφέρθηκε σε καταγγελίες για κακοποιήσεις, βασανισμούς και θανάτους εντός των στρατολογικών γραφείων, φαινόμενα που έχουν οδηγήσει σε καθημερινές συγκρούσεις στους δρόμους, με γυναίκες να επεμβαίνουν φυσικά για να προστατεύσουν τους συζύγους και τους γιους τους από τα κλιμάκια στρατολόγησης. Χιλιάδες άνδρες παραμένουν έγκλειστοι στις οικίες τους επί εβδομάδες, μήνες ή ακόμη και χρόνια, υπό τον διαρκή φόβο της αρπαγής και της βίαιης προώθησης στο μέτωπο:

«Είναι τόσο απάνθρωπο. Δεν μπορώ να κατανοήσω πώς μπορεί κάποιος να χαρακτηρίζει όλα αυτά ρωσική προπαγάνδα. Αυτή είναι η πραγματικότητα που βλέπει κάθε Ουκρανός. Και βρίσκομαι εδώ για να εκλιπαρήσω να γίνει κατανοητό ότι μόνο ο τερματισμός αυτού του πολέμου μπορεί να διασώσει την Ουκρανία ως έθνος και ως κράτος».

Το ζήτημα των προεδρικών εκλογών και η θεσμική νομιμοποίηση

Το ζήτημα της δημοκρατικής νομιμοποίησης της ουκρανικής ηγεσίας εν μέσω παρατεταμένου στρατιωτικού νόμου αποτέλεσε ένα από τα πλέον κρίσιμα σημεία της συνέντευξης. Ερωτηθείσα από τον Τάκερ Κάρλσον σχετικά με το εάν ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι θα μπορούσε να κερδίσει μια εκλογική αναμέτρηση σε περίπτωση που επέτρεπε στους πολίτες να αποφασίσουν για την παραμονή του στο αξίωμα, η Γιούλια Μέντελ αποκάλυψε άγνωστες πτυχές από τις εσωτερικές διεργασίες της ουκρανικής προεδρίας κατά τις αρχές του καλοκαιριού.

Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς της, η προεδρική διοίκηση εξέτασε σοβαρά το ενδεχόμενο προσφυγής στις κάλπες τον Ιούνιο ή τον Ιούλιο, όχι όμως υπό συνθήκες ελεύθερου πολιτικού ανταγωνισμού, αλλά μέσω ενός προσεκτικά ελεγχόμενου σχεδιασμού:

«Τον Ιούνιο ή τον Ιούλιο, ο Ζελένσκι σκεφτόταν τη διεξαγωγή εκλογών, αλλά στην πραγματικότητα δεν επιθυμούσε ελεύθερες εκλογές· ήθελε να είναι προκατασκευασμένες. Κάλεσε λοιπόν τον πρώην αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων και τον προσωπάρχη του, πρόσωπα που απολαμβάνουν υψηλή δημοτικότητα σήμερα στην Ουκρανία, και τους ζήτησε να μην θέσουν υποψηφιότητα για την προεδρία, αλλά να τον υποστηρίξουν ως τον μοναδικό υποψήφιο μιας δυνητικής συμμαχίας. Τουλάχιστον ένας εξ αυτών αρνήθηκε. Υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, ανεξάρτητα από τον βαθμό διαφθοράς των εκλογών στην Ουκρανία σήμερα, ο Ζελένσκι δεν έχει καμία πιθανότητα να τις κερδίσει».

Αντιλαμβανόμενος, κατά την κ. Μέντελ, τον κίνδυνο εκλογικής συντριβής, ο Ουκρανός πρόεδρος μετακινήθηκε στη δημόσια προβολή ανυπέρβλητων προσκομμάτων: την παρουσία εκατομμυρίων προσφύγων στο εξωτερικό, την αδυναμία συμμετοχής των στρατιωτών που βρίσκονται στα χαρακώματα της πρώτης γραμμής και τους συνεχείς ρωσικούς πυραυλικούς βομβαρδισμούς.

