Γιώργος Μαργαρίτης στις «Αντιθέσεις»: Η ιστορική παρακμή της Ευρώπης, η γεωπολιτική παγίδα του καλωδίου και οι ψευδαισθήσεις της πολεμικής οικονομίας

Ημερομηνία:

Σε μία εξαντλητική, πολυεπίπεδη ιστορική και γεωπολιτική ανάλυση της σύγχρονης παγκόσμιας πολυκρίσης προχώρησε ο αφυπηρετήσας καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), Γιώργος Μαργαρίτης, φιλοξενούμενος στο στούντιο της εκπομπής «Αντιθέσεις» του τηλεοπτικού σταθμού ΚΡΗΤΗ TV και στον δημοσιογράφο Γιώργο Σαχίνη.

Αντλώντας ιστορικές αναλογίες από τη μακρά παρακμή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και την περίοδο της αποαποικιοποίησης, ο κ. Μαργαρίτης ανέδειξε τη βαθιά γεωγραφική μετατόπιση των κέντρων ισχύος του καπιταλιστικού συστήματος και τη συνακόλουθη διολίσθηση των ευρωπαϊκών ηγεσιών προς πολεμικές επιλογές ως διέξοδο στα ανεπίλυτα οικονομικά και παραγωγικά τους αδιέξοδα.

Παράλληλα, εξέπεμψε σαφές σήμα κινδύνου για τον γεωπολιτικό εγκλωβισμό της Ελλάδας στο έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης στην Ανατολική Μεσόγειο, καυτηρίασε τη χρήση των κοστοβόρων εξοπλισμών ως «άλλοθι υποχωρήσεων», αποδόμησε τις διακηρύξεις περί ευρωπαϊκής επανεκκίνησης υπό το βάρος της δημογραφικής γήρανσης και εξήγησε τον δομικό ρόλο που επιτελεί η άνοδος της ακροδεξιάς στη διαχείριση της εισαγόμενης εργασίας χωρίς δικαιώματα.

Ιστορικές αναλογίες: Από τους μικροπολέμους της Ρώμης στη γεωγραφική μετατόπιση ισχύος

Απορρίπτοντας την αντίληψη περί «παρθενoγένεσης» των σημερινών διεθνών αναταραχών, ο ιστορικός αναζήτησε τις ρίζες των φαινομένων σε κρίσιμες μεταβατικές περιόδους του παρελθόντος, εστιάζοντας αρχικά στη σταδιακή κατάρρευση του ρωμαϊκού κόσμου μετά το τέλος της Pax Romana στον 3ο αιώνα μ.Χ.:

«Αυτή η κρίση, η μακρόχρονη διαδικασία παρακμής και διάλυσης της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας… τελειώνει μέσα σε μία ατελείωτη πολεμική περίοδο που χαρακτηρίζεται από μικροπολέμους. Δηλαδή απ’ άκρη σ’ άκρη αυτού του ρωμαϊκού χώρου έχουμε συγκρούσεις… οι οποίες μόλις τελειώνει ο ένας αρχίζει ο άλλος δίπλα, παραδίπλα. Το αποτέλεσμα είναι ότι ενώ δημογραφικά παρακμάζει όλος ο ρωμαϊκός χώρος, το μόνο που πηγαίνει καλά είναι οι στρατιωτικές δυνάμεις, οι οποίες είναι σε ποσοστό του πληθυσμού μεγαλύτερες από οποιαδήποτε άλλη φάση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας».

Αντίστοιχη ιστορική τομή εντόπισε στη φάση της αποαποικιοποίησης κατά τον 20ό αιώνα, όταν οι ευρωπαϊκές μητροπόλεις απώλεσαν τη διοικητική και πολιτική τους κυριαρχία στον πλανήτη μέσα από ένα άθροισμα διαδοχικών συγκρούσεων —από τους πολέμους της Γαλλίας στην Ινδοκίνα και την Αλγερία, όπου οι αποικίες είχαν βαφτιστεί «νομοί» (départements) για να δικαιολογηθεί η ένοπλη καταστολή, έως τις επιχειρήσεις των Βρετανών, των Ολλανδών, των Βέλγων, των Πορτογάλων και τις μικρότερες εστίες, όπως ο αγώνας της ΕΟΚΑ στην Κύπρο.

