Ευρεία σύσκεψη με βουλευτές, Αντιπεριφερειάρχη, Δικηγορικό Σύλλογο και ΤΕΕ — Ζητούνται απλούστευση ενστάσεων, αναγνώριση εθιμικού δικαίου Κρήτης, ανάκληση δηλώσεων Δημοσίου χωρίς τίτλους, και εισαγωγή υποχρεωτικής διαμεσολάβησης — 4.500 αντιρρήσεις που δικαίωσαν ιδιώτες δεν έχουν καν ενσωματωθεί. Δηλώσεις στον «Αγώνα της Κρήτης» και εισηγήσεις κατά τη σύσκεψη φορέων στην αίθουσα του Δημοτικού Συμβουλίου Χανίων
Νομοθετική ρύθμιση «στο παρά πέντε» ζητούν μηχανικοί, δικηγόροι και τοπικοί φορείς από τους βουλευτές του νομού Χανίων, ώστε να μη δηλωθούν ως δημόσια στο Κτηματολόγιο όλα τα χαρακτηρισθέντα ως δασικά ακίνητα — μια εξέλιξη που απειλεί να φέρει χιλιάδες ιδιοκτήτες γης προ τετελεσμένου γεγονότος.
Αν η «Κτηματολόγιο ΑΕ» ακολουθήσει την πρακτική του Λασιθίου, εκτιμούν μηχανικοί και δικηγόροι, τότε το Ελληνικό Δημόσιο θα οικειοποιηθεί όλα τα δασικά — δηλαδή το 66% του νομού — σέρνοντας τους ιδιοκτήτες σε δικαστική διεκδίκηση μέσα σε δύο μήνες, ακόμα και αν έχουν υποβληθεί αντιρρήσεις στο Δασαρχείο που δεν έχουν ακόμη εκδικαστεί. Πιθανολογείται μάλιστα ότι δεν έχουν ενσωματωθεί ούτε οι περίπου 4.500 αντιρρήσεις που έχουν ήδη δικαιώσει ιδιώτες.
Και οι τέσσερις βουλευτές των Χανίων έδωσαν το «παρών» στην ευρεία σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα του Δημοτικού Συμβουλίου, ενώ μέχρι το απόγευμα ο Δικηγορικός Σύλλογος Χανίων ανακοίνωσε ότι θα οριστικοποιήσει τις προτάσεις και θα τις αποστείλει στους βουλευτές για προώθηση στα αρμόδια υπουργεία.
Αυτό που ζητούν οι τοπικοί φορείς είναι απλούστευση της διαδικασίας ένστασης «με πρόδηλο τρόπο» και αναγνώριση του διαχρονικού δικαίου της Κρήτης, βάσει του οποίου «το βάρος της απόδειξης το έχει το Δημόσιο και όχι ο ιδιώτης».
Βασίλης Κοντεζάκης (Πρόεδρος ΤΕΕ Δυτικής Κρήτης): «Μπορεί να είναι αργά — αλλά με πολιτική βούληση διορθώνονται όλα»
Ο πρόεδρος του ΤΕΕ Τμήματος Δυτικής Κρήτης, Βασίλης Κοντεζάκης, μιλώντας στον «Αγώνα της Κρήτης» λίγο πριν τη σύσκεψη, εξήγησε ότι τα προβλήματα είναι πολλαπλά: ακόμα και οι αντιρρήσεις που βρίσκονται υπό εκδίκαση — και θα εκδικαστούν τα επόμενα χρόνια — απαιτούν δικαστικές ενέργειες από τους ιδιοκτήτες για να κατοχυρωθούν ως ιδιοκτησίες. «Ο κόσμος ξαφνικά θα κληθεί μέσα σε πολύ λίγο χρόνο να αντιμετωπίσει αυτά τα προβλήματα — και αυτό έγινε διότι οι διαδικασίες επιταχύνθηκαν, ενώ ο κόσμος δεν ενημερώθηκε», δήλωσε.
Ερωτηθείς αν «μπορεί να είναι αργά», ο κ. Κοντεζάκης απάντησε: «Μπορεί και να είναι αργά. Αλλά με νομοθετικές ρυθμίσεις και πολιτική βούληση διορθώνονται όλα.» Διευκρίνισε ότι θα ζητηθεί «ο πολίτης να μπορεί με πρόδηλο τρόπο, εφόσον έχει γίνει εκδίκαση των δασικών αντιρρήσεων, να δηλώνει και να γίνεται κύριος της ιδιοκτησίας του».
