14.8 C
Chania
Σάββατο, 2 Μαΐου, 2026

Η οργάνωση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας στην Ελλάδα σε σύγκριση με αυτή Ευρωπαϊκών Χωρών : Ο ρόλος του οικογενειακού γιατρού και οι προοπτικές μεταρρύθμισης

Της Μαρίας Πετραντωνάκη – Καλογερή *

Η Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (ΠΦΥ) αποτελεί τον θεμέλιο λίθο κάθε σύγχρονου συστήματος υγείας, καθώς είναι καθολικά αναγνωρισμένη ως το πρώτο σημείο επαφής του πολίτη με τις υπηρεσίες υγείας με στόχο την πρόληψη, διάγνωση, θεραπεία και παρακολούθηση χρόνιων παθήσεων όσο πιο κοντά γίνεται στο περιβάλλον του ασθενούς.

Η οργάνωση της ΠΦΥ στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, η ΠΦΥ έχει διαμορφωθεί γύρω από τα Κέντρα Υγείας, τις Τοπικές Μονάδες Υγείας (ΤΟΜΥ) και τους συμβεβλημένους ιατρούς. Η λειτουργία της αν και δομημένη  παρουσιάζει σημαντικές διαφοροποιήσεις σε σχέση με άλλα ευρωπαϊκά συστήματα που την καθιστούν μη λειτουργική.

  • Τα Κέντρα Υγείας σε Ελλάδα λειτουργούν ως δημόσιες δομές εξωνοσοκομειακής φροντίδας και παρέχουν ιατρικές υπηρεσίες, πρώτες βοήθειες, πρόληψη και κάποια χρόνια παρακολούθηση.
  • Η πρόσβαση σε οικογενειακό γιατρό και διεπαγγελματική ομάδα ΠΦΥ είναι ακόμα υπό ανάπτυξη μέσω των Τοπικών Μονάδων Υγείας (ΤΟΜΥ) και της προσπάθειας εισαγωγής οικογενειακού γιατρού.
  • Η Ελλάδα αντιμετωπίζει προκλήσεις σε στελέχωση, ψηφιακή διασύνδεση, και ανθρωποκεντρική παροχή υπηρεσιών, συγκριτικά με τον μέσο όρο χωρών του ΟΟΣΑ. Για παράδειγμα, μόνο περίπου 12% των ατόμων με πολλές χρόνιες παθήσεις λαμβάνουν την απαραίτητη ΠΦΥ υποστήριξη, έναντι ~56% στο ΟΟΣΑ. Μόλις το 3% των ατόμων με χρόνιες παθήσεις αντιμετωπίζονται σε δομές που μπορούν να ανταλλάξουν ηλεκτρονικά αρχεία, ποσοστό που είναι σημαντικά χαμηλότερο από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ (57%).

Επιπλέον, καθώς το σύστημα είναι μικτό, συνδυάζοντας δημόσιες και ιδιωτικές υπηρεσίες υγείας, οδηγεί σε κατακερματισμό της φροντίδας καθώς χαρακτηρίζεται από:

  • περιορισμένο συντονισμό μεταξύ δομών,
  • άνιση γεωγραφική κατανομή υπηρεσιών,
  • χαμηλή αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων,
  • και σημαντική εξάρτηση των πολιτών από ιδιωτικές πληρωμές. Ενδεικτικά, οι Έλληνες πολίτες καλύπτουν περίπου το 33% των δαπανών υγείας από την τσέπη τους, ποσοστό που αν και συνεχώς αυξάνεται, είναι υπερδιπλάσιο από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, γεγονός που αναδεικνύει ανισότητες στην πρόσβαση.

Ένα βασικό χαρακτηριστικό της ελληνικής περίπτωσης σε σχέση την ευρωπαϊκή προσέγγιση είναι ότι η ΠΦΥ δεν λειτουργεί πλήρως ως «πύλη εισόδου» (gatekeeping) στο σύστημα υγείας. Οι πολίτες συχνά απευθύνονται απευθείας σε νοσοκομεία ή ειδικούς ιατρούς για απλές περιπτώσεις, γεγονός που επιβαρύνει το σύστημα και περιορίζει τον συντονισμό της φροντίδας.

Το ευρωπαϊκό πρότυπο: ο ρόλος του οικογενειακού γιατρού

Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Δανία και την Ολλανδία, η ΠΦΥ οργανώνεται γύρω από τον οικογενειακό γιατρό. Ο οικογενειακός γιατρός λειτουργεί ως βασικός συντονιστής της φροντίδας και ως υποχρεωτικό πρώτο σημείο επαφής για τον ασθενή.

Στη Δανία και την Φινλανδία πάνω από 90% του πληθυσμού είναι εγγεγραμμένο σε συγκεκριμένο γιατρό ΠΦΥ που λειτουργεί ως gatekeeper: πριν δει κάποιος ειδικό, η πρόσβαση «περνά» από αυτόν, γεγονός που βελτιώνει τη συντονισμένη φροντίδα και ολιστική υποστήριξη.

Παρόμοια υψηλά ποσοστά εγγραφής με οικογενειακό γιατρό συναντούνται στη Γαλία και Ολλανδία  αν και οι χώρες αυτές δίνουν στους πολίτες περισσότερο ελεύθερη πρόσβαση σε ειδικούς χωρίς παραπομπή, καθιστώντας τα  λιγότερο «μεσολαβητικά» από ό,τι π.χ. στη Σκανδιναβία ή Βόρεια Ευρώπη.

Το National Health Service (NHS) του Ηνωμένου Βασιλείου αν και αντιμετωπίζει προκλήσεις σε χρηματοδότηση και χρόνους αναμονής, γεγονός που επηρεάζει την ποιότητα της πρωτοβάθμιας πρόσβασης, έχει δομή «gatekeeper», όπου οι γενικοί γιατροί είναι η πρώτη πύλη στο σύστημα υγείας και κατευθύνουν τη θεραπεία. Αυτό διευκολύνει τη συνοχή της φροντίδας και μπορεί να βελτιώσει την παρακολούθηση χρόνιων παθήσεων.

Αντίθετα, η Γερμανία ακολουθεί ένα πιο αποκεντρωμένο μοντέλο κοινωνικής ασφάλισης, όπου οι πολίτες έχουν ελεύθερη πρόσβαση τόσο σε γενικούς όσο και σε ειδικούς ιατρούς. Ο οικογενειακός γιατρός (Hausarzt) διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην παρακολούθηση των ασθενών, χωρίς όμως να λειτουργεί ως υποχρεωτικός «φίλτρο» εισόδου στο σύστημα. Μέσω προγραμμάτων με κίνητρα (Hausarztmodell)  ενθαρρύνεται η προσφυγή στον οικογενειακό γιατρό, επιτυγχάνοντας έναν ενδιάμεσο βαθμό συντονισμού χωρίς περιορισμό της ελευθερίας επιλογής.

Οι Θεμελιώδεις Διαφορές

Η βασική διαφορά μεταξύ της Ελλάδας και των περισσότερων ευρωπαϊκών χωρών δεν είναι μόνο οικονομικής φύσεως αλλά εντοπίζεται και στον βαθμό οργάνωσης και συντονισμού της ΠΦΥ.

  • Στην Ευρώπη, η πρωτοβάθμια φροντίδα λειτουργεί ως πυρήνας του συστήματος, ενώ στην Ελλάδα συχνά λειτουργεί συμπληρωματικά προς τα νοσοκομεία.
  • Το ελληνικό σύστημα λειτουργεί σχεδόν χωρίς φίλτρα. Ο ασθενής γίνεται «διαχειριστής» της υγείας του, πηγαίνοντας από γιατρό σε γιατρό, χωρίς συνέχεια, χωρίς συντονισμό και συχνά χωρίς ουσιαστική παρακολούθηση. Πολίτες στρέφονται απευθείας στα νοσοκομεία για απλά περιστατικά, εξουθενωμένες δομές δευτεροβάθμιας περίθαλψης και ένα σύστημα που λειτουργεί περισσότερο αντιδραστικά παρά προληπτικά.
  • Επιπλέον η υποχρηματοδότηση και η έλλειψη ολοκληρωμένης στρατηγικής έχουν οδηγήσει σε αποσπασματική λειτουργία των υπηρεσιών.
  • Η χώρα διαθέτει μεγάλο αριθμό γιατρών και μάλιστα υψηλά καταρτισμένων . Ωστόσο η γενική ιατρική παραμένει υποβαθμισμένη, ενώ η εξειδίκευση κυριαρχεί. Το αποτέλεσμα είναι ένα σύστημα με υπερπροσφορά ειδικών και έλλειψη βασικής φροντίδας.
  • Ταυτόχρονα, οι πολίτες καλούνται να καλύψουν σημαντικό μέρος των δαπανών υγείας από την τσέπη τους, γεγονός που εντείνει τις ανισότητες. Η πρόσβαση στην υγεία δεν είναι πλέον μόνο θέμα δικαιώματος, αλλά και οικονομικής δυνατότητας.

Τι κάνουν διαφορετικά οι άλλοι

Οι χώρες που έχουν επενδύσει στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας δεν το έκαναν τυχαία. Πέρα από το θεσμό του οικογενειακού γιατρού (που έχει θεσμοθετηθεί και στην Ελλάδα αλλά παραμένει χωρίς σημαντική ισχύ), στη Φινλανδία, η φροντίδα οργανώνεται γύρω από ομάδες υγείας, όπου γιατροί, νοσηλευτές και κοινωνικοί λειτουργοί συνεργάζονται. Στην Ολλανδία, η διαχείριση των χρόνιων ασθενειών γίνεται κυρίως σε επίπεδο ΠΦΥ, μειώνοντας δραστικά την πίεση στα νοσοκομεία. Στην Εσθονία, η ψηφιακή διασύνδεση των υπηρεσιών επιτρέπει πραγματική συνέχεια στη φροντίδα.

Το κοινό στοιχείο; Ένα ισχυρό, οργανωμένο και χρηματοδοτούμενο σύστημα πρωτοβάθμιας φροντίδας με κεντρικό ρόλο τον οικογενειακό γιατρό.

Προς ένα πιο αποτελεσματικό σύστημα Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας: προτάσεις μεταρρύθμισης

Η αναβάθμιση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας στην Ελλάδα δεν αποτελεί απλώς διοικητική επιλογή, αλλά αναγκαιότητα για τη βιωσιμότητα του συστήματος υγείας. Η εμπειρία ευρωπαϊκών χωρών προσφέρει πολύτιμα παραδείγματα για το πώς μπορεί να δομηθεί ένα πιο αποτελεσματικό και ανθρωποκεντρικό μοντέλο.

  1. Καθιέρωση ισχυρού θεσμού οικογενειακού γιατρού με καθολική εγγραφή των πολιτών και ταυτόχρονη παροχή κινήτρων για την ενίσχυση της γενικής ιατρικής από το προπτυχιακό ήδη επίπεδο.
  2. Εισαγωγή λειτουργικού συστήματος gatekeeping για τη μείωση της υπερφόρτωσης και τον αποσυμπιεσμό των νοσοκομείων και την ενίσχυση της πρόληψης και διάγνωσης και συνεπώς του ρόλου της ΠΦΥ.
  3. Ανάπτυξη διεπιστημονικών ομάδων υγείας για την αντιμετώπιση όχι μόνο των ιατρικών, αλλά και των κοινωνικών παραγόντων υγείας. Η ενίσχυση των ΤΟΜΥ στην Ελλάδα προς αυτή την κατεύθυνση μπορεί να μετατρέψει την ΠΦΥ σε πραγματικά ολιστικό σύστημα.
  4. Ψηφιακός μετασχηματισμός και διασύνδεση δομών
    Η Εσθονία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα ψηφιακά ανεπτυγμένου συστήματος υγείας, με ενιαίο ηλεκτρονικό φάκελο ασθενούς και πλήρη διασύνδεση υπηρεσιών. Οι γιατροί έχουν άμεση πρόσβαση στο ιστορικό του ασθενούς, μειώνοντας τα λάθη και βελτιώνοντας τη συνέχεια της φροντίδας.
    Η Ελλάδα μπορεί να αξιοποιήσει την ήδη υπάρχουσα ψηφιακή υποδομή και να την επεκτείνει σε ένα πλήρως λειτουργικό σύστημα.
  5. Έμφαση στην πρόληψη και στη διαχείριση χρόνιων νοσημάτων μέσω τακτικής παρακολούθησης και εξατομικευμένων προγραμμάτων. Αυτό μειώνει τις εισαγωγές στα νοσοκομεία και βελτιώνει την ποιότητα ζωής των ασθενών.
  6. Σταθερή και στοχευμένη χρηματοδότηση για την διασφάλιση της ποιότητας των υπηρεσιών και την κάλυψη του γενικού πληθυσμού αλλά και την στρατηγική κατεύθυνση της ΠΦΥ δίνοντας προτεραιότητα σε υπηρεσίες πρόληψης και κοινοτικής φροντίδας.