Η πρώην εκπρόσωπος Τύπου υποστήριξε ότι τα επιχειρήματα αυτά επιστρατεύονται προσχηματικά προκειμένου να παραταθεί η παραμονή στην εξουσία, η οποία αγγίζει πλέον τα επτάμισι έτη, συνδέοντας άμεσα τη συνέχιση του πολέμου με την πολιτική επιβίωση του ίδιου του προέδρου:

«Για εκείνον, ο τερματισμός αυτού του πολέμου συνιστά πολιτική αυτοκτονία. Δεν πρόκειται να παραμείνει στην εξουσία. Αυτός ο πόλεμος του προσφέρει χρήματα, του προσφέρει ισχύ, του εξασφαλίζει κόκκινα χαλιά και τη δόξα την οποία απολαμβάνει».

Η αμφισβήτηση του ηγετικού προφίλ: Οι καταγγελίες για αποφυγή στράτευσης

Η αποδόμηση της δημόσιας εικόνας του Ουκρανού προέδρου επεκτάθηκε και στην περίοδο πριν από την εκλογή του στον προεδρικό θώκο το 2019. Απαντώντας στις συγκρίσεις του διεθνούς Τύπου που παραλληλίζουν τον κ. Ζελένσκι με ιστορικές μορφές όπως ο Ουίνστον Τσόρτσιλ, η κ. Μέντελ ισχυρίστηκε ότι ο ίδιος είχε αποφύγει συστηματικά τη στρατιωτική θητεία κατά τις προηγούμενες φάσεις της σύγκρουσης στο Ντονμπάς:

«Όταν ο Ζελένσκι δεν ήταν πρόεδρος, κλήθηκε τέσσερις φορές να καταταγεί στην πρώτη γραμμή στο Ντονμπάς. Και δεν το έπραξε. Αρνήθηκε. Απέφυγε την επιστράτευση. Και τώρα αρπάζει άνδρες στον δρόμο και τους στέλνει με τη βία στην πρώτη γραμμή. Αυτή είναι δημόσια πληροφορία στην Ουκρανία. Απέχει πάρα πολύ από τον Τσόρτσιλ με τον οποίο τον συγκρίνουν».

Παράλληλα, η κ. Μέντελ κατήγγειλε τα κυρίαρχα δυτικά μέσα ενημέρωσης για συστηματική μεροληψία και αποκλεισμό οποιασδήποτε φωνής θέτει υπό αμφισβήτηση τη γραμμή της στρατιωτικής κλιμάκωσης. Αποκάλυψε ότι κορυφαίο αμερικανικό έντυπο απέρριψε χωρίς καμία αιτιολογία άρθρο γνώμης που υπέβαλε, στο οποίο παρέθετε ευρήματα της εταιρείας δημοσκοπήσεων Gallup για την επιθυμία της πλειονότητας των Ουκρανών να υπάρξει κατάπαυση του πυρός, υπογραμμίζοντας τους κινδύνους εθνικής εξουθένωσης.

Αντιπαραβάλλοντας την απόρριψη του δικού της κειμένου με τη δημοσίευση ανάλυσης Βρετανού ακαδημαϊκού από το Λονδίνο που δικαιολογούσε τη συνέχιση της σύγκρουσης, σημείωσε με πικρία:

«Έψαξα εάν αυτός ο καθηγητής είχε επισκεφθεί ποτέ τη Ρωσία ή την Ουκρανία και διαπίστωσα με έκπληξη ότι δεν είχε πατήσει ποτέ το πόδι του σε καμία από τις δύο χώρες. Αντλεί απλώς πληροφορίες από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και πλάθει μια εικόνα στο μυαλό του για το τι συμβαίνει, την οποία σερβίρει στο κοινό σας, κάνοντάς το να πιστεύει ότι αυτός ο πόλεμος έχει οποιαδήποτε δικαιολογία. Αυτό που συνειδητοποίησα είναι ότι στη Δύση πολλοί περισσότεροι επιθυμούν να δουν τη Ρωσία να καίγεται παρά την Ουκρανία να σώζεται. Η πατρίδα μου πεθαίνει μπροστά σας και εσείς συνεχίζετε να χειροκροτείτε έναν άνθρωπο στο κόκκινο χαλί που σας πουλάει ολοκληρωτικές ανοησίες».

