Μη ικανοποιημένοι από τις καθαρά οικονομικές εξηγήσεις, οι ερευνητές άρχισαν να δείχνουν απευθείας προς τις ψηφιακές συσκευές και πλατφόρμες. Μια συναρπαστική μελέτη από το Πανεπιστήμιο του Σινσινάτι (University of Cincinnati) αξιοποίησε τη σταδιακή εξάπλωση των δικτύων κινητής τηλεφωνίας 4G στις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο για να δείξει ότι οι γεννήσεις μειώθηκαν πρώτα και ταχύτερα στις περιοχές που απέκτησαν νωρίτερα συνδεσιμότητα κινητής τηλεφωνίας υψηλής ταχύτητας. Οι ερευνητές διατύπωσαν τη θεωρία ότι τα smartphones μεταμόρφωσαν θεμελιωδώς τον τρόπο με τον οποίο οι νέοι περνούν χρόνο μεταξύ τους, μειώνοντας δραματικά την προσωπική κοινωνικοποίηση και προκαλώντας την κατάρρευση των δεικτών γονιμότητας.
Αυτή η τάση επαναλαμβάνεται πανομοιότυπα από χώρα σε χώρα. Τα ποσοστά γεννήσεων στις ΗΠΑ, τη Βρετανία και την Αυστραλία για εφήβους και νεαρούς ενήλικες ήταν σε γενικές γραμμές σταθερά καθ’ όλη τη διάρκεια των αρχών της δεκαετίας του 2000, αλλά άρχισαν μια αισθητή μείωση γύρω στο 2007 ή το 2008. Η ίδια διολίσθηση ξεκίνησε στο Μεξικό και την Ινδονησία γύρω στο 2012, ενώ στην Αίγυπτο, το Ιράν και τη Σενεγάλη οι σταθερές μειώσεις έγιναν απότομες γύρω στο 2015. Κάθε ένα από αυτά τα σημεία καμπής συμπίπτει χονδρικά με τη μαζική υιοθέτηση των smartphones στην εκάστοτε χώρα. Όταν ευθυγραμμίζει κανείς αυτές τις φαινομενικά ανόμοιες μειώσεις με βάση την τοπική άφιξη της τεχνολογίας του κινητού διαδικτύου, αυτές συγχωνεύονται σε μια ενιαία, κοινή τάση.
Πώς ακριβώς μειώνουν τα smartphones τα ποσοστά γεννήσεων? Η έρευνα προτείνει μερικούς ξεχωριστούς μηχανισμούς:
-
Η εκτόπιση του φυσικού χρόνου: Με τον πιο άμεσο τρόπο, τα τηλέφωνα έχουν «φάει» από τον χρόνο που περνούν οι νέοι μεταξύ τους από κοντά. Στην Νότια Κορέα, η διά ζώσης κοινωνικοποίηση μεταξύ των νεαρών ενηλίκων έχει μειωθεί στο μισό μέσα σε μόλις 20 χρόνια. Για να γνωρίσεις έναν άνθρωπο που πρόκειται να παντρευτείς και να κάνεις παιδιά μαζί του, απαιτείται να περάσεις από το «κόσκινο» πολλών ανθρώπων· αν κοινωνικοποιείσαι σημαντικά λιγότερο, χρειάζεται πολύ περισσότερος χρόνος για να βρεις έναν κατάλληλο σύντροφο, αν τον βρεις ποτέ.
-
Η διαστρέβλωση των προτύπων: Τα κριτήρια με τα οποία οι άνθρωποι κρίνουν τους πιθανούς συντρόφους έχουν μετατοπιστεί. Αν περνάς τον χρόνο σου κοινωνικοποιούμενος με συνομηλίκους στον πραγματικό κόσμο, τα πρότυπά σου είναι αγκυροβολημένα στην πραγματικότητα. Αν περνάς τον χρόνο σου στο Instagram, τα πρότυπά σου είναι προσδεμένα σε μια τεχνητή, εξαιρετικά επιμελημένη αίσθηση του τι είναι «φυσιολογικό».
-
Το πολιτισμικό «άλμα» (Cultural Leapfrogging) μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης: Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν καταναλώνουν απλώς χρόνο· διαδίδουν επιθετικά ιδέες. Τα ιδανικά γύρω από τον ατομικισμό, την ανεξαρτησία των γυναικών και τις δομές των σχέσεων κινούνται πλέον ταχύτερα από ποτέ. Η Άλις Έβανς (Alice Evans) του Πανεπιστημίου Στάνφορντ (Stanford University) υποστηρίζει ότι αυτό το «πολιτισμικό άλμα» εξηγεί γιατί η μείωση της δημιουργίας ζευγαριών είναι πραγματικά παγκόσμια. Το Instagram και το TikTok επιτρέπουν σε νεαρές γυναίκες σε χώρες με εξαιρετικά συντηρητικά έμφυλα πρότυπα να παρακάμπτουν τις παραδοσιακές πατριαρχικές αρχές και να υιοθετούν εξισωτικά ιδανικά από τη Δύση, για τα οποία οι ντόπιοι άνδρες ομόλογοί τους απλώς δεν είναι έτοιμοι.
Ένα αλγοριθμικό ιδεολογικό χάσμα
Τέλος, οι νεαροί άνδρες και οι γυναίκες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συχνά κατοικούν σε εντελώς διαφορετικούς ιδεολογικούς κόσμους, τροφοδοτούμενοι με αντίθετο περιεχόμενο από αλγορίθμους που μπορούν να ενισχύσουν τα αρνητικά στερεότυπα του ενός για τον άλλον. Τα δεδομένα δείχνουν ότι το αυξανόμενο ιδεολογικό χάσμα μεταξύ νεαρών ανδρών και γυναικών είναι ένα φαινόμενο που ανήκει συγκεκριμένα στην εποχή των smartphones.
