Από το Birthright στη Δυτική Όχθη, από τα εβραϊκά σχολεία στις διαδηλώσεις υπέρ της Παλαιστίνης — Η Simone Zimmerman, ο Eitan, και ένα κίνημα που ταρακουνά τη μεγαλύτερη εβραϊκή κοινότητα εκτός Ισραήλ. Βάσει του βραβευμένου ντοκιμαντέρ «Israelism» (Films on VICE) — Σκηνοθεσία: Erin Axelman & Sam Eilertsen
Τι συμβαίνει όταν νέοι Αμερικανοί Εβραίοι — μεγαλωμένοι από τα νήπια με εβραϊκά σχολεία, κατασκηνώσεις, ταξίδια Birthright, εκπαίδευση στην «υπεράσπιση του Ισραήλ» — βλέπουν με τα ίδια τους τα μάτια τι συμβαίνει στη Δυτική Όχθη; Το βραβευμένο ντοκιμαντέρ «Israelism», που προβλήθηκε μέσω του Films on VICE, ακολουθεί ακριβώς αυτή τη διαδρομή — από την αδιαμφισβήτητη αφοσίωση στη βαθιά αμφισβήτηση — μέσα από τις ιστορίες δύο νέων Αμερικανών Εβραίων: της Simone Zimmerman από το Λος Άντζελες και του Eitan από την Ατλάντα. Και οι δύο μεγάλωσαν ανατρεφόμενοι «να υπερασπίζονται το Ισραήλ πάση θυσία». Και οι δύο άλλαξαν ριζικά όταν αντιμετώπισαν την πραγματικότητα της κατοχής.
Η ανατροφή — «Το Ισραήλ είναι ο Ιουδαϊσμός και ο Ιουδαϊσμός είναι το Ισραήλ»
Το ντοκιμαντέρ ξεκινά από τη βάση: πώς ανατρέφεται ένα εβραϊκό παιδί στην Αμερική σε σχέση με το Ισραήλ. Η Simone Zimmerman περιγράφει μια «αρκετά παραδοσιακή εβραϊκή ανατροφή» στο Λος Άντζελες: εβραϊκό σχολείο από το νηπιαγωγείο μέχρι το λύκειο, εβραϊκή ομάδα νεολαίας, εβραϊκή κατασκήνωση, οικογένεια στο Ισραήλ, πρόγραμμα ανταλλαγής στο Ισραήλ στο λύκειο. «Το Ισραήλ αντιμετωπιζόταν ως βασικό κομμάτι του να είσαι Εβραίος. Κάνεις προσευχές και κάνεις Ισραήλ», λέει.
Μια εκπαιδευτικός εβραϊκού σχολείου περιγράφει πώς «εισάγουμε τα παιδιά στο φαγητό, τη μουσική, τον πολιτισμό, εκτός από την ιστορία και τη γεωγραφία» — και εξομολογείται: «Μπορείς να ξεχωρίσεις το Ισραήλ από τον Ιουδαϊσμό; Δεν ξέρω. Εγώ δεν μπορώ. Το Ισραήλ είναι ο Ιουδαϊσμός και ο Ιουδαϊσμός είναι το Ισραήλ.» Ένας άλλος εκπαιδευτικός παραδέχεται: «Καταλαβαίνει ο μέσος μαθητής ότι τον διδάσκω να γίνει σιωνιστής; Μάλλον όχι. Αλλά είναι μέρος της τρέλας μου.»
Ο Eitan θυμάται ότι «το Ισραήλ ήταν κεντρικό κομμάτι σε ό,τι κάναμε στο σχολείο», ότι στην πρώτη του επίσκεψη στο Ισραήλ στα 8 του χρόνια άφησε ένα σημείωμα στο Δυτικό Τείχος — «ελπίζοντας μια μέρα να ζήσω στο Ισραήλ και να ευημερήσω». Σχεδόν το 10% της τάξης αποφοίτησης του λυκείου του κατατάχθηκε στον ισραηλινό στρατό.
