Μια νέα συμφωνία που επιβεβαιώνει την ιδιοκτησία του κράτους επί της Μονής της Αγίας Αικατερίνης και των εδαφών της παρουσιάστηκε την περασμένη εβδομάδα από την αιγυπτιακή κυβέρνηση στον αρχιεπίσκοπο του ιερού χώρου, αναφέρουν στο Mada Masr δύο πηγές προσκείμενες στο μοναστήρι.

Η συμφωνία, η οποία παρουσιάστηκε στις 5 Ιουλίου, συζητήθηκε σε μια επτάωρη συνάντηση μεταξύ του Αρχιεπισκόπου Συμεών Παπαδόπουλου και εκπροσώπων των υπουργείων Οικονομικών και Δικαιοσύνης, και περιλαμβάνει επτά διατάξεις.

Οι όροι της προτεινόμενης συμφωνίας

Η πιο αξιοσημείωτη από αυτές τις διατάξεις είναι η αναγνώριση του μοναστηριού ως αιγυπτιακής θρησκευτικής νομικής οντότητας, χορηγώντας στον ηγούμενο και τους μοναχούς του —οι οποίοι έχουν ελληνική, αμερικανική και λιβανέζικη υπηκοότητα— ανανεώσιμες τριετείς άδειες διαμονής.

Παραχωρεί επίσης στους μοναχούς δικαιώματα κατοχής επί του μοναστηριού και των θρησκευτικών του ιδρυμάτων —δηλαδή το δικαίωμα να διαμένουν στους χώρους του και να τελούν θρησκευτικές τελετές— ενώ θα μισθώνουν τους γύρω κήπους και τη γη από την αιγυπτιακή κυβέρνηση έναντι συμβολικού τιμήματος για εκτεταμένη χρονική περίοδο.

Η συμφωνία, ωστόσο, δεν αναγνωρίζει την ιδιοκτησία των μοναχών σε κανένα μέρος της γης.

Ο Παπαδόπουλος, ο οποίος εξελέγη πριν από 10 μήνες ως επικεφαλής του μοναστηριού, αρνήθηκε να υπογράψει και ζήτησε χρόνο για να παρουσιάσει τη συμφωνία στους μοναχούς προτού λάβει τελική θέση, σύμφωνα με μία από τις πηγές που πρόσκεινται στο μοναστήρι.

Η δικαστική απόφαση του 2025 και οι αντιδράσεις

Η προτεινόμενη συμφωνία έρχεται στον απόηχο μιας δικαστικής απόφασης από τον Μάιο του περασμένου έτους (2025) που διευθέτησε μια δικαστική μάχη δεκαετίας υπέρ του ισχυρισμού της κυβέρνησης ότι ο αρχιεπίσκοπος του μοναστηριού είχε καταλάβει γη χωρίς νομική βάση. Σύμφωνα με την απόφαση, το μοναστήρι, το οποίο ανήκει στην Ελληνορθόδοξη Εκκλησία, διατάχθηκε να εκκενώσει 14 οικόπεδα και του παραχωρήθηκαν δικαιώματα επικαρπίας επί των υπόλοιπων 57 οικοπέδων στα οποία βρίσκεται η μονή.

Πριν από την απόφαση, οι διαπραγματεύσεις υπό την αιγυπτιακή και ελληνική αιγίδα είχαν οδηγήσει σε ένα προσχέδιο συμφωνίας που αναγνώριζε την ιδιοκτησία του ελληνορθόδοξου μοναστηριού και στα 71 αμφισβητούμενα οικόπεδα, επιβεβαιώνοντας την αυτονομία του στη διαχείριση των εσωτερικών του υποθέσεων και καθιερώνοντας συντονισμό με το Ανώτατο Συμβούλιο Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου, σύμφωνα με ένα προσχέδιο που είχε αποκτήσει προηγουμένως το Mada Masr και το οποίο είχαν επικαλεστεί ελληνικά μέσα ενημέρωσης και επίσημες δηλώσεις.

