Σε μια εξέλιξη που ανατρέπει τον σχεδιασμό για την τουριστική αναβάθμιση του οροπεδίου Λασιθίου, το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών προχώρησε στην απένταξη του υποέργου που αφορούσε τη μελέτη και κατασκευή αναβατορίου στο Δικταίο Άντρο από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Η απόφαση της Ειδικής Υπηρεσίας Συντονισμού έρχεται μετά από μήνες έντονων αντιδράσεων και θεσμικών παρεμβάσεων από την αντιπολίτευση, η οποία έκανε λόγο για περιβαλλοντικές παραβάσεις και οικονομικές ασάφειες σε έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Κρήτης.

Η υπόθεση του Δικταίου Άντρου βρέθηκε στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης ήδη από τα μέσα Νοεμβρίου του 2025. Ο Τομεάρχης Διαφάνειας του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ και βουλευτής Χανίων, Παύλος Πολάκης, είχε αναδείξει το θέμα μέσω σειράς παρεμβάσεων, οι οποίες κορυφώθηκαν τον Δεκέμβριο με την κατάθεση γραπτής ερώτησης στη Βουλή, με τη συνυπογραφή της Τομεάρχη Πολιτισμού Καλλιόπης Βέττα και ακόμη εννέα βουλευτών.

Στο επίκεντρο της κριτικής βρέθηκε η φύση των παρεμβάσεων εντός μιας ιδιαίτερα ευαίσθητης ζώνης. Το έργο, το οποίο παρουσιαζόταν επισήμως ως ένα απλό «αναβατόριο», φέρεται σύμφωνα με τα στοιχεία της αντιπολίτευσης να περιλάμβανε εκτεταμένες εγκαταστάσεις από χάλυβα και μπετόν αρμέ, κτιριακές υποδομές εκατοντάδων τετραγωνικών μέτρων, καθώς και εκτεταμένους εκβραχισμούς. Οι παρεμβάσεις αυτές δρομολογούνταν εντός δασικής περιοχής, ενταγμένης στο δίκτυο Natura 2000 και σε απόσταση μόλις 500 μέτρων από το στόμιο του Σπηλαίου, σε ένα τοπίο χαρακτηρισμένο ως «Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους».

Οικονομικά ερωτήματα και η διαδικασία της ανάθεσης

Πέρα από το περιβαλλοντικό σκέλος, η απένταξη του υποέργου ύψους 10,5 εκατομμυρίων ευρώ συνδέεται και με σοβαρές αιχμές για τη διαφάνεια της διαγωνιστικής διαδικασίας. Σύμφωνα με το χρονικό της υπόθεσης, το έργο είχε αρχικά προκηρυχθεί με προϋπολογισμό 10,7 εκατομμυρίων ευρώ. Τον Αύγουστο του 2025, είχε ανατεθεί προσωρινά σε εταιρεία που προσέφερε έκπτωση της τάξεως του 40%, δηλαδή περίπου στα 6 εκατομμύρια ευρώ.

Ωστόσο, τον Νοέμβριο του ίδιου έτους, η Οικονομική Επιτροπή της Περιφέρειας Κρήτης τροποποίησε την αρχική απόφαση ανάθεσης. Το έργο κατοχυρώθηκε τελικά σε διαφορετική εταιρεία με έκπτωση μόλις 4%, εκτοξεύοντας το κόστος στα 10,5 εκατομμύρια ευρώ. Η εξέλιξη αυτή προκάλεσε την αντίδραση του Τομέα Διαφάνειας και της περιφερειακής παράταξης «Η Κρήτη μας αλλιώς», με τον περιφερειακό σύμβουλο Βασίλη Σμπώκο να πρωτοστατεί στην ανάδειξη της υπερκοστολόγησης.