Η καταστροφή των κρίσιμων υποδομών και το φάσμα της ανθρωπιστικής κρίσης

Περιγράφοντας τις άμεσες συνέπειες της αλλαγής στρατηγικής του Κιέβου υπέρ της στρατιωτικής κλιμάκωσης, η πρώην εκπρόσωπος υποστήριξε ότι η κατάσταση στο εσωτερικό της χώρας επιδεινώθηκε δραματικά κατά τους θερινούς μήνες. Ενώ τα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης μετέδιδαν αναφορές περί ουκρανικών επιτυχιών, η πραγματικότητα επί του πεδίου χαρακτηριζόταν από πρωτοφανή καταστροφή κρίσιμων υποδομών.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, ο Ιούλιος κατέγραψε αρνητικό ρεκόρ απωλειών αμάχων από τον Μάιο του 2022. Οι ρωσικές δυνάμεις επικέντρωσαν τα πλήγματά τους στα δίκτυα ανεφοδιασμού και στις βασικές εγκαταστάσεις διαβίωσης του πληθυσμού:

• Καταστροφή άνω του 90% των κεντρικών αποθηκών εφοδιασμού, οι οποίες περιείχαν είδη πρώτης ανάγκης για την καθημερινή επιβίωση των πολιτών, όπως τρόφιμα, ρουχισμό και ηλεκτρονικές συσκευές.

• Εκτεταμένες καταστροφές σε πρατήρια καυσίμων και ανυπολόγιστες ζημιές στο σύνολο των ενεργειακών υποδομών παραγωγής και διανομής ηλεκτρικού ρεύματος.

• Πλήρης ανεπάρκεια της πολιτικής προστασίας, καθώς το 93% των καταφυγίων στη χώρα κρίνεται ανίκανο να προσφέρει ουσιαστική προστασία απέναντι στα σύγχρονα πυραυλικά πλήγματα.

Η κ. Μέντελ έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για έναν επερχόμενο χειμώνα ανθρωπιστικής κατάρρευσης, σημειώνοντας ότι στις ζώνες του μετώπου η μοναδική οδηγία των αρχών προς τους κατοίκους είναι να εγκαταλείψουν τις εστίες τους, χωρίς την παραμικρή παροχή οικονομικής βοήθειας ή εναλλακτικής στέγασης:

«Οι Ουκρανοί επιβιώνουν μόνοι τους. Τα χρήματα που αποστέλλουν οι δυτικοί φορολογούμενοι δεν βοηθούν τους πολίτες σήμερα. Το μόνο που κάνουν είναι να τροφοδοτούν την παραγωγή περισσότερων όπλων. Οι πολίτες εγκαταλείπουν τη χώρα και η Δύση οφείλει να προετοιμαστεί για νέα κύματα προσφύγων, διότι είναι απάνθρωπο να μην τους δεχθεί όταν άνθρωποι καλούνται να επιβιώσουν χωρίς θέρμανση, χωρίς ρεύμα και χωρίς τροφή, μέσα σε ένα αυταρχικό καθεστώς όπου κινδυνεύουν να αρπαγούν στον δρόμο».

Το οικονομικό σκέλος και η υπόθεση «Firepoint»

Το τέταρτο κεφάλαιο των αποκαλύψεων της Γιούλια Μέντελ άγγιξε τον πυρήνα της οικονομικής διαχείρισης των αμυντικών κονδυλίων και τις καταγγελίες για συστημική διαφθορά στον περίγυρο της ουκρανικής εξουσίας. Επιχειρώντας να τεκμηριώσει τους ισχυρισμούς της με στοιχεία από δημοσιογραφικές έρευνες στο εσωτερικό της χώρας, αναφέρθηκε εκτενώς στην υπόθεση της εταιρείας «Firepoint».

