«NAZA»: Σήμερα η προβολή του βραβευμένου ντοκιμαντέρ για τον ισραηλινό στρατιωτικό μηχανισμό στη Γάζα στο Πνευματικό Κέντρο Χανίων – Αποκαλυπτική συνέντευξη

Ημερομηνία:

Σε μία από τις πλέον πολυαναμενόμενες και φορτισμένες προβολές της φετινής διοργάνωσης προχωρά το 14ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων, εντάσσοντας στην ενότητα «Με το Βλέμμα στον Κόσμο!» το ερευνητικό ντοκιμαντέρ «NAZA» των Ισραηλινών δημιουργών Γιουβάλ Άμπραχαμ (Yuval Abraham) και Ρέιτσελ Σορ (Rachel Szor).

Η ταινία, η οποία απέσπασε το Ειδικό Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής στο Φεστιβάλ Βενετίας 2026, παρουσιάζεται σε ειδική προβολή σήμερα, Τετάρτη 28 Οκτωβρίου 2026, στις 15:00, στην αίθουσα του Πνευματικού Κέντρου Χανίων. Διαπερνώντας το πέπλο απορρήτου των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων και των μυστικών υπηρεσιών, το ντοκιμαντέρ καταγράφει τις μαρτυρίες 24 εν ενεργεία και πρώην στελεχών που αποκαλύπτουν εκ των έσω τη λειτουργία των αυτοματοποιημένων συστημάτων επιτήρησης και εξ αποστάσεως στοχοποίησης κατά τις επιχειρήσεις στη Λωρίδα της Γάζας.

Ταράτσες στο Τελ Αβίβ και 24 ανώνυμες μαρτυρίες για τα συστήματα εξ αποστάσεως θανάτωσης

Η σύλληψη και η υλοποίηση του «NAZA» φέρει την υπογραφή δύο εκ των τεσσάρων συνδημιουργών του βραβευμένου με Όσκαρ Καλύτερου Ντοκιμαντέρ «Καμιά Άλλη Γη» (No Other Land), το οποίο είχε τιμηθεί και στην Ελλάδα με το Βραβείο Χρυσής Αθηνάς στο Διεθνές Διαγωνιστικό Τμήμα Ντοκιμαντέρ των 30ών Νυχτών Πρεμιέρας. Αυτή τη φορά, οι Άμπραχαμ και Σορ μετατοπίζουν το επίκεντρο της κάμερας από το πεδίο της κατεχόμενης Δυτικής Όχθης στα άδυτα του ισραηλινού στρατιωτικού και υπηρεσιακού μηχανισμού πληροφοριών.

Ο κορμός του ντοκιμαντέρ συγκροτήθηκε μέσα από μία σειρά μυστικών, νυχτερινών συνομιλιών σε ταράτσες του Τελ Αβίβ κατά τη διάρκεια των τελευταίων τριών ετών. Υπό καθεστώς αυστηρής ανωνυμίας, 24 Ισραηλινοί αξιωματικοί και στρατιώτες καταθέτουν τη δική τους εμπειρία για τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάστηκαν, αναπτύχθηκαν και τέθηκαν σε επιχειρησιακή εφαρμογή τα ψηφιακά εργαλεία παρακολούθησης, αλγοριθμικής επιλογής στόχων και εξ αποστάσεως εξόντωσης που χρησιμοποιήθηκαν μαζικά στο μέτωπο της Γάζας.

«Από αίσθηση χρέους»: Το σκηνοθετικό σημείωμα και το ερώτημα της απανθρωποποίησης

Στο κοινό σημείωμά τους, το οποίο συνοδεύει την προβολή, οι Γιουβάλ Άμπραχαμ και Ρέιτσελ Σορ αποσαφηνίζουν τα ηθικά και πολιτικά κίνητρα που καθόρισαν την απόφασή τους να προχωρήσουν στην καταγραφή αυτών των μαρτυριών, θέτοντας το έργο τους στη μακρά παράδοση της ιστορικής αυτοκριτικής:

«Κάναμε αυτή την ταινία από αίσθηση χρέους: να αξιοποιήσουμε τη θέση μας ως Ισραηλινοί κινηματογραφιστές και δημοσιογράφοι, ώστε να εξετάσουμε τα συστήματα πίσω από τη μαζική εξόντωση Παλαιστινίων αμάχων, για την οποία ευθύνεται η χώρα μας».