Στρατιωτικά παιχνίδια, Gadna, κατασκηνώσεις — Η στρατιωτικοποίηση της παιδικής ηλικίας
Ένα από τα πιο αποκαλυπτικά σκέλη του ντοκιμαντέρ αφορά τη στρατιωτικοποίηση εμπειριών που κανονικά ανήκουν στην παιδική ηλικία. Σε εβραϊκές κατασκηνώσεις, περιγράφεται, έρχονταν Ισραηλινοί στρατιώτες «για να συνδέσουν τους Αμερικανούς Εβραίους με τον ισραηλινό πολιτισμό». Τη νύχτα ξύπναγαν τα παιδιά για «στρατιωτικά παιχνίδια» — με την εντολή «πατάκα» (ισραηλινή στρατιωτική εντολή, «πέσε κάτω»).
Σε νεανικά ταξίδια στο Ισραήλ, υπήρχε πρόγραμμα «Gadna» — μια ολοήμερη προσομοίωση βασικής εκπαίδευσης στον ισραηλινό στρατό, με στρατιωτικές στολές. «Εκεί κάποιοι πυροβόλησαν για πρώτη φορά στη ζωή τους», λέει ένας συμμετέχων. «Δεν ήταν απλά στρατιωτικά παιχνίδια — χρησιμοποιούσαν συγκεκριμένα ισραηλινές στρατιωτικές εντολές, συχνά με Ισραηλινούς σύμβουλους. Σε μικρή ηλικία, αυτό σου “τρυπώνει” μέσα ότι αυτό είναι κάτι σημαντικό.»
Birthright, AIPAC, Hillel — Η μηχανή κινητοποίησης
Ο Abe Foxman, πρώην επικεφαλής της Anti-Defamation League (ADL), εμφανίζεται στο ντοκιμαντέρ δηλώνοντας ότι αν κάποιος τον ρωτούσε πώς θα ξόδευε 100 εκατομμύρια δολάρια «για να αλλάξει το μέλλον των Αμερικανών Εβραίων», θα έκανε «ταξίδια στο Ισραήλ διαθέσιμα σε κάθε εβραϊκό παιδί που θα ήθελε να πάει. Αυτό τώρα το κάνουν — λέγεται Birthright».
Το Birthright — πρόγραμμα δωρεάν 10ήμερων ταξιδιών στο Ισραήλ για νέους Εβραίους — παρουσιάζεται ως ο κεντρικός μηχανισμός σύνδεσης. Στο ντοκιμαντέρ, ένας συμμετέχων περιγράφει πώς «τέσσερις μήνες μετά το Birthright κατατάχθηκα στον στρατό». Μετά το Birthright, η AIPAC (American Israel Public Affairs Committee) και το Hillel — «η κεντρική σου διεύθυνση για εβραϊκή ζωή στο πανεπιστήμιο» — αναλαμβάνουν τη συνέχεια. «Η υπεράσπιση του Ισραήλ (advocacy) είναι κεντρικό κομμάτι του πώς εμπλέκουν νέους Εβραίους», σημειώνεται.
Ένας εκπρόσωπος του Hillel λέει στο ντοκιμαντέρ: «Ονομάστε ένα πανεπιστήμιο στην Αμερική — μάλλον έχουμε κάποιον εκεί.» Ένας Ισραηλινός απεσταλμένος σε πανεπιστήμιο περιγράφει ότι «μερικοί φοιτητές μου είπαν ότι σκέφτονται να καταταγούν στο IDF μια μέρα — και εγώ τους ρωτάω: είστε σίγουροι;»
«Δεν ξέραμε τι ήταν οι Παλαιστίνιοι» — Η απουσία ως πολιτική
Ένα θεμελιώδες εύρημα του ντοκιμαντέρ είναι η πλήρης απουσία Παλαιστινίων από την εκπαίδευση. «Παρόλο που το Ισραήλ ήταν κεντρικό κομμάτι σε ό,τι κάναμε στο σχολείο, δεν συζητήσαμε ποτέ πραγματικά τους Παλαιστίνιους», λέει ο Eitan. Η παρουσίασή τους ήταν ελάχιστη: «Μας είπαν ότι το Ισραήλ ήταν βασικά μια άδεια ερημιά όταν ήρθαν οι Εβραίοι. Υπήρχαν κάποιοι Άραβες, είπαν, αλλά δεν υπήρχε οργανωμένος λαός.»