Η συζήτηση για την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας δεν είναι μόνο τεχνική αλλά και βαθιά στρατηγική . Αφορά το αν θέλουμε ένα σύστημα που θα προλαμβάνει την ασθένεια ή ένα σύστημα που απλώς τη διαχειρίζεται όταν είναι ήδη αργά.

Η Ελλάδα δεν στερείται γνώσης ούτε παραδειγμάτων. Στερείται συνέπειας με αποτέλεσμα η Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας να παραμένει ο «φτωχός συγγενής» του συστήματος και τα  προβλήματα να ανακυκλώνονται εδώ και δεκαετίες.

Η μετάβαση σε ένα τέτοιο μοντέλο δεν αποτελεί μόνο μεταρρύθμιση του συστήματος υγείας, αλλά επένδυση στη δημόσια υγεία, την κοινωνική συνοχή και την ποιότητα ζωής των πολιτών.

* Φυσικός, MSc Φυσικής Ιατρικής- Ακτινοφυσικής, MSc Μηχανικός Περιβάλλοντος,

Επιθεωρήτρια Συστημάτων Ποιότητας στην Υγεία

Διευθύντρια Περιφερειακής Αναπτυξιακής Εταιρείας  Κρήτης ΑΕ

Εντεταλμ. σε θέματα Ανάπτυξης Δημοτική Σύμβουλος Χανίων

Κύπρος: Καταγγελίες για «κράτος-μαφία», παιδεραστία και δικαστική διαφθορά συγκλονίζουν τη Λευκωσία

Στο επίκεντρο μιας πρωτοφανούς θεσμικής κρίσης βρίσκεται η Κυπριακή Δημοκρατία, μετά τις αποκαλύψεις του ερευνητή δημοσιογράφου Μακάριου Δρουσιώτη, ο οποίος φέρνει στο φως στοιχεία που κάνουν λόγο για ένα εκτεταμένο δίκτυο διαφθοράς με εμπλοκή πολιτικών προσώπων, ανώτατων δικαστικών και επιχειρηματιών. Η παρέμβαση του Αρχηγού της Αστυνομίας, Θεμιστού Αρναούτη, και η έναρξη διερεύνησης των καταγγελιών σηματοδοτούν μια υπόθεση που απειλεί να κλονίσει τα θεμέλια του κυπριακού κράτους δικαίου, καθώς οι αναφορές περιλαμβάνουν από σεξουαλικά εγκλήματα και παιδεραστία μέχρι στημένες δίκες και οικονομικές υφαρπαγές δισεκατομμυρίων.

Η υπόθεση της «Σάντη» και η σκιά της παιδεραστίας

Η αφετηρία των αποκαλύψεων βασίζεται στη μαρτυρία μιας γυναίκας με το ψευδώνυμο «Σάντη», η οποία ισχυρίζεται ότι υπήρξε θύμα συστηματικής σεξουαλικής κακοποίησης από την ηλικία των 10 ετών από τον Μιχάλη (Μιχαλάκη) Χριστοδούλου, πρώην δικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Σύμφωνα με το υλικό που επικαλείται ο κ. Δρουσιώτης, ο Χριστοδούλου, φίλος της οικογένειας και στέλεχος της ΕΔΕΚ, φέρεται να βίασε την κοπέλα στα 13 της και να την άφησε έγκυο στα 16, διατηρώντας έκτοτε μια σχέση εξάρτησης και φόβου.

Η μαρτυρία συνοδεύεται από περιγραφές οικογενειακών τραγωδιών, όπως η αυτοκτονία του πατέρα του θύματος και ο αυτοπυρπολισμός της συζύγου του δικαστή, γεγονότα που συνθέτουν ένα νοσηρό παρασκήνιο γύρω από έναν άνθρωπο που κατείχε κορυφαία θέση στη δικαιοσύνη. Η «Σάντη», μέσω της πρόσβασης στο κινητό τηλέφωνο του Χριστοδούλου, φέρεται να συγκέντρωσε εκατοντάδες μηνύματα που τεκμηριώνουν όχι μόνο την προσωπική τους σχέση, αλλά και τη δράση ενός παρασκηνιακού κυκλώματος εξουσίας.

Η «Αδελφότητα των Ροδοσταύρων» και η πολιτική δικτύωση

Κεντρικό στοιχείο των καταγγελιών αποτελεί η ύπαρξη μιας «Αδελφότητας», η οποία περιγράφεται ως μια πανεθνική οργάνωση οικονομικού εγκλήματος με ιεραρχική δομή. Σύμφωνα με τα μηνύματα, ο Χριστοδούλου ήταν υψηλόβαθμο στέλεχος αυτής της ομάδας, στην οποία φέρονται να συμμετείχαν πολιτικοί, δικαστές και δικηγόροι από την Κύπρο και την Ελλάδα.

Στο υλικό εμφανίζονται αναφορές για στενή προσωπική σχέση του Χριστοδούλου με τον πρώην Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Νίκο Αναστασιάδη, με επισκέψεις στην οικία του στη Λεμεσό. Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλούν τα μηνύματα που εμπλέκουν τον κ. Αναστασιάδη στην υπόθεση του «μαύρου βαν» παρακολουθήσεων. Ενώ η κυβέρνηση δήλωνε άγνοια το 2019, τα στοιχεία δείχνουν ότι ο πρώην Πρόεδρος φέρεται να είχε τον επικεφαλής της εταιρείας, Νταν Ντίλιαν, καταχωρημένο στις προσωπικές του επαφές.

Παρακολουθήσεις και «κοριοί» στη Νομική Υπηρεσία

Οι αποκαλύψεις επεκτείνονται στον ευαίσθητο τομέα της Νομικής Υπηρεσίας. Σύμφωνα με τα αρχεία, ο Χριστοδούλου φέρεται να είχε τοποθετήσει πληροφοριοδότη μέσα στο γραφείο του πρώην Γενικού Εισαγγελέα, Κώστα Κληρίδη. Πρόκειται για τον Μορφάκη Σολομωνίδη, ο οποίος από οδηγός του κ. Κληρίδη αναβαθμίστηκε σε αναπληρωτή πρόεδρο της ΕΔΕΚ.

Στα μηνύματα ο Σολομωνίδης φέρεται να ομολογεί ότι εγκατέστησε «κοριούς» για λογαριασμό του Χριστοδούλου, προκειμένου να παρακολουθείται ο Γενικός Εισαγγελέας, ειδικά για ζητήματα που αφορούσαν τον τραπεζικό τομέα. Η σχέση αυτή φέρεται να ανταμείφθηκε με πολιτική ανέλιξη, αναδεικνύοντας τον τρόπο με τον οποίο η «Αδελφότητα» επηρέαζε τις εσωτερικές διαδικασίες των θεσμών.

Η υπόθεση Focus και οι διορισμοί στη Νομική Υπηρεσία

Ένα από τα πιο επιβαρυντικά κεφάλαια αφορά την υπόθεση Focus και τη Marfin Λαϊκή. Τα μηνύματα υποδεικνύουν ότι η «Αδελφότητα» είχε άμεσο ενδιαφέρον για την έκβαση της δίκης. Αναφέρεται ότι ο διορισμός των Γιώργου Σαββίδη και Σάββα Αγγελίδη στις θέσεις του Γενικού και Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα αντίστοιχα, έγινε με γνώμονα τα συμφέροντα της οργάνωσης.

«Θα βάλει τους δικούς μας λόγω αδελφότητας!», αναφέρεται σε μήνυμα που εστάλη στον Χριστοδούλου δέκα ημέρες πριν τις επίσημες ανακοινώσεις.

Η βιασύνη για την απομάκρυνση του Κώστα Κληρίδη λίγες εβδομάδες πριν την αφυπηρέτησή του συνδέεται, κατά τις καταγγελίες, με την επιθυμία να μην ασκηθεί έφεση στην αθωωτική απόφαση για τη Focus, κάτι που τελικά συνέβη υπό τη νέα ηγεσία της Νομικής Υπηρεσίας.

Gordian Holdings και η υφαρπαγή δανείων

Το οικονομικό σκέλος των αποκαλύψεων εστιάζει στην πώληση πακέτων μη εξυπηρετούμενων δανείων της Τράπεζας Κύπρου στην εταιρεία Gordian Holdings (Project Helix). Η μαρτυρία της «Σάντη» αναφέρει ότι ο Χριστοδούλου της αποκάλυψε πως το σχέδιο οργανώθηκε από τον πρώην διευθύνοντα σύμβουλο της Τράπεζας, Τζο Χούρικαν, σε συνεργασία με τον νομικό σύμβουλο Πόλυ Πολυβίου.

Στην Gordian Holdings φέρονται να εμπλέκονται ως μέτοχοι συγγενικά πρόσωπα του Χριστοδούλου και του Αναστασιάδη, ενώ υπάρχουν αναφορές για διακίνηση εκατομμυρίων ευρώ σε μετρητά. Μηνύματα δείχνουν καταβολές ύψους 500.000 ευρώ προς τον πρώην Πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου, Μύρωνα Νικολάτο, και 275.000 ευρώ προς τον ίδιο τον Χριστοδούλου, σε περιόδους που συνέπιπταν με κρίσιμες δικαστικές αποφάσεις για τον τραπεζικό τομέα.

Ακολουθεί η ανάρτηση:

Παιδεραστίες, εκποιήσεις, παρακολουθήσεις και στημένες δίκες

Το σκοτεινό πρόσωπο του «κράτους δικαίου» στην Κύπρο

Η Σάντη ήταν 10 χρονών και ο Μιχάλης 38. Εκείνη ήταν μαθήτρια στο δημοτικό σχολέιο και εκείνος δικαστής. Ο Μιχάλης ή Μιχαλάκης Χριστοδούλου ήταν επιστήθιος φίλος του πατέρα της Σάντη, η οποία τον αποκαλούσε θείο Μίκελ. Πέρα από την προσωπική φιλία, ήταν και συναγωνιστές στην ΕΔΕΚ.

Σύμφωνα με την ίδια, ο θείος Μίκελ έβαλε στο μάτι τη Σάντη από πολύ μικρή ηλικία. Την παρενοχλούσε σεξουαλικά από τα 10 της και στα 13 της τη βίασε. Στα 16 την άφησε έγκυο. Εκείνη ήταν μαθήτρια κι εκείνος δικαστής. Σάντη είναι το ψευδώνυμο που της έδωσε ο Χριστοδούλου, και με αυτό το όνομα την γνώρισαν και οι φίλοι του, οι οποίοι ανήκαν στην ελίτ της πολιτικής και δικαστικής εξουσίας.

Ο πατέρας της Σάντη δεν μπόρεσε να διαχειριστεί το τί συνέβαινε. Σύμφωνα με την ίδια, γέμισε την μπανιέρα με νερό, έβαλε ένα πιστολάκι των μαλλιών στην πρίζα, το έχωσε στο νερό και πέθανε από ηλεκτροπληξία. Το ίδιο τραγικό ήταν και το τέλος της συζύγου του δικαστή η οποία έλουσε το αυτοκίνητο της με βενζίνη, το έθεσε σε κίνηση, και αυτοπυρπολήθηκε.

