Στην καρδιά ενός υβριδικού πολέμου, μια ομάδα Ιρανών δημιουργών χρησιμοποιεί την αισθητική των παιχνιδιών Lego και την Τεχνητή Νοημοσύνη για να αφηγηθεί μια σκληρή εκδοχή της σύγκρουσης με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Η πρώτη δημόσια ομολογία της Explosive Media ότι η ιρανική κυβέρνηση αποτελεί επίσημο «πελάτη» της, ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο στην κατανόηση της σύγχρονης κρατικής προπαγάνδας.
Σε έναν κόσμο όπου η εικόνα αποτελεί το ισχυρότερο όπλο, η Τεχεράνη φαίνεται να ανακάλυψε έναν αναπάντεχο σύμμαχο: τα παγκοσμίως αναγνωρίσιμα τουβλάκια της Lego. Μέσα από βίντεο που δημιουργούνται με τη βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) και κατακλύζουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η Explosive Media —μια ομάδα που μέχρι πρότινος δρούσε στη σφαίρα του ψηφιακού μυστηρίου— έχει καταφέρει να μετατρέψει τη βία του πολέμου σε μια «εύπεπτη», αλλά άκρως πολιτικοποιημένη αισθητική εμπειρία. Πρόκειται για τη λεγόμενη «slopaganda», έναν όρο που περιγράφει τη χρήση AI περιεχομένου χαμηλής ποιότητας αλλά υψηλής ταχύτητας παραγωγής, με στόχο τη διαμόρφωση της κοινής γνώμης.
Σε μια αποκαλυπτική συνέντευξη στο BBC, ο εκπρόσωπος της ομάδας, γνωστός με το προσωνύμιο «Mr. Explosive», παραχώρησε μια σπάνια ματιά στα άδυτα της οργάνωσης. Για πρώτη φορά, η Explosive Media παραδέχεται το προφανές για πολλούς αναλυτές, αλλά μέχρι τώρα αδιόρατο: η ιρανική κυβέρνηση είναι άμεσος «πελάτης» τους.
Η Αισθητική του «Ανώδυνου» Πολέμου
Γιατί όμως Lego; Σύμφωνα με τον Mr. Explosive, η επιλογή δεν είναι τυχαία. «Το στυλ της Lego είναι παγκόσμιο», εξηγεί. «Είναι μια παγκόσμια γλώσσα για να επικοινωνούμε με τους άλλους». Ωστόσο, πίσω από αυτή την απλοϊκή εξήγηση κρύβεται μια βαθιά ψυχολογική στρατηγική. Ο εκπρόσωπος παραδέχεται ότι η χρήση παιχνιδιών για την αναπαράσταση πολεμικών γεγονότων επιτρέπει στην ομάδα να δείχνει τη βία —συμπεριλαμβανομένων παιδιών που πεθαίνουν ή μαχητικών αεροσκαφών που βομβαρδίζουν— χωρίς να προκαλεί την άμεση απώθηση του κοινού.
«Η βία του πολέμου είναι σκληρή. Για να μην αποστρέφονται οι θεατές τα βίντεό μας, χρησιμοποιούμε αυτό το στυλ, ώστε όλοι να μπορούν να δουν τη δύναμη του Ιράν και την υπεροχή του στη μάχη», σημειώνει. Πρόκειται για μια κυνική χρήση της νοσταλγίας και της παιδικής αθωότητας, με στόχο την κανονικοποίηση της σύγκρουσης.
Η ομάδα, η οποία αποτελείται από λιγότερα από δέκα άτομα —ερευνητές, καλλιτέχνες και ειδικούς της πληροφορικής— υποστηρίζει ότι η δουλειά της είναι ποτισμένη με την ιρανική κουλτούρα της ποίησης. «Η καρδιά του πολιτισμού μας είναι η ποίηση», λέει ο Mr. Explosive. Ωστόσο, αυτή η «ποίηση» στα βίντεό τους μεταφράζεται συχνά σε σκληρές εικόνες, όπως ο Μπενιαμίν Νετανιάχου να πίνει αίμα, μια απεικόνιση που η ομάδα επιμένει ότι είναι «αντισιωνιστική και όχι αντισημιτική».
Υπερ-πραγματικότητα και η «Αλήθεια» του Διαδικτύου
Στη συζήτηση εισάγεται ο όρος της «υπερ-πραγματικότητας» (hyper-reality), με αναφορές που παραπέμπουν στη σκέψη του Ζαν Μποντριγιάρ. Η Explosive Media υποστηρίζει ότι η δράση της αποτελεί μια απάντηση στην προπαγάνδα της Δύσης. «Ζούμε στην εποχή της υπερ-πραγματικότητας. Αυτό που αντιμετωπίζουμε είναι οι κατασκευές που βασίζονται στην πραγματικότητα, αλλά έχουν την ικανότητα να διαστρεβλώνουν ή να ενισχύουν τα γεγονότα», υποστηρίζει ο εκπρόσωπος.