Παράλληλα, θα ζητηθεί «η αναγνώριση του εθιμικού δικαίου της Κρήτης και διαφόρων νησιών που εμπίπτουν σε διαφορετικό δίκαιο» — ώστε «ένορκες βεβαιώσεις και κτήσεις να μπορούν να δηλώνονται ως ιδιοκτησία, ασχέτως αν η έκταση είναι δασική ή όχι».
Σχετικά με το προηγούμενο του Λασιθίου, ο κ. Κοντεζάκης επιβεβαίωσε: «Στο Λασίθι το είδαμε πρώτη φορά ουσιαστικά — δεν γίνεται σεβαστό το εθιμικό δίκαιο κατά την ανάρτηση.» Στο ερώτημα για τον χρόνο εκδίκασης αντιρρήσεων, απάντησε: «Πέντε χρόνια είναι το χρονοδιάγραμμα αυτή τη στιγμή — υπάρχουν πέντε επιτροπές εκδίκασης, αλλά υπάρχει πρόβλημα υποστελέχωσης στο Δασαρχείο.»
Και σε ερώτηση για τον ΕΝΦΙΑ — αν δηλαδή εκτάσεις που πέρασαν στο Δημόσιο εξακολουθούν να χρεώνονται στους ιδιοκτήτες — απάντησε: «Από τη στιγμή που ο ΕΝΦΙΑ προκύπτει από το Ε9, φυσικά θα συνεχίσει να στέλνεται στους πολίτες.»
Αντιπεριφερειάρχης Χανίων: «Δεν μπορεί να τιμωρηθούν οι πολίτες που δικαιώθηκαν και να τρέχουν στα δικαστήρια»
Ο Αντιπεριφερειάρχης Χανίων, μιλώντας πριν τη σύσκεψη, εξήγησε ότι υπάρχει ιδιαιτερότητα στα Χανιά: ο νομός ανήκει στις περιοχές όπου η Κτηματογράφηση ξεκίνησε καθυστερημένα, με αποτέλεσμα Κτηματολόγιο και Δασολόγιο να «τρέχουν» ταυτόχρονα — ενώ στην υπόλοιπη Ελλάδα, «όταν έγινε Κτηματολόγιο δεν υπήρχε κανένα πρόβλημα» επειδή δεν υπήρχε ακόμη Δασολόγιο.
«Οι ενστάσεις με τον ρυθμό που εκδικάζονται πάνε πάρα πολύ αργά — μιλάμε για εκατοντάδες χιλιάδες. Δεν μπορεί να κλείσει το Κτηματολόγιο με όλη αυτή την εκκρεμότητα και να τιμωρηθούν οι άνθρωποι που δικαιώθηκαν από τις επιτροπές και να τρέχουν στα δικαστήρια», δήλωσε.
Αυτό που θα ζητηθεί, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι «το Κτηματολόγιο να λαμβάνει αυτόματα υπόψη τις αποφάσεις των επιτροπών που δικαιώνουν τους πολίτες, χωρίς να καταφεύγουν στα δικαστήρια». Τόνισε ότι «ούτε τα δικαστήρια θέλουν να εκδικάζουν ξαφνικά εκατοντάδες χιλιάδες υποθέσεις — όλοι ξέρουν τι καθυστέρηση υπάρχει και τι φόρτος».
Αγάπη Μικρού (Πρόεδρος Δικηγορικού Συλλόγου Χανίων): «Η λύση δεν είναι στα δικαστήρια»
Η πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Χανίων, Αγάπη Μικρού, δήλωσε ότι «προσπαθούμε να προλάβουμε κάποιες κακές εξελίξεις, έχοντας υπόψη τα δεδομένα του νομού Λασιθίου». Βρέθηκε κατεπείγον, είπε, «να συγκληθούν καταρχήν οι βουλευτές, γιατί προσδοκούμε σε νομοθετικές ρυθμίσεις».
Σε ερώτηση αν «προλαβαίνουμε», απάντησε: «Τα περιθώρια είναι ασφυκτικά πράγματι, αλλά πιστεύω ότι θα πρέπει να βρεθεί ο απαραίτητος χρόνος.»
Και τόνισε: «Πιστεύουμε ότι δεν είναι η λύση στα δικαστήρια. Τα δικαστήρια είναι γεμάτα από υποθέσεις. Αλήμονο αν στείλουμε όλες τις υποθέσεις του Κτηματολογίου στα δικαστήρια.»