Επικαλούμενη ρεπορτάζ του ανεξάρτητου ουκρανικού ειδησεογραφικού οργανισμού Kyiv Independent, υποστήριξε ότι πίσω από τη συγκεκριμένη εταιρεία αμυντικού εξοπλισμού βρίσκεται μακροχρόνιος επιχειρηματικός εταίρος του Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Επιπλέον, αποκάλυψε ότι οι εγχώριες αρχές καταπολέμησης της διαφθοράς κατέγραψαν νόμιμες τηλεφωνικές παρακολουθήσεις, τα αποσπάσματα των οποίων διέρρευσαν στον ουκρανικό Τύπο:

«Σε αυτές τις τηλεφωνικές υποκλοπές που διενήργησαν τα αντιδιαφθαρτικά όργανα, αποτυπώνονται διάλογοι μεταξύ του υπουργού Άμυνας που διόρισε ο Ζελένσκι και του επιχειρηματικού συνεταίρου του προέδρου, οι οποίοι συζητούν για δισεκατομμύρια ευρώ που κατευθύνονταν στη Firepoint. Η Ουκρανία σήμερα πνίγεται σε σκάνδαλα διαφθοράς εκατομμυρίων και δεκάδων εκατομμυρίων δολαρίων που αποκαλύπτονται καθημερινά».

Πέρα από τις άμεσες στρατιωτικές αναθέσεις, η πρώην εκπρόσωπος περιέγραψε ένα ευρύτερο υπόγειο κύκλωμα ξεπλύματος μαύρου χρήματος, το οποίο λειτουργεί μέσω παράνομων τηλεφωνικών κέντρων (call centers) και διαδικτυακών πλατφορμών τυχερών παιχνιδιών, διακινώντας εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια σε μηνιαία βάση.

Κλείνοντας τη συγκεκριμένη ενότητα, η κ. Μέντελ απέφυγε να αποφανθεί τελεσίδικα για τον βαθμό άμεσης προσωπικής εμπλοκής του Ουκρανού προέδρου, τόνισε ωστόσο ότι η εικόνα των τραπεζικών του διαθεσίμων θα αποτελέσει αντικείμενο εξονυχιστικού ελέγχου μετά το τέλος των εχθροπραξιών: «Δεν γνωρίζω αν ο Ζελένσκι επωφελείται προσωπικά, αν προσποιείται ότι δεν γνωρίζει ή αν πράγματι αγνοεί την κατάσταση. Εκτιμώ όμως ότι θα έχουμε πολλά να μάθουμε για τους τραπεζικούς του λογαριασμούς μετά τον πόλεμο».

Οι καταγγελίες για ακίνητα στην περιφέρεια του Κιέβου και ο ρόλος του Αντρίι Γερμάκ

Στο επίκεντρο της επιχειρηματολογίας της Γιούλια Μέντελ σχετικά με τη δομική παθογένεια του συστήματος εξουσίας στο Κίεβο βρέθηκαν οι στενότεροι συνεργάτες του Ουκρανού προέδρου. Η πρώην εκπρόσωπος Τύπου υποστήριξε ότι σχεδόν κάθε πρόσωπο στον άμεσο περίγυρο του Βολοντίμιρ Ζελένσκι βαρύνεται με σοβαρές κατηγορίες διαφθοράς, εστιάζοντας πρωτίστως στον ισχυρό άνδρα της ουκρανικής διοίκησης, τον επικεφαλής του προεδρικού γραφείου Αντρίι Γερμάκ.

