Ο βόμβος του ισραηλινού drone ήταν συνεχής εκείνη την ημέρα, και κάθε φορά που ο Ahmad Turmus κοίταζε ψηλά, φαινόταν να κύκλωνε πάνω από το κεφάλι του, σαν ένα υπερβολικά υπομονετικό αρπακτικό πουλί.
Έτσι, όταν το τηλέφωνο χτύπησε ενώ επισκεπτόταν την οικογένειά του ένα απόγευμα Δευτέρας τον Φεβρουάριο, ο Turmus δεν εξεπλάγη ιδιαίτερα που το άτομο που μιλούσε με προφορά στα αραβικά ήταν ένας Ισραηλινός αξιωματικός του στρατού. Αυτό που τον εξέπληξε ήταν η ερώτηση:
«Ahmad, θέλεις να πεθάνεις μαζί με όσους είναι γύρω σου ή μόνος;»
Ο Turmus, σύμφωνα με μέλη της οικογένειας που έδωσαν συνέντευξη, απάντησε με μία λέξη πριν κλείσει το τηλέφωνο: «Μόνος».
Η στοχοποίηση του Turmus, την οποία παραδέχθηκε το Ισραήλ, καταδεικνύει πώς, επανειλημμένα, ο στρατός του έχει κυριαρχήσει σε έναν πόλεμο πληροφοριών για τον οποίο η Χεζμπολάχ φαίνεται να μην έχει απάντηση.
Από τις θεαματικές επιθέσεις με τους βομβητές τον Σεπτέμβριο του 2024 —όταν το Ισραήλ πυροδότησε εξ αποστάσεως εκρηκτικά κρυμμένα σε βομβητές που μετέφεραν μέλη της Χεζμπολάχ— στρατιώτες, προσωπικό υποστήριξης, διοικητές πεδίου, επιτελείς και ακόμη και ένας σεβαστός γενικός γραμματέας έχουν εξοντωθεί από ένα σύστημα στόχευσης που τροφοδοτείται από τεχνητή νοημοσύνη.
Το σύστημα, το οποίο συνδυάζει δεδομένα από smartphone, κάμερες ασφαλείας και κυκλοφορίας, σήματα Wi-Fi, drones, κυβερνητικές βάσεις δεδομένων και μέσα κοινωνικής δικτύωσης, έχει προσφέρει στο Ισραήλ αυτό που μοιάζει με μια σχεδόν παντογνώστρια ικανότητα να παρακολουθεί κάθε κίνηση των στελεχών της Χεζμπολάχ.
Ο Turmus, 62 ετών, υπηρετούσε ως σύνδεσμος μεταξύ της Χεζμπολάχ και των κατοίκων της Talloosah, ενός μικρού χωριού σε απόσταση μικρότερη των τριών μιλίων από τα ισραηλινά σύνορα, το οποίο είχε μετατραπεί σε πεδίο μάχης κατά τη διάρκεια της εκστρατείας του Ισραήλ εναντίον της Χεζμπολάχ το 2024.
Καθ’ όλη τη διάρκεια της 15μηνης κατάπαυσης του πυρός που ακολούθησε, περνούσε τον χρόνο του συντονίζοντας συνεργεία επισκευών και ομάδες πολιτικής άμυνας για να θέσει το χωριό σε λειτουργία, ακόμη και όταν τα ισραηλινά πλήγματα συνεχίζονταν σε όλο τον νότιο Λίβανο.
Η οικογένειά του τον περιέγραψε ως πρώην μαχητή της ένοπλης ισλαμιστικής οργάνωσης, ο οποίος όμως σε μεγαλύτερη ηλικία είχε αναλάβει διοικητικό ρόλο. Το Ισραήλ δήλωσε ότι εργαζόταν σε «στρατιωτικά και οικονομικά ζητήματα… για την αποκατάσταση των τρομοκρατικών υποδομών της Χεζμπολάχ».
Όποιος κι αν ήταν ο ρόλος του, πλέον είχε παγιδευτεί και αυτός στην «αλυσίδα εξόντωσης» (kill chain) του Ισραήλ — την κορύφωση μιας διαδικασίας συλλογής πληροφοριών που ξεκίνησε πριν από χρόνια.
Υπάρχουν πολλαπλοί τρόποι με τους οποίους ο Turmus θα μπορούσε να είχε βρεθεί στο στόχαστρο του στρατού, κανένας από τους οποίους δεν αποτελούσε αδιάψευστο στοιχείο από μόνος του, αλλά όλοι αποτελούσαν δυνητική πρώτη ύλη για τον αλγόριθμο που τελικά τον επέλεξε για να σκοτωθεί εκείνη την ημέρα του Φεβρουαρίου.