Η κ. Μικρού ανέφερε ότι η πολιτεία επιδιώκει τη διαμεσολάβηση, και ότι «θα πρέπει να εμπλουτίσει αυτόν τον νόμο με δυνατότητα να προσέρχεται υποχρεωτικά το Ελληνικό Δημόσιο» στη διαμεσολάβηση — «και αν δεν έχει στοιχεία, να δίνει λύσεις αμέσως». Αναφέρθηκε στο καθεστώς της Κρήτης:
«Ο δασικός χαρακτήρας δεν σημαίνει απαραίτητα ότι πρόκειται για ακίνητο του Ελληνικού Δημοσίου.
Αυτά πρέπει να διαχωριστούν. Φοβόμαστε — και το πιθανολογούμε σφόδρα — ότι όλες οι εκτάσεις που φέρονται στον δασικό χάρτη θα εμφανιστούν ως ιδιοκτησία του Ελληνικού Δημοσίου. Αυτό προσπαθούμε να προλάβουμε.»
Σέβη Βολουδάκη (Υφυπουργός Μετανάστευσης, βουλευτής Χανίων ΝΔ): «Αδράνεια δεν υπάρχει»
Η υφυπουργός Μετανάστευσης και βουλευτής Χανίων Σέβη Βολουδάκη τοποθετήθηκε σε δύο σκέλη. Για το ιδιοκτησιακό, τόνισε ότι «είναι μερικώς λυμένο — όταν δεν υπάρχουν τίτλοι, δεν υπάρχει κανένα δυοβαίο να δηλωθούν αυτά ως περιουσία του Δημοσίου». Για τις αντιρρήσεις, επεσήμανε ότι «το πρόβλημα είναι ότι υπάρχει πλήθος αντιρρήσεων και ενστάσεων που λόγω μεγάλου φόρτου δεν έχουν ακόμη εκδικαστεί».
Αυτό που θα προταθεί, είπε, «είναι να μπορεί με πρόδηλο τρόπο να διορθώνεται, ώστε να μην ταλαιπωρείται ο πολίτης και να μην επιβαρύνεται με δικαστικά έξοδα — ειδικά σε περιπτώσεις που υπάρχουν τίτλοι και συμβόλαια».
Η κ. Βολουδάκη πρότεινε «πρώτη επικοινωνία των θέσεων με τον πρόεδρο του Κτηματολογίου και τον αρμόδιο υπουργό» και «από εκεί και πέρα να δούμε πού υπάρχουν νομικά κενά».
Σε ερώτηση σχετικά με τις αιτιάσεις του προέδρου του ΤΕΕ ότι ο πολιτικός κόσμος «δεν είχε λειτουργήσει» εγκαίρως, η κ. Βολουδάκη απάντησε ότι «μου κάνει πολύ μεγάλη εντύπωση αυτό, γιατί είμαστε σε διαρκή επικοινωνία — έχουμε κανονίσει επικοινωνία τόσο με τον πρόεδρο του Κτηματολογίου όσο και τον αρμόδιο υπουργό, τον κ. Παπαστεργίου. Αδράνεια δεν υπάρχει.»
Παύλος Πολάκης (βουλευτής Χανίων ΣΥΡΙΖΑ): «Κάποιοι θέλουν να νομιμοποιήσουν τα σχέδιά τους για ΑΠΕ»
Ο βουλευτής Χανίων του ΣΥΡΙΖΑ, Παύλος Πολάκης, τοποθετήθηκε σε τρία σημεία. Πρώτον, ζήτησε «επαρκή χρόνο για αντιρρήσεις και διορθώσεις πρόδηλων σφαλμάτων», σημειώνοντας ότι «δεν φταίει ο κόσμος, αλλά η υποστελέχωση των υπηρεσιών». Δεύτερον, αναφέρθηκε εκτενώς στο μεσοδιάστημα της Κρητικής Πολιτείας:
«Υπήρξε μεταβίβαση περιουσιών από Τούρκους και μουσουλμανικό πληθυσμό που έφυγε σε Κρητικούς που παρέμειναν. Αυτοί οι τίτλοι αναγνωρίστηκαν από το ελληνικό κράτος και ισχύουν μέχρι σήμερα.» Κατέληξε: «Δεν μπορεί το Ελληνικό Δημόσιο να λέει ότι ό,τι είναι δασικό είναι δικό μου. Δεν είναι. Υπάρχουν συμβόλαια, μεταβιβάσεις για πολύ μεγάλες εκτάσεις — κτηνοτρόφων οικογένειες που βόσκουν τα πρόβατά τους δεκάδες και εκατοντάδες χρόνια.»