Επικαλούμενη στοιχεία που είδαν το φως της δημοσιότητας στην Ουκρανία, η κ. Μέντελ κατήγγειλε υπόθεση νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ύψους 10 εκατομμυρίων δολαρίων, κεφάλαια τα οποία —όπως υποστήριξε— κατευθύνθηκαν στην κατασκευή τεσσάρων πολυτελών επαύλεων στην ευρύτερη περιφέρεια της ουκρανικής πρωτεύουσας:

«Σχεδόν κάθε άτομο δίπλα στον Ζελένσκι κατηγορείται για διαφθορά. Για παράδειγμα, ο επικεφαλής του γραφείου του, Αντρίι Γερμάκ, κατηγορείται για ξέπλυμα 10 εκατομμυρίων δολαρίων. Με αυτά τα χρήματα χτίζονταν τέσσερις πολυτελείς επαύλεις στην περιοχή του Κιέβου. Αυτά τα ακίνητα ανήκουν σε τρία άτομα που βρίσκονται πολύ κοντά στην οικογένεια Ζελένσκι, ενώ η τελευταία έπαυλη ανήκει σε ένα πρόσωπο με το όνομα “Βόβα”. Το “Βόβα” είναι το υποκοριστικό του Βολοντίμιρ, και στη χώρα πλανάται ένα μεγάλο ερώτημα: ποιος είναι αυτός ο Βόβα που χτίζει μια πολυτελή έπαυλη στην περιοχή του Κιέβου; Προφανώς, για την πλειονότητα των πολιτών η απάντηση είναι ότι πρόκειται για την εξοχική κατοικία του Βολοντίμιρ Ζελένσκι».

Πέρα από το οικονομικό μέγεθος της υπόθεσης, η πρώην κυβερνητική αξιωματούχος στάθηκε με ιδιαίτερη αυστηρότητα στο χρονικό των κατασκευαστικών εργασιών. Όπως ανέφερε, η ανέγερση των συγκεκριμένων κατοικιών είχε ξεκινήσει πριν από το 2022, διεκόπη προσωρινά με την έναρξη της ρωσικής εισβολής πλήρους κλίμακας, αλλά επανεκκινήθηκε αιφνιδίως τον Μάρτιο του 2022:

«Ενώ οι Ουκρανοί πολίτες βρίσκονταν κλεισμένοι στα καταφύγια υπό τους ρωσικούς πυραύλους, πέθαιναν, έχαναν τα σπίτια τους, στερούνταν κάθε ελπίδα και έπαιρναν τον δρόμο της προσφυγιάς χωρίς να γνωρίζουν τι τους ξημερώνει, ο Ζελένσκι και οι φίλοι του επανεκκίνησαν την κατασκευή των πολυτελών επαύλεων στην περιφέρεια του Κιέβου. Για εμένα προσωπικά, αυτό λέει πάρα πολλά για τον χαρακτήρα ενός ανθρώπου».

Η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία και η γεωπολιτική της στρατιωτικής βοήθειας

Ανοίγοντας το κεφάλαιο της διεθνούς εμπλοκής, ο Τάκερ Κάρλσον έθεσε το ερώτημα γιατί Ευρωπαίοι πολιτικοί ηγέτες επιμένουν σε μια ρητορική κλιμάκωσης και άμεσης σύνδεσης των χωρών τους με την πολεμική προσπάθεια, παρά την καταγεγραμμένη κόπωση των κοινωνιών τους. Απαντώντας, η κ. Μέντελ προέτρεψε τους δυτικούς δημοσιογράφους να διερευνήσουν τις πραγματικές οικονομικές ροές πίσω από τα επίσημα επικοινωνιακά ανακοινωθέντα, ακολουθώντας τη διαδρομή του χρήματος («follow the money»).

Όπως υποστήριξε, ο μηχανισμός κατανομής των πακέτων στήριξης εξυπηρετεί πρωτίστως τις εγχώριες πολεμικές βιομηχανίες των χωρών-δωρητών και όχι τις πραγματικές ανάγκες του ουκρανικού λαού:

«Εάν μας υποσχεθούν, για παράδειγμα, 45 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως, τα 30 δισεκατομμύρια από αυτά κατευθύνονται στην παραγωγή drones ή όπλων. Και η πλειονότητα αυτών των χρημάτων δεν καταλήγει στην Ουκρανία· πηγαίνει στις χώρες που διανέμουν τα κονδύλια —σε κατασκευαστές όπως η γερμανική Rheinmetall ή σε Γάλλους παραγωγούς. Αυτοί οι κατασκευαστές όπλων καρπώνονται τεράστια ποσά».

