Η ασπιρίνη, το φάρμακο που χρησιμοποιείται ευρέως για την αντιμετώπιση του πόνου εδώ και 4.000 χρόνια, φαίνεται να έχει μια εντυπωσιακή νέα ιδιότητα: εμποδίζει τον σχηματισμό και την εξάπλωση ορισμένων όγκων στο σώμα, σύμφωνα με έρευνες που ήδη επηρεάζουν τις πολιτικές υγείας διεθνώς.

Ο Nick James, Βρετανός κατασκευαστής επίπλων στα μέσα της δεκαετίας των 40, ανησύχησε για την υγεία του όταν έχασε τη μητέρα του από καρκίνο και αρκετά μέλη της οικογένειας του εμφάνισαν καρκίνο του εντέρου. Ο γενετικός έλεγχος αποκάλυψε ότι έφερε ένα ελαττωματικό γονίδιο που προκαλεί το σύνδρομο Lynch, το οποίο αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο ανάπτυξης της ασθένειας.

Η βοήθεια ήρθε από ένα απροσδόκητο μέτωπο, όταν ο James έγινε ο πρώτος που συμμετείχε σε κλινική δοκιμή για να εξεταστεί αν η καθημερινή λήψη ασπιρίνης – του γνωστού παυσίπονου – μπορεί να προστατεύσει από την ανάπτυξη καρκίνου.

Ανάλογα με τον τύπο της γονιδιακής μετάλλαξης, το 10-80% όσων πάσχουν από σύνδρομο Lynch αναπτύσσουν καρκίνο του εντέρου στη διάρκεια της ζωής τους. Ωστόσο, ο James φαίνεται να τα πηγαίνει καλά. «Παίρνει ασπιρίνη εδώ και 10 χρόνια χωρίς να έχει εμφανίσει καρκίνο», δήλωσε ο καθηγητής κλινικής γενετικής στο Πανεπιστήμιο του Νιούκασλ, John Burn, που ηγήθηκε της δοκιμής.

Οι ενδείξεις ότι η ασπιρίνη μειώνει τις πιθανότητες εμφάνισης ή εξάπλωσης του καρκίνου του παχέος εντέρου υπάρχουν εδώ και δεκαετίες. Νεότερες μελέτες ενισχύουν αυτή την υπόθεση, οδηγώντας ορισμένες χώρες να εντάξουν την ασπιρίνη στις ιατρικές οδηγίες πρόληψης για ομάδες υψηλού κινδύνου – πάντα υπό ιατρική παρακολούθηση.

Αρχαίες ρίζες

Η ιστορία της ασπιρίνης ξεκινά στην αρχαία Μεσοποταμία. Πήλινες πινακίδες ηλικίας 4.400 ετών από την πόλη Nippur περιέγραφαν φάρμακα από φυτικά και ορυκτά συστατικά, μεταξύ των οποίων και ουσίες από τον φλοιό ιτιάς, που περιέχει σαλικίνη – πρόδρομο της σαλικυλικού οξέος. Το δραστικό αυτό στοιχείο είναι πρόγονος της σημερινής ασπιρίνης, δηλαδή του ακετυλοσαλικυλικού οξέος.

Το 1763, ο Άγγλος κληρικός Edward Stone ενημέρωσε τη Royal Society για τις αντιπυρετικές ιδιότητες του φλοιού της ιτιάς. Έναν αιώνα αργότερα, οι επιστήμονες κατάφεραν να συνθέσουν το οξύ σε πιο ήπια μορφή και να το διαθέσουν εμπορικά με την ονομασία Bayer.

Στον 20ό αιώνα, η ασπιρίνη συνδέθηκε με την πρόληψη καρδιαγγειακών νοσημάτων, καθώς μειώνει τον σχηματισμό θρόμβων. Το Εθνικό Σύστημα Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου συνιστά χαμηλές ημερήσιες δόσεις σε άτομα υψηλού κινδύνου για έμφραγμα ή εγκεφαλικό.

Αυξανόμενα στοιχεία

Το 2020, ο John Burn δημοσίευσε τα αποτελέσματα μιας δεκαετούς μελέτης σε 861 ασθενείς με σύνδρομο Lynch. Όσοι έπαιρναν καθημερινά 600mg ασπιρίνης για δύο χρόνια είχαν 50% μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του εντέρου.

Τα νεότερα ευρήματα δείχνουν ότι ακόμη και χαμηλότερες δόσεις (75-100mg) μπορεί να είναι εξίσου αποτελεσματικές, με λιγότερες παρενέργειες όπως δυσπεψία ή αιμορραγίες. Οι οδηγίες του Ηνωμένου Βασιλείου έχουν ήδη τροποποιηθεί, προτείνοντας τη λήψη ασπιρίνης από την ηλικία των 20 ετών για τους φορείς του συνδρόμου Lynch.

Στη Σουηδία, η καθηγήτρια Άννα Μάρτλινγκ διερεύνησε τη δράση της ασπιρίνης σε ασθενείς που είχαν ήδη υποβληθεί σε θεραπεία για καρκίνο του εντέρου. Η μελέτη της, που δημοσιεύθηκε το 2025, έδειξε ότι η ασπιρίνη μείωσε στο μισό τον κίνδυνο υποτροπής, οδηγώντας σε αλλαγή των ιατρικών πρακτικών της χώρας.

Πώς λειτουργεί

Ο ακριβής μηχανισμός μέσω του οποίου η ασπιρίνη προλαμβάνει τον καρκίνο παραμένει υπό διερεύνηση. Η Μάρτλινγκ επισημαίνει ότι το φάρμακο αναστέλλει το ένζυμο Cox-2, το οποίο εμπλέκεται στην παραγωγή προσταγλανδινών που προκαλούν ανεξέλεγκτη κυτταρική ανάπτυξη.

Παράλληλα, ο καθηγητής Rahul Roychoudhuri από το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ εντόπισε έναν δεύτερο μηχανισμό: η ασπιρίνη φαίνεται να εμποδίζει τη δράση του παράγοντα πήξης θρομβοξάνη Α2, καθιστώντας τα καρκινικά κύτταρα πιο ορατά στο ανοσοποιητικό σύστημα.

Ένα φάρμακο για όλα;

Το ερώτημα ποιοι πρέπει να λαμβάνουν ασπιρίνη καθημερινά παραμένει ανοικτό. Ο John Burn θεωρεί ότι τα οφέλη της για την καρδιά και τον καρκίνο δικαιολογούν ευρύτερη χρήση. «Αν κάθε πενηντάρης έπαιρνε μικρή δόση ασπιρίνης για δέκα χρόνια, η θνησιμότητα θα μειωνόταν κατά 4%», σημειώνει.

Άλλοι ειδικοί είναι πιο επιφυλακτικοί, υπογραμμίζοντας τις πιθανές παρενέργειες. «Είναι διαφορετικό να δίνεις ασπιρίνη σε ασθενείς με καρκίνο και διαφορετικό να τη χορηγείς στον γενικό πληθυσμό», λέει η Μάρτλινγκ. Για όσους έχουν σύνδρομο Lynch ή έχουν υποβληθεί σε θεραπεία για καρκίνο του εντέρου, ωστόσο, η συζήτηση με τον γιατρό για πιθανή χαμηλή δόση φαίνεται εύλογη.

Καθώς η έρευνα συνεχίζεται, η ασπιρίνη αποδεικνύεται ένα φάρμακο που εξακολουθεί να εκπλήσσει – ίσως και για τα επόμενα 4.000 χρόνια.

BBC