Σε άρθρο του Brian Blum στην Jerusalem Post τίθεται το ερώτημα: Τελικά στη φιλελεύθερη Δύση γίνονται αντισιωνιστές επειδή φθονούν;

Διαβάστε το άρθρο:

Γιατί τόσο μεγάλο μέρος της φιλελεύθερης Δύσης φαίνεται να περιφρονεί τον Σιωνισμό; Γιατί ο όρος, που σημαίνει απλώς την πεποίθηση ότι οι Εβραίοι έχουν δικαίωμα να έχουν ένα δικό τους κράτος, έχει γίνει τόσο μειωτικός στους προοδευτικούς κύκλους – αλλά και σε ορισμένους δεξιούς;

Η Alana Newhouse, αρχισυντάκτρια του καθημερινού διαδικτυακού περιοδικού Tablet, υποστηρίζει ότι πρόκειται για φθόνο – όχι για τους Εβραίους καθεαυτούς, αλλά για το έθνος-κράτος του Ισραήλ.

Σε ένα πνευματικό επίτευγμα 6.000 λέξεων, η Newhouse ισχυρίζεται ότι ένας δυτικός κόσμος χωρίς πυξίδα και με εξασθενημένη ταυτότητα βλέπει την επιτυχία του σιωνιστικού έθνους-κράτους και θέλει οι κοινωνίες του να μοιάσουν περισσότερο στο Ισραήλ. Επειδή όμως αυτοί οι Δυτικοί δεν μπορούν να αρθρώσουν μια τέτοια επιθυμία φωναχτά (και πιθανώς ούτε καν στον εαυτό τους), ο Σιωνισμός, όπως συμβαίνει συχνά με το αντικείμενο του φθόνου, έχει διαστρεβλωθεί σε ένα «υποκατάστατο» για όλα τα δεινά του κόσμου.

Το γνωρίζω: Το να πούμε ότι ο κόσμος φθονεί τους Εβραίους ενέχει τον κίνδυνο να αναπαράγει πανάρχαια αντισημιτικά στερεότυπα – ότι οι Εβραίοι είναι έξυπνοι και ισχυροί, ότι ελέγχουμε τα πάντα, συμπεριλαμβανομένης της κυβέρνησης των ΗΠΑ. Η Newhouse το γνωρίζει αυτό, αλλά η κριτική της ξεκινά από ένα διαφορετικό σημείο, χιλιάδες χρόνια στο παρελθόν, πριν καν υπάρξουν Εβραίοι.

Μόλις οι άνθρωποι ανέπτυξαν τη γεωργία και άρχισαν να εγκαθίστανται σε μη νομαδικές ομάδες, το έθνος-κράτος έγινε ο καλύτερος τρόπος για την άμυνα έναντι των ξένων και, κυρίως, για τον καθορισμό μιας αίσθησης του ανήκειν μεταξύ ατόμων που μπορεί να μην είχαν πολλά κοινά.

Φιλοπαλαιστίνιοι διαδηλωτές κρατούν πανό κατά τη διάρκεια διαμαρτυρίας κατά της άφιξης ισραηλινού κρουαζιερόπλοιου στο λιμάνι του Πειραιά κοντά στην Αθήνα, Ελλάδα, 12 Ιουνίου 2025. (credit: REUTERS/Louisa Gouliamaki)

Υπό αυτή την έννοια, ένα έθνος-κράτος μπορεί να περιγραφεί καλύτερα ως μια χώρα ή ένας τόπος «όπου τα πολιτικά σύνορα ευθυγραμμίζονται με μια κοινή αίσθηση του ανήκειν σε έναν λαό, η οποία περιλαμβάνει την ταυτότητα, τον πολιτισμό, τη γλώσσα ή την ιστορία». Το έθνος-κράτος έγινε έκτοτε η καθοριστική δομή για την ανθρώπινη κοινωνία, μέσω βασιλείων και αυτοκρατοριών μέχρι τη σύγχρονη εποχή, παρέχοντας πάντα ένα βασικό εργαλείο για συνοχή και συνάφεια.

Στη συνέχεια ήρθε το Ολοκαύτωμα, το οποίο, σύμφωνα με τη Newhouse, αποσταθεροποίησε την υπάρχουσα τάξη πραγμάτων.