Η κ. Μέντελ συνέδεσε τη μεταβολή των κυρίαρχων αφηγημάτων στα μέσα ενημέρωσης με τις διπλωματικές συγκυρίες και τους θεσμικούς προϋπολογισμούς της Δύσης. Περιέγραψε πώς λίγο πριν από τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ τον Ιούλιο κυριαρχούσαν τίτλοι ότι «η Ουκρανία κερδίζει τον πόλεμο», για να ακολουθήσει η ανακοίνωση ενός νέου πακέτου βοήθειας ύψους 140 δισεκατομμυρίων ευρώ. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, σημείωσε, το αφήγημα ανατράπηκε πλήρως, δίνοντας τη θέση του σε προειδοποιήσεις ότι η Ουκρανία στερείται αντιαεροπορικών πυραύλων και οδηγείται σε κατάρρευση.

Παράλληλα, απέδωσε την πρόσφατη κλιμάκωση της ρητορικής περί κινδύνου «Τρίτου Παγκοσμίου Πολέμου» και επικείμενης ρωσικής επίθεσης σε κράτη-μέλη της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας στις διαπραγματεύσεις για τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2028–2034):

«Την ίδια ώρα που κυκλοφορούν αυτοί οι πρωτοσέλιδοι τίτλοι, διεξάγεται η συζήτηση για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ και, προφανώς, οι αμυντικοί προϋπολογισμοί εκεί είναι εξαιρετικά ελκυστικοί. Για να διατηρήσουν αυτές τις τεράστιες αμυντικές δαπάνες, οφείλουν να τις δικαιολογήσουν στους πολίτες τους, κλιμακώνοντας τη ρητορική περί παγκόσμιας σύρραξης. Όμως οι Ευρωπαίοι πολίτες δεν επιθυμούν τον πόλεμο. Η δημοτικότητα των ηγετών που προωθούν αυτή τη γραμμή καταγράφει ιστορικά χαμηλά, ενώ δυνάμεις όπως το AfD, που προτάσσουν την ανάγκη διαλόγου με τη Μόσχα, καταγράφουν ρεκόρ δημοτικότητας. Οι δυτικοί πολίτες αντιμετωπίζουν συχνά αυτόν τον πόλεμο σαν χολιγουντιανή ταινία. Δεν είναι ταινία· είναι μια ανείπωτη καταστροφή, είναι ο θάνατος και η ηθική αποσύνθεση της ανθρωπότητας».

Το εσωτερικό κοινωνικό ρήγμα: Η φίμωση των φωνών υπέρ της ειρήνης και η αλλοίωση της γης

Σκιαγραφώντας το κοινωνικό τοπίο στο εσωτερικό της Ουκρανίας, η πρώην εκπρόσωπος του προέδρου υπογράμμισε ότι η απόσταση μεταξύ της κυβερνητικής γραμμής και της κοινής γνώμης βαθαίνει επικίνδυνα. Επικαλέστηκε τα ευρήματα της πλέον πρόσφατης έρευνας της εταιρείας Gallup, σύμφωνα με τα οποία το 66% των Ουκρανών τάσσεται πλέον υπέρ της ταχύτερης δυνατής επίτευξης ειρήνης μέσω διαπραγματεύσεων, καθώς κάθε επόμενη συμφωνία θα είναι δυσμενέστερη σε όρους εδαφικών και ανθρωπίνων απωλειών.

