Η διαχείριση της ιστορικής μνήμης και η αποτύπωσή της στην ονοματοδοσία του αστικού ιστού αποτελεί διαχρονικά ένα από τα πλέον ευαίσθητα πεδία της τοπικής αυτοδιοίκησης, όπου η πολιτική ισχύς συναντά τις συμβολικές αναφορές μιας κοινωνίας.

Στην αίθουσα του Δημοτικού Συμβουλίου Χανίων, η συζήτηση για την επικύρωση του πρακτικού της Επιτροπής Ονομασίας και Μετονομασίας Οδών και Πλατειών Νομού Χανίων εξελίχθηκε σε μια φορτισμένη ιδεολογική και θεσμική αντιπαράθεση.

Στο επίκεντρο τέθηκε η απόφαση μετονομασίας της κεντρικής οδού Πλάτωνος σε οδό «Μανούσου Βολουδάκη», εις μνήμην του πρόωρα εκλιπόντος Χανιώτη βουλευτή και πρώην υπουργού της Νέας Δημοκρατίας.

Πίσω από την ομόθυμη αναγνώριση της προσφοράς και της προσωπικότητας του εκλιπόντος πολιτικού, αναδύθηκε ένας έντονος προβληματισμός για τη σκοπιμότητα της αποκαθήλωσης του ονόματος ενός εκ των κορυφαίων φιλοσόφων της αρχαιότητας, για τις θεσμικές δικλίδες της νομοθεσίας και για τα κριτήρια με τα οποία επιλέγεται ποιοι και πότε θα εγγραφούν στη συλλογική τοπογραφία της πόλης.

Το διαδικαστικό παράδοξο και η έναρξη της συνεδρίασης: Ένας ελλιπής φάκελος στο Δημοτικό Συμβούλιο

Η διαδικασία ξεκίνησε με μια αξιοσημείωτη γραφειοκρατική παράλειψη, η οποία προκάλεσε άμεσα ερωτήματα στα έδρανα του δημοτικού συμβουλίου. Εισηγούμενος το δεύτερο θέμα της ημερήσιας διάταξης, ο πρόεδρος του σώματος, Εμμανουήλ Καραγιαννάκης, ενημέρωσε τα μέλη για το περιεχόμενο του εγγράφου που είχε διαβιβάσει η Αποκεντρωμένη Διοίκηση Κρήτης, επισημαίνοντας ένα σημαντικό κενό στο επίσημο πρακτικό:

«Μας ήρθε το πρακτικό από την Αποκεντρωμένη της συγκεκριμένης επιτροπής που αφορά κάποιες ονομασίες και μετονομασίες του δήμου μας. Εδώ να κάνω μια διευκρίνιση επειδή στο χαρτί που ήρθε από την επιτροπή, μάλλον μια διευκρίνιση, δεν αναφέρει όσον αφορά την αλλαγή της οδού Πλάτωνος, δεν αναφέρει σε τι θα μετονομαστεί. Αναφέρεται αυτό στην ομόφωνη απόφαση της Δημοτικής Επιτροπής που έχει σταλεί. Είναι να ονομαστεί η οδός Μανούσου Βολουδάκη. Έχει ξεχαστεί να αναφερθεί στο χαρτί που μας ήρθε από την επιτροπή. Λέει ότι κατά πλειοψηφία εισηγείται θετικά στην μετονομασία, απλά έχει ξεχάσει να βάλει πώς θα μετονομαστεί».

Το παράδοξο αυτό —η αρμόδια κρατική επιτροπή να εισηγείται θετικά για την κατάργηση μιας ιστορικής ονομασίας χωρίς να αναγράφει ρητά το νέο όνομα στο διαβιβαστικό της— αποτέλεσε το προοίμιο μιας διαδικασίας που γρήγορα απέκτησε έντονα πολιτικά χαρακτηριστικά. Παρά τη διευκρίνιση ότι η βούληση για απόδοση τιμής στον Μανούσο Βολουδάκη προέκυπτε σαφώς από τις αποφάσεις των οργάνων του Δήμου Χανίων, η διαδικαστική αυτή αβλεψία ενίσχυσε την καχυποψία της αντιπολίτευσης ως προς την ταχύτητα και την επιμέλεια με την οποία προωθήθηκε ο σχετικός φάκελος.

Το θεσμικό πλαίσιο και οι «εξαιρετικοί λόγοι»: Η αυστηρότητα του νομοθέτη

Η συζήτηση πέρασε άμεσα στην ουσία του κανονιστικού πλαισίου που διέπει τις ονοματοθεσίες στην τοπική αυτοδιοίκηση. Σύμφωνα με τη νομοθεσία, η μετονομασία μιας οδού δεν αποτελεί απλή διοικητική υπόθεση ρουτίνας, αλλά υπόκειται σε εξαιρετικά αυστηρούς περιορισμούς, προκειμένου να προστατεύεται η ιστορική συνέχεια και να αποφεύγεται η αναστάτωση των πολιτών.

Τον λόγο έλαβε ο δημοτικός σύμβουλος της παράταξης «Όνειρο είναι τα Χανιά», Βασίλειος Πετρουλάκης, ο οποίος ανέδειξε το νομικό γράμμα του πρακτικού της επιτροπής, απευθύνοντας ευθέως ερώτημα προς τη δημοτική αρχή για τη νομιμοποιητική βάση της συγκεκριμένης πρωτοβουλίας:

«Στο πρακτικό της επιτροπής αυτής, στο θέμα τρία λέει καθαρά για την μετονομασία οδών: “Επιτρέπεται για εξαιρετικούς λόγους η επίκληση των οποίων πρέπει να αιτιολογείται επαρκώς”. Θέλω να μου πει ο κύριος Γιαννακάκης, που ήταν και μέλος εκεί παρών, στο θέμα της οδού Πλάτωνος αν έχει γίνει η επαρκής αυτή αιτιολόγηση».

