Οι Ελληνο – Τουρκικές σχέσεις μέσα από έναν ιδιότυπο «Αλγόριθμο της Ιστορίας»

Ημερομηνία:

Του Στέφανου Ανδριάνη *

Η τουρκική εισβολή του 1974 εγκλώβισε τις ελληνοτουρκικές σχέσεις σε διαρκείς κρίσεις. Αν και η λογική το επιτάσσει, παραμένει μετέωρο το ερώτημα: είναι εφικτός ένας έντιμος συμβιβασμός για μια αμοιβαία επωφελή γειτονία;

Ο τουρκικός αναθεωρητισμός βαδίζει στη ρότα που χάραξε τη δεκαετία του ’80 ο Τουρκούτ Οζάλ, με το νεο-οθωμανικό όραμα «ο 21ος αιώνας να ανήκει στους Τούρκους από την Αδριατική μέχρι το Σινικό Τείχος». Τη στρατηγική αυτή παρέλαβε και κλιμακώνει από το 2002 ο ισλαμιστής πρόεδρος Ρ.Τ.  Ερντογάν.

Σημαντικό μέρος των στόχων του νέο-θωμανισμού στρέφεται κατά κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας, κύρια αιτία κρίσεων και ενός  αυξομειούμενου αλλά διαρκούς κλίματος έντασης.

Στη διαχείριση των κρίσεων, η Ελλάδα βρέθηκε επανειλημμένα αιφνιδιασμένη, με αντιδράσεις αποσπασματικές και αντανακλαστικές, καταγράφοντας μέχρι σήμερα αρνητικό ισοζύγιο.

Εξ αυτού προκύπτει ότι απέτυχε να οικοδομήσει επαρκή διπλωματική και στρατιωτική ισχύ, ικανή να φρενάρει τις ολοένα και πιο μαξιμαλιστικές, επεκτατικές διεκδικήσεις της Τουρκίας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Μπορεί άραγε να εκτιμηθεί η εξέλιξη των σχέσεων των δυο γειτονικών μεν αλλά εντελώς διαφορετικών χωρών που βρίσκονται σε αντιπαράθεση, όπως η Ελλάδα και η Τουρκία;

Μια σοβαρή δομική παράμετρος στην ανάλυση της ελληνοτουρκικής αντιπαλότητας είναι η θεμελιώδης αξιακή διαφορά στο πολιτικό σύστημα των δύο χωρών.  Συγκεκριμένα:

Η Ελλάδα είναι μια ευρωπαϊκή φιλελεύθερη δημοκρατία που προτάσσει σταθερά το Διεθνές Δίκαιο.

Η Τουρκία είναι μια αυταρχική, στρατιωτικά ισχυρότερη δύναμη που προωθεί εκβιαστικά ένα αναθεωρητικό και επεκτατικό δόγμα, αγνοώντας επιδεικτικά το Διεθνές Δίκαιο.

Αυτή η διαφορετικότητα  συνιστά μια έντονη θεσμική και λειτουργική ασυμμετρία ανάμεσα στις δύο χώρες.

Η αναζήτηση αξιόπιστων εργαλείων για την ερμηνεία ασύμμετρων αντιπαραθέσεων στην ιστορία, (όπως η ελληνοτουρκική) οδηγεί μεταξύ άλλων σε θεωρητικά ρεύματα σκέψης, μελετητών – αναλυτών όπως π.χ. η κλασσική Σχολή του Ρεαλισμού στις διεθνείς σχέσεις. Μέσα από το έργο κορυφαίων στοχαστών-ερευνητών της όπως οι: Ρεϊμόν Αρόν, Γάλλος (Raymond Aron 1905-1983), Χανς Μορκεντάου, Γερμανο-Αμερικανός (Hans Morgenthau, 1904–1980) και Τζον Μιρσχάιμερ, Αμερικανός (John Mearsheimer, 1947-   ), ο ρεαλισμός αποκαλύπτει όχι μόνο τα βαθύτερα, «αφανή» αίτια των κρίσεων, αλλά προσδιορίζει και με μεγάλη προσέγγιση και τη μελλοντική τους εξέλιξη.