Ανακαλώντας τη διαδικασία των συνεντεύξεων μέσα στη νύχτα, οι δημιουργοί συνδέουν την εμπειρία των τελευταίων ετών με τα ιστορικά τραύματα του περασμένου αιώνα:

«Καθώς καταγράφαμε τα τελευταία τρία χρόνια μέλη του ισραηλινού στρατού σε ταράτσες του Τελ Αβίβ μέσα στη νύχτα, βρεθήκαμε να θέτουμε τα ίδια ακριβώς ερωτήματα που έθεσε η γενιά των παππούδων μας και που διατρέχουν ολόκληρο τον 20ό αιώνα: Πώς επιτρέπει μια ομάδα ανθρώπων την ολοκληρωτική απανθρωποποίηση μιας άλλης; Πώς μοιάζει η λειτουργία ενός τέτοιου συστήματος εκ των έσω;».

Από τη δημοσιογραφική αποκάλυψη στον κινηματογραφικό φακό: Το σπάσιμο της συλλογικής σιωπής

Η ταινία λειτουργεί ως οργανική συνέχεια και εμβάθυνση μίας πολύμηνης δημοσιογραφικής έρευνας. Πολλά από τα στοιχεία και τα επιχειρησιακά πρωτόκολλα που εκτίθενται στο ντοκιμαντέρ είχαν δημοσιοποιηθεί κατά τους μήνες που ακολούθησαν τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου μέσα από αποκαλυπτικά ρεπορτάζ της βρετανικής εφημερίδας The Guardian —η οποία συγκαταλέγεται στους συμπαραγωγούς του «NAZA»— σε συνεργασία με τα ανεξάρτητα ισραηλινο-παλαιστινιακά μέσα +972 Magazine και Local Call.

Ωστόσο, σύμφωνα με τους σκηνοθέτες, η κινηματογραφική φόρμα επιτρέπει την αποτύπωση διαστάσεων που υπερβαίνουν τα όρια της έντυπης ερευνητικής δημοσιογραφίας:

«Η ταινία μάς επιτρέπει να διερευνήσουμε κάτι βαθύτερο από όσο μπορούσε μόνη της η ερευνητική μας δημοσιογραφία: όχι μόνο τα λόγια που λέγονται, αλλά και εκείνα που δεν λέγονται — τη σιωπή. Είναι στο χέρι όλων μας να σπάσουμε αυτή τη σιωπή».

Συνέντευξη με τους σκηνοθέτες για το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων

Ποιο ήταν το κίνητρό σας πίσω από αυτή την ταινία;

Η κριτική μας προς το ισραηλινό κράτος επικεντρωνόταν πάντα σε εγκλήματα συστημικού χαρακτήρα. Στην ταινία Καμιά Άλλη Γη αφιερώσαμε πέντε χρόνια, μαζί με τον Basel Adra και τον Hamdan Ballal, καταγράφοντας την κατεδάφιση παλαιστινιακών σπιτιών από τον ισραηλινό στρατό, ώστε να σκιαγραφήσουμε μια ευρύτερη εικόνα: ένα σύστημα κατοχής και εθνικιστικής υπεροχής που στοχεύει στην απομάκρυνση των Παλαιστινίων από τη Δυτική Όχθη.

Στο NAZA, αντίστοιχα, ενώνουμε τα κομμάτια ενός συστήματος: συγκεντρώνουμε τις μαρτυρίες είκοσι τεσσάρων αξιωματικών των μυστικών υπηρεσιών και στρατιωτών, και αποτυπώνουμε τα στρατιωτικά συστήματα που χρησιμοποιήθηκαν για να διαπραχθεί αυτό που μια επιτροπή του ΟΗΕ και οι κορυφαίες διεθνείς οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν χαρακτηρίσει γενοκτονία.

Δεν επικεντρωθήκαμε, λοιπόν, σε μεμονωμένα εγκλήματα πολέμου από ανεξέλεγκτους στρατιώτες που αγνόησαν τις διαταγές. Συγκεντρωθήκαμε στις ίδιες τις διαταγές, τις πολιτικές, τις αποδεκτές πρακτικές, τη γλώσσα και τη λογική που τις καθιστούν δυνατές — καθώς και στους ανθρώπους που κινούνται μέσα σε αυτές. Στο σύστημα και στα γρανάζια του.

Αυτό έχει σημασία, εν μέρει, επειδή το ζήτημα της γενοκτονίας είναι αδιαχώριστο από το ζήτημα της πρόθεσης. Η πρόθεση αντιμετωπίζεται συχνά ως κάτι κρυμμένο στο μυαλό πολιτικών ή στρατιωτικών ηγετών. Όμως και τα συστήματα αποκαλύπτουν πρόθεση: μέσα από τους κανόνες που θεσπίζουν, τους στόχους που εγκρίνουν, τα ρίσκα που αποδέχονται και τα μοτίβα που παράγουν κατ’ επανάληψη. Αποτυπώνοντας αυτά τα συστήματα μέσα από μαρτυρίες ανθρώπων που βρέθηκαν στο εσωτερικό τους, ελπίζουμε η ταινία να συνεισφέρει ουσιαστικά σε αυτή τη συζήτηση και να βοηθήσει ώστε να αποδοθούν ευθύνες και δικαιοσύνη για τα βαριά εγκλήματα που έχει διαπράξει το Ισραήλ στη Γάζα.

