Σε τροχιά μετωπικής επιστημονικής και θεσμικής αντιπαράθεσης εισέρχεται το μεγάλο έργο της ενεργειακής διασύνδεσης στην Κρήτη, μετά τη δημοσιοποίηση των συμπερασμάτων της εκτενούς ερευνητικής μελέτης του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (ΕΜΠ).
Ο επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, καθηγητής πολεοδομίας και ιστορίας της πόλης στο ΕΜΠ, Νίκος Μπελαβίλας, με παρέμβασή του, χαρακτηρίζει «επικίνδυνο» τον σχεδιασμό του Ανεξάρτητου Διαχειριστή Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΔΜΗΕ) για την εγκατάσταση εναέριων πυλώνων υψηλής τάσης από τη Δαμάστα έως τα Χανιά.
Ενώ το Πολυτεχνείο αναγνωρίζει την απόλυτη αναγκαιότητα του έργου για την ασφάλεια του συστήματος, αποδομεί πλήρως τη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) του Διαχειριστή, προειδοποιώντας για ανυπολόγιστη επιβάρυνση σε 38 οικισμούς, ιστορικά μνημεία παγκόσμιας εμβέλειας και προστατευόμενα οικοσυστήματα Natura, προκρίνοντας ως μόνη βιώσιμη λύση την υπογειοποίηση των καλωδίων.
Η αναγκαιότητα της διασύνδεσης και η κριτική στη μεθοδολογία του ΑΔΜΗΕ
Η ακαδημαϊκή κοινότητα προσεγγίζει το ζήτημα της ηλεκτρικής ευστάθειας της Κρήτης με όρους ρεαλισμού, ξεκαθαρίζοντας ότι η υποδομή έπρεπε ήδη να έχει τεθεί σε λειτουργία. Η διαφωνία δεν έγκειται στην αναγκαιότητα της σύνδεσης του ανατολικού με το δυτικό τμήμα του νησιού, αλλά στον τρόπο και τη διαδρομή που επελέγη για την υλοποίησή της, η οποία κρίνεται ότι έρχεται σε σύγκρουση με τις σύγχρονες ευρωπαϊκές πρακτικές.
Προσδιορίζοντας το πλαίσιο της παρέμβασης του Πολυτεχνείου, ο κ. Μπελαβίλας αναφέρει:
«Κατεβήκαμε στην Κρήτη, μια μεγάλη ερευνητική ομάδα του ΕΜΠ για να εξηγήσουμε κάτι πολύ συγκεκριμένο: η ενεργειακή διασύνδεση του ανατολικού και δυτικού τμήματος του νησιού είναι απολύτως απαραίτητη για την ισορροπία και την ασφάλεια του συστήματος. Κακώς, μάλιστα, δεν έχει γίνει ακόμη. Όμως ο ΑΔΜΗΕ επέλεξε έναν επικίνδυνο δρόμο. Αντί να εξετάσει λύσεις που εφαρμόζει όλη η πολιτισμένη ανθρωπότητα – με σεβασμό στο περιβάλλον, το αρχαιολογικό τοπίο, τους οικισμούς και τις τοπικές κοινωνίες – διάλεξε να επιβάλει, μέσω μιας ιδιαίτερα προβληματικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, μια εκδοχή που έρχεται σε πλήρη σύγκρουση με την κοινή λογική, την επιστημονική μεθοδολογία και το χωροταξικό θεσμικό πλαίσιο της Κρήτης».
Σύμφωνα με την επιστημονική ανάλυση, ο βασικότερος πυλώνας της κριτικής εστιάζεται στο γεγονός ότι ο Διαχειριστής παρέλειψε να επεξεργαστεί εναλλακτικά σενάρια ή ηπιότερες παρεμβάσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να αποτρέψουν την οπτική και περιβαλλοντική αλλοίωση των ζωνών διέλευσης.