Ο Ρεϊμόν Αρόν στο εμβληματικό έργο του «Paix et guerre entre les nations» (1962), θεμελιώνει ότι η σύγκρουση μεταξύ κρατών με ριζικά διαφορετικές αντιλήψεις περί νομιμότητας όπως η Ελλάδα και η Τουρκία (τα αποκαλεί «ετερογενή συστήματα»), είναι δομική και καθιστά τον συμβιβασμό αδύνατο. Υπογραμμίζει δε πως ο κατευνασμός μιας αναθεωρητικής δύναμης δεν φέρνει ειρήνη, αλλά κλιμάκωση, ανάλογα με τον εκάστοτε συσχετισμό της στρατιωτικής ισχύος.

Ανάλογα, σύμφωνα με τον Χανς Μορκεντάου (Βιβλίο, Politics Among Nations: The Struggle for Power and Peace,1948), η υποχωρητικότητα έναντι του αναθεωρητισμού το πιθανότερο είναι να ανοίξει τον δρόμο για μείζονα σύγκρουση, ενώ κατα με τον Τζον Μιρσχάιμερ, η ισχυρότερη  χώρα νομοτελειακά επιδιώκει την ηγεμόνευση στην περιοχή (αντιστοιχεί στην Τουρκία) εκμεταλλευόμενη το  ‘’αναρχικό’’ διεθνές περιβάλλον. (Με τον όρο ‘’αναρχικό περιβάλλον’’,  ο Τ. Μιρσχάιμερ στο βιβλίο του The Tragedy of Great Power Politics, 2001, εννοεί ότι δεν υπάρχει διεθνής δύναμη ελέγχου και επιβολής του διεθνούς δικαίου.

Η Ελλάδα, οι θεμελιώδεις αρχές των διεθνών σχέσεων και το εξαγόμενο από έναν ιδιότυπο ‘’Αλγόριθμο της ιστορίας’’.

Είναι προφανές ότι από το 1974 μέχρι σήμερα η Ελλάδα παράβλεψε θέσεις όχι μόνο των παραπάνω στοχαστών-αναλυτών αλλά και του Θουκυδίδη (διάλογος Μηλίων) και συγκεκριμένα των εξής:  Η ιστορική συνέχεια και η αιτιοκρατία είναι θεμελιώδης αρχή στις διεθνείς σχέσεις και, το παρελθόν προδιαγράφει το παρόν και το παρόν προκαθορίζει σε μεγάλο βαθμό το μέλλον στο διεθνές σύστημα.

Οι παραπάνω ιστορικά επιβεβαιωμένες θέσεις των κλασικών του ρεαλισμού, μαζί με τη σημαντική ελληνική εμπειρία επιτυχημένης δυναμικής στρατιωτικής αντίδρασης των πρωθυπουργών Κωνσταντίνου Καραμανλή (1976) και Ανδρέα Παπανδρέου (1987) στην τουρκική απόπειρα δυο παράνομων ερευνών στο Β. Αιγαίο αντίστοιχα, δεν φαίνεται -δυστυχώς- να κωδικοποιήθηκαν ως ‘’πακέτο’’ δεδομένων, για ανάλυση, αξιολόγησή και αποκόμιση χρήσιμων συμπερασμάτων.

Είναι βέβαιο ότι αν η Ελλάδα  τροφοδοτούσε με το σύνολο των παραπάνω δεδομένων έναν υποθετικό «Αλγόριθμο της Ιστορίας» (με τη διασταλτική έννοια του όρου), το ‘’εξαγόμενο’’ θα επιβεβαίωνε ότι οι θέσεις των κλασσικών του ρεαλισμού ‘’φωτογραφίζουν’’ νομοτελειακά δυσοίωνη πορεία στην ελληνοτουρκική διαμάχη. Αυτό θα καταδείκνυε την επιτακτική ανάγκη να  διαθέσει η χώρα το πολιτικό και οικονομικό κεφάλαιο για να θωρακιστεί απέναντι σε σίγουρα αναπόφευκτες  επιβουλές.

Αντίθετα, η χώρα εγκλωβίστηκε σε μια πορεία παθητικότητας και αυτοπεριορισμού των κυριαρχικών της δικαιωμάτων, όπως αποδείχθηκε στη μη επέκταση στα 12 μίλια, στην κρίση των Ιμίων, κ.α. και κατέληξε χωρίς συγκροτημένο στρατηγικό σχέδιο, να στηρίζεται στον ‘‘Υπεράκτιο Εξισορροπητή’’ -σύμφωνα με τον Μιρσχάιμερ- δηλ. στις ΗΠΑ (των …ίσων αποστάσεων) για πυροσβεστικές παρεμβάσεις.  Παρεμβάσεις που πάγωναν μεν τις κρίσεις,  αλλά ταυτόχρονα υποχρέωναν την Ελλάδα σε συμβιβασμούς σε βάρος των δικαιωμάτων της, ως παραχώρηση από τους ίδιους προς στην Τουρκία, για ‘’να μη χαθεί για τη Δύση’’.