Η νομική πρόβλεψη απαιτεί πράγματι την ύπαρξη «εξαιρετικών λόγων» —όπως η αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας σε περιπτώσεις ονομάτων που παραπέμπουν σε περιόδους δικτατορίας, η άρση σύγχυσης λόγω διπλών ονομασιών στην ίδια πόλη ή σοβαρά προβλήματα ταχυδρομικής εξυπηρέτησης. Η παράταξη της μείζονος αντιπολίτευσης έθεσε το ζήτημα κατά πόσον η αντικατάσταση του ονόματος ενός αρχαίου φιλοσόφου οικουμενικής εμβέλειας πληροί αυτή την αυστηρή νομική προϋπόθεση, υποστηρίζοντας ότι η απλή επιθυμία απόδοσης τιμής σε ένα σύγχρονο δημόσιο πρόσωπο δεν επαρκεί για να υπερκεράσει την απαίτηση του νόμου.

Η σύγκρουση συμβόλων: Ένας οικουμενικός στοχαστής απέναντι σε έναν σύγχρονο κοινοβουλευτικό

Η τοποθέτηση του κ. Πετρουλάκη διαχώρισε με σαφήνεια την προσωπική και πολιτική εκτίμηση προς το πρόσωπο του εκλιπόντος από την ουσία της παρέμβασης στο αστικό τοπίο. Αναγνωρίζοντας τη διαδρομή του Μανούσου Βολουδάκη, ο σύμβουλος της μειοψηφίας εξέφρασε την κατηγορηματική του αντίθεση στην κατάργηση της οδού Πλάτωνος:

«Καταρχήν, θέλω να πω ότι εκτιμώ τον Μανούσο Βολουδάκη σαν πολιτικό και σαν άνθρωπο που έχει προσφέρει ό,τι μπορούσε σε αυτή την πόλη. Δεν τον ψήφισα ποτέ γιατί δεν ανήκω στον πολιτικό του χώρο, αλλά δεν σημαίνει ότι δεν τον εκτιμούσα. Εκτιμούσα και εκτιμώ όμως πιο πολύ τον Πλάτωνα και θεωρώ αδιανόητο να αντικαταστήσουμε έναν δρόμο, να βγάλουμε τον Πλάτωνα και να βάλουμε τον Βολουδάκη. Εκτιμώ τον Κωστή Νικηφοράκη, εκτιμώ τον Μανώλη τον Σκουλάκη, το Σήφη Βαλυράκη, αλλά και τον Ειρηναίο Γαλανάκη, το Γιώργη Μανουσάκη και τόσους άλλους σημαντικούς ανθρώπους αυτής της πόλης. Δεν είδα για όλους αυτούς ούτε ονοματοδοσία ούτε αντικατάσταση ονόματος οδού στα σπίτια τους».

Η κριτική της παράταξης «Όνειρο είναι τα Χανιά» επεκτάθηκε και στις ευρύτερες πολιτικές ισορροπίες, καταγγέλλοντας επιλεκτική μεταχείριση και ανακαλώντας πρόσφατα προηγούμενα μετονομασιών στην πόλη:

«Και προχτές μας έλεγε ο πρόεδρος ότι η Αποκεντρωμένη δεν θα δεχτεί αλλαγή ονόματος. Και να τη που δέχτηκε. Και βεβαίως, όταν είσαι καβάλα στο κύμα της εξουσίας μπορείς να αλλάζεις και ονόματα και σε δρόμους και την Ακρωτηρίου να την κάνεις Κωνσταντίνου Μητσοτάκη. Αν αυτό δεν είναι νεποτισμός, τότε τι είναι νεποτισμός; Είμαστε κατά στην μετονομασία αυτή».

Η αναφορά αυτή προκάλεσε την άμεση παρέμβαση του προέδρου του Δημοτικού Συμβουλίου, ο οποίος αντέτεινε ότι η απόφαση της Δημοτικής Κοινότητας Χανίων ήταν ομόφωνη, με δύο μέλη της αντιπολίτευσης να ψηφίζουν απλώς «παρών» χωρίς να καταψηφίσουν. Το επιχείρημα αυτό ανταλλάχθηκε εν μέσω έντασης, αναδεικνύοντας τη διάσταση μεταξύ της στάσης των εκπροσώπων στα τοπικά συμβούλια και της κεντρικής γραμμής της παράταξης στο κορυφαίο όργανο του δήμου.

Η «κερκόπορτα» του υποκειμενισμού: Οι ενστάσεις της Αριστεράς για την πολιτική μνήμη

Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και η τοποθέτηση του επικεφαλής της «Λαϊκής Συσπείρωσης», Χαράλαμπου Λουτσέτη, ο οποίος προσέγγισε το ζήτημα από τη σκοπιά των αρχών και της θεσμικής συνέπειας. Ξεκαθαρίζοντας ότι η παράταξή του δεν λειτουργεί με προειλημμένες κομματικές αγκυλώσεις, εξήγησε τη διαφοροποίηση της στάσης του σε σχέση με προγενέστερες αποφάσεις.