Τρίτον, ο κ. Πολάκης συνέδεσε το ζήτημα με τις ΑΠΕ: «Κάποιοι μέσω αυτής της διαδικασίας θέλουν να νομιμοποιήσουν τα σχέδιά τους για τα τεράστια πάρκα ανεμογεννητριών ή φωτοβολταϊκών, ή να γίνει η Κρήτη η μπαταρία της Μεσογείου. Εμείς δεν συμφωνούμε.»
Αναφέρθηκε σε δρόμο Πλάτανος–Σφηνάρι, εκτιμώντας ότι κατασκευάζεται «ράμπα εκφόρτωσης πτερυγίων ανεμογεννητριών», και κάλεσε την κοινωνία «να αρχίσει να ξυπνάει», θέτοντας το δίλημμα: «Ποια Κρήτη θέλουμε; Κρήτη ισχυρής πρωτογενούς παραγωγής ή Κρήτη που θα παραδοθεί βορά στους ανεμογεννητριάδες;»
Ντόρα Μπακογιάννη (βουλευτής Χανίων ΝΔ): «Θα υπάρξει νομοθετική πρωτοβουλία — θα το παλέψουμε»
Η βουλευτής Χανίων της ΝΔ, Ντόρα Μπακογιάννη, αναγνώρισε τη δυσκολία: «Καλούμαστε ουσιαστικά να λύσουμε προβλήματα 100 ετών. Συμβόλαια με τον λόγο τιμής δεν υπάρχουν σε σύγχρονες κοινωνίες — αυτά πρέπει να λυθούν, να ξεκαθαριστούν. Βεβαίως, δικαστικά είναι πάρα πολύ δύσκολο και θέλει πολύ χρόνο.»
Δεσμεύτηκε ότι «θα υπάρξει νομοθετική πρωτοβουλία, ώστε το μεγαλύτερο μέρος να ρυθμιστεί νομοθετικά, και μόνο τα δευτερεύοντα να πάνε δικαστικά».
Σε ερώτηση αν «προλαβαίνουμε», απάντησε: «Θα το παλέψουμε, ώστε να έχουμε το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. Δεν μπορώ να σας δεσμευτώ αυτή τη στιγμή.» Ανέφερε ότι είχε ήδη τηλεφωνική επικοινωνία με τον Κωστή Χατζηδάκη, ότι ο αρμόδιος υφυπουργός Παπαστεργίου βρίσκεται στην Αμερική και επιστρέφει Παρασκευή.
Ωστόσο, σημείωσε: «Δεν μπορούμε να κάνουμε αδικίες, δεν μπορούμε να καταστρέψουμε ανθρώπους, αλλά δεν μπορούμε από την άλλη να δώσουμε δυνατότητες που δεν δικαιολογούνται.» Και πρόσθεσε: «Υπήρξε αδράνεια μεγάλο χρονικό διάστημα και από τους τοπικούς παράγοντες, οι οποίοι στο παρά πέντε συνειδητοποιούν και κινητοποιούνται. Εν πάση περιπτώσει, κάλλιο αργά παρά ποτέ.»
Χαράλαμπος Ζολινδάκης (Γεν. Γραμματέας Δικηγορικού Συλλόγου): Η νομική εισήγηση — Τρεις νομοθετικές παρεμβάσεις
Η κύρια νομική εισήγηση κατά τη σύσκεψη δόθηκε από τον Γενικό Γραμματέα του Δικηγορικού Συλλόγου Χανίων, Χαράλαμπο Ζολινδάκη. Η εισήγησή του τοποθέτησε το ζήτημα σε ιστορικό πλαίσιο: η Ελλάδα ολοκληρώθηκε εδαφικά σταδιακά μετά τον Οθωμανικό Ζυγό, με αποτέλεσμα να αναπτυχθούν «διαφορετικά συστήματα κτήσης εμπράγματων δικαιωμάτων».