Εν τω μεταξύ, η Τουρκία προωθούσε ανεμπόδιστα την αναθεωρητική της  στρατηγική κατά γράμμα σύμφωνα με τη Σχολή του Ρεαλισμού.

Αξιοποιώντας την ανεπαρκή ελληνική αποτροπή, κλιμάκωσε από το 2010 τις διεκδικήσεις της και στα ενεργειακά κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου.

Η ισχυροποιημένη Ελλάδα.  Τα ‘’τουρκικά δικαιώματα’’.  Οι σύμμαχοι.

Τα κοιτάσματα, της Ανατολικής Μεσογείου προσέλκυσαν και ισχυρό Δυτικό ενδιαφέρον, οδηγώντας στη δημιουργία άξονα σταθερότητας και ασφάλειας με Ελλάδα, Κύπρο και Ισραήλ με αμερικανική στήριξη (3+1),  αφήνοντας εκτός την Τουρκία. (σημείωση: Στις 17-18/4/2019 σε ηλεκτρονικούς κόμβους, ιστοσελίδες αρθρογραφίας της Αθήνας και  στην εφημερ. ‘’Χανιώτικα Νέα’’ είχε δημοσιεύσει άρθρο μου: ‘’Η Δύση δεν θέλει την Τουρκία ‘’κουμανταδόρο’’ στην περιοχή, αλλά το ελληνικό πρόβλημα ασφάλειας, παραμένει”.

Τα τελευταία χρόνια ακούστηκαν επίσημες φωνές στη χώρα μας «μην είμαστε μοναχοφάηδες» ή περί «τουρκικών δικαιωμάτων» στο Αιγαίο. Όσοι τα υποστήριξαν όφειλαν να έχουν εξηγήσει στον ελληνικό λαό με ποιο τρόπο θα επετύγχαναν την πρώτη εξαίρεση στην ιστορία: η στρατιωτικά ασθενέστερη Ελληνική Δημοκρατία με υποχωρήσεις-κατευνασμούς, να «εξημερώσει» ή να τερματίσει τον αναθεωρητικό-επεκτατικό μαξιμαλισμό της ισχυρότερης αυταρχικής νεοθωμανικής Τουρκίας. (εκτός αν θεωρείται αποδεκτό ένα είδος «Φινλανδοποίησης».)

Από το 2019 και μετά που η Τουρκία άρχισε τον «πόλεμο των χαρτών» (γαλάζια πατρίδα και τουρκολυβικό μνημόνιο) η Ελλάδα άρχισε -επί τέλους- να αντιδρά. Τα μαχητικά F-16 Viper, Rafale, οι φρεγάτες Belharra και άλλος οπλισμός, μαζί με τις αμυντικές συμφωνίες με ΗΠΑ (MDCA) και Γαλλία (προωθήθηκαν λόγω συμφέροντος και των ίδιων) και με Ισραήλ, ενίσχυσαν τη διπλωματική και στρατιωτική   ισχύ της χώρας.

Ωστόσο, χάριν εθνικής αυτογνωσίας, απαιτείται μια ψύχραιμη αποτίμηση: ποιες από τις ελληνικές υποχωρήσεις αποτέλεσαν ή θα αποτελέσουν στρατηγικούς ελιγμούς προς κέρδος χρόνου για ισχυροποίηση της αποτροπής και ποιες …όχι. (θέμα ξεχωριστής ανάλυσης).

Σε ότι αφορά στους συμμάχους, ΗΠΑ και μεγάλες χώρες της ΕΕ ασκούν στην Τουρκία πολιτική ελεγχόμενης «ανάσχεσης», αποφεύγοντας τη ρήξη, παρότι αναγνωρίζουν την παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου. Ούτε η Γαλλία ξέφυγε από αυτόν τον κανόνα. Στο έργο του καλωδίου GSI, μέσω της περιβόητης ρηματικής διακοίνωσης, -ανεξαρτήτως περιεχομένου- η Τουρκία πέτυχε ακριβώς αυτό που επιδίωκε: να διατηρεί στο προσκήνιο το τουρκολιβυκό μνημόνιο και τη «Γαλάζια Πατρίδα», ώστε να εμπεδώνει συνεχώς ο διεθνής παράγων την εικόνα μιας ανυποχώρητης δύναμης που διεκδικεί με όρους ισχύος και όχι δικαίου.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα παραμένει ένας πρόθυμος, αλλά αδικαιολόγητα «δεδομένος» σύμμαχος, σε αντίθεση με άλλες μικρές ευρωπαϊκές χώρες που, με μικρότερη γεωστρατηγική αξία για τη Δύση, πετυχαίνουν καλύτερη ισορροπία μέσω μεγαλύτερης αποφασιστικότητας και ετοιμότητας λαού και πολιτικού συστήματος.

