Ο διεθνούς φήμης οικονομολόγος και καθηγητής του Πανεπιστημίου Κολούμπια, Τζέφρι Σακς, σε μια ανάλυση που προκαλεί αίσθηση, τοποθετεί την τρέχουσα κρίση στη Μέση Ανατολή στη δεύτερη θέση των πλέον επικίνδυνων γεωπολιτικών στιγμών από το 1945. Υποστηρίζει ότι η επιδίωξη του δόγματος του «Μεγάλου Ισραήλ», σε συνδυασμό με την πλήρη διπλωματική και στρατιωτική κάλυψη από τις Ηνωμένες Πολιτείες, οδηγεί τον πλανήτη στα πρόθυρα μιας ολοκληρωτικής καταστροφής των παγκόσμιων ενεργειακών αποθεμάτων, συγκρίνοντας την κρισιμότητα της κατάστασης με την ιστορική κρίση των πυραύλων στην Κούβα το 1962.
Το όραμα του «Μεγάλου Ισραήλ» και η περιφερειακή αποσταθεροποίηση
Σύμφωνα με τον καθηγητή Σακς, η ρίζα της τρέχουσας αστάθειας εντοπίζεται στη στρατηγική επιδίωξη του Ισραήλ για την επιβολή κυριαρχίας σε μια έκταση που εκτείνεται, κατ’ ελάχιστον, από τον Ιορδάνη ποταμό έως τη Μεσόγειο Θάλασσα. Ο ίδιος επισημαίνει ότι αυτό το δόγμα συνεπάγεται τον έλεγχο, την απέλαση ή ακόμα και την εξόντωση των 8 έως 10 εκατομμυρίων Παλαιστινίων που διαβιούν στην περιοχή. Μάλιστα, αναφέρεται σε ακραίες φωνές εντός του ισραηλινού κατεστημένου, αλλά και στον νυν πρεσβευτή των ΗΠΑ, οι οποίοι φαίνεται να υιοθετούν μια ακόμη ευρύτερη εδαφική διεκδίκηση, από τον Νείλο έως τον Ευφράτη, χωρίς να υπάρχει καμία επίσημη αποδοκιμασία από την Ουάσιγκτον.
Αυτή η αίσθηση απόλυτης ατιμωρησίας, την οποία εγγυάται η στήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών, επιτρέπει στο Ισραήλ να λειτουργεί, κατά τον Σακς, ως ο «μεγαλύτερος αποσταθεροποιητής» της ευρύτερης περιοχής. Ο οικονομολόγος υποστηρίζει ότι το Ισραήλ έχει πρωτοστατήσει σε κάθε πολεμική σύρραξη, όχι μόνο στη Μέση Ανατολή —σε Λίβανο, Συρία, Ιράκ και Υεμένη— αλλά και στην Αφρική, παίζοντας καθοριστικό ρόλο στην ανατροπή του Καντάφι στη Λιβύη και στις εσωτερικές κρίσεις στο Σουδάν και τη Σομαλία.
Η διπλωματία του «τελεσιγράφου» και η περίπτωση του Ιράν
Αναφορικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, ο καθηγητής Σακς απορρίπτει τους ισχυρισμούς περί επικείμενης κατασκευής πυρηνικού όπλου από την Τεχεράνη. Αποκαλύπτει μάλιστα ότι επί 15 χρόνια Ιρανοί διπλωμάτες επικοινωνούσαν προσωπικά μαζί του, αναζητώντας απεγνωσμένα διαύλους επικοινωνίας με τον Λευκό Οίκο. Σύμφωνα με τον ίδιο, το Ιράν ήταν πρόθυμο να υποβληθεί σε αυστηρό διεθνή έλεγχο με αντάλλαγμα την άρση των εξοντωτικών οικονομικών κυρώσεων που πλήττουν το βιοτικό επίπεδο του λαού του.
Ωστόσο, η εκτίμηση του Σακς είναι ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είχαν ποτέ πρόθεση για ειλικρινή διαπραγμάτευση. Αντίθετα, επιδίωκαν την παράδοση του Ιράν και την ανατροπή της επανάστασης του 1979, ενώ το Ισραήλ στοχεύει στην εμπέδωση της στρατιωτικής του ηγεμονίας. Ο καθηγητής χαρακτηρίζει τη στάση της Ουάσιγκτον ως «πολιτική των απαιτήσεων και όχι των διαπραγματεύσεων», σημειώνοντας ότι οι ΗΠΑ επιθυμούν να υπαγορεύουν τη συμπεριφορά άλλων κρατών —όπως η Ινδία ή η Τουρκία— χρησιμοποιώντας τη χρηματοοικονομική τρωτότητά τους ως μέσο εκβιασμού.
Η ανάγκη για διεθνή παρέμβαση και ο ρόλος των BRICS
Παρά τη ζοφερή εικόνα, ο Σακς διατηρεί μια χαραμάδα αισιοδοξίας, υπό την προϋπόθεση ότι οι μεγάλοι παγκόσμιοι παίκτες θα αναλάβουν δράση. Υποστηρίζει ότι η αμερικανική και ισραηλινή στάση περιέχει στοιχεία «μπλόφας» και ψευδαισθήσεων μεγαλείου, οι οποίες μπορούν να καμφθούν εάν υπάρξει συλλογική αντίσταση.
Προτείνει τη συγκρότηση ενός κοινού μετώπου από τις χώρες των BRICS —με τη συμμετοχή των ηγετών της Ινδίας, της Κίνας, της Ρωσίας, της Βραζιλίας και της Νότιας Αφρικής— προκειμένου να ασκηθεί πίεση στον Ντόναλντ Τραμπ και τον Μπενιαμίν Νετανιάχου. Κατά τον Σακς, ο κόσμος δεν μπορεί να παραμένει όμηρος των επιλογών δύο ανδρών. Η διεθνής κοινότητα οφείλει να αντισταθεί στην τακτική της «μέγιστης πίεσης» και της αποσταθεροποίησης των οικονομιών, προτάσσοντας τη διπλωματία προτού η κλιμάκωση καταστεί μη αναστρέψιμη.
Σε αυτό το κρίσιμο σταυροδρόμι, η παρέμβαση των «ενηλίκων» της διεθνούς πολιτικής σκηνής κρίνεται επιβεβλημένη για την αποφυγή ενός ενεργειακού και οικονομικού ολέθρου που θα πλήξει αδιάκριτα ολόκληρο τον πλανήτη.