Η γεωγραφική χαρτογράφηση της επιβάρυνσης: Από το Αρκάδι έως τις Μαδάρες
Τα τεχνικά μεγέθη του σχεδιασμού αποτυπώνουν μια εκτεταμένη γραμμή μεταφοράς 150 kV, η οποία προβλέπει την τοποθέτηση 267 γιγαντιαίων πυλώνων. Οι κατασκευές αυτές, με ύψος 33 μέτρων η καθεμία —μέγεθος που αντιστοιχεί σε δεκαώροφη πολυκατοικία— προγραμματίζεται να διατρέξουν μια διαδρομή 100 χιλιομέτρων, επηρεάζοντας άμεσα το 70% των προστατευμένων ή ευαίσθητων περιοχών της κρητικής υπαίθρου.
Η χάραξη της γραμμής, βάσει των στοιχείων της έρευνας, τέμνει οριζόντια τον κοινωνικό και γεωλογικό ιστό του νησιού:
Οικισμοί και Ενδοχώρα: Διασχίζει 38 ημιορεινούς ή ορεινούς οικισμούς, όπου κατοικούν 4.000 άνθρωποι, επηρεάζοντας άμεσα την αγροτοκτηνοτροφική τους δραστηριότητα, ενώ περιλαμβάνει και 10 παραδοσιακούς οικισμούς.
Οικοσυστήματα και Φύση: Διέρχεται από 11 προστατευόμενους οικοτόπους, ζώνες Natura (όπως το Πρασιανό Φαράγγι), Καταφύγια Άγριας Ζωής, το Γεωπάρκο της UNESCO στον Ψηλορείτη, καθώς και από το σύνολο των δασών και των κοιλάδων του Αποκόρωνα, αγγίζοντας τις παρυφές της λίμνης Κουρνά.
Ιστορικά Μνημεία: Πλήττει 10 αρχαιολογικούς χώρους μείζονος σημασίας, στους οποίους περιλαμβάνονται η αρχαία Ελεύθερνα, το σπήλαιο Μελιδόνι και η Ιερά Μονή Αρκαδίου.
Ορεινά Περάσματα: Αγγίζει τα «Απάτητα Βουνά» στις Χανιώτικες Μαδάρες, διασχίζοντας εγκάρσια το ορεινό πέρασμα προς την περιοχή των Σφακίων.
Η πρόταση του ΕΜΠ για σύννομη χωροταξική θωράκιση
Απέναντι στο σενάριο της εναέριας εγκατάστασης, η ερευνητική ομάδα του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου αντιπροτείνει μια συγκεκριμένη τεχνική διέξοδο, η οποία ευθυγραμμίζεται με τη νομοθεσία και τις σύγχρονες διεθνείς τάσεις των υποδομών.
Η μελέτη υποδεικνύει την ανάγκη για άμεση στροφή προς την υπογειοποίηση των δικτύων μεταφοράς:
«Η λύση είναι μία και μοναδική, και την προτείναμε καθαρά με τη μελέτη του ΕΜΠ: ο υπεύθυνος για την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας φορέας πρέπει να εξετάσει ταχύτατα τις εναλλακτικές που αγνοήθηκαν. Πρώτη από αυτές είναι η υπογειοποίηση των καλωδίων σε θέσεις εκτός των επίμαχων περιοχών, όπως πλέον γίνεται σχεδόν παντού στην Ελλάδα και την Ευρώπη. Στόχος είναι ένα έργο σύννομο με το χωροταξικό πλαίσιο. Ένα έργο που θα θωρακίσει ενεργειακά την Κρήτη, χωρίς όμως να πληγώσει τον φυσικό και αρχαιολογικό της πλούτο, την οικονομία και τις κοινωνίες της».
Διαβάστε τι αναφέρει ο καθηγητής πολεοδομίας και ιστορίας της πόλης στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Νίκος Μπελαβίλας σε ανάρτησή του :
Κατεβήκαμε στην Κρήτη, μια μεγάλη ερευνητική ομάδα του ΕΜΠ για να εξηγήσουμε κάτι πολύ συγκεκριμένο: η ενεργειακή διασύνδεση του ανατολικού και δυτικού τμήματος του νησιού είναι απολύτως απαραίτητη για την ισορροπία και την ασφάλεια του συστήματος. Κακώς, μάλιστα, δεν έχει γίνει ακόμη.