Επίλογος

Το αρχικό ερώτημα για μια αμοιβαία αποδεκτή λύση παραμένει μια άλυτη γεωπολιτική εξίσωση.

Οι εξοπλισμοί και οι συμμαχίες αποτελούν αναγκαία, όχι όμως και ικανή συνθήκη αποτροπής. Κορυφαίος πολλαπλασιαστής ισχύος, απέναντι σε αντιπάλους και συμμάχους, είναι η διαρκής αποφασιστικότητα και ετοιμότητα λαού και πολιτικού συστήματος, μια πρόκληση στην οποία η Ελλάδα υστερεί σημαντικά.

Κατά συνέπεια, η συνεχής τήρηση μιας διπλωματικής και στρατιωτικής αποτροπής, υπολογίσιμης από την Τουρκία, συνιστά υπαρξιακό νόμο επιβίωσης της χώρας.

 

* Αντισ/γος ε.α , Πολιτ. Μηχανικός, Επίτιμος Διοικητής ΑΣΔΕΝ, Πρώην Πρόεδρος & Διευθ. Σύμβουλος των ΕΑΣ, (ΕΒΟ-ΠΥΡΚΑΛ

Προσωπική ιστοσελίδα: www.aksiokratia.gr

Υ.Γ  Σε μια αρχική διερεύνησή, για θέσεις άλλων στοχαστών, όπως π.χ. φιλελεύθερων ιδεαλιστών (Ιμμάν. Καντ), φιλελεύθερων διεθνιστών (Φρ. Φουκουγιάμα), δεν μπόρεσα να εντοπίσω αναλύσεις που να ταιριάζουν στην περίπτωση αντιπαλότητας όπως  Ελλάδα – Τουρκία.

 

Γίνε συνδρομητής! Στήριξε την προσπάθειά μας!

Αν βρίσκεσαι σε δύσκολη οικονομική κατάσταση, συνέχισε να μας διαβάζεις δωρεάν. Η ενημέρωση πρέπει να παραμένει προσβάσιμη για όλους.

Αν όμως μπορείς, στήριξέ μας σήμερα.

  1. Η στήριξή σου ενισχύει άμεσα την ποιότητα και την ανεξαρτησία της δημοσιογραφίας μας.

Επίλεξε σήμερα να γίνεις συνδρομητής ή δωρητής.

Γίνε συνδρομητής

Σας ευχαριστούμε θερμά.

Ακολουθήστε το agonaskritis.gr στο Google News, στο facebook και στο twitter και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις - Γίνετε συνδρομητές!

Αγώνας της Κρήτηςhttp://bit.ly/agonaskritis
Ο “Αγώνας της Κρήτης” εκδόθηκε στις 8 Ιουλίου του 1981. Είναι η έκφραση μιας πολύχρονης αγωνιστικότητας. Έμεινε όλα αυτά τα χρόνια σταθερός στη διακήρυξή του για έγκυρη – έγκαιρη ενημέρωση χωρίς παρωπίδες. Υπηρετεί και προβάλλει, με ευρύτητα αντίληψης, αξίες και οράματα για μία καλύτερη κοινωνία. Η βασική αρχή είναι η κριτική στην εξουσία όποια κι αν είναι αυτή, ιδιαίτερα στα σημεία που παρεκτρέπεται από τα υποσχημένα, που μπερδεύεται με τη διαφθορά, που διαφθείρεται και διαφθείρει. Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που η εφημερίδα έμεινε μακριά από συσχετισμούς και διαπλοκές, μακριά από μεθοδεύσεις και ίντριγκες.

Τελευταία Νέα

Περισσότερα σαν αυτό
ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ

23 Μαΐου 1954: Η γενοκτονία των γαϊδάρων του Σελίνου

Του Μιχάλη Γ. Κατσανεβάκη Βασιλική διαταγή και τα σκυλιά δεμένα: «Υποχρεούνται...