Καταρχάς, ζούσε στην Talloosah, ένα χωριό με κυρίαρχο το σιιτικό στοιχείο και υποστηρικτικό προς τη Χεζμπολάχ, πράγμα που σήμαινε ότι οι κινήσεις του Turmus και των άλλων κατοίκων βρίσκονταν υπό συνεχή επιτήρηση από ισραηλινά drones.
Σύμφωνα με έναν ειδικό στην Τεχνητή Νοημοσύνη που εργάστηκε σε αμυντικές εταιρείες μέχρι που εξέφρασε ανησυχίες για τη χρήση τέτοιων συστημάτων στη Γάζα, οι κάμερες των drones πιθανότατα μαγνητοσκόπησαν και κατέγραψαν το πρόσωπό του, μαζί με τη μάρκα και την πινακίδα κυκλοφορίας του αυτοκινήτου του και το σπίτι του.
Τα drones θα μπορούσαν να έχουν χρησιμοποιήσει προσομοιωτές θέσεων κινητής τηλεφωνίας —γνωστούς ως «stingrays»— για να εμφανιστούν ως πύργοι κινητής τηλεφωνίας και να παραπλανήσουν το smartphone του ώστε να συνδεθεί, δίνοντάς τους πρόσβαση όχι μόνο στα δεδομένα του Turmus αλλά και στις κινήσεις του σε πραγματικό χρόνο.
Ακόμη και αν ο Turmus άλλαζε κάρτες SIM, θα συνεχιζόταν η παρακολούθησή του, δήλωσε ο ειδικός στην ΤΝ, στον οποίο παραχωρήθηκε ανωνυμία για να μπορεί να συζητήσει την εργασία του.
«Πρόκειται για έναν τεράστιο αγωγό δεδομένων: μεταδεδομένα τηλεφώνου, στίγματα τοποθεσίας, εναλλαγές καρτών SIM, χρήση εφαρμογών, συμπεριφορά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μερικές φορές ακόμη και τραπεζικά στοιχεία ή εισαγωγές αναγνώρισης προσώπου. Πολλά συλλέγονται (scraped) από εμπορικές πλατφόρμες, δίκτυα κινητής τηλεφωνίας, συνεργαζόμενες υπηρεσίες πληροφοριών ή κατασκόπους στο έδαφος», δήλωσε ο ειδικός στην ΤΝ.
Μόλις συλλεχθούν, πλατφόρμες όπως το Maven της Palantir τυποποιούν, επισημαίνουν και βαθμολογούν όλα τα δεδομένα, συνδέοντάς τα με ταυτότητες σε όλες τις συσκευές και τους λογαριασμούς. Η Palantir έχει μιλήσει ανοιχτά για τη συνεργασία της με τον ισραηλινό στρατό.
Η ΤΝ είναι στη συνέχεια σε θέση να δημιουργήσει ένα χρονολόγιο της δραστηριότητας ενός υποκειμένου και να χαρτογραφήσει το δίκτυο των σχέσεών του.
Εκεί επίσης, ο Turmus θα μπορούσε να έχει επισημανθεί: ένας από τους γιους του ήταν μαχητής της Χεζμπολάχ που σκοτώθηκε στις αρχές του 2024· ένας άλλος τραυματίστηκε στις επιθέσεις με τους βομβητές.
Η παρακολούθηση του Turmus θα είχε καταστεί ευκολότερη χάρη στη βαθιά και συσσωρευμένη πληροφοριακή διείσδυση του Ισραήλ στον Λίβανο, δήλωσε ο αποστρατευμένος στρατηγός Mounir Shehadeh, ο οποίος υπηρέτησε ως συντονιστής της λιβανέζικης κυβέρνησης στην ειρηνευτική αποστολή των Ηνωμένων Εθνών στον Λίβανο.
Μεγάλο μέρος της υποδομής δεδομένων της χώρας —συμπεριλαμβανομένων των βάσεων δεδομένων με πληροφορίες για συνδρομητές κινητής τηλεφωνίας ή ταξινομήσεις οχημάτων— είναι προσβάσιμο στους Ισραηλινούς εδώ και δύο δεκαετίες. Επίσης, έχουν διεισδύσει στο επίγειο δίκτυο της Χεζμπολάχ και στο σώμα διαβιβάσεών της, ανέφερε ο ίδιος. Η εμπλοκή της Χεζμπολάχ στον εμφύλιο πόλεμο της Συρίας από το 2011 έως το 2024 εξέθεσε περαιτέρω την ασφάλεια της οργάνωσης.