Όμως ο ΑΔΜΗΕ επέλεξε έναν επικίνδυνο δρόμο. Αντί να εξετάσει λύσεις που εφαρμόζει όλη η πολιτισμένη ανθρωπότητα – με σεβασμό στο περιβάλλον, το αρχαιολογικό τοπίο, τους οικισμούς και τις τοπικές κοινωνίες – διάλεξε να επιβάλει, μέσω μιας ιδιαίτερα προβληματικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, μια εκδοχή που έρχεται σε πλήρη σύγκρουση με την κοινή λογική, την επιστημονική μεθοδολογία και το χωροταξικό θεσμικό πλαίσιο της Κρήτης.
Το σχέδιο προβλέπει 267 πυλώνες υψηλής τάσης 150 kV. Με ύψος 33 μέτρα ο καθένας (όσο μια δεκαώροφη πολυκατοικία), θα διατρέχουν για 100 χιλιόμετρα παρθένα βουνά και τοπία, από τη Δαμάστα ώς τα Χανιά. Η γραμμή αυτή θα διασχίζει: 38 ημιορεινούς ή ορεινούς οικισμούς με 4.000 κατοίκους και την αγροτοκτηνοτροφική ενδοχώρα τους, 10 παραδοσιακούς οικισμούς, 11 προστατευμένους οικοτόπους, περιοχές Natura (όπως το Πρασιανό Φαράγγι) και Καταφύγια Άγριας Ζωής, 10 αρχαιολογικούς τόπους, ανάμεσά τους την αρχαία Ελεύθερνα, το σπήλαιο Μελιδόνι και την ίδια τη Μονή Αρκαδίου, όλα τα δάση και τις κοιλάδες του Αποκόρωνα και τις παρυφές της λίμνης Κουρνά, το Γεωπάρκο της UNESCO στον Ψηλορείτη, ενώ αγγίζει και τα «Απάτητα Βουνά» τις Χανιώτικες Μαδάρες διασχίζοντας εγκάρσια το ορεινό πέρασμα για τα Σφακιά. To 70% της χάραξης διασχίζει η αγγίζει προστατευμένες περιοχές!
Το χειρότερο απ’ όλα είναι ότι ο ΑΔΜΗΕ δεν εξέτασε καμία πραγματική εναλλακτική λύση, ούτε κανένα σενάριο για μια πιο ήπια παρέμβαση στο τοπίο, στις αρχαιότητες και στα χωριά.
Η λύση είναι μία και μοναδική, και την προτείναμε καθαρά με τη μελέτη του ΕΜΠ: ο υπεύθυνος για την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας φορέας πρέπει να εξετάσει ταχύτατα τις εναλλακτικές που αγνοήθηκαν. Πρώτη από αυτές είναι η υπογειοποίηση των καλωδίων σε θέσεις εκτός των επίμαχων περιοχών, όπως πλέον γίνεται σχεδόν παντού στην Ελλάδα και την Ευρώπη. Στόχος είναι ένα έργο σύννομο με το χωροταξικό πλαίσιο. Ένα έργο που θα θωρακίσει ενεργειακά την Κρήτη, χωρίς όμως να πληγώσει τον φυσικό και αρχαιολογικό της πλούτο, την οικονομία και τις κοινωνίες της.
Η ομάδα μας, με τους καθηγητές Δημήτρη Καλιαμπάκο, Δημήτρη Δαμίγο, Ρένα Κλαμπατσέα, Λευκοθέα Παπαδά και τις ερευνήτριες Κατερίνα Χριστοφοράκη, Πολίνα Πρέντου και Εμμανουέλα Φραγκούλη, εκτιμώ ότι ολοκλήρωσε και παρέδωσε μια σημαντική έρευνα. Η εργασία αυτή παρουσιάστηκε σε μια κατάμεστη συνεδρίαση στις Βρύσες, καθώς και σε κρίσιμες ενημερωτικές συσκέψεις με τους δημάρχους Ρεθύμνου, Αποκορώνου και Μαλεβιζίου. Τους ευχαριστούμε θερμά για τη φιλοξενία και τη συνεργασία.
Οι εικόνες από τη συνεδρίαση στις Βρύσες και τέσσερις χαρακτηριστικές λήψεις από τις ζώνες διέλευσης της γραμμής υψηλής τάσης: στον Ψηλορείτη, στην Ελεύθερνα, στο Αρκάδι και στην ημιορεινή ζώνη κάτω από τα Λευκά Όρη.