Όπως επισήμανε ο κ. Λουτσέτης, η προηγούμενη μετονομασία της οδού Ακρωτηρίου σε «Κωνσταντίνου Μητσοτάκη» είχε γίνει αποδεκτή επειδή αφορούσε έναν γεωγραφικό προσδιορισμό, σε αντίθεση με την περίπτωση του Πλάτωνα:

«Το να αλλάξει όνομα η οδός Ακρωτηρίου είναι κάτι ok, γιατί το Ακρωτήρι υπάρχει, είναι μια οδός γεωγραφική. Δεν είναι ένα όνομα όπως είναι ο Πλάτωνας. Το ξέρω. Ξέρω πολύ καλά τι συζητάμε… Εμείς, παράδειγμα, είχαμε συμφωνήσει να αλλάξει όνομα η Ακρωτηρίου σαν παράταξη σε όνομα του Μητσοτάκη. Περίεργα πράγματα, αλλά θεωρούμε ότι πρέπει κάποιοι άνθρωποι όντως να τιμούνται. Και η Ακρωτηρίου είναι γεωγραφικός, ξαναλέω, προσδιορισμός. Δεν είναι ένα φυσικό πρόσωπο με τέτοια μεγάλη σημασία πολιτιστική».

Ο επικεφαλής της «Λαϊκής Συσπείρωσης» υπογράμμισε ότι, ενώ η ονοματοδοσία προς τιμήν του Μανούσου Βολουδάκη είναι απολύτως θεμιτή σε έναν νέο δρόμο ή σε έναν χώρο χωρίς βαρύ ιστορικό φορτίο, η κατάργηση της οδού Πλάτωνος δημιουργεί ένα επικίνδυνο προηγούμενο:

«Θεωρούμε ότι όντως είναι, όπως ειπώθηκε, αξιόλογο και πρέπει να υπάρξει σαν ονοματοδοσία κάπου, αλλά δεν μπορεί να μπει σε αντιδιαστολή γιατί ανοίγουμε μεγάλη κερκόπορτα. Προσέξτε τι συζητάμε. Έχει ξαναγίνει στο δημοτικό συμβούλιο τέτοιο σφάλμα, αν θυμάστε, σε χωριό κιόλας και ήταν κάτι το οποίο είχε προβληματίσει πάρα πολύ. Θα ανοίξουμε λοιπόν την κερκόπορτα του να συζητάμε με υποκειμενικά κριτήρια ή με κριτήρια ποιον θυμόμαστε περισσότερο γιατί ήταν πιο κοντινά στη ζωή σε σχέση με ποιον και ποιος έχει προσφέρει παραπάνω ή όχι».

Αναφερόμενος στην οριακή έγκριση του θέματος από την αρμόδια επιτροπή της Αποκεντρωμένης Διοίκησης —η οποία, όπως αποκαλύφθηκε, πέρασε με ισοψηφία 2-2 και την καθοριστική ψήφο της προέδρου— ο κ. Λουτσέτης κάλεσε τη δημοτική αρχή να μην επιβάλει την αριθμητική της υπεροχή:

«Δεν είναι θέμα τι θα κάνουμε εμείς η αντιπολίτευση. Γιατί τα νούμερα υπάρχουν στη δημοτική αρχή να το περάσει. Αλλά αν αυτό γίνει δεκτό, μετά θα αρχίσουμε να συζητάμε ποιο όνομα είναι πιο… Και εντάξει, μιλάμε για τον Πλάτωνα, όντως. Δεν μιλάμε για μια οδό, για έναν γεωγραφικό προσδιορισμό… Μην το αφήσετε στη μειοψηφία. Νομίζουμε ότι και εσείς σαν δημοτική αρχή, με πλήρη σεβασμό σε αυτό που συζητάμε, μπορούμε να πούμε ότι ας το αποσύρουμε, να το ξαναδούμε, να το σκεφτούμε».

Η λίστα των λησμονημένων: Οι ανεκπλήρωτες οφειλές σε δημιουργούς και αγωνιστές

Η αντιπαράθεση γύρω από τη σκοπιμότητα της μετονομασίας της οδού Πλάτωνος άνοιξε αναπόφευκτα ένα ευρύτερο κεφάλαιο ιστορικής αυτογνωσίας για την πόλη των Χανίων, φέρνοντας στην επιφάνεια παλαιότερα αιτήματα απόδοσης τιμών που παρέμειναν ανεκπλήρωτα. Στην παρέμβασή της, η δημοτική σύμβουλος της παράταξης «Όνειρο είναι τα Χανιά», Σοφία Ελευθεριάδου-Παπαδάκη, επέλεξε να συνδέσει τη συζήτηση με τη συλλογική μνήμη της τοπικής κοινωνίας, καταδεικνύοντας τις αντιφάσεις που προκύπτουν όταν η απόδοση τιμών δεν υπακούει σε σταθερούς κανόνες.

Η κυρία Ελευθεριάδου-Παπαδάκη έθεσε αρχικά το ζήτημα της σύγχυσης που προκάλεσαν προγενέστερες παρεμβάσεις, επικαλούμενη την προσωπική της εμπειρία ως κατοίκου:

«Αυτό που θα ήθελα να πω και σε αυτό που είπε και ο κύριος Λουτσέτης για την Ακρωτηρίου που έγινε Κ. Μητσοτάκη, τη στιγμή που υπήρχε στα Χανιά οδός Κ. Μητσοτάκη και τυχαίνει να μένω στην Κ. Μητσοτάκη στα Χανιά και ψάχνω την αλληλογραφία μου στην παλιά Ακρωτηρίου. Αυτό είναι το ένα».