Στα χρόνια που ακολούθησαν, η Σάντη διατήρησε με τον Μιχάλη μια σχέση εξάρτησης και φόβου, αγάπης και μίσους. Απέκτησε μαζί του τρία παιδιά, το πρώτο πέθανε από λευχαιμία.

Όλα αυτά τα χρόνια η Σάντη υπήρξε αυτόπτης και αυτήκοος μάρτυρας υποθέσεων διαφθοράς ασύλληπτων διαστάσεων. «Εγώ είχα υποψιαστεί λόγω του ότι ο συγκεκριμένος άνθρωπος κυκλοφορούσε με μεγάλα ποσά. Και του έλεγα εγώ καλά τι συμβαίνει. (…) Δεν μου έδινε πληροφορίες, εξαφανίζετουν συνέχεια τζαι μια νύχτα εμίλησε τζαι είπε πως εν πολλά μπλεγμένος. Τζαι λέω του εγώ πού; Είπεν μου ότι μπήκε σε μιαν οργάνωση και δεν μπορεί να ξεφύγει, αλλά δεν μου είπε παραπάνω».

Η Σάντη θέλησε να μάθει μόνη της την αλήθεια για τον άνθρωπο που είχε κυριαρχικό ρόλο στη ζωή της από τότε που ήταν 10 χρονών. «Είχα τη φαεινή ιδέα να μπαίνω στο κινητό του και να μαθαίνω πράγματα που ποτέ δεν θα μου έλεγε στα ίσια, έτσι αναγκαζόμουν να τον καλώ να μένει μαζί μου και να τον ανέχομαι, ούτως ώστε να τον παίρνει ο ύπνος και να ψαχουλεύω το κινητό του».

Μέσω του κινητού του Χριστοδούλου η Σάντη φώτισε πολλές από τις πιο σκοτεινές πτυχές της ζωής του. Στην κανονική του ζωή παρουσιαζόταν σαν ένας ευυπόληπτος δικαστής του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Ταυτόχρονα φερόταν σαν μέλος μιας συμμορίας.

Η Σάντη αποφάσισε να τον ξεμπροστιάσει. Στα μέσα του 2020 άνοιξε μαζί του συζήτηση για το παρελθόν του, δια ζώσης και μέσω μηνυμάτων. Τα όσα άκουγε από τον ίδιο τα μοιραζόταν με έμπιστα της πρόσωπα. Προϊόν αυτής της επικοινωνίας ήταν εκατοντάδες μηνύματα, δικά της και από το κινητό του Χριστοδούλου. Επίσης, έδωσε μαρτυρία σε τρίτους και έγραψε η ίδια ένα εκτενές κείμενο για τη ζωή και τα βιώματα της.

Αυτό το υλικό περιήλθε στην κατοχή μου. Αργότερα, περί τον Απρίλιο του 2023, η ίδια επικοινώνησε μαζί μου και μου ζήτησε να συναντηθούμε για να συζητήσουμε «κάτι πολύ σημαντικό». Γνώριζα την ιστορία της διότι είχα ήδη διαβάσει τα πλείστα από τα μηνύματα του αρχείου της. Συναντηθήκαμε την επομένη σε καφέ στο Mall of Cyprus και είχαμε μια εκτενέστατη συνομιλία η οποία δεν ξεκίνησε από το μηδέν. Ήταν ενήμερη ότι γνώριζα την ιστορία της και ότι είχα τα μηνύματά της.

Ο σκοπός της συνάντησης ήταν να μου εκφράσει την επιθυμία της να γράψω την ιστορία της. Είχα ήδη κυκλοφορήσει τα βιβλία Συμμορία και Κράτος Μαφία και ήταν ενήμερη για το περιεχόμενο τους. Μου επιβεβαίωσε την αυθεντικότητα των μηνυμάτων που είχα στην κατοχή μου και μου υποσχέθηκε ότι θα μου παραχωρούσε τον φορητό υπολογιστή της στον οποίο είχε αποθηκευμένο όλο το αρχείο της.

Συναντηθήκαμε Τετάρτη 26 Απριλίου 2023 και συνεννοηθήκαμε να βρεθούμε ξανά τη Δευτέρα. Μου είχε πεί πως στο μεταξύ θα συναντούσε τον γενικό εισαγγελέα Γιώργο Σαββίδη με τον οποίο είχε επικοινωνία. Εξαφανίστηκε και άλλαξε τον αριθμό του τηλεφώνου της. Δεν την είδα ποτέ ξανά. Στις 9 Μαΐου πήρα μήνυμα από δικηγόρο ο οποίος με παρότρυνε να σταματήσω την διερεύνηση για αυτό το θέμα, μου είπε συγκεκριμένα «μην εμπιστευτείς ΚΑΝΕΝΑ ΑΠΟΛΥΤΩΣ, είσαι σε κίνδυνο». Τότε αντιλήφθηκα και τον λόγο της εξαφάνισής της.

Η Αδελφότητα

Ο Μιχάλης Χριστοδούλου, σύμφωνα με όσα του αποδίδει η Σάντη, ήταν μέλος της Αδελφότητα των Ροδοσταύρων, η οποία σύμφωνα με τις περιγραφές της λειτουργούσε σαν μια πανεθνική συμμορία οικονομικού εγκλήματος:

«… Από το στόμα πλέον του Μιχάλη έμαθα ότι η χώρα μου διοικείται από ανθρώπους οι οποίοι ανήκουν σε μια αδελφότητα η οποία κινεί τα νήματα και εμποδίζει την εύρυθμη λειτουργία του κράτους, σε αυτήν την αδελφότητα όπως την έλεγαν έγιναν μέλη πολιτικοί, δικαστές, δικηγόροι από Κύπρο και Ελλάδα. Είναι κάτι σαν ιεραρχία και ο Μιχάλης ήταν πολύ ψηλά σε αυτήν».

Ο Χριστοδούλου εκμυστηρεύτηκε στη Σάντη ότι από το 1998 «είχε γίνει φίλος με τον Αναστασιάδη». Όπως προκύπτει από τα μηνύματα ο Χριστοδούλου επισκεπτόταν τον Αναστασιάδη στο σπίτι του στη Λεμεσό και ήταν οικείος με τα μέλη της οικογένειάς του.

Όταν στα τέλη του 2019 δημοσιοποιήθηκε η δραστηριότητα του κατασκοπευτικού βαν, ο επιστήθιος φίλος του Χριστοδούλου, ευρωβουλευτής τότε της ΕΔΕΚ Δημήτρης Παπαδάκης, του έστειλε το εξής μήνυμα:

Δ. Π.: «Άρχοντα μου γειά σου. Ξέρεις τι θυμήθηκα μόλις; Θυμάσαι που πήγες στους Καλόγηρους στον Αναστασιάδη, και μου είπες ότι έριξε την ατάκα ούτε φιλενάδα να κάνουμε δεν μπορούμε γιατί μπορεί να μας ακούει και κανένας;»

Μ. Χ.: «Μπράβο θυμάμαι καλά, ότι κτύπησε το τηλέφωνο του και του είπε ο Γιάννης της Έλσας ότι γράφει Ντίλιαν και τον κοίταξε κάπως αμήχανα».

Ο Νταν Ντίλιαν ήταν ο επικεφαλής της εταιρείας η οποία διαχειριζόταν το μαύρο βαν το οποίο ήταν μια υπερσύγχρονη κινητή μονάδα παρακολούθησης με ισχυρές δυνατότητες υποκλοπής προσωπικών δεδομένων και τηλεφωνικών κλήσεων. Όταν αποκαλύφθηκε η δραστηριότητα του μαύρου βαν, η κυβέρνηση του Αναστασιάδη στις 16 Νοεμβρίου 2019 δήλωνε λακωνικά «παντελή άγνοια» για τις δραστηριότητες του «πράκτορα» και διέταξε έρευνες. Από το πιο πάνω μήνυμα ωστόσο φαίνεται πως ο Αναστασιάδης είχε προσωπική σχέση με τον «πράκτορα» Ντίλιαν, τον είχε καταχωρημένο στο κινητό του με το μικρό του όνομα, και ήταν σε επικοινωνία μαζί του.

Ο Χριστοδούλου φαίνεται να έχει ιστορικό με τις παρακολουθήσεις. Σε μηνύματα του αναφέρει ότι είχε διασυνδέσεις με το τμήμα ηλεκτρονικού εγκλήματος της Αστυνομίας, το οποίο του παρείχε προσωπικές υπηρεσίες:

Μ. Χ.: «Αγάπη μου να είσαι έτοιμη εντός της ημέρας ή αύριο να σε πάρω τηλέφωνο να συνεννοηθούμε για να μου δώσεις το τηλέφωνο σου. Σου πήρα άλλο με κάρτα χρόνου. Μίλησα με δικό μου στο ηλεκτρονικό έγκλημα να σου το ελέγξει αν είναι καθαρό και να σου βάλει πρόγραμμα για να μη σου το χακάρει κανένας. Μίλησα με Γαλλία. Είναι όλα οκ! Μας περιμένουν».

Σ: «Τι πρόγραμμα μούργο»;

Μ. Χ.: «Μην ασχολείσαι εσύ με αυτά. Εσύ απλά συνέχισε να με ακούς και να κρατάς το στόμα σου κλειστό. Δεν πρόκειται να αφήσω να μας κάνει κανείς τίποτα. Φτάνει να με ακούς. Τα χέρια μου είναι λερωμένα για σένα. Μην τα ξαναπούμε αυτά.

Κοριοί στη Νομική Υπηρεσία

Σε άλλα μηνύματα του Χριστοδούλου αποκαλύπτεται ότι είχε χαφιέ στη Νομική Υπηρεσία ο οποίος παρακολουθούσε τον πρώην Γενικό Εισαγγελέα Κώστα Κληρίδη. Πρόκειται για τον ΕΔΕΚ Μορφάκη Σολωμονίδη, ο οποίος ήταν οδηγός του Κληρίδη. Με τη βοήθεια του Χριστοδούλου έγινε από οδηγός αναπληρωτής πρόεδρος της ΕΔΕΚ. Ενόσω ήταν οδηγός του Κληρίδη διαβίβαζε πληροφορίες στον Χριστοδούλου.

Σε ένα μήνυμά του, τον Δεκέμβριο του 2017, ο Σολομωνίδης έγραψε στον Χριστοδούλου:

«Έχω νέα στοιχεία από Πολυβίου και Κληρίδη. Μπορείτε να μιλήσουμε τώρα ή μήπως είναι ακατάλληλη η ώρα;»

Σε ένα άλλο μήνυμα ο Σολομωνίδης ενημέρωσε τον Χριστοδούλου ότι θα διέρρεε στον Τύπο, μέσω του βουλευτή Ανδρέα Θεμιστοκλέους, κάτι που σχετιζόταν με τη διαρροή εγγράφων από το γραφείο του Κώστα Κληρίδη. Ο Χριστοδούλου του απάντησε:

«Δεν με ενδιαφέρει το θέμα. Εγώ θέλω να ξέρω ότι αφορά τον τραπεζικό τομέα και μόνο».

Στα μέσα του 2018 ο Χριστοδούλου προωθούσε τον Μορφάκη Σολομωνίδη στη θέση του γενικού διευθυντή της ΕΔΕΚ. Ο Σολομωνίδης, ενόσω ήταν ακόμη οδηγός του Κώστα Κληρίδη, του έστειλε μήνυμα και τον ευχαρίστησε.

«Σας ευχαριστώ πολύ κ. Χριστοδούλου. Χαίρομαι που είμαι δίπλα σας. Δεν πρόκειται να σας προδώσω ποτέ. (…) Αν προκύψει κάτι με τον κ. Κληρίδη που σας αφορά θα σας πω. Φίλοι για πάντα. Δεν σας ξέρω δεν με ξέρετε».

Η μετάβαση του Σολομωνίδη στην ΕΔΕΚ φαίνεται πως δεν εξελίχθηκε ομαλά όσον αφορά τη σχέση του με τον Χριστοδούλου, ο οποίος δεν απαντούσε στο τηλέφωνο. «Δεν σου είπα εγώ να μην με ξαναπάρεις τηλέφωνο;» του έγραψε. Εκείνος αισθάνθηκε πικραμένος και του απάντησε ως εξής:

Μ. Σ.: «Κύριε Χριστοδούλου εγώ πόσες φορές ρίσκαρα για εσάς; Πόσες πληροφορίες σας έχω δώσει; Ακόμα και κοριούς έβαλα για εσάς».