Συνδέοντας το ιστορικό υπόβαθρο με το παρόν, ο κ. Μαργαρίτης υπογράμμισε ότι η σύγχρονη ανατροπή ισορροπιών έχει βαθύτατες αιτίες:

«Είναι πρώτα απ’ όλα γεωγραφική μετακίνηση των κέντρων ισχύος του καπιταλιστικού συστήματος… Αλλάζει το παραγωγικό μοντέλο, αλλάζει η ταξική σύνθεση των κοινωνιών… Τα αδιέξοδα δεν είναι παρά η προπομπή συγκρούσεων. Το αδιέξοδο στην ιστορία δεν μπορεί να υπάρξει· θα λυθεί με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Και βλέπουμε ότι η μαρτυρία της ιστορίας αλλά και οι ενδείξεις του παρόντος μάς λένε ότι αυτό θα λυθεί με συγκρούσεις, βίαιες. Βλέπουμε ήδη αρκετή βία στον πλανήτη μας· θα γενικευτεί».

Χαρακτήρισε δε τον πόλεμο «εκδήλωση πολιτικών αδιεξόδων», σημειώνοντας ότι λειτουργεί σαν ένα τυχερό παίγνιο όπου η πολιτική ηγεσία προσφεύγει όταν αδυνατεί να διασφαλίσει τη στοιχειώδη ευημερία των λαών και την ανάκαμψη του οικονομικού συστήματος.

Η ευρωπαϊκή «πολεμική οικονομία» χωρίς ενέργεια, πρώτες ύλες και εργατικά χέρια

Αναλύοντας το ευρωπαϊκό παραγωγικό μοντέλο, ο πρώην καθηγητής του ΑΠΘ υπενθύμισε ότι κατά τις προηγούμενες δεκαετίες η ευρωπαϊκή βιομηχανία αναπτύχθηκε μεταφέροντας τις μονάδες της στις ακτές —όπως στο συγκρότημα Fos-sur-Mer στη νότια Γαλλία— για να λειτουργεί με φθηνή εισαγόμενη ενέργεια και πρώτες ύλες από ολόκληρο τον πλανήτη. Σήμερα, ωστόσο, με την παραγωγή να έχει μεταφερθεί στην Κίνα, στην Ινδία και σε άλλες αναδυόμενες χώρες, η εξαγγελία για στροφή σε «πολεμική βιομηχανία» προσκρούει στην απουσία βασικών υλικών όρων:

«Το μεγάλο ερώτημα είναι καταρχήν πού θα την κάνουνε. Διότι εκεί που θα την κάνουν πρέπει να συναντώνται εργατικό δυναμικό, άνετες και φθηνές πρώτες ύλες και ενέργεια για να τα μετατρέψει όλα αυτά. Όσο κι αν σκέφτομαι, δεν βρίσκω μια γωνιά της Ευρώπης που να έχει συγκεντρώσει αυτά τα τρία προαπαιτούμενα για να κάνει μεγάλη βιομηχανία… Δεν αρκεί μόνο το κεφάλαιο».

Αυτή ακριβώς η έλλειψη, εξήγησε ο κ. Μαργαρίτης, καθιστά χώρες όπως η Τουρκία «περιζήτητη νύφη» για ευρωπαϊκές αμυντικές συμπράξεις. Η γειτονική χώρα διαθέτει φθηνή ενέργεια διατηρώντας σχέσεις με όλους, τεράστιο εργατικό δυναμικό (90 εκατομμύρια πληθυσμό συν 1 έως 1,5 εκατομμύριο Σύριους εργάτες) και ευκολότερη πρόσβαση σε πρώτες ύλες. Αντίστοιχα, αναφερόμενος στην εγχώρια παραγωγή, σημείωσε ότι οι ισραηλινές επενδύσεις σε ελληνικές αμυντικές εταιρείες προκρίθηκαν διότι η Ελλάδα προσφέρει ένα φθηνότερο και ασφαλέστερο περιβάλλον σε σύγκριση με το Ισραήλ —το οποίο αξιοποιούσε παλαιστινιακά χέρια—, αν και η χώρα μας πάσχει σοβαρά στο κόστος ενέργειας.