Πότε αποφασίσατε ότι θα κάνετε αυτή την ταινία και πώς προέκυψε;

Στα τέλη του 2023, μετά τη σφαγή της 7ης Οκτωβρίου από τη Χαμάς, παρακολουθήσαμε την ηγεσία της χώρας μας —με τη στήριξη των κυρίαρχων ισραηλινών ΜΜΕ και μεγάλων τμημάτων της κοινής γνώμης— να κανονικοποιεί γενοκτονικές ιδέες για τον πληθυσμό της Γάζας: ότι εκεί δεν ζουν αθώοι άμαχοι, παρά μόνο «ανθρώπινα ζώα» ανάξια να ζήσουν.

Μιλώντας με Παλαιστίνιους και Ισραηλινούς, καταλάβαμε γρήγορα ότι αυτές οι ιδέες μεταφράζονταν άμεσα σε στρατιωτικές ενέργειες. Το να κάνουμε μια ταινία για αυτό το σύστημα και την εσωτερική λειτουργία του μάς φάνηκε επιβεβλημένο, τη στιγμή που τόσο βαριά εγκλήματα διαπράττονται από ανθρώπους της ίδιας μας της κοινωνίας και στο όνομά μας. Η ταινία δείχνει, πιστεύουμε, ότι η σφαγή αμάχων στη Γάζα δεν ήταν απλώς ένα παρεπόμενο του πολέμου, όπως συχνά παρουσιάστηκε από τα ΜΜΕ, αλλά μια προσχεδιασμένη, υπολογισμένη και εσκεμμένη επιλογή, που απορρέει άμεσα από ισραηλινές αποφάσεις.

Γνωρίζαμε επίσης ότι έπρεπε να δημοσιεύουμε τα ευρήματά μας σε πραγματικό χρόνο. Στα τέλη του 2023, ο Yuval άρχισε να γράφει ερευνητικά ρεπορτάζ για τον ισραηλινό στρατό —εξετάζοντας τα συστήματα στοχοποίησης που βασίζονται σε τεχνητή νοημοσύνη και τα σχέδια βίαιου εκδιωγμού πληθυσμού στη Γάζα— τα οποία δημοσιεύτηκαν από το Local Call και το ανεξάρτητο ισραηλινοπαλαιστινιακό μέσο +972 Magazine, συχνά σε συνεργασία με τον Guardian. Αργότερα, και άλλα διεθνή μέσα, μεταξύ των οποίων οι New York Times και η Washington Post, κάλυψαν και επιβεβαίωσαν την ύπαρξη των ίδιων ακριβώς συστημάτων. Η ταινία βασίζεται σε ορισμένες από αυτές τις έρευνες.

Η Laura Poitras έχει πει επανειλημμένα ότι το ντοκιμαντέρ είναι μορφή τέχνης συγγενική με τη δημοσιογραφία, αλλά διακριτή από αυτήν. Γιατί νιώσατε την ανάγκη να επιστρέψετε στη δουλειά σας ως ερευνητές δημοσιογράφοι, αυτή τη φορά ως δημιουργοί ντοκιμαντέρ; Και πώς επιλέξατε τη συγκεκριμένη φόρμα και κινηματογραφική γλώσσα, οπτικά και δομικά;

Κάθε απόφαση στον κινηματογράφο, από την τοποθέτηση του κάδρου μέχρι τη δομή και το μοντάζ, αφορά εξίσου όσα φαίνονται και ακούγονται όσο και όσα δεν φαίνονται και δεν ακούγονται. Ο κινηματογράφος σού επιτρέπει να εξετάσεις τη σιωπή δίπλα στον λόγο, την παρουσία δίπλα στην απουσία, μια πόλη που χτίζεται δίπλα σε μια πόλη που καταστρέφεται. Στην ταινία κοιτάμε το Τελ Αβίβ, το φιλελεύθερο κέντρο του Ισραήλ, την ώρα που μια άλλη πόλη, η Γάζα, μόλις εξήντα χιλιόμετρα μακριά, ισοπεδώνεται. Η Γάζα είναι παρούσα μέσα από την απουσία της. Αυτή η φόρμα μάς επιτρέπει να αποτυπώσουμε τη βία έμμεσα, με την ελπίδα ότι έτσι ίσως διαπεράσει τη νάρκωση και την αδράνεια ανθρώπων που έχουν πλέον συνηθίσει τον καταιγισμό άμεσων εικόνων φρίκης.

