Σε μια αποκαλυπτική συνέντευξη στον Piers Morgan, ο πρώην υπουργός Οικονομικών αναλύει τους κινδύνους μιας κλιμάκωσης που απειλεί την παγκόσμια οικονομία, αποδομεί το αφήγημα της «εξαγωγής δημοκρατίας» και προειδοποιεί για την παγίδα του Μπενιαμίν Νετανιάχου στον Ντόναλντ Τραμπ.
Σε μια χρονική συγκυρία όπου η Μέση Ανατολή θυμίζει πυριτιδαποθήκη έτοιμη να εκραγεί, η φωνή του Γιάνη Βαρουφάκη έρχεται να προσθέσει μια στρώση ωμού ρεαλισμού και ιστορικού βάθους στη δημόσια συζήτηση. Φιλοξενούμενος στην εκπομπή «Uncensored» του Piers Morgan, ο Γραμματέας του ΜέΡΑ25 δεν περιορίστηκε σε οικονομικές αναλύσεις. Αντιθέτως, ξεδίπλωσε μια σκληρή κριτική κατά της εξωτερικής πολιτικής των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ, χαρακτηρίζοντας την τρέχουσα σύγκρουση ως μέρος ενός «Νέου Ψυχρού Πολέμου» και, κυρίως, ως έναν «τεράστιο λανθασμένο υπολογισμό» της Ουάσιγκτον.
Το Παράδοξο της Νομιμοποίησης μέσω της Επίθεσης
Η συζήτηση ξεκίνησε με ένα ερώτημα που φαντάζει αυτονόητο για τη δυτική κοινή γνώμη: Είναι ο θάνατος του Αγιατολάχ Χαμενεΐ (σ.σ. αναφερόμενος στην υποθετική ή πραγματική απώλεια ηγεσίας στο πλαίσιο της σύγκρουσης) ευλογία για τον ιρανικό λαό; Η απάντηση του κ. Βαρουφάκου ήταν κατηγορηματικά αρνητική, βασισμένη σε ένα προσωπικό βίωμα και μια πολιτική αρχή.
«Μεγάλωσα σε μια σκληρή δεξιά δικτατορία στην Ελλάδα. Ο πατέρας μου απήχθη από τη μυστική αστυνομία, ο θείος μου πέρασε από στρατοδικείο», υπενθύμισε, παραλληλίζοντας το αίσθημα των Ιρανών που ανθίστανται στο καθεστώς με εκείνο των Ελλήνων επί Χούντας. Η θέση του είναι σαφής: Όταν μια ξένη δύναμη δολοφονεί έναν εγχώριο ηγέτη, ακόμα και αν αυτός είναι μισητός από μέρος του λαού του, του προσφέρει μια «ένεση νομιμοποίησης». Κατά τον ίδιο, ο βομβαρδισμός μιας χώρας από τις ΗΠΑ ή το Ισραήλ δεν απελευθερώνει τους αντιφρονούντες, αλλά τους φέρνει σε μια τραγική εσωτερική σύγκρουση, ωθώντας τους ενστικτωδώς να συσπειρωθούν πίσω από τη σημαία και, κατ’ επέκταση, πίσω από το καθεστώς.
Το Δίλημμα μεταξύ Λειτουργικού Κράτους και Χάους
Αναλύοντας την εσωτερική κατάσταση του Ιράν, ο κ. Βαρουφάκης απέρριψε το αφήγημα ότι η πτώση του καθεστώτος μέσω έξωθεν επέμβασης θα οδηγούσε σε μια φιλελεύθερη δημοκρατία. «Το Ιράν δεν είναι Λιβύη, δεν είναι Συρία, δεν είναι ένα αποτυχημένο κράτος», σημείωσε. Για τον ίδιο, η επιλογή για τον ιρανικό λαό σήμερα δεν είναι μεταξύ θεοκρατίας και δημοκρατίας, αλλά μεταξύ ενός λειτουργικού κράτους και του απόλυτου χάους, παρόμοιου με εκείνο που βίωσε το Ιράκ μετά την εισβολή του 2003.
Μάλιστα, υπενθύμισε με νόημα το ιστορικό βάρος των αμερικανικών επεμβάσεων, αναφέροντας το πραξικόπημα της CIA το 1953 που ανέτρεψε τον Μοσαντέκ. «Η Δύση δεν έχει καμία ηθική εξουσία να μιλά για δημοκρατία στο Ιράν, όταν η ίδια κατέλυσε τη μόνη λειτουργική δημοκρατία που γνώρισε ποτέ η χώρα», υπογράμμισε.
Η Πυρηνική Σκακιέρα και η Κληρονομιά του Ομπάμα
Στο ακανθώδες ζήτημα των πυρηνικών, ο πρώην υπουργός διαχώρισε τη θέση του από κάθε επιθυμία απόκτησης ατομικών όπλων, δηλώνοντας διαχρονικός πολέμιος της πυρηνικής ενέργειας για στρατιωτικούς σκοπούς. Ωστόσο, κατηγόρησε τη Δύση για υποκρισία, επισημαίνοντας ότι το Ισραήλ κατέχει πυρηνικά κατά παράβαση κάθε συνθήκης, χωρίς να υφίσταται κυρώσεις.