Μ. Χ.: «Σου ζήτησα εγώ να κάνεις κάτι για μένα; Μόνος σου εσύ δεν ήρθες να με βρεις μέσω Πολυβίου; Εγώ δεν σε έχω ανταμείψει με την θέση που είσαι τώρα;

Μ. Σ.: « Το ξέρω και σας ευχαριστώ, χάρη σε εσάς είμαι αυτό που είμαι τώρα. Σας παρακαλώ πολύ όμως ακούστε με λίγο».

Η υπόθεση Focus

Τα πιο πάνω μηνύματα φανερώνουν ότι η Αδελφότητα, που μέχρι και κοριούς εγκατέστησε στη Νομική Υπηρεσία, ενδιαφερόταν για τις υποθέσεις των τραπεζών.

Από όλες τις υποθέσεις για την κατάρρευση της οικονομίας υπήρχε μία που βρισκόταν στα δικαστήρια και αφορούσε τη Focus. Κατηγορούμενοι ήταν ο Χριστόδουλος Χριστοδούλου, ο Μιχάλης Ζολώτας, διευθύνων σύμβουλος της Focus και το στέλεχος της Μαρφίν Λαϊκή, Μιχαήλ Φόλε.

Η Focus είχε πάρει εκατοντάδες εκατομμύρια μη εξασφαλισμένα δάνεια από τη Λαϊκή Τράπεζα και ήταν το όχημα που χρησιμοποιούσε ο Βγενόπουλος για να εξαγοράζει το διεφθαρμένο σύστημα εξουσίας στην Κύπρο.

Από τα μηνύματα φαίνεται ότι η Αδελφότητα ενδιαφερόταν πολύ για τη Focus. Στις 12 Απριλίου 2019 , ένα στέλεχος της Αδελφότητας στην Ελλάδα, ο Γιώργος Μυλωνάκης αντάλλαξε τα ακόλουθα μηνύματα με τον Χριστοδούλου:

Γ. Μ.: «Κύριε Χριστοδούλου σας χαιρετώ. Μόλις τελείωσε η ολομέλεια της βουλής. Μίλησα με τον κύριο Τσίπρα. Θα σας στείλει με το σύνδεσμο σας λέει όλα τα στοιχεία γύρω από την υπόθεση της Marfin Laiki και του δικού μας του Β. Μην έρθετε στην Ελλάδα είναι δύσκολα τα πράγματα».

Μ. Χ.: «Εντάξει μιλώ και εγώ με τον δικό μας στον Άρειο Πάγο τώρα, από την άλλη γραμμή».

Η υπόθεση Focus ήταν στα δικαστήρια για πολλά χρόνια. Το Κακουργιοδικείο απάλλαξε τους κατηγορούμενους, ο Γενικός Εισαγγελέας Κώστας Κληρίδης έκανε έφεση, έγινε αποδεκτή και η δίκη συνεχίστηκε από εκεί που είχε διακοπεί με την ίδια σύνθεση του Κακουργιοδικείου. Η απόφαση θα εκδιδόταν στις 31 Ιουλίου 2020. Την 1η Αυγούστου θα αφυπηρετούσε ο Κώστας Κληρίδης.

Ο Αναστασιάδης προόριζε για νέο Γενικό Εισαγγελέα τον Ιωνά Νικολάου, αλλά το ΑΚΕΛ έφερε ένσταση. Ο Μύρωνας Νικολάτος, ο οποίος μόλις είχε αφυπηρετήσει από πρόεδρος του Ανωτάτου Δικαστηρίου, διαμεσολάβησε με τον Γενικό Γραμματέα του ΑΚΕΛ Άντρο Κυπριανού και τον έπεισε να προτείνει τον Γιώργο Σαββίδη. Ο Αναστασιάδης, ενήμερος, υιοθέτησε την «εισήγηση» του Κυπριανού.

Οι διαβουλεύσεις αυτές έγιναν την πρώτη εβδομάδα του Ιουνίου 2020. Στις 10 Ιουνίου 2020, ο Μυλωνάκης έστειλε στον Χριστοδούλου το εξής μήνυμα:

«Έπεσε τηλέφωνο από Αναστασιάδη, θα βάλει Σαββίδη Γενικό και Αγγελίδη βοηθό. Θα βάλει τους δικούς μας λόγω αδελφότητας!»

Στις 10 Ιουνίου δεν υπήρχε ίχνος πληροφορίας στη δημόσια σφαίρα που να προϊδεάζει ότι ο Αναστασιάδης θα διόριζε τον Σαββίδη, και πολύ περισσότερο τον Σάββα Αγγελίδη ως βοηθό. Οι πρώτοι που ενημερώθηκαν για τις επιλογές του Αναστασιάδη φαίνεται πως ήταν η Αδελφότητα.

Ο Αναστασιάδης ανακοίνωσε τις αποφάσεις του στις 20 Ιουνίου. Ταυτόχρονα, ανακοίνωσε ότι η τελετή διαβεβαίωσης θα γίνονταν στις 10 Ιουλίου. Ο Κώστας Κληρίδης συμπλήρωνε το 68ο έτος της ηλικίας του στις 8 Ιουλίου. Σύμφωνα με τη νομοθεσία και την ισχύουσα πρακτική, θα έπρεπε να αφυπηρετήσει την πρώτη μέρα του επόμενου μήνα των γενεθλίων του, δηλαδή την 1η Αυγούστου 2020.

Γιατί, λοιπόν, ο Αναστασιάδης βιαζόταν να διώξει τον Κληρίδη και δεν περίμενε ακόμη τρεις εβδομάδες για να ολοκληρωθεί η θητεία του; Σύμφωνα με μήνυμα του Μιχάλη Χριστοδούλου προς τη Σάντη, στις 8 Ιουλίου, δύο μέρες πριν κάνει ο Αναστασιάδης τις ανακοινώσεις είναι αρκούντως διαφωτιστικό για το κίνητρο αυτής της βιασύνης:

«Έχω ένα διάολο δουλειά, ο πρόεδρος τηλεφωνά όλη μέρα για το πως θα φύγει ο Κληρίδης, η focus έμεινε εκεί και δεν παίρνουμε τα λεφτά από Χριστοδούλου και εσύ ασχολείσαι με βλακείες».

Για το ιστορικό του πιο πάνω μηνύματος, η Σάντη αναφέρει: «Mια μέρα που έπαιρνα τηλέφωνο τον Μιχάλη από το πρωί και μου απάντησε γύρω στο μεσημέρι, μου μίλησε τόσο απαίσια, που αργότερα μου έστειλε ο ίδιος συγνώμη για να μου απολογηθεί λέγοντας μου, ότι τον πιέζει ο ΠΤΔ για την υπόθεση Focus, λίγες μέρες μετά ο κύριος Χ.Χ και η κόρη του αθωώθηκαν».

Η βιασύνη, λοιπόν, φαίνεται να είχε να κάνει με την αθωωτική απόφαση για την υπόθεση Focus η οποία ανακοινώθηκε στις 31 Ιουλίου. Ο Κώστας Κληρίδης, ο οποίος κανονικά θα ήταν ακόμη γενικός εισαγγελέας, θα ανακοίνωνε κατά πάσα πιθανότητα την πρόθεση της Νομικής Υπηρεσίας να ασκήσει έφεση, όπως είχε κάνει όταν το ίδιο δικαστήριο είχε απαλλάξει τους κατηγορούμενους.

Η απαλλαγή των κατηγορουμένων απασχολούσε τη δημόσια συζήτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ο ευρωβουλευτής της ΕΔΕΚ Δημήτρης Παπαδάκης και ο Χριστοδούλου αντάλλαξαν τα εξής μηνύματα:

Δ. Π.: «Μιχάλη γίνεται ντόρος για τον Χριστοδούλου. Μπες στο fb να δεις».

Μ. Χ.: «Είναι η υπόθεση focus. Μετά να σε καλέσω στο τηλέφωνο να σου πω. Ο Σάββας με τον Γιώργο τα κανόνισαν.»

Ο Σάββας και ο Γιώργος, λοιπόν, τα κανόνισαν. Αυτό ήταν το κίνητρο του Αναστασιάδη για να διώξει άρον άρον τον Κληρίδη, να δώσει χρόνο στον Σάββα και στον Γιώργο να τα κανονίσουν. Η νέα ηγεσία της Νομικής Υπηρεσίας δεν άσκησε έφεση κατά της απόφασης του Κακουργιοδικείου.

Η εξαγορά της σιωπής

Εκείνες τις μέρες η Σάντη συζητούσε με διάφορους το παρελθόν του Μιχάλη Χριστοδούλου και προκλήθηκε πανικός στην Αδελφότητα ότι θα τον κατέδιδε. Η Αδελφότητα αποφάσισε να δώσει ένα σοβαρό ποσό στη Σάντη για να εξαγοράσει τη σιωπή της και να την βαπτίσουν ως μέλος της Αδελφότητας.

Στις 23 Ιουλίου 2020, στέλεχος της Αδελφότητας από την Αθήνα, έστειλε στον Χριστοδούλου το εξής μήνυμα:

«Έχει γίνει το έμβασμα στο λογαριασμό σας που απευθύνεται στην (αναφέρεται το πραγματικό της ονοματεπώνυμο). Είναι 850.000 ευρώ συν τα υπόλοιπα που συμφώνησα για χάρη σας με τον Μεγάλο. Πότε θα σας έχουμε κοντά μας; Πρέπει να γίνει το βάπτισμα στην κοπέλα σας. Επείγον, ο μεγάλος άρχισε να διερωτάται αν την κρατάτε εκτός για δικούς σας λόγους και πιέζομαι πραγματικά. Με τον κύριο [Στέλιο] Ναθαναήλ είστε ακόμα στην ίδια κατάσταση;»

Ο Στέλιος Ναθαναήλ ήταν τότε πρόεδρος του Ανωτάτου Δικαστηρίου και είχε διαδεχτεί τον Μύρωνα Νικολάτο. Ο Χριστοδούλου ενημέρωσε τη Σάντη για το τεράστιο χρηματικό ποσό που θα της παραχωρείτο σε μετρητά και τη συμβούλευσε πώς θα το διαχειριζόταν:

Μ.Χ.: «Κατάλαβες τώρα πως θα γίνει, θα τα φέρνουμε λίγα λίγα στην Κύπρο. Σε συνεννόηση με δικό μας άτομο και έτσι όλο το ποσό θα μεταφερθεί στην Κύπρο. Σου το λέω ξανά, μην διανοηθείς να κάνεις ούτε και ένα σεντ κατάθεση. Θα μας πάρουν μυρωδιά. Μην κάνεις καμιά εξυπνάδα όπως την άλλη φορά, που τα είπες όλα και στο τέλος είδες την αντιμετώπιση που είχες. Θα πάρω αύριο ξανά καινούργια κάρτα και θα τα λέμε. Αν δεις άγνωστο [αριθμό τηλεφώνου] θα είμαι εγώ».

Σ: «Και πως θα έρθουν τα λεφτά στην Κύπρο; Τι μπορώ να κάνω εγώ με αυτά τα λεφτά; Τρομάζω».

Μ..Χ: «Είναι δική μου δουλειά αυτή. Όπως ήρθαν τα λεφτά για το αυτοκίνητο σου τσακ μπαμ. Τα κάνεις ότι θες. Φάτα, κρούστα, μεγάλωσε τον μικρό. Για το σπίτι θα τα πούμε στο άμεσο μέλλον».

Φαίνεται ότι τα χρήματα έφτασαν στην Κύπρο σε μετρητά. Μια δόση έφτασε στη Σάντη σε βαλίτσα και σε χαρτοκιβώτιο. Ένα χειρόγραφο σημείωμα έγραφε τα εξής: «Σάντη, 250.000, Από Μιχάλη».