Ωστόσο, κάθε δημόσια έκφραση προβληματισμού αντιμετωπίζεται, κατά την ίδια, με σκληρά μέτρα φίμωσης και κατασυκοφάντησης:

«Είχαμε πρόσφατα την περίπτωση μιας εξαιρετικά δημοφιλούς τραγουδίστριας στην Ουκρανία, η οποία σε συνέντευξή της δήλωσε ότι η χώρα τής δίνει πλέον την αίσθηση ενός “στρατοπέδου συγκέντρωσης”. Έλαβε τεράστια υποστήριξη από τον κόσμο, όμως αμέσως μετά δέχθηκε τηλεφωνήματα από πολιτικούς κύκλους και αναγκάστηκε να ζητήσει δημόσια συγγνώμη, δηλώνοντας ότι δεν εννοούσε αυτό που είπε. Οτιδήποτε λέγεται ενάντια στις επιλογές της ηγεσίας ή ασκεί κριτική στον Ζελένσκι βαφτίζεται αυτόματα “ρωσική προπαγάνδα”. Μας στερούν την ελευθερία της έκφρασης και του λόγου. Το μόνο που επιτρέπεται σε έναν καλό Ουκρανό πατριώτη σήμερα, σύμφωνα με τον Ζελένσκι, είναι απλώς να πεθάνει για τη χώρα του».

Η κ. Μέντελ έθεσε με έμφαση την ανάγκη αποσύνδεσης του αιτήματος για ειρήνη από τη ρωσική γεωπολιτική ατζέντα, δηλώνοντας κατηγορηματικά: «Το να ζητάς ειρήνη για να σώσεις τον λαό σου είναι βαθύτατα πατριωτικό. Η ειρήνη δεν μπορεί να είναι φιλορωσική. Θέλω αυτό να ακουστεί παντού: Η ειρήνη δεν είναι ρωσική προπαγάνδα».

Στο ίδιο πλαίσιο, επιβεβαίωσε τις ανησυχίες που διατύπωσε ο Τάκερ Κάρλσον σχετικά με τη νομοθετική απελευθέρωση της πώλησης ουκρανικής καλλιεργήσιμης γης σε ξένα κεφάλαια, σε συνδυασμό με τις εξαγγελίες της κυβέρνησης για μελλοντική εισαγωγή ξένου εργατικού δυναμικού λόγω της δραματικής έλλειψης εργατικών χεριών. Προειδοποίησε ότι, εάν οι τάσεις αυτές συνεχιστούν παράλληλα με τη φυγή των νέων και τη δημογραφική καθίζηση, η Ουκρανία κινδυνεύει μέσα σε μια δεκαετία να έχει απωλέσει την εθνική της ταυτότητα, με τα εδάφη της να ανήκουν σε πολυεθνικούς ομίλους και τον πληθυσμό της να έχει αντικατασταθεί.

Το οικονομικό αδιέξοδο και το υπαρξιακό δίλημμα: Εδαφική ακεραιότητα ή διάσωση του λαού;

Αναλύοντας τη μακροοικονομική κατάσταση, η Γιούλια Μέντελ υποστήριξε ότι η Ουκρανία έχει απωλέσει πλήρως την παραγωγική της βάση, καθιστάμενη απόλυτα εξαρτημένη από τον εξωτερικό δανεισμό. Οι δύο ιστορικοί πυλώνες των ουκρανικών εξαγωγών —η βαριά μεταλλουργία και ο πρωτογενής αγροτικός τομέας— έχουν υποστεί συντριπτικά πλήγματα: οι βιομηχανικές μονάδες έχουν καταστραφεί από τους βομβαρδισμούς, ενώ η αγροτική παραγωγή πλήττεται τόσο από τις απώλειες καλλιεργήσιμων εκτάσεων όσο και από τους αυστηρούς δασμολογικούς περιορισμούς και τις ποσοστώσεις που επέβαλε η Ευρωπαϊκή Ένωση για την προστασία των δικών της παραγωγών.