Ο κ. Βαρουφάκης αποκάλυψε λεπτομέρειες από τη σύντομη θητεία του στην κυβέρνηση το 2015, όταν συνάντησε τον Μπαράκ Ομπάμα στον Λευκό Οίκο. «Ο Ομπάμα δεν ήθελε να μιλήσει για το ελληνικό χρέος. Ήθελε να μου πει πόσο περήφανος ήταν για τη συμφωνία με το Ιράν (JCPOA)», ανέφερε. Χαρακτήρισε «τραγική ειρωνεία» το γεγονός ότι ο Ντόναλντ Τραμπ κατέστρεψε μια συμφωνία που προέβλεπε τους πιο αυστηρούς ελέγχους στην ιστορία, μόνο και μόνο για να ικανοποιήσει το Ισραήλ, ενώ τώρα βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα Ιράν που εμπλουτίζει ουράνιο με ταχείς ρυθμούς.
«Εγκλήματα Πολέμου, όχι Τρομοκρατία»
Η συζήτηση πήρε φωτιά όταν ο Piers Morgan έθεσε το ζήτημα της Χαμάς και της Χεζμπολάχ. Ο Γιάνης Βαρουφάκης προκάλεσε αίσθηση αρνούμενος να χρησιμοποιήσει τον όρο «τρομοκρατία», προτιμώντας τον νομικό όρο «εγκλήματα πολέμου».
«Ο Νέλσον Μαντέλα θεωρούνταν τρομοκράτης από τη Μάργκαρετ Θάτσερ πριν γίνει εθνικός ήρωας. Ο IRA ήταν τρομοκρατική οργάνωση μέχρι τη Συμφωνία της Μεγάλης Παρασκευής», εξήγησε, τονίζοντας ότι ο όρος είναι πολιτικά φορτισμένος και συχνά υποκειμενικός. Ενώ καταδίκασε απερίφραστα τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου ως «ειδεχθή εγκλήματα πολέμου», αρνήθηκε να καταδικάσει το δικαίωμα ενός λαού να εξεγείρεται ενάντια σε αυτό που περιέγραψε ως «στρατόπεδο συγκέντρωσης» στη Γάζα. Για τον κ. Βαρουφάκη, η Γάζα δεν είναι κράτος, αλλά μια «ανοιχτή φυλακή» όπου συντελείται μια αργή γενοκτονία.
Η Παγίδα του Νετανιάχου και η Έλλειψη «Σχεδίου Β»
Στο κλείσιμο της συνέντευξης, ο κ. Βαρουφάκης προέβη σε μια δυσοίωνη πρόβλεψη. Θεωρεί ότι ο Ντόναλντ Τραμπ παρασύρθηκε από τον Μπενιαμίν Νετανιάχου σε έναν πόλεμο χωρίς «Σχέδιο Α» ή «Σχέδιο Β». Η στρατηγική του Ισραηλινού πρωθυπουργού, κατά τον Έλληνα πολιτικό, είναι ο «διαρκής πόλεμος» ως μέσο παραμονής στην εξουσία και συνέχισης της εθνοκάθαρσης στη Δυτική Όχθη.
«Ο Νετανιάχου έπεισε τον Τραμπ ότι με μερικούς βομβαρδισμούς η ηγεσία θα κατέρρεε και ο λαός θα επαναστατούσε. Ήταν ένα ψέμα», υποστήριξε. Προειδοποίησε ότι αν η σύγκρουση κλιμακωθεί με χερσαίες δυνάμεις ή αν το Ιράν κλείσει οριστικά τα Στενά του Ορμούζ, η παγκόσμια οικονομία θα περάσει από την κρίση στην απόλυτη καταστροφή.
Η Οικονομική Ασφυξία ως Πολεμική Μηχανή
Η συζήτηση μεταξύ Βαρουφάκη και Morgan δεν άργησε να μετατοπιστεί από το πεδίο των μαχών στο πεδίο της παγκόσμιας οικονομίας. Ο πρώην υπουργός Οικονομικών, με την ιδιότητα του καθηγητή οικονομικών, υπογράμμισε ότι το Ιράν, παρά την υποδεέστερη στρατιωτική του ισχύ έναντι των ΗΠΑ, διαθέτει ένα «πυρηνικό όπλο» άλλου τύπου: τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ.
«Η στρατηγική του Ιράν είναι ασύμμετρη και εξαιρετικά ευφυής», σημείωσε ο κ. Βαρουφάκης. Η ικανότητα της Τεχεράνης να στραγγαλίσει την παγκόσμια προμήθεια πετρελαίου, φυσικού αερίου και λιπασμάτων αποτελεί μια μορφή οικονομικής αποτροπής που η Δύση φαίνεται να υποτίμησε. Κατά τον ίδιο, η αύξηση του κόστους ενέργειας δεν είναι απλώς μια παράπλευρη απώλεια, αλλά ένα εργαλείο πολιτικής πίεσης που μπορεί να προκαλέσει εσωτερικές τριγμούς στις δυτικές οικονομίες, οι οποίες είναι ήδη εύθραυστες.