«Αυτοί οι παράγοντες επέτρεψαν στο Ισραήλ να κατασκευάσει μια ακριβή τράπεζα στόχων, η οποία περιλαμβάνει τόσο διοικητές πεδίου όσο και υψηλόβαθμα ηγετικά στελέχη», δήλωσε ο Shehadeh.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) εισέρχεται σε αυτό το στάδιο. Εξετάζοντας ταχύτατα terabytes δεδομένων, ανιχνεύει μοτίβα και τα συγκρίνει με τις κινήσεις κάποιου που αποτελεί γνωστή απειλή ή έχει εμφανιστεί κοντά σε επισημασμένες ζώνες. Αναλύει επίσης αποκλίσεις από τη ρουτίνα ενός υποκειμένου. Όλα αυτά χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία ενός λεγόμενου «προφίλ απειλής».
Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με έναν Ισραηλινό συνταγματάρχη που έδωσε συνέντευξη σε άρθρο του ισραηλινού στρατού τον Φεβρουάριο του 2023 σχετικά με την AI στη μάχη, είναι ένα σύστημα που θα μπορούσε να βρίσκει στόχους γρήγορα.
«Το σύστημα εκτελεί αυτή τη διαδικασία σε δευτερόλεπτα, ενώ στο παρελθόν θα χρειαζόταν εκατοντάδες ερευνητές και αρκετές εβδομάδες», δήλωσε ο επικεφαλής του Κέντρου Τεχνητής Νοημοσύνης του ισραηλινού στρατού, ο οποίος αναφέρεται μόνο ως συνταγματάρχης Yoav.
Όμως, μια ανησυχία, δήλωσε ο ειδικός στην AI, είναι ότι αυτά τα συστήματα χρησιμοποιούν δεδομένα και όχι λογική για να προσδιορίσουν αν κάποιος είναι επικίνδυνος. Και αν οι πληροφορίες αυτές είναι ελαττωματικές, τότε το σύστημα θα συνεχίσει να επαναλαμβάνει τα ίδια λάθη, αλλά «ταχύτερα και με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση».
«Δημιουργεί αυτή την ψευδαίσθηση βεβαιότητας, και αυτό είναι επικίνδυνο γιατί μετατρέπει τη συσχέτιση σε δράση, χωρίς να υπάρχει πάντα το απαραίτητο πλαίσιο», δήλωσε ο ειδικός. «Δεν είναι σαν ένα εργαστήριο», πρόσθεσε. «Πώς λοιπόν το σύστημα ξέρει ποιος είναι ποιος; Και όταν επισημαίνει κάποιον —είναι μια ανθρώπινη απόφαση ή απλά ένας αλγόριθμος που πατάει έναν διακόπτη;»
Ένα άλλο πρόβλημα είναι ότι τέτοια συστήματα βασίζονται στην παρακολούθηση τετριμμένων, καθημερινών δραστηριοτήτων —όπως ποιος μιλάει με ποιον ή πού και πότε ταξιδεύουν— για να υπολογίσουν την πιθανότητα κάποιος να είναι μαχητής, οδηγώντας ενδεχομένως σε ψευδώς θετικά αποτελέσματα, δήλωσε ο Vasji Badalic, καθηγητής στο Ινστιτούτο Εγκληματολογίας της Σλοβενίας, ο οποίος έγραψε μια ερευνητική εργασία το 2023 για την άνοδο των μεταδεδομένων και των διαδικασιών στόχευσης που βασίζονται σε μεγάλα δεδομένα (big data).
«Συγγενείς ή άνθρωποι που ασχολούνται με την προπαγάνδα ή τα οικονομικά δεν είναι μαχητές, αλλά η μηχανή τους αναγνωρίζει ως τέτοιους επειδή έχουν παρόμοια μοτίβα επικοινωνίας», δήλωσε ο Badalic. «Πού θέτουν το όριο που χωρίζει τους μαχητές από τους αμάχους;»
Η προσπάθεια χρήσης της μηχανικής μάθησης για τον εντοπισμό στόχων ή την πρόβλεψη γεγονότων σε μια εμπόλεμη ζώνη δεν είναι νέα. Κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Ιράκ υπό τον Πρόεδρο Τζορτζ Μπους, ο αμερικανικός στρατός συνέλεγε μαζικά μεταδεδομένα τηλεφώνων και τα επεξεργαζόταν αναζητώντας αυτό που θεωρούσε ύποπτη δραστηριότητα. Η Υπηρεσία Εθνικής Ασφάλειας (NSA) ανέπτυξε επίσης ένα πρόγραμμα συμπεριφορικού προφίλ, το SKYNET, για τον εντοπισμό συνδέσμων της Αλ Κάιντα στο Αφγανιστάν.