Η θεσμική παρέμβαση και η επόμενη ημέρα

Η απόφαση για την απένταξη του υποέργου 1 (ΥΕ1) από το Ταμείο Ανάκαμψης θεωρείται από την πλευρά της αντιπολίτευσης ως μια δικαίωση των προσπαθειών ελέγχου. Η πλευρά του κ. Πολάκη υποστηρίζει ότι ο αρχικός σχεδιασμός στερούνταν ακόμη και περιβαλλοντικής αδειοδότησης, ενώ η ένταξή του σε πρόγραμμα που αφορούσε την «ασημένια οικονομία» και την «τέχνη ως συνταγογραφούμενη θεραπεία» χαρακτηρίστηκε ως προσπάθεια παράκαμψης των εθνικών και ενωσιακών κανόνων προστασίας.

Παρά την τρέχουσα εξέλιξη, η πολιτική αντιπαράθεση παραμένει ανοιχτή. Υπάρχουν πληροφορίες που αναφέρουν προσπάθειες για την επανένταξη του έργου σε χρηματοδοτικά προγράμματα του ΕΣΠΑ. Από την πλευρά του, ο Τομέας Διαφάνειας του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ δηλώνει ότι θα παραμείνει σε ετοιμότητα για να αποτρέψει οποιαδήποτε προσπάθεια υλοποίησης του έργου με τους αρχικούς όρους, τους οποίους χαρακτηρίζει ως «περιβαλλοντικό και οικονομικό έγκλημα».

Ο Υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης συμμετείχε στο Συμβούλιο Υπουργών Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συνοδευόμενος από την Υφυπουργό Μετανάστευσης και Ασύλου Σέβη Βολουδάκη, με κεντρικό αντικείμενο την ενίσχυση των επιστροφών όσων δεν δικαιούνται διεθνή προστασία και τη δημιουργία return hubs.

Κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης, ο κ. Πλεύρης τόνισε την ανάγκη ισχυρής εξωτερικής διάστασης και αποτελεσματικών επιστροφών στο πλαίσιο της επικείμενης εφαρμογής του νέου Ευρωπαϊκού Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο. Ειδικότερα, ο Υπουργός επισήμανε την αύξηση των παράνομων αφίξεων από την Ανατολική Λιβύη κατά το 2025 και κάλεσε σε άμεση, συντονισμένη ευρωπαϊκή δράση με ενεργό ρόλο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, για την αποτροπή παράνομων αναχωρήσεων και την καταπολέμηση των δικτύων λαθροδιακίνησης.

Ο κ. Πλεύρης αναφέρθηκε επίσης στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και ειδικότερα στο Ιράν, επισημαίνοντας ότι η Ελλάδα παρακολουθεί στενά την κατάσταση και βρίσκεται σε ετοιμότητα να αξιολογήσει πιθανές επιπτώσεις στις μεταναστευτικές ροές προς την Ευρώπη. Παράλληλα, τόνισε ότι οι αρμόδιες Ελληνικές αρχές θα συνεχίσουν να εξετάζουν με ιδιαίτερη προσοχή τα αιτήματα διεθνούς προστασίας που ενδέχεται να προκύψουν από τις συγκεκριμένες περιοχές, στο πλαίσιο της πλήρους εφαρμογής του διεθνούς και ευρωπαϊκού δικαίου.

Επιπλέον, ο Υπουργός υπογράμμισε ότι η Ελλάδα έχει θέσει ως βασική προτεραιότητα την ενίσχυση των επιστροφών όσων δεν δικαιούνται διεθνή προστασία, στο πλαίσιο ενός ήδη αυστηρότερου εθνικού πλαισίου για την αντιμετώπιση της παράνομης μετανάστευσης. Όπως τόνισε, η μεταναστευτική πολιτική της χώρας βασίζεται στην αρχή ότι όποιος δεν δικαιούται άσυλο οφείλει να επιστρέφει στη χώρα προέλευσης, με την πλήρη αξιοποίηση των διαθέσιμων διαδικασιών επιστροφής, συμπεριλαμβανομένων μέτρων όπως η διοικητική κράτηση όπου απαιτείται.