Η Zimmerman θυμάται: «Νομίζω δεν είχα καμία αντίληψη για τίποτα σχετικά με το τι σημαίνει να είσαι Παλαιστίνιος, εκτός από ότι σημαίνει ότι είσαι ένας άνθρωπος που σκοτώνει Εβραίους ή θέλει να σκοτώσει Εβραίους. Πάντα μας παρουσιαζόταν ότι οι Άραβες ξέρουν μόνο τρομοκρατία.»
Ένας Παλαιστίνιος που εμφανίζεται στο ντοκιμαντέρ, περιγράφοντας τις πρώτες επαφές του με Αμερικανούς Εβραίους στις ΗΠΑ, λέει: «Εβραίοι Αμερικανοί μου έλεγαν: “Σε συμπαθούμε, αλλά δεν μας αρέσουν οι Παλαιστίνιοι” — παρόλο που ήμουν ο μόνος Παλαιστίνιος που γνώριζαν.»
Ο Eitan στον στρατό — «Μπαίναμε σε σπίτια στις 3 τα ξημερώματα»
Ο Eitan κατατάχθηκε στον ισραηλινό στρατό ως πολυβολητής βαρέος οπλισμού. Μετά από 7 μήνες εκπαίδευσης, αναπτύχθηκε στη Δυτική Όχθη. Περιγράφει τις αποστολές: «Εργαζόμασταν σε δύο διαφορετικά σημεία ελέγχου (checkpoints), περιπολούσαμε χωριά με πλήρη εξοπλισμό, μπαίναμε σε πολυκατοικίες, ανεβαίναμε στις ταράτσες για να φαινόμαστε — θέλαμε να ξέρουν ότι τους παρακολουθούσαμε.»
Περιγράφει ένα συγκεκριμένο περιστατικό: «Ο διοικητής μου ήρθε, με πήρε εμένα και έναν ακόμα στρατιώτη και είπε: υπάρχει κρατούμενος στο checkpoint, πρέπει να τον μεταφέρουμε στο κέντρο κράτησης. Ο Παλαιστίνιος — μέγιστο στα πρώτα 20 του — καθόταν στο πεζοδρόμιο με δεμένα χέρια πίσω από την πλάτη και μαντήλι στα μάτια. Όταν φτάσαμε στο κέντρο κράτησης, περίπου οκτώ στρατιώτες μάς περίμεναν. Τον άρπαξαν, τον πέταξαν στο έδαφος και άρχισαν να τον κλοτσούν για αρκετά λεπτά. Ένας αστυνομικός του στρατού στεκόταν μέσα από τον φράκτη και παρακολουθούσε, καπνίζοντας ένα τσιγάρο.»
«Ήμουν υπεύθυνος για αυτόν τον άνθρωπο. Αλλά ο διοικητής μου δεν είπε τίποτα, οπότε πώς θα μπορούσα εγώ;», λέει ο Eitan. «Μόνο αφού βγήκα από τον στρατό κατάλαβα ότι αυτό που έκανα στην καθημερινότητα — τα checkpoints, οι περιπολίες — ήταν από μόνο του ανήθικο.»
Η Zimmerman στη Δυτική Όχθη — «Κάτι είναι βαθιά λάθος εδώ»
Η Simone Zimmerman, μετά τη φοίτησή της στο πανεπιστήμιο, πήγε για πρώτη φορά στην Παλαιστίνη. «Δεν νομίζω ότι κατάλαβα σε τι βαθμό αυτό που θα έβλεπα στο έδαφος θα με σόκαρε και θα με τρομοκρατούσε», λέει. Περιγράφει «στρατιωτικοποιημένους δρόμους» όπου Παλαιστίνιοι δεν μπορούσαν να περπατήσουν, πηγάδια νερού που οι έποικοι μόλυναν ρίχνοντας πέτρες, χημικά ή νεκρά ζώα, και κατεδαφίσεις σκηνών σε παλαιστινιακές κοινότητες.