Μιλώντας για την ταινία του Η Ζώνη Ενδιαφέροντος, ο Jonathan Glazer —εκτελεστικός παραγωγός μας— εξήγησε τη σκέψη του για την ηθική της αναπαράστασης λέγοντας ότι τα θύματα μπορεί να βρίσκονται εκτός κάδρου, ποτέ όμως εκτός σκέψης. Αυτή η ιδέα μάς επηρέασε βαθιά στο NAZA και στη διαμόρφωση της οπτικής του γλώσσας. Η ταινία εστιάζει στην ισραηλινή πλευρά, σε ισραηλινά σπίτια και ισραηλινές πράξεις — χωρίς όμως ποτέ να απεμπολεί τον λόγο ύπαρξής της: τη σφαγή στη Γάζα και όσα την καθιστούν εφικτή.

Στο μοντάζ θέλαμε να διατηρήσουμε τη δύναμη της αυθεντικής «ντοκιμαντερίστικης στιγμής» που ξετυλίγεται μπροστά στην κάμερα. Αυτό ήταν ιδιαίτερα απαιτητικό σε μια ταινία που στηρίζεται σε μαρτυρίες οι οποίες όφειλαν να παραμείνουν ανώνυμες. Γι’ αυτό δώσαμε άπλετο χώρο στις σιωπές, στις ερωτήσεις και στις απαντήσεις, επιχειρώντας να δομήσουμε την ταινία περισσότερο ως διάλογο και αναζήτηση της αλήθειας μέσα από τον κινηματογράφο, παρά ως ένα τυπικό δημοσιογραφικό ρεπορτάζ.

Πέρα από τα προφανή ζητήματα ασφάλειας, τι σας οδήγησε στις νυχτερινές συνεντεύξεις σε ταράτσες ως βασικό σκηνικό χώρο της ταινίας;

Μας φάνηκε η μόνη αυθεντική επιλογή. Η πραγματικότητα στο Ισραήλ και την Παλαιστίνη ήταν πάντα σκοτεινή, αλλά μετά την 7η Οκτωβρίου μάς έχει καταπιεί ένα απόλυτο σκοτάδι και η αυγή δεν διαφαίνεται πουθενά στον ορίζοντα. Η ταινία μας αντανακλά την εποχή μέσα στην οποία δημιουργήθηκε.

Το σκοτάδι θεωρείται συνεργός των εγκλημάτων — πράξεων που επιδιώκεται να μείνουν κρυφές λόγω της φρικαλεότητάς τους. Είναι, όμως, ταυτόχρονα και συνεργός της ειλικρίνειας: στο σκοτάδι οι άνθρωποι ομολογούν πράγματα που δεν θα τολμούσαν ποτέ να πουν στο φως. Κάποιες από τις πιο έντονες και αποκαλυπτικές στιγμές της ταινίας εκτυλίσσονται με τα φώτα σβηστά. Χωρίς ειλικρίνεια για όσα συντελέστηκαν στο σκοτάδι, δεν θα μπορέσουμε να αντικρίσουμε ξανά το φως.

Οι συνομιλητές σας εικονογραφούν τη μαρτυρία τους για τις high-tech μεθόδους που χρησιμοποιούνται στη Γάζα μέσα από επίτηδες low-tech διαγράμματα, σχεδιασμένα με στυλό στο χέρι. Πώς και πότε καταλήξατε σε αυτή την εντυπωσιακή μορφική επιλογή;

Για να αφαιρέσουν ανθρώπινες ζωές, οι άνθρωποι έχουν συχνά την ανάγκη να απογυμνώσουν τα θύματα από την ανθρώπινη υπόστασή τους: μετατρέποντάς τα σε αριθμούς και στατιστικές, βλέποντάς τα ως απλές κουκκίδες σε μια οθόνη ή χαρακτηρίζοντάς τα απλώς «NAZA» — ένα εβραϊκό στρατιωτικό ακρωνύμιο που αποδίδεται ευφημιστικά στις «παράπλευρες απώλειες».

Ζητώντας από αυτούς τους στρατιωτικούς να σχεδιάσουν με το χέρι τα συστήματα που χειρίζονταν, κατανοήσαμε όχι μόνο τον τεχνικό τρόπο λειτουργίας τους, αλλά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο άνθρωποι που συμμετέχουν σε εξ αποστάσεως μαζικές δολοφονίες αντιλαμβάνονται και απεικονίζουν τα θύματά τους: ήταν μια διεισδυτική ματιά στο ίδιο το βλέμμα του θύτη.