«Καθώς ξεκινούσαν οι προσπάθειες ανοικοδόμησης, παράλληλα με αυτές ήρθε και ένας ιδεολογικός και φιλοσοφικός απολογισμός», γράφει η Newhouse παραθέτοντας τη Σουηδή συγγραφέα Annika Hernroth-Rothstein. Αντί να αποδεχθεί «ότι φαινομενικά φυσιολογικοί άνθρωποι υπό εξαιρετικές συνθήκες μπορούν να κάνουν τρομερά πράγματα, [αντίθετα] η Ευρώπη αποφάσισε ότι ο ένοχος ήταν η ίδια η ιδεολογία».

Ως αποτέλεσμα, «στοχαστές όπως η Χάνα Άρεντ, ο Ζαν-Πολ Σαρτρ και ο Άλμπερτ Αϊνστάιν» άρχισαν να περιγράφουν το έθνος-κράτος ως βασική αιτία αυτού του ηθικού και πολιτικού κινδύνου και άρχισαν να «υποστηρίζουν έναν παγκόσμιο ανθρωπισμό», γράφει η Newhouse. «Έτσι, μια κατεστραμμένη από τον πόλεμο ήπειρος, έχοντας μόλις βγει από μια παγκόσμια σύγκρουση για τα σύνορα και την ταυτότητα, αποφάσισε να καταργήσει εντελώς τα σύνορα και την ταυτότητα, υποθέτοντας ότι αυτός θα ήταν ο δρόμος προς μια διαρκή ειρήνη».

Σταδιακά, οι δυτικές κοινωνίες έχασαν την εμπιστοσύνη στον δικό τους παρτικουλαρισμό (ιδιαιτερότητα). Εδώ είναι που μπαίνει ο Σιωνισμός: Έχει δημιουργήσει, ενάντια σε όλες τις πιθανότητες, ένα επιτυχημένο και διαρκές έθνος-κράτος, το οποίο δεν αποσυντίθεται μέσα στη μεταμοντέρνα σύγχυση. Καθώς η Δύση εγκαταλείπει τα «προνόμια της αυτοδιάθεσης», γράφει η Newhouse, γίνεται δυνατό για τους Δυτικούς «να φανταστούν ότι το Ισραήλ με κάποιο τρόπο καταφέρνει αυτό που κανείς άλλος δεν μπορεί».

Το Ισραήλ ως το μοντέλο που η Δύση απορρίπτει — και φθονεί

Υπάρχουν τέσσερις κύριοι πυλώνες για τους οποίους η Newhouse αποκαλεί το Ισραήλ «πρότυπο για την ανθρώπινη άμυνα και ευημερία»:

1. Το Ισραήλ διατηρεί τη δημογραφική συνέχεια. Τα ποσοστά αναπλήρωσης των παιδιών μας είναι πολύ πάνω από τις χώρες του ΟΟΣΑ, και οι πολίτες του Ισραήλ εξακολουθούν να θέλουν να χτίσουν ένα μέλλον εδώ.

2. Το Ισραήλ έχει ισχυρή αίσθηση συλλογικής ευθύνης. Όταν καλούνται να υπερασπιστούν τη χώρα, σχεδόν όλοι εμφανίζονται. Στους στρατιώτες μας μπορεί να μην αρέσει να κάνουν εκατοντάδες ημέρες εφεδρείας, αλλά παρ’ όλα αυτά έρχονται.

3. Το Ισραήλ διατηρεί την ταυτότητα και την κοινότητα. Όταν τους δίνεται ένα Σαββατοκύριακο στο σπίτι, οι Ισραηλινοί στρατιώτες συγκεντρώνονται με χαρά τα βράδια της Παρασκευής με την οικογένεια ή τους φίλους τους.

4. Το Ισραήλ έχει δημιουργήσει έναν συνεκτικό, ικανό πληθυσμό που κοιτάζει προς το μέλλον. Δεν αναπολούμε ένα φανταστικό παρελθόν. Υπάρχει λόγος που υπάρχουν τόσες πολλές πρωτοποριακές νεοφυείς επιχειρήσεις (start-ups) σε αυτό το μικρό έθνος.