Στα τέλη Ιουλίου 2020, όταν ο Χριστοδούλου βρισκόταν σε δύσκολη θέση λόγω του κινδύνου να τον εκθέσει η Σάντη, αντάλλαζε μηνύματα με διάφορους που είχαν σχέση με τις δραστηριότητες του. Μεταξύ τους ήταν και ο Φάνος Λιβέρας, ο αδελφός του οποίου είχε στενή φιλική σχέση με τον Χριστοδούλου και σκοτώθηκε στην τρομοκρατική επίθεση στο ξενοδοχείο Taj Μahal στην Βομβάη.

Τα μηνύματα αυτά φαίνονται μερικώς, επειδή ήταν κλειδωμένα και η Σάντη μπόρεσε και φωτογράφησε μόνο την οθόνη του κινητού του:

Nicos Anas/des: «όταν έρθω. Επιάσαν μας το βαν τώρα που χρειάζ[εται]».

Nicolatos: «Εντάξει, αύριο θα ξέρω. Θα είμαστε σε επαφή».

Ionas Nicolaou: «Ο καταραμένος ο Λιβέρας με τον…»

Fanos Liveras: «Μιχάλη με πήρε στο τηλέφωνο ο πολυβίου. Όντως [είναι πολύ έξυπνο]ς».

Polyviou Polis: «Μιχάλη πρέπει να σε δω σήμερα επιτέλους».

Savvas Ang/des: «Αδελφέ μου, όλα εντάξει, μην έχεις έννοια. Ότι επιθ[υμείς]».

G. Savvides: «Όπως επιθυμείς επιστήθιε φίλε μου».

Από τα πιο πάνω μηνύματα φαίνεται η δικτύωση του Χριστοδούλου με το σύστημα εξουσίας, και ιδιαίτερα με τους δύο νέους επικεφαλής της Νομικής Υπηρεσίας. Ο ένας τον αποκαλούσε αδελφό, ο άλλος επιστήθιο φίλο, και οι δυο μαζί «ό,τι επιθυμείς», σαν να ήταν υποτελείς σ’ ένα νονό…

Με τα μηνύματα αυτά εξηγείται και η αναστολή της ποινικής δίωξης στον Ντίλιαν για το μαύρο βαν, το οποίο φαίνεται ότι χρησιμοποιούσε η Αδελφότητα. Σύμφωνα με μηνύματα που αντάλλαξε με τον Χριστοδούλου, ο Νίκος Τορναρίτης, σήμερα Πρόεδρος Επιτροπής Νομικών της Βουλής ήταν μέλος της Αδελφότητας:

«Μιχάλη μου, απόψε δεν θα έρθω στη συνάντηση μας. Κάτι διοργάνωσε η Λία και καθότι δεν έχει κυριολεκτικά ιδέα για την ένταξη μου στην ομάδα πρέπει να είμαι εδώ. Δικαιολόγησε με στον Ναθαναήλ και στον Καρούσο.»

Ο Τορναρίτης και ο Αγγελίδης πρωτοστατούν να περάσει από αυτή τη Βουλή το νομοσχέδιο για τις παρακολουθήσεις, χωρίς αυστηρές δικλίδες ασφαλείας που θα προστατεύουν τους πολίτες από τις αυθαιρεσίες του διεφθαρμένου συστήματος εξουσίας.

H Gordian

Μια από τις πιο σημαντικές αποκαλύψεις που έκανε ο Χριστοδούλου στη Σάντη αφορούσε την πώληση ενός μεγάλου πακέτου μη εξυπηρετούμενων δανείων της Τράπεζας Κύπρου στην εταιρεία Gordian Holdings. Η Σάντη μαρτυρεί ότι ο Χριστοδούλου της αποκάλυψε ότι ήταν ένα σχέδιο υφαρπαγής των δανείων το οποίο οργάνωσε ο πρώην διευθύνων σύμβουλος της Τράπεζας Κύπρου Τζο Χούρικαν.

«H go gordian είναι μια συμφωνία ανάμεσα στον ΠΠ και τον G Hourrigan έναν Ιρλανδό, που εργαζόταν στην τράπεζα Κύπρου. Τζων μου είπε. Ήταν και ο Μ αλλά αποχώρησε. Θωμά, Μισιρλής, Μαυρομιχάλης, Στάλω κλπ είναι απλά μέτοχοι. Η ιδέα ήταν του ΠΠ με τον Η», αναφέρει σε μήνυμα της η Σάντη.

Ο ΠΠ είναι ο Πόλυς Πολυβίου, νομικός σύμβουλος της Τράπεζας Κύπρου, τον οποίο η ίδια γνώρισε μέσω του Χριστοδούλου. Από τον τρόπο με τον οποίο περιγράφει τον Χούρικαν (Ένας Ιρλανδός… Τζων μου είπε) φαίνεται ότι της ήταν άγνωστος. Η Στάλω είναι η δεύτερη σύζυγος του Χριστοδούλου, μέλος σήμερα του Συνταγματικού Δικαστηρίου και ο Θωμά ο σύζυγος της αδελφής της. Ο Μισιρλής είναι ο γαμπρός του Αναστασιάδη και ο Μαυρομιχάλης είναι γνωστός ως Αλεξούι, ο οποίος δολοφονήθηκε.

Όταν ο συνομιλητής της την παρότρυνε να μάθει περισσότερα για την Gordian και το Project Helix το οποίο ήταν ένα σχέδιο της Τράπεζας Κύπρου να πωλήσει μη εξυπηρετούμενα δάνεια, απάντησε: «Xm… H go gordian… Project Helix; τι μου λέει; Από τον Ιούνιο του 2019 μου είπε η Gordian Holdings έγινε ο νόμιμος ιδιοκτήτης και δανειστής όλων των δανείων».

Οι πληροφορίες και οι ημερομηνίες ήταν ακριβείς, ενώ το Project Helix ήταν κάτι παντελώς άγνωστο στην κοινή γνώμη. Συνεπώς, τις πληροφορίες αυτές η Σάντη φαίνεται ότι τις αντλούσε από τον Χριστοδούλου.

Όταν έγινε αντιληπτό ότι η Σάντη είχε πρόθεση να μιλήσει, ο Πολυβίου φαίνεται να ανησύχησε και επικοινώνησε με τον Φάνο Λιβέρα. «Θέλει να μάθει επίμονα που μένει η Σ. Πρόσεξε γιατί η μικρή κινδυνεύει από όλους. Μιλάμε για πολλά λεφτά και έγγραφα υψίστης σημασίας αν μάθει που είναι το σπίτι την βάψαμε όλοι. Και ο Πολυβίου μαζί», ανέφερε ο Λιβέρας σε μήνυμά του προς τον Χριστοδούλου. Με νέο μήνυμα επανέλαβε την προειδοποίηση. «Μιχάλη πρόσεχε, σου μπήκαν ιδέες και θα μας παρασύρεις όλους. Ο Πολυβίου είναι πολύ ανήσυχος για την στάση σου».

Προκειμένου να επιβεβαιώσει τις πληροφορίες που της έδινε ο Χριστοδούλου για την Gordian, η Σάντη επικοινώνησε με τον Πόλυ Πολυβίου και του ζήτησε να της δώσει ένα ακίνητο. «Έπιασα τον Πόλυ και λέω του έχει κανένα καλό κομμάτι να μας χαρίσει η Gordian, και λέει μου Λευκωσία ή Λάρνακα; Θα τον πάρω τηλέφωνο και πιο μετά γιατί έτρεχε δουλειές», έγραψε σε μήνυμα της.

Ο Πολυβίου φαίνεται ότι ενημέρωσε τον Χριστοδούλου για το τηλεφώνημα που δέχτηκε από τη Σάντη επειδή αυτός της έστειλε το ακόλουθο μήνυμα: «Το κορίτσι μου τρελάθηκε, έπιασες τον Πόλυ μωρό μου αθώο, να σου χαρίσει κομμάτι από go gordian; Με πήρε και γελούσε. Είδε και έπαθε ο φτωχός να τους τα μαζέψει».

Μόνο αθώο δεν ήταν το τηλεφώνημα. Η Σάντη είπε ότι μια φίλη της, η Φωτεινή, είχε υπόθεση με την Gordian και προσπαθούσε τάχα να την εξυπηρετήσει. Ενημερώθηκε ο Χριστοδούλου για το ενδιαφέρον της και εκείνος της έστειλε μήνυμα και την κατσάδιασε:

Μ.Χ.: «Τόσο χαμηλής νοημοσύνης είσαι που πήγες στον Τεο  να τον ρωτήσεις για τις δουλειές μας. Πας εναντίον του μπάτζετ μας».

Σ: «Όχι… Απλά πήγα να βοηθήσω τη Φωτεινή»

Μ.Χ.: «Δεν μας νοιάζει από κανέναν. Εσύ κοιτάς μπροστά και προχωράς. Το παιχνίδι είναι απλό. Ο θάνατος σου η ζωή μου. Ζήσε και άσε τους άλλους να πεθάνουν. Πόσες φορές να σου πω».

Πέρα από τον ωμό κυνισμό του Χριστοδούλου, η αναφορά του «για τις δουλειές μας» και σε «μπάτζετ μας» πρόδιδε ότι είχε συμφέροντα από την Gordian και έτσι το εξέλαβε η Σάντη. Προφανώς, ο Χριστοδούλου αντιλήφθηκε ότι το ενδιαφέρον της για τη Φωτεινή ήταν πρόφαση για να πάρει πληροφορίες και αμφισβήτησε τις προθέσεις της. Η συζήτηση αυτή εξελίχθηκε σε φιλονικία:

Μ.Χ.: «Ωραία η Φωτεινή μου είπε ότι έχει 4 μήνες να μιλήσετε. Αυτό το ξαφνικό ενδιαφέρον από που προέκυψε; Πρόσεχε τις απαντήσεις σου.

Σ: «Δεν με ενδιαφέρουν οι δουλειές σου, εντάξει; Ούτε οι απατεωνιές σου και μην τολμήσεις να βρεθείς εδώ, θα σε πετάξω έξω».

Μ.Χ.: «Σοβαρά; Από που ακριβώς να με πετάξεις; Η αχαριστία σου κτύπησε κόκκινο…!

Πολύ κόντρα μου πας τελευταία, αλλά το σημαντικότερο κομμάτι σου διαφεύγει. Εγώ και εσύ είμαστε μαζί σε όλα. Είμαστε συνένοχοι!

Όταν ξέρεις τι κάνει ο άλλος και συστηματικά τον καλύπτεις γίνεσαι συνένοχος. Όταν αποδέχεσαι τα όσα σου προσφέρει από τις πράξεις για τις οποίες με κατηγορείς, λέγεται συνενοχή».

Σ: «Τι;;;;;;; είσαι άρρωστος, πρέπει να σε δει επειγόντως γιατρός».

Μ.Χ.: «Εσύ ρε θα πας πρώτη, όλα στο όνομα σου γίνονται αυτόματα, σπίτι στη Νίκαια, τα εκατομμύρια, όλα ακόμα και τα σκάφη τα δύο του Λιβέρα. Τι πόθεν έσχες θα παρουσιάσεις εσύ που πάντα ήσουν ένα μηδέν που συντηρούσα εγώ; Ή νομίζεις θα επιβιώσεις με τα ψίχουλα που σου πετάνε σε μισθούς».

Από την έκρηξη και τον εκβιασμό του Χριστοδούλου φαίνεται ότι η αναμόχλευση της σχέσης του με την Gordian του προκαλούσε πανικό. Η Σάντη δεν αποδέχτηκε τον ισχυρισμό του ότι είχε αποχωρήσει από την Gordian και όταν της έδωσε μετρητά για το παιδί τους, έγινε η ακόλουθη συζήτηση:

Μ.Χ.: «Εντάξει με λεφτά του μωρού; Αν χρειαστείς κάτι άλλο πες μου. Έβαλα 15.000 στον φάκελο και για τους προηγούμενους δύο μήνες».

Σ: «Είναι εντάξει τα λεφτά! Δώρο από Gordian go go go»

Μ.Χ.: «Τέλος η Gordian μωρό μου. Είμαι εκτός “συμμορίας” θέλω την ησυχία μου. Μην τα θυμάσαι αυτά πάει πέρασαν».