Γιατί η κάμερα απομακρύνεται από τον χώρο της συνέντευξης και στρέφεται στη γραμμή του ορίζοντα και σε λεπτομέρειες της καθημερινής ζωής, μέσα από παράθυρα ή στους δρόμους;

Κάθε βράδυ στις 8, εκατομμύρια Ισραηλινοί συγκεντρώνονται μπροστά στις τηλεοράσεις για το κεντρικό δελτίο ειδήσεων. Πρόκειται για ένα είδος εθνικής ιεροτελεστίας. Η ταινία, παρατηρώντας το Τελ Αβίβ σχεδόν με όρους παρακολούθησης, εξετάζει αυτά τα τελετουργικά και αναρωτιέται ποιον ρόλο διαδραματίζουν στην παραγωγή κοινωνικής συμμόρφωσης.

Καθώς ακούμε πώς η μαζική παρακολούθηση μιας ολόκληρης κοινωνίας στη Γάζα τροφοδότησε τη μαζική της εξόντωση, στρέφουμε τον φακό πίσω στο Τελ Αβίβ, ανατέμνοντας την πόλη ως μια προστατευμένη «φούσκα» όπου η καθημερινότητα συνεχίζεται ανέμελα, την ώρα που εξήντα χιλιόμετρα παραπέρα δολοφονούνται άνθρωποι.

Το κεντρικό στρατηγείο των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων βρίσκεται στην καρδιά του Τελ Αβίβ. Πολλοί από εκείνους που κατευθύνουν την εκστρατεία των βομβαρδισμών μέσα από τις μυστικές υπηρεσίες προέρχονται από το Τελ Αβίβ και συγκροτούν την κοινωνική και διανοητική ελίτ του Ισραήλ — τους ίδιους ανθρώπους που αντιπολιτεύονται τον Νετανιάχου. Η ταινία καταγράφει τον ρόλο που διαδραμάτισαν: μια υπενθύμιση ότι για να διαπραχθεί μια θηριωδία τέτοιας κλίμακας απαιτείται η ενεργός συμμετοχή όλων των στρωμάτων μιας κοινωνίας.

Ποιοι είναι οι άνθρωποι που καταθέτουν τη μαρτυρία τους στην ταινία;

Όπως γίνεται αντιληπτό, το NAZA υλοποιήθηκε με απόλυτη προσοχή τα τελευταία τρία χρόνια, υπό δρακόντεια μέτρα ασφαλείας, εξαιτίας του εξαιρετικά ευαίσθητου και δυνητικά ενοχοποιητικού χαρακτήρα όσων καταθέτουν οι συνομιλητές μας.

Στην ταινία μιλούν 24 Ισραηλινοί αξιωματικοί και στρατιώτες των στρατιωτικών υπηρεσιών πληροφοριών — όλοι υπό καθεστώς αυστηρής ανωνυμίας. Όλοι τους ενεπλάκησαν άμεσα στην παρακολούθηση ή στην εξ αποστάσεως θανάτωση Παλαιστινίων αμάχων στη Γάζα. Η εικόνα και οι φωνές τους έχουν αλλοιωθεί ψηφιακά ώστε να διασφαλίζεται πλήρως η ταυτότητά τους.

Οι δημοσιογράφοι στηρίζονται συχνά σε εμπιστευτικές πηγές για να φέρουν στο φως κρατικά εγκλήματα. Παρ’ όλα αυτά, το να παρέχεις προστασία ανωνυμίας σε ανθρώπους που, με δική τους παραδοχή, έχουν εμπλακεί σε βαρύτατα εγκλήματα δεν είναι μια απόφαση που λαμβάνεται ελαφρά τη καρδία. Ήταν απόλυτα σαφές ότι οι αξιωματικοί αυτοί δεν θα μιλούσαν ποτέ υπό διαφορετικές συνθήκες, υπό τον φόβο σκληρών αντιποίνων από το ισραηλινό κράτος. Ακριβώς επειδή οι μαρτυρίες τους εκθέτουν ένα ευρύτατο συστημικό έγκλημα, και επειδή οι δολοφονίες στη Γάζα συνεχίζονται αδιάκοπα, νιώσαμε το επιτακτικό χρέος να δημοσιοποιήσουμε όσα κατέθεσαν.

Ένας από τους συνομιλητές αναφέρει στην ταινία ότι, σε περίπτωση αποκάλυψης της ταυτότητάς του, το Ισραήλ θα τον φυλακίσει επειδή εξέθεσε τη δράση του στρατού στη Γάζα. Γιατί τελικά δέχτηκαν αυτοί οι άνθρωποι να σας μιλήσουν;

Σχεδόν το σύνολο των ισραηλινών ΜΜΕ επέδειξε τόσο προκλητική αδιαφορία για τις συνέπειες των βομβαρδισμών στους αμάχους της Γάζας, ώστε δημιουργήθηκε ένα τεράστιο κενό πληροφόρησης. Κάποιες φορές, το μόνο που χρειάστηκε ήταν να θέσουμε τις σωστές ερωτήσεις.