Έτσι, όταν η μεταμοντέρνα Δύση κοιτάζει το Ισραήλ, το έθνος-κράτος, βλέπει μια εξαίρεση στην οποία υποσυνείδητα φιλοδοξεί να μοιάσει. Ο Σιωνισμός έχει γίνει «στόχος επειδή αντιπροσωπεύει αυτό που οι Δυτικοί της Δεξιάς ισχυρίζονται ότι θέλουν απεγνωσμένα αλλά δεν μπορούν να επιτύχουν, και αυτό που οι Δυτικοί της Αριστεράς επιθυμούν να ορίσουν ως αδύνατο», γράφει.

Μέσα σε έναν συγκεχυμένο και ταχέως μεταβαλλόμενο κόσμο, με τις καινοτομίες της υψηλής τεχνολογίας να τροφοδοτούν την πολιτιστική και πολιτική αστάθεια, ο κόσμος βρίσκεται σε ένα σημείο καμπής. Ωστόσο, αντί να αναμετρηθεί με αυτές τις πολύπλοκες προκλήσεις, το κοινό καθηλώνεται στο Ισραήλ και τον Σιωνισμό επειδή αποτελούν έναν απλούστερο στόχο: Στη διαστρεβλωμένη σκέψη του κοινού, υπάρχει ένας ξεκάθαρος κακός και ένα καθαρό ηθικό αφήγημα γύρω από το οποίο οι άνθρωποι μπορούν να συσπειρωθούν.

Ο Σιωνισμός έχει γίνει το σύμβολο πάνω στο οποίο οι άνθρωποι προβάλλουν όλες τις απογοητεύσεις τους για τη ραγδαία μεταβαλλόμενη πραγματικότητά τους. Ο αντισιωνισμός πακετάρεται μαζί με τον αντικαπιταλισμό, τον αντιιμπεριαλισμό και τον αντιαμερικανισμό. Δεν αφορά τους Εβραίοις, τονίζει η Newhouse. Το Ισραήλ έχει γίνει μια περίπτωση δοκιμής για την απονομιμοποίηση ολόκληρης της έννοιας της εθνικής ταυτότητας, η οποία τόσοι πολλοί πιστεύουν ότι τους απογοήτευσε.

Η Newhouse υποβαθμίζει σε μεγάλο βαθμό τον αντισημιτισμό ως την πρωταρχική κινητήρια δύναμη για την εχθρότητα προς τον Σιωνισμό. Δεν αρνείται ότι υπάρχει, απλώς ότι το να αποδίδεται ο αντισιωνισμός κυρίως στον αντισημιτισμό αποτελεί λάθος διάγνωση του φαινομένου. Η κύρια αιτία, κατά την άποψή της, είναι δομική και όχι προκατάληψη.

Το επιχείρημα Σιωνισμός = Αντισημιτισμός βασίζεται στην ιδέα ότι το μίσος για τους Εβραίους έχει μετατοπιστεί από τη θρησκεία και τη φυλή στο έθνος-κράτος του Ισραήλ. Για τη Newhouse, ο Σιωνισμός έχει γίνει στόχος λόγω αυτού που αντιπροσωπεύει, όχι επειδή οι Εβραίοι είναι Εβραίοι. Οι επιθέσεις στον Σιωνισμό βασίζονται στην προβολή –στο να κατηγορούνται οι άλλοι για όσα χάνονται– και, πάλι, στον φθόνο: τη δυσαρέσκεια για τα μη λειτουργικά εθνικά μοντέλα στις δικές τους χώρες.

Έτσι, όταν οι φοιτητές στις πανεπιστημιουπόλεις φωνάζουν συνθήματα όπως «Από το ποτάμι μέχρι τη θάλασσα», δεν πρόκειται για αντισημιτισμό· πρόκειται για τη Δύση που παλεύει με τον ίδιο της τον εαυτό.

Η ανάλυση της Newhouse δεν περιλαμβάνει πρακτικά βήματα για την καταπολέμηση του αντισιωνισμού· είναι περισσότερο ένα φιλοσοφικό δοκίμιο που τοποθετεί αυτή την τεταμένη στιγμή του Σιωνισμού ως «μια τεχνολογία για εθνική ανανέωση που θα μπορούσε, ενδεχομένως, να χρησιμοποιηθεί από οποιονδήποτε». Υπό αυτή την έννοια, με βοήθησε να δω καλύτερα γιατί αξίζει να ζει κανείς στο Ισραήλ, ειδικά όταν πετούν πύραυλοι και ηχούν οι σειρήνες. ■