Το 2020 ο Χριστοδούλου διευθέτησε εργοδότηση της Σάντη σε μια θυγατρική που είχε στην Κύπρο μια ελληνική εταιρεία. Μέσω των λογαριασμών αυτής της εταιρείας φαίνεται ότι διακινούνταν μεγάλα ποσά που είχαν σχέση με την Αδελφότητα.

Η Σάντη πήρε φωτογραφίες από τον υπολογιστή της εταιρείας που δείχνουν δύο πληρωμές που έγιναν το 2019, η μία προς τον Μύρωνα Νικολάτο για €500.000 και μια άλλη προς τον Μιχάλη Χριστοδούλου για €275.000, σε κοινό λογαριασμό που είχε με τη Σάντη. Ο ένας ήταν πρόεδρος και ο άλλος μέλος του του Ανώτατου Δικαστηρίου. Η χρονική συγκυρία συμπίπτει με την εφαρμογή του Project Helix και την έκδοση σημαντικών δικαστικών αποφάσεων. To Project Helix χωρίστηκε σε τρία μέρη, το ένα πήγε στην Gordian και τα άλλα δύο στη Themis. Όμως οι επενδυτές φαίνεται ότι ήταν οι ίδιοι…

Δολοφονία Charlie Kirk: Το βαλλιστικό «κενό» και οι καταγγελίες για παύση της ομοσπονδιακής έρευνας

Νέα τροπή, που απειλεί να κλονίσει συθέμελα το οικοδόμημα της κατηγορούσας αρχής, λαμβάνει η υπόθεση της δολοφονίας του Charlie Kirk. Σύμφωνα με νέα δικαστικά έγγραφα που είδαν το φως της δημοσιότητας, προκύπτει μια θεμελιώδης αναντιστοιχία μεταξύ των ευρημάτων της βαλλιστικής εξέτασης και του κατασχεθέντος οπλισμού, την ώρα που σοβαρές καταγγελίες για παρέμβαση στο έργο των ομοσπονδιακών αρχών ανακινούν το γεωπολιτικό υπόβαθρο της υπόθεσης.

Η βαλλιστική αναντιστοιχία και το δικαστικό αδιέξοδο

Με ανάρτηση του ο ανεξάρτητος γεωπολιτικός αναλυτής Brian Allen, επισημαίνει ότι η σφαίρα που προκάλεσε τον θάνατο του Charlie Kirk δεν ταυτίζεται με το τουφέκι που φέρεται να χρησιμοποίησε ο ύποπτος Tyler Robinson. Η αποκάλυψη αυτή, η οποία περιλαμβάνεται στην πρόσφατη δικαστική κατάθεση, δεν αποτελεί μια απλή δευτερεύουσα αποδεικτική διαφωνία, αλλά πλήττει τον πυρήνα του κατηγορητηρίου.

Όπως αναφέρεται, το πραγματικό όπλο του εγκλήματος και το όπλο που παρουσιάστηκε από τις αρχές ως το μέσο της δολοφονίας είναι δύο διαφορετικά αντικείμενα. Για τους νομικούς κύκλους, αν η σφαίρα δεν αντιστοιχεί στο όπλο του κατηγορουμένου, η υπόθεση της εισαγγελίας αντιμετωπίζει ένα ανυπέρβλητο λογικό και αποδεικτικό κενό, το οποίο αναμένεται να αποτελέσει το βασικό επιχείρημα της υπεράσπισης του Robinson στις επόμενες στάσεις της δίκης.

Η διακοπή της έρευνας του NCTC και οι καταγγελίες του Joe Kent

Την ίδια στιγμή, οι δηλώσεις του Joe Kent στην εκπομπή του Tucker Carlson προσδίδουν στην υπόθεση μια διάσταση που ξεπερνά τα όρια του ποινικού δικαίου. Ο Kent ισχυρίστηκε ότι η έρευνα που διεξήγαγε το Εθνικό Αντιτρομοκρατικό Κέντρο (NCTC) για τον θάνατο του Kirk διεκόπη απότομα, χωρίς να δοθούν επαρκείς εξηγήσεις για τους λόγους της παύσης.

Η παρέμβαση αυτή του Kent ενισχύει τα σενάρια που θέλουν την υπόθεση να συνδέεται με ευρύτερα συμφέροντα, καθώς η εμπλοκή ενός οργανισμού όπως το NCTC υποδηλώνει ότι ο θάνατος του Kirk εξετάστηκε αρχικά υπό το πρίσμα της εθνικής ασφάλειας ή της τρομοκρατίας. Η διακοπή της έρευνας, σε συνδυασμό με τη βαλλιστική ασυμβατότητα, εγείρει ερωτήματα για τον βαθμό διαφάνειας που επικρατεί στις ομοσπονδιακές διαδικασίες

Κουραστήκατε να κερδίζετε; Τι ίσχυε πριν τον πόλεμο με το Ιράν και τι μετά

Κουραστήκατε να κερδίζετε;

Πριν από τον πόλεμο:

  • Το Ιράν δεν ήλεγχε τα Στενά του Ορμούζ· τώρα τα ελέγχει.

  • Το ιρανικό πετρέλαιο τελούσε υπό κυρώσεις· τώρα δεν τελεί.

  • Το Ιράν δεν κατασκεύαζε πυρηνικά όπλα· τώρα θα κατασκευάσει.

  • Οι βάσεις των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή αποτελούσαν πλεονέκτημα· τώρα αποτελούν βάρος.

  • Ο πληθωρισμός μειωνόταν· τώρα αυξάνεται.

Ακόμα δεν κουραστήκατε να κερδίζετε;

Ο σύγχρονος Νέρωνας βάζει φωτιά στον πλανήτη, αρνείται να αναλάβει την ευθύνη και κάνει… “μαθήματα πυρασφάλειας” σε μαθητές στο Ακρωτήρι

Δεν έχουμε αυταπάτες. Η Αμερική, διαχρονικά, λειτουργεί με τη λογική της αυτοκρατορίας: πράττει κατά το δοκούν, αδιαφορώντας για τις επιπτώσεις. Στο παρελθόν, βέβαια, φρόντιζε να περιστοιχίζεται από «πρόθυμους συμμάχους» που προσέδιδαν έναν μανδύα νομιμοποίησης στα ανοσιουργήματά της. Από τα πραξικοπήματα στη Λατινική Αμερική και τη Χιλή του Αλιέντε, μέχρι τους πολέμους στο Ιράκ και τη Γιουγκοσλαβία, το μοτίβο ήταν σταθερό.

Σήμερα, όμως, βρισκόμαστε μπροστά σε μια πρωτοφανή ποιοτική μεταβολή. Για πρώτη φορά, οι ΗΠΑ αποφάσισαν να προχωρήσουν εντελώς μόνες σε έναν πόλεμο εναντίον μιας ιστορικής χώρας, του Ιράν, χωρίς να ενημερώσουν ούτε τους τυπικούς τους συμμάχους. Πρόκειται για μια εισβολή δίχως ουσιαστική αιτιολογία, οι καταστρεπτικές συνέπειες της οποίας θα γίνουν σύντομα αισθητές σε όλο τον πλανήτη, αποτυπωμένες στις τιμές των προϊόντων και στην παγκόσμια οικονομική αστάθεια.

Ο λογαριασμός στους άλλους

Τώρα που το αδιέξοδο γίνεται εμφανές, ο (δυστυχώς) δημοκρατικά εκλεγμένος «Νέρωνας» του Λευκού Οίκου, ο Ντόναλντ Τραμπ, ενεργεί ως κοινός τραμπούκος. Αφού έσπειρε το χάος στη Μέση Ανατολή σε αγαστή συνεργασία με το φασιστικό καθεστώς Νετανιάχου, τώρα δηλώνει κυνικά μέσω κοινωνικών δικτύων πως θέλει να αποχωρήσει, αφήνοντας τον «λογαριασμό» της καταστροφής στους Ευρωπαίους και τους Άραβες.

Είναι η απόλυτη αποποίηση ευθύνης: ο εμπρηστής βάζει τη φωτιά και απαιτεί από τους γείτονες να πληρώσουν την πυρόσβεση και την ανοικοδόμηση.

Το «πλυντήριο» των δημοσίων σχέσεων στο Ακρωτήρι

Ενώ, όμως, η Ουάσιγκτον βάζει φωτιά στον πλανήτη, εδώ στα Χανιά παρακολουθούμε μια άλλη, εξίσου προκλητική πραγματικότητα. Οι αμερικανικές βάσεις επιδίδονται σε ένα κρεσέντο δημοσίων σχέσεων, φτάνοντας μέχρι το κατώφλι των δημοτικών σχολείων και των νηπιαγωγείων του Ακρωτηρίου.

Το ερώτημα είναι αμείλικτο: Ποιος δίνει την άδεια στη διοίκηση των βάσεων να πραγματοποιεί «μαθήματα πυρασφάλειας» σε μαθητές δημοτικού; Γίνονται με έγκριση της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης; Γιατί η Εκκλησία και η εκπαίδευση μετατρέπονται σε προνομιακό πεδίο δράσης για την ωραιοποίηση μιας πολεμικής μηχανής;

Είναι ντροπή για τον τόπο μας να επιτρέπει αυτό το ιδεολογικό «ξέπλυμα», την ίδια στιγμή που ο επικεφαλής αυτής της μηχανής περιφρονεί τη διεθνή νομιμότητα και μετακυλίει τις ευθύνες των πράξεών του στους συμμάχους του τους οποίους διαρκώς προσβάλλει, τραμπουκίζει, απειλεί ακόμη και με εισβολή, όπως στην περίπτωση της Γροιλανδίας.

Η περιβαλλοντική υποκρισία

Πέρα όμως από το ηθικό και πολιτικό σκέλος, οφείλουμε να μιλήσουμε και για την ουσία της προστασίας των πολιτών. Αν το ενδιαφέρον της «Αμερικανικής Ευκολίας» για την τοπική κοινωνία είναι ειλικρινές, τότε ιδού η Ρόδος:

Θα επέτρεπε ποτέ η διοίκηση των βάσεων τη διεξαγωγή ανεξάρτητων ερευνών στο έδαφος γύρω από τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις; Θα επέτρεπε να μάθουμε τα ακριβή επίπεδα μόλυνσης (π.χ. από PFAS) και την επιβάρυνση του υδροφόρου ορίζοντα και της τροφικής αλυσίδας από τη λειτουργία τους;

Ή μήπως το «ενδιαφέρον» τους εξαντλείται σε επικοινωνιακές δράσεις, όπως ο καθαρισμός παραλιών από σκουπίδια και οι επισκέψεις σε σχολεία; Η προστασία των πολιτών δεν εξασφαλίζεται με μαθήματα πυρασφάλειας από εκείνους που κρατούν το σπίρτο, αλλά με τη λογοδοσία για τις περιβαλλοντικές και γεωπολιτικές πληγές που ανοίγουν στον τόπο μας.

Με την ανάληψη της ευθύνης…

Πολάκης κατά Ελεγκτικού Συνεδρίου: «Κρατάτε το φανάρι στην κυβέρνηση για να τρώει τα χρήματα»

Σφοδρή επίθεση κατά της προέδρου του Ελεγκτικού Συνεδρίου εξαπέλυσε ο Τομεάρχης Διαφάνειας και Βουλευτής Χανίων Παύλος Πολάκης κατά τη συνεδρίαση της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής, όπου η πρόεδρος Ντούνη παρουσίασε το ετήσιο πρόγραμμα ελέγχων για το 2026.

Ο βουλευτής των Χανίων κατηγόρησε το ανώτατο δικαστικό όργανο ελέγχου των δημόσιων δαπανών ότι ουσιαστικά από το 2019 μέχρι σήμερα «κρατάει το φανάρι στην κυβέρνηση για να τρώει τα χρήματα μέσω απευθείας αναθέσεων». Όπως χαρακτηριστικά τόνισε: «Θα ήθελα να μου πείτε σε ποια άλλη περίοδο της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας σε έξι χρόνια, έχουν δοθεί 20 δις ευρώ σε απευθείας αναθέσεις».