Вνώ οι νεαρές γυναίκες έχουν μετατοπιστεί έντονα προς τα αριστερά πολιτικά, οι νεαροί άνδρες δεν το έχουν κάνει, καταφεύγοντας συχνά σε μια ψηφιακή «ανδροσφαίρα» (manosphere). Όταν συνδυάζει κανείς τη μειωμένη επαφή πρόσωπο με πρόσωπο με αυτή την αυξανόμενη ιδεολογική τριβή, δημιουργούνται τεράστια εμπόδια στο ακριβές σημείο όπου οι σχέσεις συνήθιζαν να σχηματίζονται φυσικά.
Προσθέστε σε αυτό και τον τρόπο με τον οποίο τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εντείνουν τις υπαρξιακές ανησυχίες —μετατρέποντας δομικές διαδικασίες δεκαετιών σε ξαφνικά κύματα πανικού και δημιουργώντας ένα επίμονο αίσθημα ψυχολογικής ανασφάλειας— και μπορείτε να δείτε πώς μια και μόνο τεχνολογία μπορεί να τραβήξει τόσα πολλά κοινωνικά νήματα ταυτόχρονα.
Πρέπει, ωστόσο, να διατηρήσουμε μια επιφύλαξη. Μεγάλο μέρος αυτών παραμένει σε θεωρητικό επίπεδο. Παρόλο που ερευνητές σε όλο τον κόσμο έχουν ανακαλύψει ποιοτικά και πρώιμα ποσοτικά στοιχεία για αυτούς τους μηχανισμούς, προς το παρόν αποτελούν εύλογες εξηγήσεις και όχι οριστικά αποδεδειγμένες αιτιώδεις διαδρομές.
Τούτου λεχθέντος, η ευρύτερη ιδέα ότι οι τεχνολογίες των μέσων ενημέρωσης μπορούν να αναδιαμορφώσουν τις ανθρώπινες σχέσεις δεν είναι καινούργια. Το 2001, οι ερευνητές διαπίστωσαν ισχυρότερη συσχέτιση μεταξύ της μείωσης των ποσοστών γεννήσεων και της κατοχής τηλεόρασης παρά με τα επίπεδα εισοδήματος ή εκπαίδευσης. Μεταγενέστερες μελέτες διαπίστωσαν ότι η παρακολούθηση σαπουνόπερων που απεικόνιζαν μικρές οικογένειες οδηγούσε τις γυναίκες στο να κάνουν λιγότερα παιδιά, και ότι η απλή κατοχή τηλεόρασης οδηγούσε τα ζευγάρια στο να κάνουν λιγότερο σεξ. Αν αναλογιστεί κανείς ότι η σύγχρονη χρήση των smartphones είναι σημαντικά πιο έντονη, πιο εθιστική και πολύ πιο μοναχική από την παρακολούθηση τηλεόρασης, αυτές οι δευτερογενείς επιπτώσεις θα μπορούσαν εύλογα να είναι πολύ μεγαλύτερες.
Ο δρόμος προς τα εμπρός
Εάν αυτή η εκτεταμένη μείωση των γεννήσεων καθοδηγείται από το μεταβαλλόμενο περιβάλλον των ψηφιακών μας μέσων, τι μπορεί πραγματικά να γίνει; Οι κυβερνήσεις πρέπει να αντισταθούν σε μη ρεαλιστικές λύσεις. Δεν υπάρχει τρόπος να «ξε-εφευρεθεί» το smartphone. Αν ένας πληθυσμός έχει εξασθενημένη όραση, δεν προσπαθούμε να ξαναγράψουμε τα γονίδιά του· του δίνουμε γυαλιά.
Υπάρχουν εξαιρετικά στοιχεία που αποδεικνύουν ότι η παροχή ασφαλούς, κατάλληλης και προσιτής στέγης σε νεαρά ζευγάρια αυξάνει σημαντικά την πιθανότητα να δημιουργήσουν οικογένεια. Ομοίως, τα οικονομικά κίνητρα, όπως τα επιδόματα γέννησης από τις κυβερνήσεις, μπορούν να βοηθήσουν, υπό την προϋπόθεση ότι είναι αρκετά γενναιόδωρα.
Ωστόσο, οι κρατικοί πόροι είναι εκ των πραγμάτων περιορισμένοι. Ίσως ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι τα οικονομικά κίνητρα που απευθύνονται σε ευτυχισμένα ζευγάρια χάνουν εντελώς τον στόχο τους, όταν ένα αυξανόμενο μερίδιο του πληθυσμού απλώς δεν έχει καν σύντροφο εξαρχής.
Η σκληρότερη αλήθεια είναι ότι ακόμη και αν τα smartphones εξαφανίζονταν αύριο, μεγάλο μέρος αυτού που έχουν επιταχύνει θα παρέμενε. Οι προεπιλογές που βοήθησαν να διαδοθούν γύρω από τον ατομικισμό, τις προσδοκίες από τις σχέσεις και το τι πιστεύουν τα δύο φύλα το ένα για το άλλο έχουν εδραιωθεί βαθιά. Η αναστροφή τους, αν είναι καν εφικτή, θα είναι μια αργή και μερική διαδικασία. Σε τελική ανάλυση, η μείωση των ποσοστών γεννήσεων είναι μόνο ένα κομμάτι μιας πολύ ευρύτερης σύγχρονης εικόνας απομόνωσης, εργενιάς και φθίνουσας ευημερίας των νεαρών ενηλίκων. Η επανένωση αυτής της κατακερματισμένης και απογοητευμένης γενιάς μπορεί κάλλιστα να είναι η καθοριστική πρόκληση των καιρών μας.