Στη συνέχεια, η σύμβουλος της μειοψηφίας ανέδειξε την περίπτωση του σπουδαίου Χανιώτη ποιητή και πεζογράφου Γιώργη Μανουσάκη, υπενθυμίζοντας μια παλαιότερη άρνηση του δημοτικού συμβουλίου να ανταποκριθεί σε σχετικό αίτημα της οικογένειάς του:

«Το δεύτερο είναι, απ’ ό,τι ξέρω, πριν έρθω στο Δημοτικό Συμβούλιο, η οδός Πειραιώς είχε γίνει αίτημα από την οικογένεια του Γεώργιου του Μανουσάκη, του ποιητή, και έγινε αγώνας μήπως, επειδή είναι εκεί το σπίτι του, και τότε το Δημοτικό Συμβούλιο δεν συμφώνησε. Δεν ξέρω ποιοι ήταν. Αν κάποιοι από αυτούς που είναι εδώ ήτανε. Ναι, τέλος πάντων, δεν ξέρω ποιοι διαφώνησαν και ποιοι συμφώνησαν. Πάντως, ο Γιώργης ο Μανουσάκης δεν τιμήθηκε».

Παράλληλα, αποδόμησε το επιχείρημα ότι η οδός Ακρωτηρίου αποτελούσε έναν απλό γεωγραφικό προσδιορισμό, υποστηρίζοντας ότι η ονομασία της συνδεόταν με κορυφαίες στιγμές της νεότερης κρητικής ιστορίας: «Μπορεί η Ακρωτηρίου να οδηγεί πράγματι σε μια γεωγραφική, τοπική περιοχή. Πλην όμως, απ’ ό,τι ξέρω, αν και δεν είμαι Χανιώτισσα από καταγωγή αλλά από επιλογή, δόθηκε Ακρωτηρίου γιατί οδηγεί στο Ακρωτήρι για να τιμηθούν οι αγώνες των Ακρωτηριανών, του Καγιαλέ και δεν ξέρω ποιου άλλου. Γι’ αυτό ονομάστηκε Ακρωτηρίου και όχι γιατί οδηγεί στο Ακρωτήρι. Αυτό ήθελα να καταθέσω. Κι εγώ το σέβομαι ιδιαιτέρως τον Μανούσο. Τον ήξερα προσωπικά, αλλά πρέπει πράγματι να τιμηθούν και άλλοι Χανιώτες».

Απαντώντας στις αιτιάσεις, ο πρόεδρος του σώματος, Εμμανουήλ Καραγιαννάκης, παραδέχθηκε την ύπαρξη εκκρεμοτήτων, διαβεβαιώνοντας ότι έχουν ήδη δρομολογηθεί αποφάσεις για προσωπικότητες όπως ο Σήφης Βαλυράκης και ο πρώην δήμαρχος Μανώλης Σκουλάκης, για τον οποίο προβλέπεται η ονοματοδοσία του δρόμου που οδηγεί προς τους Αγίους Αποστόλους.

Το πρακτικό κόστος για τους δημότες: Η γραφειοκρατία των συμβολαίων και η εναλλακτική των νέων σχεδίων πόλεως

Πέρα από το συμβολικό και ιδεολογικό βάρος της απόφασης, η συζήτηση στράφηκε στις άμεσες, απτές επιπτώσεις που επιφέρει η μετονομασία μιας οδού στην καθημερινότητα των περιοίκων. Τη ρεαλιστική αυτή διάσταση ανέδειξε ο δημοτικός σύμβουλος Μιχαήλ Σχοινάς, εισφέροντας στον διάλογο την προσωπική του διοικητική εμπειρία από την περίοδο που υπηρετούσε ως πρόεδρος τοπικής κοινότητας.

Ο κ. Σχοινάς αιτιολόγησε την απόφασή του να μην υπερψηφίσει τη μετονομασία, εστιάζοντας στις δυσανάλογες γραφειοκρατικές επιβαρύνσεις που επωμίζονται οι πολίτες:

«Να αιτιολογήσω, κύριε πρόεδρε, τι θα ψηφίσω. Κύριε πρόεδρε, εγώ όταν ήμουν πρόεδρος στην κοινότητα, κάποια στιγμή επιχείρησα να γίνει μια μετονομασία σε έναν δρόμο. Με παρότρυναν από τις υπηρεσίες του δήμου να μην το επιχειρήσω, γιατί θα χρειαστεί να αλλάξουν ένα σωρό έγγραφα όλοι οι ιδιοκτήτες που διαμένουν στην περιοχή αυτή. Εγώ τον Μανούσο τον σεβόμουν, τον εκτιμούσα και σαν άνθρωπο και σαν πολιτικό. Μια παρουσία σοβαρή, αλλά δεν μπορώ να το υποστηρίξω αυτό γιατί θα βάλω σε περιπέτεια με την ψήφο μου, θεωρώ, κάποιους κατοίκους της περιοχής».

Η τροποποίηση των τίτλων ιδιοκτησίας, των συμβολαίων, των φορολογικών στοιχείων και των εμπορικών εδρών συνιστά μια κοστοβόρα και χρονοβόρα διαδικασία για τους ενοίκους και τους επαγγελματίες μιας περιοχής. Υπό αυτό το πρίσμα, ο κ. Σχοινάς αντιπρότεινε μια διαφορετική πολιτική πρακτική για την απόδοση τιμών σε ιστορικά πρόσωπα:

«Θα προτιμούσα σε τέτοιες περιπτώσεις που έρχονται προτάσεις να ψάχνουν σε υπό διαμόρφωση σχέδια πόλεως, αδιάνοικτους δρόμους ή υπό διάνοιξη δρόμους να δίνουν ονομασίες και όχι να γίνουν μετονομασίες. Αυτή είναι η γνώμη μου και γι’ αυτό λέω “παρών”».