Ο Πολάκης αναρωτήθηκε πώς είναι δυνατόν το Ελεγκτικό Συνέδριο, που αποτελεί τον ανώτερο μηχανισμό ελέγχου του κράτους, να μην προχωρά σε συγκεκριμένους ελέγχους σε τρεις καίριους τομείς. Πρώτον, για τα 400 εκατομμύρια ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης που αφορούν ενεργειακές αναβαθμίσεις σε νοσοκομεία, για τις οποίες όπως ανέφερε υπάρχουν καταγγελίες ότι είναι έργα υπερτιμολογημένα στο πενταπλάσιο. Δεύτερον, για τον ΟΠΕΚΕΠΕ, τον οποίο ζήτησε να συμπεριληφθεί στους ελέγχους του 2026 προκειμένου να διερευνηθούν οι επιδοτήσεις μπανάνας στον Όλυμπο, μεταξοσκωλήκων στο Ηράκλειο και τον Άγιο Νικόλαο, καθώς και μπαμπακιού στην Κρήτη και στο Μέτσοβο. Τρίτον, για το 1,5 δις ευρώ που έχει δοθεί για συμβουλευτικές υπηρεσίες, το οποίο χαρακτήρισε «μαύρο πολιτικό χρήμα».

Κλείνοντας την παρέμβασή του, ο Τομεάρχης Διαφάνειας του ΣΥΡΙΖΑ υποστήριξε ότι δεν είναι δυνατόν έξι χρόνια «να έχει καεί το πελεκούδι στο γλέντι των υπερτιμολογήσεων, των απευθείας αναθέσεων και του μαύρου χρήματος, να περνάνε τα δισεκατομμύρια από μπροστά σας και εσείς να προεδρεύετε και να μας δουλεύετε».

Η συνεδρίαση της Επιτροπής Θεσμών και Διαφάνειας πραγματοποιήθηκε την Τρίτη 31 Μαρτίου 2026, με τη συμμετοχή της προέδρου του Ελεγκτικού Συνεδρίου για την παρουσίαση του προγράμματος ελέγχων της επόμενης χρονιάς.

Η Πρέσβης της Ολλανδίας Barbara van Hellemond επισκέφθηκε τον Περιφερειάρχη Κρήτης Σταύρο Αρναουτάκη

Η Πρέσβης της Ολλανδίας Barbara van Hellemond πραγματοποίησε σήμερα Τρίτη επίσημη επίσκεψη στον Περιφερειάρχη Κρήτης Σταύρο Αρναουτάκη, στο πλαίσιο ενίσχυσης των διμερών σχέσεων και ανταλλαγής τεχνογνωσίας σε κρίσιμους τομείς ανάπτυξης για το νησί.

Από την ολλανδική πλευρά, στη συνάντηση συμμετείχαν η Επίτιμη Πρόξενος της Ολλανδίας στην Κρήτη Αγγέλα Ανθουλάκη, η επικεφαλής του Προξενικού Τμήματος στην Αθήνα Jacqueline Lobbezoo, ο Ανώτερος Προξενικός Λειτουργός στην Ολλανδική Πρεσβεία στην Αθήνα Βαγγέλης Πελέκης και η Ανώτερη Υπεύθυνη Πολιτικής για το Εμπόριο και τις Επενδύσεις στην Ολλανδική Πρεσβεία στην Αθήνα Ράνια Σαββάκη.

Την περιφερειακή αντιπροσωπεία αποτέλεσαν ο Αντιπεριφερειάρχης Ηρακλείου Νίκος Συριγωνάκης, ο Αντιπεριφερειάρχης Πολιτικής Προστασίας Γιώργος Τσαπάκος, ο Εντεταλμένος Περιφερειακός Σύμβουλος και μέλος του Δ.Σ. της Γεωργικής Σχολής Μεσαράς Μανόλης Καμπουράκης, καθώς και η Πρόεδρος της Αγροδιατροφικής Σύμπραξης Κρήτης Ειρήνη Χουδετσανάκη.

Κατά τη διάρκεια της συνάντησης, η Πρέσβης ζήτησε και ενημερώθηκε εκτενώς για θέματα που αφορούν τον πρωτογενή τομέα και τη βιώσιμη γεωργική ανάπτυξη, τη διαχείριση του νερού σε επίπεδο ύδρευσης και άρδευσης, το πλέγμα ανάπτυξης της Πολιτικής Προστασίας στο νησί, τη λειτουργία εκπαιδευτικών-ερευνητικών ιδρυμάτων στην Κρήτη και το υποστηρικτό επιστημονικό τους έργο, καθώς και τις παρεμβάσεις που γίνονται για την προστασία από την κλιματική αλλαγή.

Ο Περιφερειάρχης Κρήτης Σταύρος Αρναουτάκης, καλωσορίζοντας την Πρέσβη και τα ανώτερα στελέχη της Ολλανδικής Πρεσβείας, έκανε ιδιαίτερη αναφορά στην ανάδειξη της «Κρήτης: Γαστρονομικής Περιφέρειας της Ευρώπης». Όπως τόνισε, κυρίαρχος στόχος της Περιφέρειας Κρήτης είναι η ανάδειξη της γαστρονομικής ταυτότητας του νησιού, καθώς και η διασύνδεση αγροδιατροφής και τουρισμού, επενδύοντας στο τρίπτυχο ποιότητα-ταυτότητα-ανταγωνιστικότητα με την παράλληλη αξιοποίηση σχετικών Ευρωπαϊκών προγραμμάτων.

Η Πρέσβης κα Barbara van Hellemond ευχαρίστησε τον Περιφερειάρχη Κρήτης, τους Αντιπεριφερειάρχες και τα στελέχη της Περιφέρειας για την ενημέρωση και τη θερμή υποδοχή.

Στα Χανιά το 5ο Διεθνές Σκακιστικό Τουρνουά «Μίκης Θεοδωράκης» στο Μεγάλο Αρσενάλι

Στο εμβληματικό Μεγάλο Αρσενάλι των Χανίων θα πραγματοποιηθεί από τις 3 έως τις 9 Απριλίου το 5ο Διεθνές Σκακιστικό Τουρνουά, αφιερωμένο στη μνήμη του σπουδαίου Έλληνα μουσικοσυνθέτη Μίκη Θεοδωράκη, όπως ανακοινώθηκε κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στο Δημαρχείο Χανίων.

Τη συνέντευξη Τύπου παραχώρησαν ο Αντιδήμαρχος Τουρισμού Νεκτάριος Ψαρουδάκης, η Χρύσα Χαριτάκη εκπροσωπώντας την Περιφέρεια Κρήτης, ο πρόεδρος της Σκακιστικής Ακαδημίας Χανίων Γιώργος Βολάνης, και η Γενική Γραμματέας του Αθλητικού Πνευματικού Ομίλου «Μίκης Θεοδωράκης» Ειρήνη Μπροκαλάκη.

«Δεν πρόκειται για ένα απλό τουρνουά, αλλά για μια διοργάνωση υψηλών προδιαγραφών», υπογράμμισε ο κ. Ψαρουδάκης, επισημαίνοντας παράλληλα ότι «ο Δήμος Χανίων στηρίζει το τουρνουά σε πολλά επίπεδα και σε συνεργασία με τη Σκακιστική Ακαδημία Χανίων».

Από την πλευρά της, η κα Χαριτάκη τόνισε: «Η Περιφέρεια Κρήτης στηρίζει το 5ο Διεθνές Σκακιστικό Τουρνουά Μίκης Θεοδωράκης, μια διοργάνωση υψηλού επιπέδου που έχει ως σκοπό να τιμήσει τον μεγάλο μουσικοσυνθέτη μας. Καθήκον όλων μας είναι να βοηθήσουμε τα νέα παιδιά να γνωρίσουν το σκάκι».

Ο κ. Βολάνης σημείωσε πως «η διοργάνωση συγκεντρώνει ήδη έντονο διεθνές ενδιαφέρον, καθώς έχουν δηλώσει συμμετοχή πάνω από 120 σκακιστές από 15 χώρες, επιβεβαιώνοντας τον υψηλό αγωνιστικό χαρακτήρα και το κύρος του τουρνουά. Ανάμεσα στους συμμετέχοντες βρίσκονται κορυφαίοι σκακιστές που κατέχουν τον ανώτερο τίτλο του Grandmaster, γεγονός που αναδεικνύει το υψηλό επίπεδο της διοργάνωσης. Πρόκειται για μια διοργάνωση που τιμά το όνομα και τον τόπο καταγωγής του Μίκη Θεοδωράκη, ενώ παράλληλα ενισχύει τη διεθνή παρουσία των Χανίων στον χώρο του σκακιού».

Ιδιαίτερη σημασία έχει η συμμετοχή των σκακιστών της πόλης, οι οποίοι θα έχουν την ευκαιρία να αγωνιστούν απέναντι σε κορυφαίους παίκτες από όλο τον κόσμο. Η εμπειρία αυτή αναμένεται να συμβάλει ουσιαστικά στην αγωνιστική τους εξέλιξη, στην απόκτηση πολύτιμων παραστάσεων και στη συνολική ανάπτυξη του σκακιού στα Χανιά. Για τον λόγο αυτό, οι διοργανωτές σύλλογοι της Σκακιστικής Ακαδημίας Χανίων – ΣΑΜΑΡΙΑ και του ΑΠΟ «Μίκης Θεοδωράκης» φρόντισαν να δημιουργηθούν τρεις όμιλοι δυναμικότητας, ώστε να δοθεί η δυνατότητα συμμετοχής σε όλους τους ενδιαφερόμενους.

Το τουρνουά διεξάγεται υπό την αιγίδα της Γενικής Γραμματείας Αθλητισμού και της Ελληνικής Σκακιστικής Ομοσπονδίας, με συνδιοργανωτές την Περιφερειακή Ενότητα Χανίων και τον Δήμο Χανίων. Σημαντική είναι η συμβολή του Τμήματος Πολιτισμού του Δήμου Χανίων με την παραχώρηση του εμβληματικού κτιρίου του Μεγάλου Αρσεναλίου, που κοσμεί το Ενετικό λιμάνι της πόλης. Εξίσου σημαντική είναι και η υποστήριξη του Τμήματος Τουρισμού, το οποίο αναγνωρίζει τη διοργάνωση ως μία από τις καλύτερες μορφές εναλλακτικού τουρισμού σε μια χαμηλή τουριστικά περίοδο.

Μεγάλος χορηγός της διοργάνωσης είναι η ΕΤΑΝΑΠ ΣΑΜΑΡΙΑ, η οποία στηρίζει έμπρακτα την προσπάθεια ανάδειξης του αθλητισμού και του πολιτισμού στον τόπο μας. Τη διοργάνωση υποστηρίζουν επίσης το Πανεπιστήμιο Πάφου ΝΕΑΠΟΛΙΣ, η ΑΝΑΚΕΜ Α.Ε., η Hondos Center, το Εθνικό Ναυτιλιακό Πρακτορείο, το eyemazing, το EVEREST, το Εμπορικό Επιμελητήριο Χανίων, το εστιατόριο Φουρόγατος, το Indigo Mare Hotels, το Simple & City, η εταιρεία ΚΑΣΤΡΙΝΑΚΗΣ & ΜΑΡΜΑΡΙΤΣΑΚΗΣ και το Πάρκινγκ ΑΠΟΛΛΩΝ.