Η γεωπολιτική παγίδα του καλωδίου στην Ανατολική Μεσόγειο και το άλλοθι των εξοπλισμών

Ιδιαίτερα επικριτικός εμφανίστηκε ο Γιώργος Μαργαρίτης απέναντι στους χειρισμούς της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής στην Ανατολική Μεσόγειο, με επίκεντρο τις εξελίξεις γύρω από το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης και τις τουρκικές NAVTEX:

«Η ελληνική πολιτική έχει χτίσει αυτή την κατάσταση, την αδιέξοδη, στα προηγούμενα χρόνια με καταπληκτική επιμέλεια. Αυτή τη στιγμή υπάρχει μία συμμαχική επιταγή απόλυτη: ότι το Ισραήλ πρέπει να διασυνδεθεί με το ευρωπαϊκό δίκτυο ενέργειας. Το πιέζουν τόσο στο Τελ Αβίβ όσο προπαντός από την Ουάσιγκτον και δευτερευόντως η Ευρωπαϊκή Ένωση… Αυτό αναγκάζει την ελληνική κυβέρνηση να απαντήσει σε ερωτήματα εθνικής κυριαρχίας σε χρόνους και με τρόπους τους οποίους η ίδια δεν ελέγχει».

Σύμφωνα με τον ιστορικό, το επείγον της υλοποίησης αφαιρεί από την Αθήνα τη δυνατότητα να επιλέξει πώς και πότε θα προασπίσει την κυριαρχία της, οδηγώντας την σε μία απόλυτη παγίδα:

«Ή θα οδηγήσει σε σύγκρουση —πράγμα διανοητό για το υπάρχον πολιτικό σκηνικό, δεν διαφαίνεται καμία τέτοια πρόθεση— ή θα τελειώσει με έναν επώδυνο για την Ελλάδα συμβιβασμό. Δηλαδή με τον ένα ή τον άλλο τρόπο η Τουρκία θα ενημερωθεί και θα δώσει την ευλογία της για να περάσει αυτό το καλώδιο. Αυτά τα κολπάκια ότι θα πάει λίγο νοτιότερα ή βορειότερα, δεν τα καταλαβαίνω· όπου και να πάει, το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι παρόν… Βρισκόμαστε παγιδευμένοι, εξαιτίας αυτών των περίφημων συμμαχιών, να πολεμάμε για συμφέροντα άλλων σε βάρος δικών μας συμφερόντων».

Σχετικά με τα σενάρια διεθνούς διάσκεψης για τη Νοτιοανατολική Μεσόγειο, εκτίμησε ότι μια τέτοια εξέλιξη είναι απίθανη, καθώς τόσο το Ισραήλ (έχοντας απολέσει ερείσματα στον Κόλπο) όσο και η Τουρκία έχουν απόλυτη στρατηγική ανάγκη την κυριαρχία στη λεκάνη της Μεσογείου. Ακόμη όμως κι αν πραγματοποιηθεί, προειδοποίησε ότι «τα εθνικά συμφέροντα της Ελλάδας και της Κύπρου μάλλον θα είναι μία λεπτομέρεια με την οποία κανείς δεν θα ασχοληθεί», καταλήγοντας σε έναν πρόσκαιρο συμβιβασμό όπου «όλοι θα κοροϊδεύουν όλους».

Στο πεδίο των στρατιωτικών εξοπλισμών, διατύπωσε μία αιχμηρή παρατήρηση για τη χρήση των μεγάλων προγραμμάτων:

«Πολλές φορές οι εξοπλισμοί μπορεί να είναι το άλλοθι για περαιτέρω υποχωρήσεις επί του πεδίου. Εξοπλιζόμαστε για να έχουμε άλλοθι. Το πρώτο άλλοθι είναι ότι “σήμερα δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι, αλλά το 2030–2032, όταν τα 35 δισεκατομμύρια που έχουμε δώσει θα έχουν ωριμάσει και θα έχουμε τα απαραίτητα όπλα, θα διεκδικήσουμε”. Μέχρι το 2032 όμως, τα πράγματα που θα κάνουμε θα είναι ελάχιστα ή θα παραχωρούμε και θα υποχωρούμε. Όποιες de facto πολιτικές και διπλωματικές επιτυχίες πραγματοποίησε η Τουρκία στην Ανατολική Μεσόγειο, τις πέτυχε χρησιμοποιώντας στη θάλασσα ακόμη και εκείνες τις παλιές γαλλικές κορβέτες d’Estienne d’Orves του 1970… Εμείς, χάρη στα 35 δισεκατομμύρια, έχουμε παραπέμψει τα πάντα στο 2032».