Η πρόταση για αξιοποίηση των επεκτάσεων των σχεδίων πόλεως προέκρινε τη δημιουργία νέων τοπόσημων χωρίς τη διατάραξη της υφιστάμενης αστικής λειτουργίας και χωρίς την αφαίρεση ιστορικών ονομάτων που έχουν εγγραφεί επί δεκαετίες στη συλλογική συνείδηση.

Κοινοβουλευτικό παρασκήνιο και θεσμική δυσφορία: Το άδειο ημικύκλιο και η ηλεκτρονική ψηφοφορία

Καθώς η συνεδρίαση πλησίαζε στην κρίσιμη στιγμή της ψηφοφορίας, το κλίμα στην αίθουσα φορτίστηκε περαιτέρω από διαδικαστικές ενστάσεις που αφορούσαν τη σύνθεση του σώματος και τη διαφάνεια της καταγραφής των ψήφων. Παίρνοντας τον λόγο, η επικεφαλής της παράταξης «Όνειρο είναι τα Χανιά», Αικατερίνη Μανιμανάκη, παρατήρησε με νόημα την απουσία στελεχών της δημοτικής αρχής αλλά και του ίδιου του δημάρχου Παναγιώτη Σημανδηράκη από την έδρα.

Η κυρία Μανιμανάκη συνέδεσε την εικόνα του ημικυκλίου με τη διακοπή της χρήσης του ηλεκτρονικού συστήματος ψηφοφορίας:

«Έχω ξανακάνει το συγκεκριμένο ερώτημα όταν έχουμε κάποια θέματα τα οποία χρήζουν κάποιας συζήτησης στο Δημοτικό Συμβούλιο. Υπάρχει λόγος που λείπουν αρκετοί δημοτικοί σύμβουλοι και ο δήμαρχος αυτή τη στιγμή από το Δημοτικό Συμβούλιο; Ταυτόχρονα, αρχικά όταν είχαμε ξεκινήσει αυτό το Δημοτικό Συμβούλιο υπήρχε ένα σύστημα που βλέπαμε την ψηφοφορία και το τι ψηφίζει ο καθένας. Αυτό το σύστημα γιατί έχει καταργηθεί και δεν υπάρχει πια να βλέπουμε την ψήφο του κάθε δημοτικού συμβούλου της δημοτικής αρχής; Διότι αυτή τη στιγμή πραγματικά βλέπω ένα Δημοτικό Συμβούλιο άδειο. Και δεν ξέρω αν υπάρχει συγκεκριμένος λόγος για αυτό. Απλά αναρωτιέμαι».

Ο πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου απέρριψε τις αιτιάσεις περί σκοπιμότητας, εξηγώντας ότι η ηλεκτρονική καταγραφή εγκαταλείφθηκε στις περιπτώσεις των ομόφωνων αποφάσεων για λόγους οικονομίας χρόνου, δεδομένου ότι το 90% των θεμάτων ψηφίζεται χωρίς αντιπαράθεση. Ωστόσο, η επικεφαλής της μειοψηφίας επέμεινε, υποστηρίζοντας ότι η συγκεκριμένη μετονομασία προκαλούσε εμφανή αμηχανία στην πλειοψηφία:

«Στο συγκεκριμένο θέμα ερχόμαστε όλοι σε δύσκολη θέση. Εμείς τεκμηριώσαμε τη θέση μας. Φαντάζομαι ότι και μέλη της δημοτικής αρχής, όπως και ο δήμαρχος, έρχεται σε δύσκολη θέση και αυτή τη στιγμή δεν είναι μέσα στο Δημοτικό Συμβούλιο. Δική μου υπόθεση».

Από την πλευρά του, ο κ. Καραγιαννάκης αντέτεινε ότι η γραμματεία διαθέτει πλήρη εικόνα των παρόντων και απόντων συμβούλων, διαβεβαιώνοντας ότι σε περίπτωση ονομαστικής ψηφοφορίας η διαδικασία θα διεξαχθεί με απόλυτη αυστηρότητα, ενώ δήλωσε άγνοια για τους λόγους της πρόσκαιρης απουσίας του δημάρχου στο γραφείο του.

Η απολογία του Αντιδημάρχου Πολιτισμού: Το θεσμικό «πινγκ-πονγκ» και τα φίλτρα της δημοκρατίας

Σε μια προσπάθεια να αποσαφηνιστεί η διοικητική διαδρομή της υπόθεσης, τον λόγο έλαβε ο Αντιδήμαρχος Πολιτισμού, Ιωάννης Γιαννακάκης, ο οποίος συμμετείχε ως εκπρόσωπος του Δήμου Χανίων στη συνεδρίαση της αρμόδιας επιτροπής της Αποκεντρωμένης Διοίκησης. Ο κ. Γιαννακάκης περιέγραψε τη λειτουργία του οργάνου, αναφέροντας ότι στη συγκεκριμένη συνεδρίαση εξετάστηκαν δεκαεπτά θέματα με παρόντα τέσσερα μέλη, ενώ αρκετές υποθέσεις άλλων δήμων αναβλήθηκαν ελλείψει τοπικής εκπροσώπησης.

Αναφερόμενος στις ενστάσεις που διατυπώθηκαν κατά τη συνεδρίαση της επιτροπής, αποκάλυψε ότι η διαγραφή του ονόματος του Πλάτωνα προκάλεσε έντονο σκεπτικισμό και στους ειδικούς επιστήμονες που μετέχουν στο όργανο:

«Στη συγκεκριμένη επιτροπή, τα ερωτήματα που τέθηκαν σχετικά με τον Πλάτωνα ήταν ενστάσεις που τέθηκαν και από τους φιλολόγους που συμμετέχουν στην επιτροπή. Διατυπώθηκαν, έγινε μια εκτενής συζήτηση. Η πρόεδρος είναι έμπειρη γιατί βρίσκεται αρκετά χρόνια σε αυτή τη θέση και ως μέλος της επιτροπής έχει διαχειριστεί πολλές υποθέσεις… και νομίζω ότι αυτό αποτυπώνεται στην απόφαση».

