Έντονες συζητήσεις και θεσμικούς προβληματισμούς έχει προκαλέσει στην εκπαιδευτική κοινότητα των Χανίων η δικαστική εξέλιξη της κατάληψης που σημειώθηκε το περασμένο φθινόπωρο στο Μουσικό Σχολείο της πόλης, με αφορμή τις πρόσφατες κλητεύσεις μαθητών από τις αρμόδιες ανακριτικές αρχές. Το ζήτημα έφερε στο προσκήνιο δημόσιες τοποθετήσεις τόσο από την πλευρά του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων όσο και από τη διεύθυνση του σχολείου.

Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται ο ρόλος και η υπηρεσιακή ευθύνη των επικεφαλής των σχολικών μονάδων, με τον διευθυντή του ιδρύματος, Γιώργο Ανδρεαδάκη, να προχωρά σε μια αναλυτική παρέμβαση.

Μέσα από την τοποθέτησή του, ο κ. Ανδρεαδάκης αποποιείται της όποιας ευθύνης για την απόφασή του να στείλει τους μαθητές του στα δικαστήρια υπογραμμίζοντας ότι η συμμόρφωση με τη νομιμότητα αποτελεί δεσμευτική υπηρεσιακή υποχρέωση και όχι πεδίο προσωπικών επιλογών.

Οι νομοθετικές προβλέψεις και οι υπηρεσιακές υποχρεώσεις

Το φαινόμενο των μαθητικών καταλήψεων, όπως επισημαίνει ο κ. Ανδρεαδάκης, επανέρχεται συστηματικά στη δημόσια συζήτηση, προκαλώντας συχνά έντονες κοινωνικές αντιδράσεις και στοχοποίηση των διευθυντών. Ωστόσο, οι ενέργειες ενός διευθυντή καθορίζονται αυστηρά από το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, το οποίο του αναθέτει την αποκλειστική ευθύνη για την εύρυθμη λειτουργία της σχολικής μονάδας και την απρόσκοπτη διεξαγωγή της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Η ευθύνη αυτή απορρέει ρητά από τον ιδρυτικό Νόμο 1566/1985, καθώς και από τον μεταγενέστερο Νόμο 4823/2021, οι οποίοι προσδιορίζουν επακριβώς τα καθήκοντα των στελεχών της δημόσιας εκπαίδευσης.

Σε περιπτώσεις κατάληψης, η οποία νομικά ορίζεται ως παράνομη παρεμπόδιση της λειτουργίας δημόσιας υπηρεσίας, ο επικεφαλής του σχολείου δεν διαθέτει τη διακριτική ευχέρεια να παραβλέψει ή να αγνοήσει το γεγονός. Αντιθέτως, δεσμεύεται από τη θέση του να προχωρήσει στην άμεση καταγραφή του περιστατικού, στην επίσημη ενημέρωση της οικείας Διεύθυνσης Εκπαίδευσης και, εφόσον συντρέχουν οι απαραίτητοι λόγοι, στη διαβίβαση σχετικής αναφοράς προς τις αρμόδιες αρχές.

Ο διευθυντής κ. Ανδρεαδάκης πιο αναλυτικά αναφέρει:

«Υποχρέωση και ευθύνη του Διευθυντή σχολικής μονάδας σε περιπτώσεις κατάληψης

Το φαινόμενο των μαθητικών καταλήψεων επανέρχεται συχνά στη δημόσια συζήτηση, συνοδευόμενο από έντονες αντιδράσεις και, όχι σπάνια, στοχοποίηση των διευθυντών σχολικών μονάδων. Ωστόσο, η θέση και οι ενέργειες ενός διευθυντή δεν καθορίζονται από προσωπικές επιλογές ή κοινωνικές πιέσεις, αλλά από συγκεκριμένες νομικές και υπηρεσιακές υποχρεώσεις.

Σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, ο διευθυντής σχολείου είναι υπεύθυνος για την εύρυθμη λειτουργία της σχολικής μονάδας και την απρόσκοπτη διεξαγωγή της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Η ευθύνη αυτή απορρέει από τον Νόμο 1566/1985, καθώς και από τον Νόμο 4823/2021, που καθορίζουν τον ρόλο και τα καθήκοντα των στελεχών εκπαίδευσης.