Συσσώρευση κεφαλαίου, ενεργειακά παίγνια και η καταστροφή των μεσοστρωμάτων

Σχολιάζοντας την ευρύτερη ενεργειακή πραγματικότητα και τις παραμέτρους που έθεσε στη συζήτηση ο ενεργειακός αναλυτής Γιάννης Μπασιάς, ο κ. Μαργαρίτης εστίασε στη διάσταση της χρηματιστηριακής κερδοσκοπίας:

«Η συμφωνία που ανακοίνωσε ο Πούτιν με τον Τραμπ για την απελευθέρωση ρωσικού πετρελαίου αφορούσε μία ποσότητα 3 έως 5 εκατομμυρίων τόνων — το φορτίο 12 έως 15 πλοίων. Εάν αυτό έλυνε το πρόβλημα της ανθρωπότητας, θα ήμασταν πάρα πολύ ευτυχείς… Όλα αυτά τα σχέδια δεν ενδιαφέρουν τόσο την πραγματική οικονομία ή το πώς θα ζεσταθεί ο κόσμος τον χειμώνα, αλλά τη συσσώρευση κεφαλαίου: τα χρηματιστηριακά παιχνίδια που μοχλεύουν το κεφάλαιο εις τη δεκάτη χωρίς αντίκρισμα».

Ο ιστορικός συνέδεσε αυτή τη διαδικασία με την οικονομική αφαίμαξη των πολιτών, παραθέτοντας το μέγεθος του ιδιωτικού και δημόσιου χρέους στις ΗΠΑ:

«Ο μέσος Αμερικανός πολίτης χρωστάει 150.000 με 170.000 δολάρια στο κράτος και στις τράπεζες. Αυτό είναι χρήμα που έχει αφαιρεθεί από την περιουσία των πολλών και την έχει κάνει αρνητική, μετατρέποντας τα στεγαστικά και τα σπουδαστικά δάνεια σε κεφάλαια για τους δανειστές… Το μεγάλο φαινόμενο της εποχής μας είναι η αγριότατη συσσώρευση κεφαλαίου που καταπίνει τα μεσοστρώματα — εκείνους που δεν έχουν εργοστάσια ή πλοία, αλλά ένα σπίτι, ένα αυτοκίνητο και υποθηκευμένες ζωές».

Δημογραφική γήρανση, εισαγωγή εργασίας και ο οργανικός ρόλος της ακροδεξιάς

Αναλύοντας τα πληθυσμιακά δεδομένα της Ευρώπης σε αντιπαραβολή με την Αφρική και τις χώρες του Σαχέλ, ο κ. Μαργαρίτης επισήμανε τη βαθιά αντίφαση ανάμεσα στις φιλοπόλεμες διακηρύξεις των Βρυξελλών και τη δημογραφική πραγματικότητα:

«Η ευρωπαϊκή ήπειρος των 740 εκατομμυρίων έχει διάμεση ηλικία τα 45 χρόνια και βαδίζει για τα 47, με χώρες όπως η Ελλάδα στο 47,5, η Ιταλία επίσης και η Γερμανία στο 48. Με τέτοιου είδους κοινωνίες δεν γράφεται ιστορία με πολεμικούς όρους. Ο πόλεμος είναι κατεξοχήν καταναλωτικό φαινόμενο και εκείνο που καταναλώνει κατά προτεραιότητα είναι νέοι άνθρωποι… Αντίθετα, η Αφρική των 1,6 δισεκατομμυρίων έχει διάμεση ηλικία γύρω στα 20 έτη, με χώρες όπως ο Νίγηρας στα 15, το Μάλι στα 16 και η Μπουρκίνα Φάσο στα 17».

Στη βάση αυτή, υποστήριξε ότι η ανάγκη συντήρησης των ευρωπαϊκών υποδομών και της κατασκευαστικής δραστηριότητας καθιστά αναπόφευκτη την εισαγωγή εργατικού δυναμικού. Εκεί ακριβώς, εξήγησε, εντοπίζεται και η πραγματική πολιτική λειτουργία της ακροδεξιάς:

«Η ακροδεξιά σήμερα, ενώ στις βασικές της κατευθύνσεις δεν έχει τίποτα να χωρίσει από τα συντηρητικά ή σοσιαλδημοκρατικά κόμματα που κυβερνούν, διαφοροποιείται στην τρομερή εχθρότητα απέναντι στους μετανάστες. Δεν είναι ανόητοι· ξέρουν ότι έχουν ανάγκη από μετανάστες για την ανάπτυξη. Το πρόβλημα της ακροδεξιάς στην εξουσία είναι ότι αποτελεί τον κατάλληλο πολιτικό χώρο για να θέσει αυτούς τους ανθρώπους εκτός νόμου, εκτός εργασιακών δικαιωμάτων. Να δουλέψουν ως δούλοι, με τους πιο ταπεινωτικούς όρους, και να τους επιστρέψουν στις χώρες τους όταν εξαντληθεί η παραγωγική τους ικμάδα — όπως ακριβώς έκανε η ναζιστική Γερμανία στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο με τους καταναγκαστικούς εργάτες».