Εξηγώντας τη δική του στάση, ο αντιδήμαρχος υποστήριξε ότι η ψήφος του δεν καθοδηγείται από προσωπικές προτιμήσεις, αλλά υποτάσσεται στην αρχή της εγγύτητας των τοπικών οργάνων. Όπως υπογράμμισε, η ομόφωνη προηγούμενη απόφαση του συμβουλίου της Δημοτικής Κοινότητας Χανίων λειτούργησε ως δεσμευτικό «πράσινο φως»:

«Αυτό που θέλω να μεταφέρω ως εκπρόσωπος του δήμου στην επιτροπή αυτή είναι ότι δεν ψηφίζω με κάποια προσωπική αντίληψη, αλλά το πρώτο πράγμα που κάνω όταν έρχεται μια εισήγηση, κοιτάζω αν είναι ομόφωνη η Τοπική Κοινότητα. Αν είναι ομόφωνη η Τοπική Κοινότητα, αυτό μου δίνει ένα πράσινο φως ώστε να κινηθώ υπερψηφίζοντας την πρόταση… είτε προσωπικά συμφωνώ είτε προσωπικά διαφωνώ. Αν λοιπόν κάποιες φορές… έχουμε βρεθεί εκ των υστέρων να πρέπει να διορθώσουμε ζητήματα τέτοια, τις φορές αυτές, αν θυμάστε καλά, είμαστε θύματα της δημοκρατίας. Με τα καλά και τα κακά που αυτή έχει».

Σε παρέμβαση του Βασίλειου Πετρουλάκη σχετικά με το αν υπήρξε η απαιτούμενη από τον νόμο τεκμηρίωση για τη μετονομασία, ο κ. Γιαννακάκης διευκρίνισε ότι η νομική έννοια της τεκμηρίωσης συνίσταται στην προσκόμιση επίσημων εγγράφων που πιστοποιούν την προσφορά, την ηρωική δράση ή τον ισχυρό δεσμό του τιμώμενου προσώπου με τη συγκεκριμένη περιοχή — στοιχεία τα οποία, όπως κατέληξε, περιλαμβάνονταν στον σχετικό φάκελο της εισήγησης.

Η παρέμβαση Σημανδηράκη: Το ειδικό βάρος των συμβόλων και η πρόταση για εθνικό νομοθετικό πλαίσιο

Η επιστροφή του δημάρχου Χανίων, Παναγιώτη Σημανδηράκη, στην αίθουσα του δημοτικού συμβουλίου σηματοδότησε τη μετατόπιση της συζήτησης από τις γραφειοκρατικές παραμέτρους στον αμιγώς πολιτικό πυρήνα του ζητήματος. Επιχειρώντας αρχικά να αποφορτίσει το κλίμα, ο κ. Σημανδηράκης σχολίασε με μια δόση ειρωνείας προς τον επικεφαλής της «Λαϊκής Συσπείρωσης» ότι «δεν ξέρω αν η Καζαντζάκη μετονομαστεί σε Λουτσέτη κάποτε», για να εισέλθει αμέσως μετά στην ουσία της υπόθεσης, διαχωρίζοντας το διαδικαστικό από το πολιτικό μέρος.

Ο δήμαρχος αναγνώρισε ανοιχτά τη δυσκολία που ενέχει η συγκεκριμένη απόφαση, παραδεχόμενος το ασύγκριτο ιστορικό εκτόπισμα του αρχαίου φιλοσόφου:

«Να ξεκαθαρίσουμε ότι το αίτημα αυτό ήταν ένα συγκεκριμένο αίτημα για συγκεκριμένο δρόμο που ακολούθησε συγκεκριμένη διαδικασία. Πέρασε από το τοπικό συμβούλιο ως πρόταση και στη συνέχεια από την αρμόδια επιτροπή στην Αποκεντρωμένη και έρχεται για επικύρωση ή όχι στο Δημοτικό Συμβούλιο. Προφανώς, εμείς θα ψηφίσουμε θετικά σε αυτή την πρόταση. Αντιλαμβάνομαι ότι υπάρχει μια δυσκολία, γιατί όντως το όνομα του δρόμου έχει μια αναφορά με ένα ειδικό βάρος, το οποίο ξεπερνάει κατά πολύ τη διαχείριση, αν θέλετε, του παρόντος. Από εκεί και πέρα όμως, υπήρξε μια συγκεκριμένη επιχειρηματολογία η οποία κατατέθηκε. Γνωρίζουμε ανέκαθεν ότι το δύσκολο μέρος της διαδικασίας δεν είναι η εισήγηση που έρχεται από τα εκάστοτε τοπικά συμβούλια, αλλά από την αρμόδια επιτροπή της Αποκεντρωμένης. Από την επιτροπή της Αποκεντρωμένης λοιπόν η απόφαση ήρθε θετική. Δεν μπορώ ούτε να μαντέψω την ψήφο ούτε να διερμηνεύσω μία απόφαση που τυπικά και νομικά ήρθε με θετική εισήγηση. Στο πλαίσιο λοιπόν αυτό, υπερψηφίζουμε τη συγκεκριμένη ονοματοδοσία».