«Κάτι είναι βαθιά λάθος εδώ και μου ράγιζε την καρδιά. Αυτό που μας είχαν πει είναι ότι ο μόνος τρόπος να είναι οι Εβραίοι ασφαλείς είναι αν οι Παλαιστίνιοι δεν είναι ασφαλείς. Και υποθέτω ότι όσο περισσότερα μάθαινα, τόσο περισσότερο έβλεπα αυτό ως ψέμα», λέει η Zimmerman.
Η παλαιστινιακή φωνή — «Τρελό ότι πρέπει να πω πως είμαστε πραγματικοί άνθρωποι»
Πολλοί Παλαιστίνιοι μιλούν στο ντοκιμαντέρ. Ένας νεαρός Παλαιστίνιος από τη Βηθλεέμ περιγράφει τα παιδικά του χρόνια: «Θυμάμαι από τη μικρότερη ηλικία ότι οι γονείς μου με προειδοποιούσαν πάντα: μη βγεις έξω, μην παίζεις στο δρόμο, λόγω των στρατιωτών και των εποίκων. Η πρώτη μου εμπειρία με στρατιώτη ήταν τρομακτική — ένας Αμερικανοεβραίος στρατιώτης φώναζε στον πατέρα μου.»
Ένας Παλαιστίνιος ξεναγός και ακτιβιστής λέει: «Για τους Αμερικανούς Εβραίους που έρχονται εδώ, ακούνε μας, βλέπουν ότι δεν καθόμαστε σε καταφύγια σχεδιάζοντας την επόμενη επίθεση, ότι θέλουμε να ζήσουμε σε ειρήνη και ελευθερία. Είναι τρελό ότι πρέπει να πω αυτό — ότι είμαστε πραγματικοί άνθρωποι που απλά θέλουν να επιβιώσουν και να ζήσουν σαν όλους τους ανθρώπους σε αυτόν τον κόσμο.»
Η «αφύπνιση» — Και η τιμωρία που ακολουθεί
Η Zimmerman άρχισε να μιλά δημόσια. Έγινε αντιληπτή ως «πρόσωπο αυτής της αυξανόμενης εβραϊκής αντίστασης». Το 2016, ο Bernie Sanders την προσέλαβε ως συντονίστρια εβραϊκής προβολής. Μέσα σε 48 ώρες, η επίθεση ξεκίνησε: ο Abe Foxman βγήκε από τη συνταξιοδότησή του για να ζητήσει δημόσια την απόλυσή της. Δύο ημέρες μετά την πρόσληψή της, η εκστρατεία Sanders την «ανέστειλε».
«Βγήκε από τη συνταξιοδότηση για να υπερασπιστεί τον κόσμο από τη μεγάλη απειλή της Simone Zimmerman», σχολιάζει η ίδια. Ο Foxman λέει στο ντοκιμαντέρ: «Με πληγώνει όταν ένα εβραϊκό παιδί σηκώνεται και λέει δικαιοσύνη για τους Παλαιστίνιους χωρίς να λέει δικαιοσύνη για τους Ισραηλινούς. Σημαίνει ότι αποτύχαμε — αποτύχαμε στην εκπαίδευση.»
Η Zimmerman δείχνει μηνύματα που δέχτηκε: «Είσαι μισεβραία. Πήγαινε σκοτώσου. Με Εβραίους σαν εσένα, ποιος χρειάζεται ρατσιστές Άραβες. Δουλεύεις για τον εχθρό. Η Simone Zimmerman — ακόμα ένα μέλος της αντισημιτικής ακροαριστεράς.»