Στο περιθώριο του Συμβουλίου, ο κ. Πλεύρης συναντήθηκε με τους ομολόγους του από τη Γερμανία, την Ολλανδία, την Αυστρία και τη Δανία με αντικείμενο την προώθηση της πρωτοβουλίας για τα return hubs. Κατά τη συνάντηση συμφωνήθηκε ο οδικός χάρτης συνεργασίας, με στόχο την επιτάχυνση των διαδικασιών και την εντατικοποίηση των ενεργειών αμέσως μετά την ψήφιση του Κανονισμού Επιστροφών. Οι Υπουργοί συμφώνησαν να επανέλθουν σε πολιτικό επίπεδο με νέα συνάντηση τον Ιούνιο, ενώ σε τεχνικό επίπεδο τα αρμόδια κλιμάκια θα συνεχίσουν τις επαφές τους, με την επόμενη συνάντηση να προγραμματίζεται το προσεχές διάστημα.

Παράλληλα, ο Υπουργός συναντήθηκε με τον Υπουργό Εσωτερικών της Κυπριακής Δημοκρατίας Νικόλα Ιωαννίδη, εκφράζοντας ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την κατάσταση που διαμορφώνεται στην Κύπρο μετά την έναρξη των εχθροπραξιών στη Μέση Ανατολή και μεταφέροντας την πλήρη στήριξη και αλληλεγγύη της Ελλάδας.

Η Υφυπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Σέβη Βολουδάκη, από την πλευρά της, δήλωσε: «Η Ελλάδα προωθεί λύσεις που συνδυάζουν αυστηρό έλεγχο συνόρων, ασφαλείς επιστροφές και συνεργασία με τρίτες χώρες, με πλήρη σεβασμό στο διεθνές και ευρωπαϊκό δίκαιο, ενισχύοντας την ασφάλεια και την αξιοπιστία της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής.»

Τον Υπουργό συνόδευαν επίσης η Γενική Γραμματέας Μεταναστευτικής Πολιτικής Νάντια Παπακώστα, ο Διοικητής της Ελληνικής Υπηρεσίας Ασύλου Μάριος Καλέας και ο Διπλωματικός Σύμβουλος του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, Πρέσβης Νικόλαος Γιωτόπουλος.

Σε νέα καταγγελία για ρίψη εργοταξιακών αποβλήτων με τσιμεντολάσπη στην ακτή και τη θάλασσα της Παχιάς Άμμου στον Σταυρό Ακρωτηρίου προχώρησε ο Σύλλογος Προστασίας Περιβάλλοντος Σταυρού, τονίζοντας ότι τα επεισόδια αυτά συμβαίνουν λίγες μόλις εβδομάδες πριν την έναρξη της περιόδου ωοτοκίας της προστατευόμενης χελώνας Caretta caretta.

Σύμφωνα με το δελτίο τύπου του Συλλόγου, την Πέμπτη 5 Μαρτίου πραγματοποιήθηκε ρίψη αποβλήτων από σκυροδετήσεις που περιέχουν τσιμέντο, υλικό που απαγορεύεται να απορρίπτεται οπουδήποτε και επιβάλλεται να ανακυκλώνεται. Η συγκεκριμένη παραλία εντάσσεται στο Μητρώο Ταυτοτήτων Προστατευόμενων Υδάτων Κολύμβησης, ενώ αποτελεί καταγεγραμμένο σημείο ωοτοκίας του προστατευόμενου είδους.

Ο Σύλλογος επισημαίνει ότι στάσιμο νερό που παρέμενε στον λάκκο εκσκαφής από τις 20 Φεβρουαρίου διοχετεύθηκε στις 3 Μαρτίου — δέκα ημέρες αργότερα — στην ακτή και τη θάλασσα. Παράλληλα, αναφέρεται ότι στην ακτή παρατηρείται εδώ και ημέρες παρουσία τσιμεντοειδών καταλοίπων, ενώ παραμένει άγνωστο τι άλλου είδους οικοδομικά υλικά καταλήγουν στον λάκκο εκσκαφής και διοχετεύονται στη θάλασσα.