Τα κίνητρα των συνομιλητών μας ήταν προφανώς διαφορετικά. Ορισμένοι δήλωσαν ότι κατετάγησαν στον στρατό συγκλονισμένοι από τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου, αλλά συνειδητοποίησαν στην πορεία ότι ενεπλάκησαν οι ίδιοι σε φρικτά εγκλήματα. Αυτές οι πηγές μιλούσαν από ένα βαθύ αίσθημα ντροπής ή ενοχής. Μιλούσαν στα εβραϊκά και συχνά νιώθαμε ότι απευθύνονταν πρωτίστως στους συμπατριώτες τους, καλώντας τους να αναλογιστούν τι διαπράττεται στο όνομά τους.

Άλλους πάλι τους κινούσε ένα είδος επαγγελματικής υπερηφάνειας —όχι απαραίτητα για τον ίδιο τον φόνο, αλλά για την τεχνογνωσία που απέκτησαν έπειτα από χρόνια θητείας σε απόρρητες μονάδες ή για αυτό που θεωρούσαν επιχειρησιακή επιτυχία.

Η ταινία μας δεν επικεντρώνεται στα ψυχολογικά τους κίνητρα. Δεν ακολουθεί τη δημοσιογραφική διαδικασία εντοπισμού των προσώπων, ούτε αναλύει σε βάθος πώς οι ίδιοι παλεύουν με την ενοχή, την ντροπή ή την ευθύνη των πράξεών τους. Πρόκειται για συνειδητή σκηνοθετική επιλογή: ασχολείται αποκλειστικά με τον ίδιο τον μηχανισμό του φόνου και με ό,τι τον καθιστά εφικτό. Το να αναλωθούμε στα προσωπικά διλήμματα, στις τύψεις ή στις πολιτικές πεποιθήσεις των δραστών θα ελλόχευε τον κίνδυνο να μετατοπιστεί το κέντρο βάρους μακριά από τα θύματα — κάτι που αρνηθήκαμε κατηγορηματικά να πράξουμε.

Ποιες ήταν οι βασικότερες δυσκολίες που αντιμετωπίσατε κατά τη δημιουργία της ταινίας;

Οι πηγές που συμμετέχουν στην ισραηλινή αεροπορική εκστρατεία στη Γάζα —μία από τις πιο πολύνεκρες για αμάχους στη σύγχρονη ιστορία— υπηρετούν στις πλέον απόρρητες και επίλεκτες μονάδες πληροφοριών της χώρας. Χρειάστηκαν μήνες, και τελικά χρόνια, για να εντοπίσουμε τους κατάλληλους ανθρώπους, οι οποίοι με τη σειρά τους απαιτούσαν μεγάλο χρονικό διάστημα προτού πειστούν να μιλήσουν μπροστά στον φακό.

Οι στρατιωτικοί μηχανισμοί είναι δομημένοι πάνω στον κατακερματισμό του καθήκοντος: κάθε στέλεχος είναι υπεύθυνο μόνο για ένα μικρό τμήμα της αλυσίδας εξόντωσης, με αποτέλεσμα οι συνολικές συνέπειες μιας επιχείρησης να διαχέονται σε πολλαπλούς ανθρώπους, μονάδες και ενδιάμεσες αποφάσεις. Γι’ αυτόν τον λόγο ήταν αδύνατο να στηριχθούμε σε ελάχιστες μαρτυρίες· χρειάστηκε επίμονη δουλειά για να συγκεντρώσουμε είκοσι τέσσερις ανεξάρτητες πηγές.

Επιπλέον, εργαστήκαμε υπό καθεστώς αυστηρότατων μέτρων προστασίας, γνωρίζοντας πολύ καλά ότι το ισραηλινό κράτος ουδέποτε θα επέτρεπε σε αυτά τα στελέχη να μιλήσουν και ότι η συμμετοχή τους έθετε άμεσα σε κίνδυνο την ασφάλειά τους.

Αναφερθήκατε νωρίτερα στην ταινία «Καμιά Άλλη Γη», η οποία αποτέλεσε καρπό συνεργασίας Ισραηλινών και Παλαιστινίων. Το NAZA υπογράφεται σκηνοθετικά αποκλειστικά από την ισραηλινή ομάδα. Για ποιον λόγο;

Αυτή η ταινία κοιτάζει κατάματα τη δική μας κοινωνία. Αφορά τις δικές μας ένοπλες δυνάμεις και τις συνέπειες των επιλογών τους. Εάν οι Παλαιστίνιοι συνεργάτες μας επιχειρούσαν να προσεγγίσουν αξιωματικούς των υπηρεσιών πληροφοριών, όπως κάναμε εμείς, το πιθανότερο είναι ότι θα είχαν συλληφθεί, θα είχαν βασανιστεί ή ακόμα και θα είχαν δολοφονηθεί.