Σε περίπτωση κατάληψης, δηλαδή παράνομης παρεμπόδισης της λειτουργίας δημόσιας υπηρεσίας (όπως είναι το σχολείο), ο διευθυντής δεν έχει διακριτική ευχέρεια να «αγνοήσει» το γεγονός. Αντιθέτως, έχει υποχρέωση:

• να καταγράψει το περιστατικό,
• να ενημερώσει τη Διεύθυνση Εκπαίδευσης,
• και, εφόσον συντρέχουν λόγοι, να διαβιβάσει αναφορά στις αρμόδιες αρχές.

Η υποχρέωση αυτή συνδέεται και με διατάξεις του Ποινικού Κώδικα, όπως:

• το άρθρο 259 (παράβαση καθήκοντος), όταν δημόσιος λειτουργός παραλείπει εν γνώσει του υπηρεσιακή υποχρέωση,
• καθώς και διατάξεις που αφορούν την παρεμπόδιση λειτουργίας δημόσιας υπηρεσίας.

Παράλληλα, όταν διενεργείται προανάκριση ή έρευνα κατόπιν καταγγελίας (π.χ. από γονέα), και ο διευθυντής καλείται από αστυνομική ή εισαγγελική αρχή, έχει νομική υποχρέωση συνεργασίας. Η άρνηση παροχής στοιχείων ή, πολύ περισσότερο, η παροχή ψευδών στοιχείων ενδέχεται να επισύρει σοβαρές ποινικές συνέπειες, όπως:

• ψευδής κατάθεση (άρθρο 224 Ποινικού Κώδικα),
• υπόθαλψη ή παρεμπόδιση της δικαιοσύνης,
• καθώς και πειθαρχικές κυρώσεις για παράβαση υπηρεσιακού καθήκοντος.

Είναι κρίσιμο να γίνει κατανοητό ότι ο διευθυντής δεν ενεργεί ως «κατήγορος» των μαθητών, αλλά ως θεσμικός εκπρόσωπος της πολιτείας μέσα στο σχολείο. Η υποχρέωσή του να παρέχει στοιχεία στις αρχές δεν είναι επιλογή, αλλά νομική δέσμευση.

Αντιθέτως, η κοινωνική ή συλλογική πίεση προς απόκρυψη στοιχείων ή μη συνεργασία με τις αρχές δημιουργεί ένα επικίνδυνο προηγούμενο. Ουσιαστικά, καλεί τους διευθυντές να παρανομήσουν, προκειμένου να αποφύγουν την κοινωνική δυσαρέσκεια. Αυτό όχι μόνο τους εκθέτει σε σοβαρές ποινικές και πειθαρχικές συνέπειες, αλλά υπονομεύει και τη θεσμική λειτουργία του σχολείου.

Η υπεύθυνη στάση όλων των εμπλεκομένων —εκπαιδευτικών, γονέων και μαθητών— προϋποθέτει σεβασμό στους θεσμούς και στις νόμιμες διαδικασίες. Ο διευθυντής που ενεργεί σύμφωνα με τον νόμο δεν πρέπει να στοχοποιείται, αλλά να στηρίζεται, καθώς υπηρετεί τη νομιμότητα και την προστασία της σχολικής κοινότητας στο σύνολό της.

Ακόμη πιο αντιφατικό είναι το γεγονός ότι συχνά όσοι ενθαρρύνουν ή ανέχονται τις καταλήψεις επιχειρούν στη συνέχεια να μεταφέρουν την ευθύνη των συνεπειών στον διευθυντή, επειδή εκείνος εφάρμοσε τον νόμο. Όμως η τήρηση της νομιμότητας δεν μπορεί να μετατρέπεται σε λόγο στοχοποίησης ενός εκπαιδευτικού στελέχους.

Ο διευθυντής που συνεργάζεται με τις αρχές δεν «διώκει» μαθητές. Εκπληρώνει το καθήκον που του επιβάλλει η Πολιτεία και η θέση ευθύνης που υπηρετεί. Και σε ένα κράτος δικαίου, η εφαρμογή του νόμου δεν μπορεί να εξαρτάται από κοινωνικές πιέσεις, συγκυριακές αντιδράσεις ή φόβο δημόσιας κριτικής.

Γιώργος Ανδρεαδάκης, διευθυντής Μουσικού Σχολείου Χανίων».