Από την επαναλαμβανόμενη ρίψη εργοταξιακών αποβλήτων το προηγούμενο διάστημα έχει ήδη καταστραφεί τμήμα αμμοθινών, όπου αναπτύσσονται προστατευόμενα είδη όπως το κρινάκι της θάλασσας (Pancratium maritimum). Σε ελάχιστη απόσταση από το σημείο ρίψης βρίσκονται ριζόλιθοι απολιθωμένου δάσους, ενώ η περιοχή αποτελεί μεταναστευτικό διάδρομο πτηνών.

Οι εργασίες αφορούν το εργοτάξιο υπό κατασκευή αντλιοστασίου ανεπεξέργαστων λυμάτων στην Παχιά Άμμο Α44. Ο Σύλλογος έχει αποστείλει από τις 19 Φεβρουαρίου επείγον αίτημα προς το Λιμεναρχείο Χανίων για χορήγηση στοιχείων ελέγχων και τεκμηρίωσης διαδικασιών, χωρίς να λάβει απάντηση στο συγκεκριμένο ερώτημα σχετικά με τη χρήση σιτών και φίλτρων κατά τις εργασίες.

Στις 20 Φεβρουαρίου υπεβλήθη αίτημα στην Περιφέρεια Κρήτης και στο Συντονιστικό Γραφείο Αντιμετώπισης Περιβαλλοντικών Ζημιών (ΣΥΓΑΠΕΖ) για κοινοποίηση αποτελεσμάτων εργαστηριακών ελέγχων σε δείγματα υγρών και ιλύος από τον λάκκο εκσκαφής.

Την Πέμπτη 5 Μαρτίου κατατέθηκε μήνυση κατά της Δημοτικής Επιχείρησης Ύδρευσης Άρδευσης Χανίων (ΔΕΥΑΧ), του αναδόχου του έργου και κατά παντός υπευθύνου για μεταβολή και υποβάθμιση περιβάλλοντος κατά παράβαση του Ν. 1650/1986, με αίτημα την άμεση προσωρινή διακοπή των εργασιών. Για την υπόθεση έχει ήδη σχηματιστεί δικογραφία από τις 5 Φεβρουαρίου.

Παρά τις καταγγελίες και τις μηνύσεις, ο Σύλλογος επισημαίνει ότι καμία ουσιαστική παρέμβαση δεν έχει πραγματοποιηθεί για να τερματιστεί η υποβάθμιση της παραλίας, η οποία αποτελεί τουριστικό προορισμό παγκοσμίου εμβέλειας λόγω της ταινίας «Ζορμπάς».

Κατά τη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου της 4ης Μαρτίου, ο Δήμαρχος Χανίων και Πρόεδρος της ΔΕΥΑΧ Παναγιώτης Σημανδηράκης δήλωσε για άλλη μία φορά ότι τα λύματα των κατοίκων καταλήγουν στη θάλασσα, χωρίς να παρουσιάσει συγκεκριμένα και τεκμηριωμένα στοιχεία. Ο Σύλλογος καταγγέλλει ότι χαρακτήρισε απλώς ως «οχλούσα δραστηριότητα» την επαναλαμβανόμενη επί τρεις συνεχείς εβδομάδες ρίψη εργοταξιακών αποβλήτων πορτοκαλί χρώματος.

Επιπλέον, ο Σύλλογος αμφισβητεί δήλωση του Δημάρχου ενώπιον του Δημοτικού Συμβουλίου ότι για το θέμα υπάρχει απόφαση από τον Άρειο Πάγο, επισημαίνοντας ότι κάτι τέτοιο δεν είναι εφικτό καθώς δεν έχει ακόμα εκδικαστεί η έφεση που κατέθεσε ο Σύλλογος τον προηγούμενο μήνα.