Σπιτικές προτάσεις

Αρνάκι ή κατσικάκι με άγρια μάραθα
Στις Μαργαρίτες (Άνοιξη) είναι πολλά μάραθα. Φτιάχνουν πολλά φαγητά με τα μάραθα αλλά το κατσικάκι ή αρνάκι με τα μάραθα είναι τρέλα.
Λοιπόν όπως μου την έδωσαν.
Βάζομε μόνο το δροσερό πάνω μέρος τους. Όχι τα γένεια. Γίνονται σα στουπιά τα γένεια – μου ‘παν συγκεκριμένα.
Τσιγαρίζομε το κρέας κομμένο σε κομμάτια με μια φλυτζάνα λάδι κι ένα κρεμμύδι ξερό. Ρίχνομε κατά διαστήματα από λίγο νερό μέχρι τα μισά του ψησίματος.
Έχομε καθαρίσει τα μάραθα και έχομε κόψει το δροσερό τους πάνω μέρος δύο δάχτυλα περίπου. Τα ρίχνομε στο φαγητό και ψήνονται μαζί με το κρέας. Έχομε ρίξει αλάτι και πιπέρι ν’ ακούγεται. Δεν βάζομε ντομάτα ή πελτέ. Είναι άσπρο αυτό το φαγητό. Ρίχνομε από λίγο νερό κατά διαστήματα μέχρι να ψηθεί και να μείνει με το λάδι του.
Όταν μείνει με το λάδι του αν θέλομε το αυγοκόβομε ή του ρίχνομε μόνο από πάνω πολύ – πολύ χυμό λεμονιού.

Τσουρέκια (πολύ ωραία)
Αυτή την συνταγή μου την έδωσε η αδελφή μου που την έμαθε από την πεθερά της που λεγόταν Δέσποινα Ευστρατίου και ήταν Πολίτισσα και Θεσσαλονικιά. Είναι πολύ καλή συνταγή. Δεν θα σας γράψω άλλες συνταγές τσουρεκιών. Αυτή είναι η καλλίτερη. Λοιπόν:
Τέσσερα κιλά αλεύρι, 10 αυγά, τα δύο από αυτά για άλλειμα, ένα κιλό γάλα, ένα κιλό και ένα τέταρτο ζάχαρη, δύο φακελάκια μαχλέπι, ένα φακελάκι μαστίχα Χίου, δύο φακελάκια κακουλέ (και ένα να βάλετε, γιατί είναι δύσκολα στο καθάρισμα, ακούγεται η υπέροχη μυρωδιά του). Ο κακουλές είναι το κάρδαμο. Θυμίζει κολοκυθόσπορο. Το ανοίγετε και μέσα έχει σποράκια μαύρα. Αυτά κοπανίζετε και τα βάζετε. Επίσης βάζετε και λίγο κόλιαντρο. Όλα αυτά υπάρχουν και κοπανισμένα. Αλλά δεν μυρίζουν το ίδιο. Προτιμότερο ακοπάνιστα και τα κάνετε εσείς σκόνη είτε στο μίξερ είτε στο ειδικό εξάρτημα του πολυμίξερ είτε στο γουδί. Διακόσια πενήντα γρ. μαγιά μπύρας φρέσκια (την παραγγέλνετε στον φούρναρή σας), επτακόσια γρ. φυτίνη, σισάμι.
Ετοιμάζομε πρώτα τη μαγιά. Σ’ ένα σκεύος βάζομε ένα ποτήρι χλιαρό νερό και μια πρέζα ζάχαρη ή μια κουταλιά μέλι. Επίσης όσο αλεύρι σηκώσει να γίνει πηκτός χυλός. Σε μια λεκάνη ρίχνω τρία κιλά αλεύρι συν δύο χούφτες αλεύρι και τα μυρωδικά. Ζεσταίνω το γάλα με τη ζάχαρη, αφήνω να γίνει χλιαρό γιατί αν είναι πολύ ζεστό θα καεί η μαγιά και δεν θα φουσκώσουν και το ρίχνω στο αλεύρι. Χτυπώ και τα 8 αυγά και τα ρίχνω στο αλεύρι. Εν τω μεταξύ έχει φουσκώσει και η μαγιά και την ρίχνομε μέσα. Ζεσταίνομε το βούτυρο (κι αυτό να μην είναι πολύ ζεστό) και ρίχνω λίγο – λίγο πλάθοντας την ζύμη από κάτω προς τα πάνω με κινήσεις ελαφρές, όχι ζύμωμα. Αφήνομε κατά μέρος λίγο βούτυρο.
Αφήνομε σκεπασμένη τη ζύμη σε ζεστό δωμάτιο να φουσκώσει. Όλα τα υλικά πρέπει να είναι σε θερμοκρασία δωματίου. Το δωμάτιο ζεστό, στην ανάγκη ανάβομε σόμπα ηλεκτρική και δεν ανοιγοκλείνομε πόρτες να μπαίνει ρεύμα αέρος. Όταν φουσκώσει ξαναζυμώνομε, βουτώντας τα χέρια μας στο βούτυρο, από κάτω προς τα πάνω πάντα.
Πλάθομε τα τσουρέκια ή με τρία κορδόνια το καθένα σε πλεξούδα ή με πέντε κορδόνια. Κάθε τσουρέκι εξακόσια γρ. να είναι. Αφήνομε να φουσκώσουν. Τα περνάμε από πάνω απαλά, μετά που θα φουσκώσουν, με χτυπημένο αυγό και σισάμι και φουρνίζομε για μισή ώρα στους 160-170 βαθμούς. Να είναι ψημένο το τσουρέκι να μην είναι ζύμη στα διπλώματα, αλλά να μην είναι και τελείως στεγνό. Να έχει μια σχετική υγρασία.
Τα τσουρέκια της μαμάς μου ήταν έργα τέχνης. Τα έκανε ζυμωτά με πολύ ζύμωμα. Στρογγυλά. Γύρω – γύρω κορδόνι ζύμης. Στη μέση σ’ όλη την επιφάνεια ένας μεγάλος σταυρός που χώριζε το τσουρέκι σε τέταρτα. Κόκκινα αυγά στο κέντρο και στις άκρες. Με καλλιγραφικά γράμματα ζύμης έβαζε στην μια μεριά ένα μεγάλο ‘’Χ’’, δηλαδή ‘’Χριστός’’ και απέναντι ένα μεγάλο ‘’Α’’ δηλαδή ‘’Ανέστη’’. Στα άλλα δύο τέταρτα έκανε τζαμπιά με σταφύλια. Ένα κομμάτι ζύμης σε κορδόνι που πάνω – πάνω γύριζε σαν τζαμπί. Κολλούσε μετά τρία βολαράκια ζύμης δεξιά και αριστερά άλλα τρία κολλητά του κορδονιού και κατέβαινε λιγοστεύοντας τα βολαράκια και σχηματίζονταν έτσι το σταφύλι. Επίσης πρόσθετε πουλιά. Τρελλαινόμουν να τα βλέπω. Το Πάσχα χωρίς τους γονείς μας είναι πιο λίγο.

Κουλουράκια Πασχαλινά
Εξακόσια σαράντα γρ. φυτίνη, 800 γρ. ζάχαρη, ένα νεροπότηρο φρέσκο γάλα, έξι κρόκοι αυγών, δύο ασπράδια, ένα φλυτζανάκι του καφέ κονιάκ, μια κουταλιά σούπας κοφτή αμμωνία και πέντε βανίλιες ή ξύσμα πορτοκάλι διαλυμένες στο κονιάκ και δύο κιλά αλεύρι Αλατίνη.
Τα αυγώνω με το ασπράδι και τα βουτάω στη ζάχαρη.

Κουλουράκια 2
Δέκα αυγά, πεντακόσια γρ. βιτάμ, μια φλυτζάνα γάλα, ένα πορτοκάλι ξύσμα και χυμό, δύο βανίλιες, δύο αμμωνίες, τέσσερα ποτήρια ζάχαρη, αλεύρι όσο σηκώσει για μέτρια ζύμη.
Χτυπάω αυγά βούτυρο και ζάχαρη, μαζί την αμμωνία που την διαλύω σε ζεστό γάλα. Ξύσμα, χυμό, βανίλιες και αλεύρι.

Κουλουράκια 3
Έξι αυγά, διακόσια είκοσι πέντε γρ. βούτυρο, τετρακόσια πενήντα γρ. ζάχαρη, μισό φλυτζανάκι χυμό λεμονιού, ένα κουταλάκι γλυκού σόδα, τριάντα γρ. αμμωνία, βανίλια, μια φλυτζάνα γάλα, αλεύρι μαλακό Αλατίνη.
Βάζω λαδόκολλα, ψήνω στους διακόσιους βαθμούς

Κουλουράκια 4
Τριακόσια είκοσι γρ. ζάχαρη, διακόσια γρ. βούτυρο, τριάντα γρ. αμμωνία, πέντε αυγά, μισή φλυτζάνα γάλα, βανίλιες, ξύσμα λεμονιού, αλεύρι.
Χτυπάμε ασπράδια μαρέγκα, τη μισή ζάχαρη με το βούτυρο, την άλλη μισή με τα κροκάδια, την αμμωνία στο γάλα και ως συνήθως. Όσο αλεύρι σηκώσουν.

Βιωματικές δράσεις για την έμφυλη ισότητα μέσα από το παραμύθι «Το Δέντρο της Ισότητας» στην Περιφέρεια Κρήτης

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου 2026, η Περιφέρεια Κρήτης υλοποιεί μια σειρά βιωματικών δράσεων που αξιοποιούν τη δύναμη της παιδικής λογοτεχνίας για την προώθηση της έμφυλης ισότητας και των αξιών της συμπερίληψης στα νηπιαγωγεία και δημοτικά σχολεία του νησιού.

Η πρωτοβουλία με τίτλο «Ένα ξεχωριστό δώρο για τη μαμά μου» βασίζεται στο παιδικό βιβλίο «Το Δέντρο της Ισότητας», το οποίο έχει εκδοθεί με την υποστήριξη της Περιφέρειας Κρήτης. Μέσα από την αφήγηση, το παιχνίδι, τη συζήτηση και καλλιτεχνικές δραστηριότητες, τα παιδιά προσεγγίζουν με τρόπο άμεσο και κατανοητό έννοιες όπως η ισότητα, ο σεβασμός, η αποδοχή και η αξία της διαφορετικότητας.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην καλλιέργεια της ενσυναίσθησης και στην ενίσχυση θετικών προτύπων συμπεριφοράς, μοιράσματος και συνεργασίας στη σχολική και οικογενειακή ζωή. Η δράση αναδεικνύει τον σημαντικό ρόλο του παιδικού βιβλίου ως εργαλείου εκπαίδευσης και κοινωνικής ευαισθητοποίησης, αξιοποιώντας τη δύναμη της αφήγησης για τη διαμόρφωση στάσεων και αξιών από την πρώιμη ηλικία.

Η υλοποίηση των δράσεων πραγματοποιείται από ομάδα νηπιαγωγών της Περιφερειακής Ενότητας Ηρακλείου, υπό τον συντονισμό και την επιμέλεια της Άννας Στουμπίδη, νηπιαγωγού και διευθύντριας του 22ου Νηπιαγωγείου Ηρακλείου, μέλους του Συλλόγου Εκπαιδευτικών «Δομήνικος Θεοτοκόπουλος». Η συγκεκριμένη σύνθεση διασφαλίζει την παιδαγωγική αρτιότητα και τη βιωματική προσέγγιση της δράσης.

Οι παρουσιάσεις θα πραγματοποιηθούν σε σχολικές μονάδες της Περιφέρειας Κρήτης, σύμφωνα με το ακόλουθο πρόγραμμα:

  • Πέμπτη 2 Απριλίου 2026, 10:00–12:00: 22ο Νηπιαγωγείο Ηρακλείου
  • Τετάρτη 22 Απριλίου 2026, 10:00–12:00: 1ο Δημοτικό Σχολείο Νέας Αλικαρνασσού
  • Πέμπτη 30 Απριλίου 2026, 10:00–12:00: Δημοτικό Σχολείο Ελιάς
  • Τετάρτη 6 Μαΐου 2026, 10:00–12:00: Δημοτικό Σχολείο Μυρτιάς
  • Τετάρτη 13 Μαΐου 2026, 10:00–12:00: 2ο Δημοτικό Σχολείο Μαλίων

Η Περιφέρεια Κρήτης συνεχίζει να επενδύει σε δράσεις εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης από την παιδική ηλικία, αναγνωρίζοντας ότι η καλλιέργεια των αρχών της ισότητας, του σεβασμού και της συμπερίληψης αποτελεί θεμέλιο για τη διαμόρφωση μιας πιο δίκαιης και δημοκρατικής κοινωνίας.