Ενδιαφέρον προκαλεί η στάση τους απέναντι στον Ντόναλντ Τραμπ. Η ομάδα ισχυρίζεται ότι οι αφηγήσεις του Αμερικανού προέδρου είναι στην πλειονότητά τους ψευδείς, επικαλούμενη αναλύσεις που θέλουν μόνο ένα μικρό ποσοστό των λεγομένων του να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Σε αυτό το πλαίσιο, η Explosive Media βλέπει τον εαυτό της ως έναν «εξισορροπιστή».
Η Σχέση με το Καθεστώς: Ανεξαρτησία ή Εξάρτηση;
Παρά την παραδοχή ότι η κυβέρνηση είναι πελάτης τους, η Explosive Media επιμένει στην «εκδοτική της ανεξαρτησία». Είναι όμως αυτό δυνατό σε ένα περιβάλλον όπως το Ιράν; Η ομάδα απολαμβάνει προνομιακή πρόσβαση στο διαδίκτυο —ένα αγαθό που συχνά στερείται ο απλός Ιρανός πολίτης, ειδικά σε περιόδους κρίσης— και οι δημιουργίες τους αναπαράγονται ταχύτατα από επίσημα κανάλια, όπως αυτά των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC) στο Telegram.
Ο Mr. Explosive αποδίδει αυτή τη συνεργασία σε έναν ιδιότυπο «πατριωτικό εθελοντισμό». «Είναι έντιμο να δουλεύουμε για την πατρίδα μας», δηλώνει, παρομοιάζοντας τη δράση τους με τις δωρεάν υπηρεσίες που ανταλλάσσουν οι πολίτες σε καιρό πολέμου. Ωστόσο, η παραδοχή ότι «για το εισόδημά μας έχουμε πελάτες, και ένας από αυτούς είναι η κυβέρνηση», αποκαλύπτει τη δομική σύνδεση της ομάδας με τον κρατικό μηχανισμό.
Καθώς η συνέντευξη προχωρά, η συζήτηση μετατοπίζεται από την αισθητική των βίντεο στην πολιτική τους ουσία. Η Explosive Media κατηγορείται ότι λειτουργεί ως πλυντήριο για τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Ιράν. Όταν η συζήτηση φτάνει στις διαδηλώσεις του 2022 και του 2023, η στάση του Mr. Explosive γίνεται επιθετική.
Αρνείται σθεναρά ότι το καθεστώς σκότωσε χιλιάδες πολίτες. Αντιθέτως, υιοθετεί πλήρως τη γραμμή της Τεχεράνης, ισχυριζόμενος ότι οι περισσότεροι νεκροί ήταν θύματα «τρομοκρατών» που εξοπλίστηκαν από τον Ντόναλντ Τραμπ μέσω του Κουρδιστάν. «Θέλαμε να φτιάξουμε ένα Lego ντοκιμαντέρ για να δείξουμε τη διαφάνεια αυτών των γεγονότων», λέει, αλλά ισχυρίζεται ότι ο πόλεμος με το Ισραήλ τούς ανάγκασε να αλλάξουν στρατηγική.
Η Παγίδα της «Συναισθηματικής» Προπαγάνδας
Η Explosive Media φαίνεται να αντιλαμβάνεται ότι ο σύγχρονος θεατής στη Δύση και την Ασία είναι κουρασμένος από την παραδοσιακή προπαγάνδα. Η χρήση της AI για τη δημιουργία «συναισθηματικών» ιστοριών —ακόμη και αν αυτές είναι κατασκευασμένες— στοχεύει στο θυμικό.
Όταν ερωτάται για τη χρηματοδότησή τους, ο εκπρόσωπος επικαλείται «δωρεές από τον λαό» (anfaq), μια παραδοσιακή ισλαμική έννοια. Ωστόσο, είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι μια παραγωγή τέτοιας κλίμακας, που απαιτεί προηγμένο hardware και αδιάλειπτη σύνδεση σε διεθνή δίκτυα, βασίζεται αποκλειστικά στη φιλανθρωπία, ειδικά όταν οι ίδιοι παραδέχονται κυβερνητικά συμβόλαια.
Το Μέλλον του Πολέμου είναι Ψηφιακό
Η περίπτωση της Explosive Media αποτελεί ένα προειδοποιητικό σήμα για το μέλλον της πληροφόρησης. Η Τεχνητή Νοημοσύνη επιτρέπει πλέον σε κράτη με περιορισμένη επικοινωνιακή εμβέλεια να «σπάνε» τα σύνορα και να απευθύνονται απευθείας στο παγκόσμιο κοινό με όρους ψυχαγωγίας.
Τα «τουβλάκια» της Τεχεράνης δεν είναι απλώς μια δημιουργική ιδέα. Είναι ένα εργαλείο υπονόμευσης της πραγματικότητας, μια προσπάθεια να γίνει ο πόλεμος ένα θέαμα που καταναλώνεται χωρίς ενοχές. Καθώς η Explosive Media συνεχίζει να παράγει περιεχόμενο, η πρόκληση για τη δημοσιογραφία και τους πολίτες παραμένει η ίδια: η ικανότητα να διακρίνουν την αλήθεια πίσω από την «υπερ-πραγματικότητα» του ψηφιακού καπνού.