Η χώρα, τόνισε, δεν παράγει πλέον εγχώρια προστιθέμενη αξία, καινοτομία ή επιστημονικό έργο, με μοναδική εξαίρεση τη συναρμολόγηση στρατιωτικών drones, εν μέσω μιας γενικευμένης στρατιωτικοποίησης και ριζοσπαστικοποίησης της κοινωνίας:

• Το εξωτερικό δημόσιο χρέος της Ουκρανίας έχει ήδη ανέλθει στο 110% του ΑΕΠ, λόγω των αλλεπάλληλων ευρωπαϊκών δανείων.

• Αντίθετα, η Ρωσία διατηρεί ενεργειακούς πόρους, συνεχίζει τις εμπορικές της συναλλαγές και δεν έχει καταφύγει σε εξωτερικό δανεισμό για τη χρηματοδότηση της πολεμικής της μηχανής.

• Μόνο για το τρέχον έτος, το ουκρανικό δημόσιο καταγράφει χρηματοδοτικό κενό ύψους 27 δισεκατομμυρίων δολαρίων, οδηγώντας την ηγεσία στην πρόωρη απορρόφηση πόρων που προορίζονταν για τα επόμενα έτη.

Σύμφωνα με την κ. Μέντελ, η ηγετική ομάδα στο Κίεβο δεν διαθέτει ρεαλιστικό σχέδιο εξόδου. Ανέφερε ότι, κατά τις πρόσφατες εσωτερικές συσκέψεις, ο Αντρίι Γερμάκ εισηγήθηκε τη συνέχιση του πολέμου για τουλάχιστον δύο ακόμη χρόνια, βασιζόμενος στην εκτίμηση ότι τα δυτικά πακέτα στρατιωτικής βοήθειας είναι διασφαλισμένα για το συγκεκριμένο διάστημα.

Στο καταληκτικό ερώτημα του Τάκερ Κάρλσον για τους λόγους που ωθούν την ουκρανική ηγεσία να εντείνει τα πλήγματα με drones βαθιά εντός της ρωσικής επικράτειας (σε διυλιστήρια, ενεργειακές υποδομές και πολιτικούς στόχους) παρότι η στρατιωτική υπεροχή της Μόσχας παραμένει αδιαμφισβήτητη, η πρώην εκπρόσωπος απάντησε χωρίς περιστροφές:

«Έτσι εξασφαλίζει χρήματα. Στέλνει εκεί τα συστήματα της Firepoint. Η Ρωσία καίγεται, και εκείνος εξασφαλίζει χρηματοδότηση χάρη στα βίντεο και τις φωτογραφίες που δείχνουν τη Ρωσία να φλέγεται. Την ίδια στιγμή, οι δικοί μας πολίτες μένουν απροστάτευτοι. Το 93% των καταφυγίων μας δεν μπορεί να προστατεύσει κανέναν. Δεν έχουμε κλειστό εναέριο χώρο. Το μόνο πράγμα που οι αρχές λένε σήμερα στους πολίτες των περιοχών της πρώτης γραμμής είναι απλώς “φύγετε”. Δεν τους προσφέρουν οικονομική ενίσχυση, δεν τους παρέχουν στέγη. Τους λένε απλώς να φύγουν. Τα χρήματα των δυτικών φορολογουμένων δεν βοηθούν τους Ουκρανούς να επιβιώσουν· τροφοδοτούν απλώς την παραγωγή περισσότερων όπλων. Η Firepoint είναι η κυριότερη εταιρεία που διαφημίζει ο Ζελένσκι, αλλά υπάρχουν κι άλλες. Πρόκειται για μια επιχείρηση. Μια επιχείρηση πάνω στο αίμα. Αυτό είναι απαίσιο, είναι αποκρουστικό. Και γι’ αυτό βρίσκομαι εδώ: για να εκλιπαρήσω να γίνει ό,τι είναι δυνατόν ώστε να σταματήσει αυτός ο πόλεμος σήμερα. Δεν θα υπάρξουν καλύτερες συνθήκες ειρήνης στο μέλλον. Αν δεν σταματήσει τώρα, η Ουκρανία θα εξαφανιστεί από τον χάρτη».