Μέχρι το 2019, εταιρείες όπως η Amazon και η Microsoft είχαν αναπτύξει επαρκή υπολογιστική ισχύ για την εκτέλεση μαθηματικών υπολογισμών σε πιο περίπλοκα σενάρια που θα βελτίωναν τις προβλέψεις. Ο αμερικανικός στρατός στο Αφγανιστάν χρησιμοποίησε αυτές τις προόδους για να αναπτύξει το Raven Sentry, μια AI εκπαιδευμένη σε αναφορές επιθέσεων ανταρτών που ξεκινούν από τη δεκαετία του ’80, μαζί με βοηθητικές πληροφορίες, όπως η ποσότητα του οδικού φωτισμού σε διάφορες περιοχές.
Μέχρι τη στιγμή που οι ΗΠΑ αποσύρθηκαν από το Αφγανιστάν το 2021, οι προβλέψεις του μοντέλου για τις τοποθεσίες επικείμενων επιθέσεων πέτυχαν ποσοστό επιτυχίας 70%, τοποθετώντας το περίπου στο ίδιο επίπεδο με τους ανθρώπινους αναλυτές, σύμφωνα με τον συνταγματάρχη Thomas W. Spahr, ο οποίος έγραψε για το Raven Sentry στο Πολεμικό Κολέγιο του Στρατού των ΗΠΑ.
Παρά την επιτυχία του Ισραήλ στον Λίβανο, υπάρχουν ενδείξεις ότι η Χεζμπολάχ προσαρμόζεται στο να βρίσκεται στο στόχαστρο της AI του Ισραήλ. Κατά τη διάρκεια της τρέχουσας σύρραξης —η οποία ξεκίνησε αφού η οργάνωση έπληξε το Ισραήλ σε απάντηση για τη δολοφονία του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, και τις επανειλημμένες παραβιάσεις της εκεχειρίας του 2024— η Χεζμπολάχ επέστρεψε στις ρίζες του ανταρτοπολέμου, υιοθετώντας μικρότερα μεγέθη μονάδων με αποκεντρωμένη δομή. Επίσης, βασίστηκε σε πιο ασφαλείς, αν και λιγότερο βολικές, μορφές επικοινωνίας, σύμφωνα με τον Shehadeh, τον αποστρατευμένο στρατηγό.
Ποια ακριβώς ενέργεια πυροδότησε τον αλγόριθμο ώστε να μεταφέρει τον Turmus από την επιτήρηση στη λίστα θανάτου παραμένει ασαφές. Λόγω του ρόλου του ως συνδέσμου, ήταν ένα μη μάχιμο μέλος της Χεζμπολάχ και τα μέλη της οικογένειάς του δήλωσαν ότι δεν μπήκε καν στον κόπο να αλλάξει τηλέφωνα. («Οι Ισραηλινοί με ξέρουν ήδη, οπότε τι σημασία έχει;» έλεγε ο ίδιος).
Στις 15 Φεβρουαρίου, μια μέρα πριν από τη δολοφονία του, απενεργοποίησε το smartphone του και το άφησε στο σπίτι όταν πήγε σε μια δημοτική συνάντηση σε γειτονικό χωριό την επόμενη μέρα. Το τηλεφώνημα από τους Ισραηλινούς ήρθε λίγο αφότου επέστρεψε στο σπίτι του στην Talloosah και ενεργοποίησε το τηλέφωνό του.
Όταν έκλεισε το τηλέφωνο, το πρόσωπό του άλλαξε, είπαν μέλη της οικογένειας στους Times. Τους είπε ότι οι Ισραηλινοί τον κυνηγούσαν και ότι θα έπρεπε να φύγουν από το σπίτι και να τον αφήσουν να πεθάνει μόνος. Τον ικέτεψαν να προσπαθήσει να δραπετεύσει, να του δώσουν κάποια μεταμφίεση ώστε να μπορέσει να φύγει.
Αλλά ο Turmus αρνήθηκε. Πήγε στην πόρτα. «Ξέρουν το πρόσωπό μου. Δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα εναντίον αυτού», είπε. Η γυναίκα του έμπαινε μέσα καθώς εκείνος έφευγε, αλλά δεν της έδωσε σημασία, είπαν μέλη της οικογένειας, ώστε να μην προσπαθήσει να τον σταματήσει.
Μπήκε στο αυτοκίνητό του, το έβαλε μπροστά και έφυγε. Λιγότερο από 30 δευτερόλεπτα αργότερα ακούστηκε το σφύριγμα των δύο πυραύλων που διαπέρασαν το αυτοκίνητο του Turmus.