Αναφερόμενος στα κοινωνικά κινήματα διαμαρτυρίας που εκδηλώνονται σε χώρες όπως η Γαλλία και η Αλβανία, παρατήρησε ότι τροφοδοτούνται από τη συμπίεση των μικροαστικών στρωμάτων, των μαθητών και των δημοσίων υπαλλήλων. Ωστόσο, σημείωσε ότι πρόκειται για «κινήματα διεκδικητικά και όχι ανατρεπτικά», καθώς απευθύνονται στο κράτος ζητώντας προστασία και παροχές χωρίς να αμφισβητούν το αστικό πλαίσιο, γεγονός που εγκυμονεί τον κίνδυνο εκτροπής τους σε ψευδεπίγραφες αντισυστημικές δυνάμεις, όπως συνέβη ιστορικά στη Βαϊμάρη το 1933 ή με την επανάσταση του 1848 που κατέληξε στον Ναπολέοντα Γ΄.

Ιστορικός αναθεωρητισμός και η επιδίωξη του «παγώματος του χρόνου»

Στο κλείσιμο της παρέμβασής του, ο καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στηλίτευσε τα φαινόμενα ιστορικού αναθεωρητισμού, φέρνοντας ως παράδειγμα την ανακοίνωση ελληνογερμανικού συνεδρίου υπό τον τίτλο «Διαιρεμένη Μνήμη» με αρχική αφίσα ναζιστικής προπαγάνδας υπό την αιγίδα κρατικών φορέων ανήμερα της απελευθέρωσης της Αθήνας στις 12 Οκτωβρίου:

«Ξαφνικά το ελληνικό κράτος ξέχασε τι θα πει κατάκτηση. Το Υπουργείο Πολιτισμού έχασε τα λεξικά — ας ρωτήσει την τεχνητή νοημοσύνη τι σημαίνει κατάκτηση… Η προσπάθεια της Γερμανίας να ξεχαστεί ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος έχει δύο στόχους: να μπει ως μόνιμο μέλος στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ και να αποκτήσει πυρηνικά, διότι όσο δεν διαθέτει, η Γαλλία παραμένει απαραίτητος εταίρος».

Παρομοίασε δε τη σημερινή στάση των ευρωπαϊκών ελίτ με «εκπεσόντες αριστοκράτες» που αναπολούν το παρελθόν της παγκόσμιας κυριαρχίας τους, φυλάσσοντας την παλιά τους στολή στην ντουλάπα ενώ ζουν με δανεικά σε ένα δυάρι.

Γίνε συνδρομητής! Στήριξε την προσπάθειά μας!

Αν βρίσκεσαι σε δύσκολη οικονομική κατάσταση, συνέχισε να μας διαβάζεις δωρεάν. Η ενημέρωση πρέπει να παραμένει προσβάσιμη για όλους.

Αν όμως μπορείς, στήριξέ μας σήμερα.

  1. Η στήριξή σου ενισχύει άμεσα την ποιότητα και την ανεξαρτησία της δημοσιογραφίας μας.

Επίλεξε σήμερα να γίνεις συνδρομητής ή δωρητής.

Γίνε συνδρομητής

Σας ευχαριστούμε θερμά.

Ακολουθήστε το agonaskritis.gr στο Google News, στο facebook και στο twitter και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις - Γίνετε συνδρομητές!

Αγώνας της Κρήτηςhttp://bit.ly/agonaskritis
Ο “Αγώνας της Κρήτης” εκδόθηκε στις 8 Ιουλίου του 1981. Είναι η έκφραση μιας πολύχρονης αγωνιστικότητας. Έμεινε όλα αυτά τα χρόνια σταθερός στη διακήρυξή του για έγκυρη – έγκαιρη ενημέρωση χωρίς παρωπίδες. Υπηρετεί και προβάλλει, με ευρύτητα αντίληψης, αξίες και οράματα για μία καλύτερη κοινωνία. Η βασική αρχή είναι η κριτική στην εξουσία όποια κι αν είναι αυτή, ιδιαίτερα στα σημεία που παρεκτρέπεται από τα υποσχημένα, που μπερδεύεται με τη διαφθορά, που διαφθείρεται και διαφθείρει. Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που η εφημερίδα έμεινε μακριά από συσχετισμούς και διαπλοκές, μακριά από μεθοδεύσεις και ίντριγκες.

Τελευταία Νέα

Περισσότερα σαν αυτό
ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