Μια ιδιαίτερη ψηφιακή γέφυρα ανάμεσα στη σύγχρονη τεχνολογία και την ιστορική μνήμη της Κατοχής στην Κρήτη δημιούργησε ο Γεώργιος Σκουλάς από τα Ανώγεια, αξιοποιώντας εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης για να αναπαραστήσει ψηφιακά τον πρόγονό του, δικηγόρο Ηρακλείου Γεώργιο Αθανάσιο Σκουλά, ο οποίος εκτελέστηκε από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής. Μέσα από ένα οπτικοακουστικό υλικό, το ψηφιακό ομοίωμα του ήρωα εμφανίζεται να συναντά τον απόγονό του και να αναγιγνώσκει το ιστορικό τελευταίο του σημείωμα, το οποίο διασώθηκε και καταγράφει με συγκλονιστικό τρόπο τις τελευταίες στιγμές πριν από το εκτελεστικό απόσπασμα.

Η ψηφιακή συνάντηση και η διάσωση των ντοκουμέντων της εκτέλεσης

Στο επίκεντρο της πρωτοβουλίας βρίσκεται η οπτικοποίηση ενός από τα πιο φορτισμένα ιστορικά τεκμήρια της περιόδου 1941–1944 στην Κρήτη. Λίγα λεπτά πριν από την εκτέλεση, οι γερμανικές δυνάμεις κατοχής είχαν παραχωρήσει χαρτί και μολύβι στους μελλοθάνατους ομήρους προκειμένου να καταγράψουν την τελευταία τους επιθυμία.

Ορισμένα από τα ιστορικά αυτά σημειώματα κατόρθωσε να διασώσει ο Ηρακλειώτης Δημήτρης Ηγουμενάκης, ο οποίος στη συνέχεια τα δημοσιοποίησε στην εφημερίδα του Ηρακλείου «Ελεύθερη Κρήτη», κατά τη δεύτερη περίοδο της κυκλοφορίας της, στο πλαίσιο του αφιερώματος υπό τον τίτλο «Η εκτέλεσις των 50 ομήρων». Ανάμεσα στα κείμενα αυτά ξεχωρίζει η επιστολή του δικηγόρου Γεωργίου Αθανασίου Σκουλά, η οποία αποτελεί παρακαταθήκη δημοκρατικού ήθους και πίστης στην ελευθερία.

Το τελευταίο σημείωμα του Γεωργίου Αθ. Σκουλά πριν από το απόσπασμα

Στο βίντεο, το ψηφιακό ομοίωμα του εκτελεσθέντος δικηγόρου διαβάζει αυτούσιο το κείμενο που συνέταξε λίγο πριν δεχθεί τα πυρά των κατακτητών:

«Σ’ αυτόν τον τόπο του Γολγοθά, όπου σε λίγα λεπτά ο κρότος των όπλων των δημίων που βρίσκονται απέναντί μας θα δώσει τέλος στη ζωή μας, δεν μας οδήγησε τίποτε άλλο παρά το πείσμα και το μίσος των σύγχρονων Γραμματέων, Φαρισαίων και υποκριτών. Ναι, αυτό είναι σε όλους γνωστό. Η ταύτιση των ιδεών, των αρχών και των αντιλήψεων των πολιτικών μας αντιπάλων με εκείνες του κατακτητή, καθώς και η στενή επαφή τους μαζί του από την πρώτη ημέρα της Κατοχής, αποτελούν την πιο αδιαμφισβήτητη και αδιάψευστη απόδειξη της ευθύνης που τους βαραίνει για πολλά προηγούμενα δράματα σε βάρος έντιμων δημοκρατικών πατριωτών, όπως και για το σημερινό.

Μεγάλη όμως είναι και η ευθύνη των αυτοαποκαλούμενων “Αρίων του Βορρά”, των σημερινών δημίων μας, τους οποίους γαλούχησε και εξέθρεψε το πιο απάνθρωπο κοινωνικό και πολιτικό σύστημα όλων των αιώνων: ο λεγόμενος ναζισμός, το πιο θηριώδες από όλα τα φασιστικά συστήματα.

Εμείς σήμερα εγκαταλείπουμε αυτόν τον κόσμο, τον κόσμο του μίσους και της κακίας. Όσοι όμως επιζήσουν θα δουν, και μάλιστα όχι πολύ αργά, τους σημερινούς οργανωμένους εγκληματίες —ως κράτη, ως έθνη και ως λαούς— να κάθονται στο εδώλιο του κατηγορουμένου. Εκεί θα κληθούν να απολογηθούν για τα ανήκουστα εγκλήματά τους μέχρι σήμερα.

Το αίμα δεκάδων εκατομμυρίων ανθρώπων βοά από τη μία άκρη της Ευρώπης μέχρι την άλλη. Οι θρήνοι, οι κλαυθμοί, οι κατάρες και οι οδυρμοί τόσων εκατομμυρίων ανθρώπων αποτελούν ένα από τα ισχυρότερα όπλα στα χέρια των ελεύθερων λαών. Με αυτά, το κράτος της βίας και του δόλου θα χτυπηθεί θανάσιμα μέχρι να παραδώσει την αμαρτωλή ψυχή του και οι λαοί να αποκτήσουν ξανά το αγνότερο και πολυτιμότερο αγαθό που χάρισε ο Θεός στον άνθρωπο: την ελευθερία.

Η ζωή δεν έχει καμία αξία χωρίς ελευθερία. Οι άνθρωποι και οι λαοί που επιθυμούν να ευημερίσουν και να προοδεύσουν αγρυπνούν πάντοτε για την ελευθερία τους, προσφέροντας ακόμη και τη ζωή τους με μεγάλη προθυμία όταν αυτή κινδυνεύει, από όπου κι αν προέρχεται ο κίνδυνος και όπου κι αν εκδηλώνεται.

Στην αγαπημένη μου γυναίκα και στο αγαπημένο μου παιδί αφήνω τον τελευταίο μου χαιρετισμό. Να είναι βέβαιοι πως θα είμαι πάντοτε μαζί τους. Το παιδί μου να μορφωθεί όσο το δυνατόν περισσότερο, ώστε να γίνει χρήσιμο και ωφέλιμο στους συνανθρώπους του.

Ζήτω η ελευθερία! Ζήτω ο αθάνατος ελληνικός λαός!

Γάζι, 14 Ιουνίου 1942 Γεώργιος Αθανασίου Σκουλάς, δικηγόρος Ηρακλείου».

Η σύγχρονη τεχνολογία στην υπηρεσία της ιστορικής μνήμης

Η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης από τον Γεώργιο Σκουλά για την επαναφορά της μορφής και της φωνής του προγόνου του αναδεικνύει τις νέες δυνατότητες που προσφέρουν τα ψηφιακά εργαλεία στη διατήρηση και ανάδειξη της ιστορικής κληρονομιάς.

Μέσα από την οπτικοποίηση πρωτογενών αρχειακών πηγών, τα ιστορικά μηνύματα των αγωνιστών της ελευθερίας μεταφέρονται άμεσα στις νεότερες γενιές, καθιστώντας τη συλλογική μνήμη ζωντανή παρακαταθήκη για το μέλλον.