Προχωρώντας ένα βήμα παραπέρα, ο κ. Σημανδηράκης κατέθεσε έναν ευρύτερο προβληματισμό για το ισχύον νομικό καθεστώς, απευθύνοντας ουσιαστικά έκκληση προς την κεντρική εξουσία να παρέμβει νομοθετικά. Όπως υποστήριξε, ανάλογες εντάσεις εκδηλώνονται σε ολόκληρη τη χώρα όταν η τοπική αυτοδιοίκηση καλείται να διαχειριστεί την πρόσφατη μνήμη προσώπων με τοπική ή εθνική συνεισφορά:

«Θέλω όμως να πω και κάτι το οποίο αφορά, αν θέλετε, συνολικά τη διαδικασία ονοματοδοσίας. Το είχα πει δημόσια στο παρελθόν. Και αυτό αφορά μέριμνα του κεντρικού κράτους, γιατί αντίστοιχες συζητήσεις γίνονται σε πάρα πολλές περιοχές, είτε τα πρόσωπα για τα οποία γίνεται η ονοματοδοσία είναι άνθρωποι με τοπική συνεισφορά είτε με εθνική συνεισφορά. Και εδώ στα Χανιά έχουμε παραδείγματα δύο κεντρικών δρόμων που άλλαξαν ονομασία. Αναφέρομαι και στη Δημοκρατίας που έγινε Παπανδρέου και στην Ακρωτηρίου. Λέω όμως το εξής: η ερμηνεία των αποφάσεων αναπόφευκτα σε πολλές μεγάλες τέτοιες αποφάσεις έχει πολιτικά χαρακτηριστικά. Θα ήταν λοιπόν θεωρώ σωστό ο ίδιος ο νομοθέτης να προβλέψει μία χρονική απόσταση, η οποία να επιτρέπει ή να μην επιτρέπει αυτές τις διαδικασίες».

Η πρόταση για τη θέσπιση μιας υποχρεωτικής χρονικής περιόδου ωρίμανσης (cooling-off period) από την απώλεια μιας προσωπικότητας έως τη μετονομασία κοινόχρηστων χώρων προτάχθηκε ως η μόνη θεσμική δικλίδα ικανή να προστατεύσει τις τοπικές κοινωνίες από τη συγκυριακή πολιτική εκμετάλλευση και τις συναισθηματικές φορτίσεις της στιγμής.

Ο οδικός χάρτης των τιμητικών ονοματοδοσιών: Οι εκκρεμότητες για Σκουλάκη και Βαλυράκη

Απαντώντας στις κατηγορίες περί επιλεκτικής μνήμης και προνομιακής μεταχείρισης, ο Παναγιώτης Σημανδηράκης επιχείρησε να αποδείξει ότι η δημοτική αρχή διαθέτει μια συνεκτική στρατηγική τιμής για όλες τις κορυφαίες πολιτικές προσωπικότητες του τόπου, ανεξαρτήτως κομματικής προέλευσης. Στο πλαίσιο αυτό, έφερε στο φως δύο σημαντικές εκκρεμότητες που βρίσκονται σε φάση υλοποίησης, αποκαλύπτοντας τον συγκεκριμένο σχεδιασμό για τον πρώην δήμαρχο Χανίων Μανώλη Σκουλάκη και τον πρώην υπουργό Σήφη Βαλυράκη.

Αναφερόμενος στον Μανώλη Σκουλάκη, ο δήμαρχος προσδιόρισε επακριβώς τον οδικό άξονα που προορίζεται να φέρει το όνομά του, συνδέοντάς τον με τη σπουδαιότερη παρακαταθήκη της θητείας του:

«Όσον αφορά τον Μανώλη Σκουλάκη, η πρόταση της δημοτικής αρχής είναι να δοθεί στον δρόμο που συνδέει την παλαιά εθνική οδό —ή λεωφόρο Μίκη Θεοδωράκη, όπως λέγεται τώρα— με τους Αγίους Αποστόλους. Είναι ο κάθετος κεντρικός δρόμος που είναι και τα μεγάλα ξενοδοχεία. Η οδός Νεάρχου, που τυγχάνει να υπάρχει και δεύτερη και διευκολύνει και έτσι τη διαδικασία, αλλά κυρίως νομίζω ότι σηματοδοτεί την ένωση, αν θέλετε, του οδικού δικτύου των Χανίων με τους Αγίους Αποστόλους, επί των ημερών του αείμνηστου Μανώλη Σκουλάκη και με τους αγώνες του μαζί με τους Χανιώτες κατάφερε να περιέλθει οριστικά και αμετάκλητα στον Δήμο Χανίων. Ο λόγος της καθυστέρησης είναι καθώς δουλεύει η τεχνική υπηρεσία αυτό το διάστημα τη μελέτη. Γιατί φαντάζομαι αναγνωρίζετε όλοι ότι πρέπει να γίνει μία μελέτη, να διαμορφωθούν τα πεζοδρόμια και να γίνει πιο εύκολη η μετακίνηση των πολιτών, των πεζών στο μήκος της οδού Νεάρχου. Εκτιμούμε ότι τους επόμενους μήνες θα είμαστε σε θέση να έχουμε ολοκληρώσει τη μελέτη και στο πλαίσιο λοιπόν της εκκίνησης των έργων ή της διαγωνιστικής διαδικασίας να πράξουμε και αυτό το οποίο οφείλουμε εδώ και χρόνια: να αποδώσουμε στον Μανώλη Σκουλάκη έναν δρόμο με υψηλό συμβολισμό, όπως του πρέπει».