Ο Σύλλογος Προστασίας Περιβάλλοντος Σταυρού καταλήγει τονίζοντας ότι οι δημόσιες τοποθετήσεις αιρετών οφείλουν να στηρίζονται σε διαφάνεια, τεκμηρίωση και σαφή στοιχεία, ιδίως όταν αφορούν την περιβαλλοντική κατάσταση περιοχής με ευαίσθητο οικοσύστημα και τουριστική σημασία. Όπως αναφέρει, «όσοι έχουν θεσμική αρμοδιότητα οφείλουν να αναλάβουν άμεσα τις ευθύνες τους. Η Ιστορία και οι πολίτες θα καταγράψουν στάσεις και αποφάσεις».

Φωτογραφίες: Γιάννης Αγγελάκης

Κάθε χρόνο, η Καθαρή Δευτέρα στη Γέργερη Ηρακλείου υπερβαίνει τα όρια μιας απλής θρησκευτικής εορτής, μετατρέποντας τον κεντρικό δρόμο του χωριού σε ένα ζωντανό πεδίο πολιτισμικής μνήμης. Τα «Αποκριγιώματα», ένα σύνολο εθίμων με βαθιές διονυσιακές ρίζες, αναβιώνουν με φόντο την έναρξη της Σαρακοστής, προσελκύοντας πλήθος επισκεπτών που γίνονται μάρτυρες δρωμένων τα οποία ισορροπούν ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν της κρητικής παράδοσης.

Ο όρος «Αποκριγιώματα» φέρει ισχυρό σημασιολογικό φορτίο, αντλώντας την καταγωγή του από το ρήμα «αποκριγιώνω». Στην τοπική διάλεκτο και παράδοση, η λέξη σημαίνει τη διακοπή της κατανάλωσης κρέατος, την οριστική αποχή που επιβάλλει η έλευση της Σαρακοστής.

Καθώς η Καθαρή Δευτέρα σηματοδοτεί το πέρασμα από την κρεατοφαγία στη νηστεία, η Γέργερη επιλέγει να αποχαιρετήσει την περίοδο της κραιπάλης με μια σειρά τελετουργιών που διεκδικούν τη μοναδικότητά τους στον ελλαδικό χώρο.

Η έναρξη της νηστείας δεν βιώνεται ως στέρηση, αλλά ως μια συλλογική γιορτή κάθαρσης. Τα έθιμα που λαμβάνουν χώρα δεν είναι απλώς θεατρικές αναπαραστάσεις, αλλά αποτελούν φορείς μιας πολιτισμικής αξίας που παραμένει αναλλοίωτη στον χρόνο, συνδέοντας τον σύγχρονο άνθρωπο με τις αγροτικές και ποιμενικές καταβολές του τόπου.

Διονυσιακή επιβίωση και ο κύκλος της ζωής

Η κορύφωση των εκδηλώσεων περιλαμβάνει μια άτυπη παρέλαση αρμάτων και μεταμφιεσμένων, οι οποίοι κινούνται ανάμεσα στα πλήθη που συρρέουν στο χωριό. Οι συμμετέχοντες, ενδεδυμένοι με παραδοσιακές στολές, αναβιώνουν δρώμενα που η λαογραφική έρευνα συνδέει άμεσα με τις διονυσιακές λατρείες της αρχαιότητας, εστιάζοντας στη γονιμότητα της γης και τη συνέχεια της ζωής.

Στο επίκεντρο αυτών των αναπαραστάσεων βρίσκεται ο κύκλος της ύπαρξης: η «κηδεία» συμβολίζει το τέλος του παλαιού, ενώ ο «γάμος» του γαμπρού και της νύφης την υπόσχεση της νέας ζωής. Το «όργωμα» και η «σπορά» αποτελούν άμεσες αναφορές στις αγροτικές εργασίες που εξασφαλίζουν την επιβίωση της κοινότητας, ενώ τα «μουτζουρώματα» και ο «αρκουδίστικος χορός» προσδίδουν μια πρωτόγονη, σχεδόν εκστατική διάσταση στον εορτασμό.