Η Επιτροπή Προστασίας Δημοσιογράφων (CPJ) έχει καταγράψει περισσότερους από 200 Παλαιστίνιους δημοσιογράφους που σκοτώθηκαν από το Ισραήλ στη Γάζα μετά την 7η Οκτωβρίου, ενώ δεκάδες κρατήθηκαν για παρατεταμένα διαστήματα χωρίς καν να τους απαγγελθούν κατηγορίες. Θεωρήσαμε, επομένως, ότι αποτελεί δική μας αποκλειστική ευθύνη ως Ισραηλινών να αξιοποιήσουμε το προνόμιο που μας εκχωρεί αυτό το άδικο σύστημα, προκειμένου να το ανατάμουμε εκ των έσω και να κοιτάξουμε κατάματα τον τόπο από τον οποίο προερχόμαστε.

Αυτό δεν σημαίνει, σε καμία περίπτωση, ότι οι Ισραηλινοί στρατιώτες κατέχουν μια πιο «έγκυρη» εκδοχή των γεγονότων από ό,τι τα παλαιστινιακά θύματα. Η αλήθεια για τη φρίκη στη Γάζα ήταν αυταπόδεικτη σε όποιον ήθελε να δει —και όφειλε να είναι ξεκάθαρη σε όλους— από την πρώτη στιγμή, μέσα από τις θαρραλέες μαρτυρίες των ίδιων των Παλαιστινίων που κατέγραφαν τον αφανισμό τους, πληρώνοντάς το συχνά με την ίδια τους τη ζωή.

Ακριβώς επειδή ζούμε σε έναν κόσμο που επανειλημμένα αρνήθηκε να πιστέψει τα θύματα και υποτίμησε τις φωνές τους, νιώσαμε την ανάγκη να αντλήσουμε αποδείξεις από τα σπλάχνα του ίδιου του μηχανισμού που επιτίθεται. Ευελπιστούμε ότι με αυτόν τον τρόπο η άρνηση της πραγματικότητας καθίσταται πλέον αστήρικτη — διότι αυτή ακριβώς η άρνηση είναι που επιτρέπει στα εγκλήματα να διαιωνίζονται. Και συνεχίζονται αμείωτα μέχρι σήμερα.

Τι ακριβώς σημαίνει ο τίτλος της ταινίας, NAZA, και τι επιδιώκει να μεταδώσει στο κοινό;

Το NAZA είναι στρατιωτικό ακρωνύμιο που προέρχεται από τον εβραϊκό όρο Nezek Agavi (נזק אגבי — «παράπλευρη απώλεια»), ο οποίος χρησιμοποιείται ευφημιστικά από τις ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών για να προσδιορίσει τον εκτιμώμενο αριθμό αμάχων που αναμένεται να σκοτωθούν κατά τη διάρκεια ενός αεροπορικού πλήγματος. Η ίδια η ύπαρξη του όρου αποδεικνύει ότι η συντριπτική πλειονότητα των θανάτων αμάχων στη Γάζα συντελέστηκε εν πλήρει γνώσει των αρχών, και όχι εκ παραδρομής, όπως επιχείρησαν ορισμένοι να υποστηρίξουν.

Ο τίτλος ασκεί ευθεία κριτική στον τρόπο με τον οποίο ο χαρακτηρισμός των θανάτων ως «παράπλευρων» συγκαλύπτει τον απόλυτα εσκεμμένο και προμελετημένο χαρακτήρα τους. Όταν οι ζωές αμέτρητων αμάχων θεωρούνται αναλώσιμες, βαφτίζονται όλες «NAZA», με αποτέλεσμα κάθε πλήγμα να νομιμοποιείται εκ των προτέρων, ανεξάρτητα από το βαρύτατο ανθρώπινο κόστος.

Αυτή η πρακτική καθίσταται εξαιρετικά επικίνδυνη στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης και των μαζικών δεδομένων (Big Data), όπου παράγεται μια ανεξάντλητη ροή υποτιθέμενων επιχειρησιακών αιτιολογήσεων. Κάθε μαζική εξόντωση αμάχων ανάγεται αυτόματα σε «NAZA» —σε μια προσυμφωνημένη παράπλευρη απώλεια ενός στόχου που υποδείχθηκε αλγοριθμικά— εξαιρώντας την πράξη από κάθε ουσιαστικό έλεγχο και λογοδοσία. Έτσι, ένας θεμελιώδης κανόνας του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου —η απαρέγκλιτη υποχρέωση προσβολής αποκλειστικά στρατιωτικών στόχων— διαστρεβλώνεται και μετατρέπεται στο κατεξοχήν εργαλείο νομιμοποίησης της σφαγής την οποία υποτίθεται ότι θεσπίστηκε να αποτρέπει.