Αντισημιτισμός, λευκός εθνικισμός, και η τραγική ειρωνεία
Το ντοκιμαντέρ εξετάζει μια ειρωνεία: ενώ η εβραϊκή κοινότητα στην Αμερική αφιερώνει τεράστιους πόρους στην καταπολέμηση της κριτικής προς το Ισραήλ — εξισώνοντάς την συχνά με αντισημιτισμό — ο πραγματικός αντισημιτισμός αυξάνεται. «Νεοναζί προσπαθούσαν να μας σκοτώσουν στις συναγωγές μας», λέει η Zimmerman. «Ο λευκός εθνικισμός αναδύεται. Αλλά τα κοινοτικά μας ιδρύματα σιωπούν.»
Η κριτική που εκφράζεται στο ντοκιμαντέρ είναι ότι «ο τρόπος που μιλάμε για τον αντισημιτισμό δεν αφορά την προστασία Εβραίων — αφορά την προστασία του Ισραήλ». Ο καθηγητής Cornel West εμφανίζεται λέγοντας: «Είναι μια νέα μέρα. Νέοι Εβραίοι αδελφοί και αδελφές υφίστανται ηθική και πνευματική αφύπνιση. Ανησυχούν βαθιά για τη δυστυχία των Παλαιστινίων.»
Breaking the Silence — Ισραηλινοί βετεράνοι μιλούν
Δεν είναι μόνο Αμερικανοί Εβραίοι. Το ντοκιμαντέρ παρουσιάζει και Ισραηλινούς βετεράνους που μιλούν δημόσια. Ένας βετεράνος περιγράφει: «Ένα από τα πράγματα που κάναμε ρουτινιάρικα ήταν να εισβάλλουμε σε σπίτια παλαιστινιακών οικογενειών και να τα χρησιμοποιούμε ως στρατιωτικά σημεία. Χωρίς ένταλμα, χωρίς προειδοποίηση.» Άλλος λέει: «Μπορούσαμε να κρατήσουμε οποιονδήποτε Παλαιστίνιο απλά επειδή μας κοίταξε λάθος.»
Ένας βετεράνος ομολογεί: «Η πρώτη φορά που μίλησα δημόσια για τις εμπειρίες μου έκλαιγα σε όλη τη διάρκεια. Έχει γίνει λίγο πιο εύκολο από τότε. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι εύκολο κάθε φορά. Όμως δεν μπορούμε να περιμένουμε άλλο.»
«Εμείς οι Εβραίοι δεν γεννηθήκαμε για να είμαστε κατακτητές»
Το «Israelism» δεν είναι ένα αντι-εβραϊκό ντοκιμαντέρ. Είναι ένα ντοκιμαντέρ για Εβραίους — φτιαγμένο κυρίως από Εβραίους — που εξετάζει τη βαθιά ρωγμή μεταξύ γενεών μέσα στη μεγαλύτερη εβραϊκή κοινότητα εκτός Ισραήλ. Η τελευταία φράση ανήκει σε μια ηλικιωμένη Εβραία που επισκέφτηκε τη Δυτική Όχθη: «Εμείς οι Εβραίοι δεν γεννηθήκαμε για να είμαστε κατακτητές. Εμείς πάντα ήμασταν κατακτημένοι, χωρισμένοι, θύματα διακρίσεων. Με τρομοκρατεί να βλέπω τα checkpoints, τους ξεχωριστούς δρόμους. Είναι ντροπή.»
Η ερώτηση που αφήνει το ντοκιμαντέρ δεν είναι αν η αμερικανοεβραϊκή κοινότητα αλλάζει — αλλάζει, και αυτό τεκμηριώνεται. Η ερώτηση είναι τι θα σημάνει αυτή η αλλαγή. Η ραβίνος που εμφανίζεται στο τέλος λέει: «Η εβραϊκή παράδοση μας λέει να οραματιστούμε έναν κόσμο όπου όλοι οι άνθρωποι είναι ασφαλείς και ελεύθεροι. Να μη σταματήσουμε ποτέ να αγωνιζόμαστε για αυτόν τον κόσμο.»