Ο Piers Morgan παραδέχθηκε ότι οι αμερικανικές διοικήσεις εμφανίζονται «αιφνιδιασμένες» από την κλίμακα της οικονομικής αντίδρασης, με τον Βαρουφάκη να απαντά αφοπλιστικά: «Πώς είναι δυνατόν τα επιτελεία στο Πεντάγωνο να μην το είχαν προβλέψει; Είναι ένα παζλ για δυνατούς λύτες».
Η «Αυταπάτη» της Εσωτερικής Κατάρρευσης
Μια από τις κεντρικές θέσεις του Γιάνη Βαρουφάκη είναι η αποδόμηση της ελπίδας ότι μια εξωτερική επίθεση θα πυροδοτούσε μια λαϊκή επανάσταση κατά των Μουλάδων. Αντλώντας παραδείγματα από την ιστορία, αναφέρθηκε στην περίπτωση του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς στο Κοσσυφοπέδιο. Όπως σημειώθηκε στη συζήτηση, ακόμα και εκείνοι που μισούσαν τον Σέρβο ηγέτη, τη στιγμή που άρχισαν να πέφτουν οι βόμβες του ΝΑΤΟ, ένιωσαν την ενστικτώδη ανάγκη να συσπειρωθούν γύρω από το κράτος τους.
«Η επιλογή για έναν προοδευτικό Ιρανό σήμερα δεν είναι μεταξύ του καθεστώτος και της ελευθερίας, αλλά μεταξύ ενός κράτους που —έστω και προβληματικά— λειτουργεί και μιας χώρας διαλυμένης, όπως το Ιράκ ή η Λιβύη», τόνισε. Η ανάλυση αυτή αναδεικνύει το κενό στη στρατηγική των ΗΠΑ, η οποία φαίνεται να βασίζεται σε μια υπερβολικά αισιόδοξη ανάγνωση της κοινωνικής ψυχολογίας στο Ιράν.
Ο Ρόλος του Μπενιαμίν Νετανιάχου και η «Διαρκής Σύγκρουση»
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στον ρόλο του Ισραηλινού Πρωθυπουργού. Ο κ. Βαρουφάκης υποστήριξε ότι ο Νετανιάχου έχει μια «μονομανή δέσμευση» στον αέναο πόλεμο. Κατά την εκτίμησή του, η εμπλοκή των ΗΠΑ σε μια μετωπική σύγκρουση με το Ιράν εξυπηρετεί δύο στόχους για το Τελ Αβίβ:
Πολιτική επιβίωση: Η διατήρηση της κατάστασης έκτακτης ανάγκης κρατά τον Νετανιάχου στην εξουσία.
Γεωγραφική επέκταση: Ενώ η διεθνής κοινότητα εστιάζει στην Τεχεράνη, συνεχίζεται απρόσκοπτα η «βρώμικη δουλειά» της εθνοκάθαρσης στη Δυτική Όχθη και την Ανατολική Ιερουσαλήμ.
«Είναι μια θλιβερή κατάσταση πραγμάτων το γεγονός ότι η παγκόσμια σταθερότητα εξαρτάται από τα μικροπολιτικά παιχνίδια μεταξύ Τραμπ και Νετανιάχου», σχολίασε με πικρία.
Η Ανάγκη Επιστροφής στο Διεθνές Δίκαιο
Κλείνοντας τη συνέντευξη, ο Γιάνης Βαρουφάκης απηύθυνε μια έκκληση για επιστροφή στις αρχές που θεσπίστηκαν το 1945. Υποστήριξε ότι η μόνη διέξοδος από τον «κατήφορο της κλιμάκωσης» είναι ο σεβασμός στο Διεθνές Δίκαιο, το οποίο ορίζει με σαφήνεια πότε ένας λαός έχει δικαίωμα στην εξέγερση και πότε μια στρατιωτική ενέργεια συνιστά έγκλημα.
Η προειδοποίησή του ήταν σαφής: Αν ο Ντόναλντ Τραμπ συνεχίσει να κινείται χωρίς «Σχέδιο Β», η ανθρωπότητα κινδυνεύει να διολισθήσει σε μια σύρραξη που θα κάνει το Βιετνάμ και το Ιράκ να φαντάζουν μικρής κλίμακας επεισόδια. «Ελπίζω ο Τραμπ να κάνει αυτό που έκαναν οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες: να κηρύξει μια φανταστική νίκη, να βγάλει έναν λόγο δύο ωρών και να αποχωρήσει. Αν όμως επιλέξει τη χερσαία επέμβαση, τότε οδηγούμαστε στην απόλυτη καταστροφή».