Η ενοποίηση επιχειρήθηκε με τον Αστικό Κώδικα του 1946, αλλά αυτός «διατήρησε το διαχρονικό δίκαιο» — συμπεριλαμβανομένου του Κρητικού Αστικού Κώδικα που τέθηκε σε ισχύ το 1904 και ο οποίος, σε αντίθεση με το οθωμανικό δίκαιο, αναγνώριζε τόσο τακτική όσο και έκτακτη χρησικτησία.
Ο κ. Ζολινδάκης τόνισε ότι η ιδιαιτερότητα δεν αφορά μόνο την Κρήτη αλλά και Σάμο, Λέσβο, Δωδεκάνησα — περιοχές όπου «οι γαίες ήταν καθαρές, γιατί οι Οθωμανοί δεν αναγνώριζαν παρά μόνο κατ’ εξαίρεση ιδιωτική ιδιοκτησία — όλες οι γαίες ανήκαν στον Σουλτάνο». Αυτή η ιδιαιτερότητα αποτυπώνεται σήμερα στο άρθρο 62 της δασικής νομοθεσίας, σύμφωνα με το οποίο «δικονομικά, το βάρος απόδειξης κυριότητας το έχει το Δημόσιο — και αυτό δεν το λέει μόνο η Κρήτη, αλλά πάγια νομολογία του Αρείου Πάγου μέχρι τις αποφάσεις του 2025».
Ο κ. Ζολινδάκης κωδικοποίησε τρεις νομοθετικές παρεμβάσεις:
Πρώτη: ανάκληση των δηλώσεων του Δημοσίου στο Κτηματολόγιο, όπου αυτές δεν συνοδεύονται από τίτλο ιδιοκτησίας. Ο κ. Ζολινδάκης τόνισε ότι «ο δασικός χαρακτήρας μιας έκτασης ουδεμία σχέση έχει με το ιδιοκτησιακό καθεστώς της — ο ίδιος ο νομοθέτης με τον νόμο 3889/2016 λέει ότι “ο δασικός χάρτης δεν αποτελεί τεκμήριο κυριότητας”». Χαρακτήρισε τις δηλώσεις του Δημοσίου βάσει μόνο του δασικού χαρακτήρα «παράνομες, άκυρες, αυθαίρετες».
Δεύτερη: βελτίωση της διάταξης του νόμου 4819/2021 που αναγνωρίζει ιδιοκτησία ιδιώτη αν έχει μεταγραφεί τίτλος μέχρι το 2001. Ο κ. Ζολινδάκης σημείωσε ότι «όσο και αν ψάξαμε αιτιολογικές εκθέσεις, δεν προκύπτει από πουθενά το εύλογο αυτού του χρονικού ορίου» και πρότεινε η διόρθωση εγγραφής να γίνεται «με τη διαδικασία του πρόδηλου σφάλματος — χωρίς ανάγκη δικαστικής διαδικασίας».
Τρίτη: εισαγωγή υποχρεωτικής διαμεσολάβησης, στην οποία «το Δημόσιο θα υποχρεούται να παρίσταται, να φέρει τίτλους, και αν δεν το κάνει, το πρακτικό που θα συντάσσεται θα είναι εκτελεστός τίτλος που θα καταχωρείται αμέσως στο Πρωτοδικείο, χωρίς περαιτέρω διατύπωση».
Επίλογος: Ένα «παρά πέντε» που μπορεί να γίνει «και πέντε»
Η σύσκεψη στα Χανιά κατέδειξε ότι — παρά τις πολιτικές διαφορές — υπάρχει ευρεία συναίνεση στο ότι η τρέχουσα πορεία θα οδηγήσει σε μαζική απώλεια ιδιοκτησιών και σε ασφυκτική πίεση στα δικαστήρια. Οι προτάσεις που κατατέθηκαν — ανάκληση δηλώσεων Δημοσίου χωρίς τίτλους, πρόδηλη διόρθωση αντί δικαστικής διαδικασίας, υποχρεωτική διαμεσολάβηση — δεν αποτελούν ακραίες απαιτήσεις, αλλά τεχνικά εφαρμόσιμες νομοθετικές παρεμβάσεις στηριγμένες σε πάγια νομολογία.
Το ερώτημα που μένει ανοιχτό δεν είναι αν οι λύσεις υπάρχουν. Είναι αν θα εφαρμοστούν πριν γίνουν τα γεγονότα μη αναστρέψιμα. Η πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου το διατύπωσε με τον πλέον συμπυκνωμένο τρόπο: «Αλίμονο αν στείλουμε όλες τις υποθέσεις στα δικαστήρια.»