Κοινωνική συνοχή και κρητική φιλοξενία

Παράλληλα με το τελετουργικό σκέλος, η Γέργερη μετατρέπεται σε έναν υπαίθριο χώρο φιλοξενίας. Σε κάθε γωνιά του χωριού, οι κάτοικοι στήνουν πάγκους με σαρακοστιανά εδέσματα, προσφέροντας ρακή και κρασί στους επισκέπτες, επιβεβαιώνοντας τον ρόλο της φιλοξενίας ως συστατικό στοιχείο της τοπικής ταυτότητας.

Η ψυχαγωγία πλαισιώνεται από παραδοσιακούς οργανοπαίκτες, με τη μουσική και τον χορό να κυριαρχούν καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας. Αξίζει να σημειωθεί ότι στον φετινό εορτασμό καταγράφηκε μια ιδιαίτερα αυξημένη συμμετοχή γυναικών, οι οποίες, φορώντας παραδοσιακές ενδυμασίες, πήραν ενεργό μέρος στα δρώμενα, υπογραμμίζοντας τη διαγενεακή συνέχεια και την καθολικότητα του εθίμου.

Η αναβίωση των Αποκριγιωμάτων στη Γέργερη δεν αποτελεί μια απλή τουριστική ατραξιόν, αλλά μια πράξη αντίστασης στη λήθη. Σε μια εποχή παγκοσμιοποιημένης ομογενοποίησης, τέτοιου είδους τελετουργίες υπενθυμίζουν ότι ο πολιτισμός μιας περιοχής δεν βρίσκεται στα μουσεία, αλλά στους δρόμους και στις κοινές εμπειρίες των ανθρώπων της. Η διαφύλαξη αυτών των εθίμων παραμένει μια ανοιχτή πρόκληση και ταυτόχρονα μια ηθική δέσμευση για τις μελλοντικές γενιές της Κρήτης.

Στην Κρήτη θα βρεθεί αύριο, Παρασκευή 6 Μαρτίου, ο Υφυπουργός Εσωτερικών και Βουλευτής Νοτίου Τομέα Αθηνών Ν.Δ. κ. Βασίλης – Πέτρος Σπανάκης, προκειμένου να συμμετάσχει σε Ημερίδα που διοργανώνει το Ινστιτούτο Τοπικής Αυτοδιοίκησης της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) στο Ηράκλειο, σε συνεργασία με την Επιτροπή Εγκληματικότητας και Παραβατικότητας Νέων της ΚΕΔΕ με τίτλο: «Νεανική Παραβατικότητα – Η στρατηγική της Αυτοδιοίκησης για την πρόληψη και την αντιμετώπισή της», στο Ξενοδοχείο Aquila Atlantis στις 10:00 π.μ., ύστερα από πρόσκληση του Προέδρου της Επιτροπής Εγκληματικότητας – Παραβατικότητας των Νέων της ΚΕΔΕ κ. Μιχαήλ Καραμαλάκη.

Η ημερίδα εστιάζει στον ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στη διαμόρφωση πολιτικών πρόληψης και στους τρόπους με τους οποίους οι τοπικές αρχές μπορούν να σχεδιάσουν στοχευμένες παρεμβάσεις για την έγκαιρη αντιμετώπιση της νεανικής παραβατικότητας, ενώ παράλληλα θα γίνει παρουσίαση μελέτης του Ινστιτούτου Τοπικής Αυτοδιοίκησης της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας για τη νεανική παραβατικότητα, η οποία – αξιοποιώντας την επιστημονική γνώση – αναδεικνύει τις κοινωνικές, εκπαιδευτικές και ψυχολογικές διαστάσεις της νεανικής παραβατικότητας, καθώς και τους τρόπους αντιμετώπισής της.

Ο κ. Σπανάκης θα αναφερθεί στο έργο της Κυβέρνησης και στον σημαντικό ρόλο της Αυτοδιοίκησης για την αντιμετώπιση της νεανικής παραβατικότητας, αλλά και στους τρόπους πρόληψης του φαινομένου.

Τέλος, ο κ. Σπανάκης θα έχει την ευκαιρία να συναντηθεί με τον Περιφερειάρχη Κρήτης κ. Σταύρο Αρναουτάκη και Δημάρχους της Κρήτης.