Σε ό,τι αφορά τον Σήφη Βαλυράκη, ο δήμαρχος εξήγησε ότι η διαδικασία καθυστέρησε λόγω της απουσίας επίσημου αιτήματος, διευκρινίζοντας ότι η διοίκηση βρίσκεται σε συνεχή επικοινωνία με την οικογένειά του ώστε να διαμορφωθεί η σχετική πρόταση σύμφωνα με τον νόμο. Παράλληλα, απαντώντας σε σχετική παρέμβαση του Χαράλαμπου Λουτσέτη για ιστορικές μορφές της Αριστεράς όπως ο Χαρίλαος Φλωράκης, ο κ. Σημανδηράκης δήλωσε ανοιχτός σε κάθε πρόταση, υπενθυμίζοντας ότι πρόσφατα ολοκληρώθηκε η ονοματοδοσία της πλατείας του Σταυρού προς τιμήν του Κωστή Νικηφοράκη, καταλήγοντας ότι η επιλογή του Μανούσου Βολουδάκη «πληροί όλες τις προϋποθέσεις, καθώς αγωνίστηκε και προσέφερε πολλά στον τόπο».

Η αναμέτρηση της ψηφοφορίας και το δίλημμα της πολιτικής ευθύνης

Η συνεδρίαση κορυφώθηκε με την τοποθέτηση των επικεφαλής των παρατάξεων πριν από την κρίσιμη ψηφοφορία. Παίρνοντας τον λόγο, η επικεφαλής της παράταξης «Όνειρο είναι τα Χανιά», Αικατερίνη Μανιμανάκη, επιβεβαίωσε την καταψήφιση της εισήγησης, διατυπώνοντας με απόλυτη σαφήνεια τη θέση της:

«Θα το καταψηφίσουμε. Και δεν αφορά τον αείμνηστο Μανούσο Βολουδάκη, που πραγματικά και εγώ εκτιμούσα και θα ήθελα να ονομαστεί κάποια πλατεία στο όνομα του Μανούσου του Βολουδάκη. Διαβάζω εδώ τη νομοθεσία και ειλικρινά λέει η νομοθεσία, αν ο δρόμος έχει ήδη όνομα και θέλουμε να τον μετονομάσουμε, ο νόμος είναι αυστηρός: επιτρέπεται μόνο για εξαιρετικούς λόγους, όπως παραδείγματος χάρη παλαιό όνομα που θυμίζει δικτατορία ή αν μπερδεύει τους πολίτες. Το πρόβλημα είναι ο Πλάτωνας και το έθεσε πολύ σωστά ο κύριος Πετρουλάκης. Το καταψηφίζουμε σεβόμενοι το αίτημα της Υφυπουργού και σεβόμενοι και τη μνήμη του Μανούσου του Βολουδάκη».

Η ευθεία αναφορά στο αίτημα της συζύγου του εκλιπόντος και υφυπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου, Σέβης Βολουδάκη, ανέδειξε το λεπτό πολιτικό υπόβαθρο της διαδικασίας.

Από την πλευρά του, ο Χαράλαμπος Λουτσέτης ανακοίνωσε ότι η «Λαϊκή Συσπείρωση» επιλέγει τη στάση του «παρών», εκφράζοντας την απογοήτευσή του για το γεγονός ότι η δημοτική αρχή δεν επέλεξε να αποσύρει το θέμα ώστε να βρεθεί μια συναινετική λύση σε άλλον δρόμο. Η τοποθέτησή του πυροδότησε έναν έντονο διάλογο με τον πρόεδρο του δημοτικού συμβουλίου γύρω από τη φύση της αυτοδιοικητικής ευθύνης:

Λουτσέτης: «Στο τέλος την πολιτική ευθύνη εμείς θα τη φάμε, δεν θα την φάει η Αποκεντρωμένη».

Καραγιαννάκης: «Άλλο αυτό. Αυτό άλλο θέμα. Εμείς τρώμε την πολιτική. Αλλά δεν αποφασίζουμε. Δηλαδή η Αποκεντρωμένη είναι αυτή που αποφασίζει».

Λουτσέτης: «Ξαναλέω, εγώ μπορώ να φανταστώ τέσσερα χρόνια από τώρα, σε μια άλλη υπόθεση, που θα έχουμε κάποιους πολίτες που θα τους το αρνηθούμε και θα έρχονται εδώ πέρα και θα μας λένε “ναι, αλλά τότε το δεχτήκατε”. Αυτό είναι το πρόβλημα. Και όταν θα πεις “μα το δεχτήκαμε, κύριε Πλάτωνα”, είναι δύσκολο… Και μετά έρχεται εδώ λοιπόν σαν τελευταία δικλείδα ασφαλείας, να δούμε πώς θα ψηφιστεί».

Καραγιαννάκης: «Εμείς εδώ επικυρώνουμε, δεν αποφασίζουμε… Αν έρθει λέω αρνητική εισήγηση από την Αποκεντρωμένη, δεν συζητιέται το θέμα καν. Άρα εμείς εδώ επικυρώνουμε αν και εφόσον έρθει θετική».

Λουτσέτης: «Δηλαδή αν πούμε δεν επικυρώνουμε, δεν προχωράει. Άρα τι κάνουμε; Σας παρακαλώ τώρα… Ήρθε λοιπόν θετική και εμείς εδώ μπορούμε να συζητήσουμε ότι δεν την επικυρώνουμε λόγω του σκεπτικού που αναπτύσσεται».

Η ψηφοφορία επισφράγισε το βαθύ ρήγμα: η μετονομασία εγκρίθηκε κατά πλειοψηφία από την παράταξη της διοίκησης, ενώ η παράταξη «Όνειρο είναι τα Χανιά» καταψήφισε συμπαγώς, και η «Λαϊκή Συσπείρωση» μαζί με τον ανεξάρτητο σύμβουλο Μιχαήλ Σχοινά ψήφισαν «παρών».