Ο πρώην επικεφαλής της Διεύθυνσης Στρατιωτικών Πληροφοριών του Ισραήλ (Aman), Aharon Haliva, ακούγεται σε ηχογράφηση που διέρρευσε να δηλώνει: «Για όλα όσα συνέβησαν στις 7 Οκτωβρίου, για καθέναν από εμάς που έχασε τη ζωή του στις 7 Οκτωβρίου, πρέπει να πεθάνουν 50 Παλαιστίνιοι. Δεν έχει καμία σημασία αν είναι παιδιά ή όχι. Δεν το λέω από εκδίκηση, αλλά ως μήνυμα προς τις επόμενες γενιές. Χρειάζονται μια Νάκμπα πού και πού για να νιώσουν το τίμημα».

Πιστεύουμε ακράδαντα ότι ο κύριος τρόπος με τον οποίο ο ισραηλινός στρατός μετέτρεψε ένα γενοκτονικό όραμα σαν αυτό του Haliva σε καθημερινή στρατιωτική πράξη —συγκαλύπτοντας ταυτόχρονα την πραγματική του φύση— ήταν βαφτίζοντας συστηματικά τη μαζική δολοφονία αμάχων ως «παράπλευρη απώλεια», ως «NAZA».

Το ξέρουμε…

Το να βλέπεις αυτά τα μηνύματα είναι κουραστικό. Και να είσαι σίγουρος πως ούτε κι εμείς χαιρόμαστε να τα γράφουμε.

Όμως αυτό το μήνυμα δεν αφορά εμάς· αφορά την επιβίωση μιας ανεξάρτητης, μαχητικής δημοσιογραφίας στην Κρήτη.

  1. Η δική σου στήριξη είναι πολύτιμη, γιατί μας επιτρέπει να κάνουμε ρεπορτάζ χωρίς φόβο και εξαρτήσεις, κρατώντας παράλληλα τη δημοσιογραφία μας προσβάσιμη σε όλους — ακόμη και σε όσους δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να πληρώσουν.
  2. Η απλή αλήθεια είναι ότι τα έσοδα διαρκώς συρρικνώνονται και η αναγνωσιμότητα από μόνη της δεν αρκεί για να κρατήσει ζωντανό ένα μέσο.

Αν πιστεύεις κι εσύ ότι η ελεύθερη ενημέρωση είναι ζωτικής σημασίας για τη δημοκρατία και τον έλεγχο της εξουσίας, δώσε μας τη δύναμη να συνεχίσουμε.

Γίνε συνδρομητής

Σας ευχαριστούμε θερμά.

Ακολουθήστε το agonaskritis.gr στο Google News, στο facebook και στο twitter και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις - Γίνετε συνδρομητές!

Αγώνας της Κρήτηςhttp://bit.ly/agonaskritis
Ο “Αγώνας της Κρήτης” εκδόθηκε στις 8 Ιουλίου του 1981. Είναι η έκφραση μιας πολύχρονης αγωνιστικότητας. Έμεινε όλα αυτά τα χρόνια σταθερός στη διακήρυξή του για έγκυρη – έγκαιρη ενημέρωση χωρίς παρωπίδες. Υπηρετεί και προβάλλει, με ευρύτητα αντίληψης, αξίες και οράματα για μία καλύτερη κοινωνία. Η βασική αρχή είναι η κριτική στην εξουσία όποια κι αν είναι αυτή, ιδιαίτερα στα σημεία που παρεκτρέπεται από τα υποσχημένα, που μπερδεύεται με τη διαφθορά, που διαφθείρεται και διαφθείρει. Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που η εφημερίδα έμεινε μακριά από συσχετισμούς και διαπλοκές, μακριά από μεθοδεύσεις και ίντριγκες.

Τελευταία Νέα

Περισσότερα σαν αυτό
ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ

Πολυτεχνείο: Γιατί ταράζει τόσο τη Νέα Δημοκρατία;

Του Κωνσταντίνου Σαββόπουλου Το Πολυτεχνείο είναι αδύνατο να κλειδωθεί στα...

Για το αντιαισθητικό φαινόμενο της Λατινοπούλου

Ακούγοντας τις πρόσφατες δηλώσεις της Λατινοπούλου, στις οποίες μπέρδευε...