Ωστόσο, μετά τη δικαστική απόφαση του Μαΐου 2025, τα πολιτικά δεδομένα γύρω από το μοναστήρι έχουν αλλάξει:

• Το ελληνικό κοινοβούλιο ψήφισε νόμο τον Αύγουστο του ίδιου έτους για την ίδρυση μιας δημόσιας αρχής με έδρα την Αθήνα, με σαρωτικές εξουσίες για τη διαχείριση των περιουσιακών στοιχείων του μοναστηριού —τόσο των κινητών (κεφάλαια, χειρόγραφα, τεχνουργήματα) όσο και των ακινήτων (γαίες, κήποι, κτίρια).

• Οργισμένοι από την προσβολή της αυτονομίας αιώνων, οι μοναχοί της Μονής της Αγίας Αικατερίνης καθαίρεσαν τον πρώην Αρχιεπίσκοπο Δαμιανό επειδή υποστήριξε τον νόμο.

• Με τον ελληνικό δρόμο προς τα εμπρός να έχει αποκλειστεί, η νέα συμφωνία προτείνει έναν μεγαλύτερο ρόλο για την Αίγυπτο, η οποία επιθυμεί να προωθήσει μεγάλα έργα ανάπτυξης γύρω από τους ιστορικούς χώρους του μοναστηριού.

Πιέσεις και αδιέξοδο στη διοίκηση της Μονής

Σήμερα, οι πηγές που πρόσκεινται στο μοναστήρι αναφέρουν στο Mada Masr ότι η Ελλάδα υποστηρίζει την αιγυπτιακή πρόταση, και Αιγύπτιοι αξιωματούχοι εργάζονται για να πιέσουν τον Παπαδόπουλο και τους υπόλοιπους μοναχούς να συμφωνήσουν με τους όρους.

Αυτή η πίεση είναι εμφανής στο νομικό καθεστώς του Παπαδόπουλου από την εκλογή του και μετά. Από τότε που εξελέγη, στις 14 Σεπτεμβρίου, δεν έχει εκδοθεί καμία επίσημη αναγνώριση από το αιγυπτιακό κράτος, σύμφωνα με την πρώτη πηγή. Αυτό αφήνει τον Παπαδόπουλο ανίκανο να διαχειριστεί τους αιγυπτιακούς τραπεζικούς λογαριασμούς του μοναστηριού ή να πραγματοποιήσει συναλλαγές με κρατικά ιδρύματα στο Νότιο Σινά.

Η πηγή σημειώνει ότι ενώ ο Παπαδόπουλος κατέχει ελληνικό διπλωματικό διαβατήριο, το οποίο του επιτρέπει να ταξιδεύει προς και από την Αίγυπτο για δύο χρόνια, οι υπόλοιποι μοναχοί έχουν 12μηνες τουριστικές βίζες που χρειάζονται τρεις μήνες για να ανανεωθούν, αφήνοντάς τους, στην πραγματικότητα, με μόνο εννέα μήνες νόμιμης διαμονής.

Στην επτάωρη συνάντηση της περασμένης εβδομάδας, Αιγύπτιοι κρατικοί αξιωματούχοι πίεσαν τον Παπαδόπουλο να συμφωνήσει στη συμφωνία με αντάλλαγμα ένα προεδρικό διάταγμα που θα επικύρωνε την εκλογή και τον διορισμό του ως επικεφαλής του μοναστηριού, αναφέρουν και οι δύο πηγές.

Η πρώτη πηγή θεωρεί ότι πρόκειται για μια απόπειρα πίεσης προς τον επικεφαλής του μοναστηριού και τους μοναχούς του ώστε να αποδεχτούν μια συμφωνία που τους στερεί «το δικαίωμα ιδιοκτησίας επί των εδαφών του μοναστηριού, ως πιστοί θεματοφύλακές του».

Για τη δεύτερη πηγή, η συμφωνία αποτελεί πράξη κατάχρησης κατά του ηγουμένου, στον οποίο έχει αρνηθεί η αιγυπτιακή υπηκοότητα, και κατά των μοναχών, τους οποίους η αιγυπτιακή κυβέρνηση επιμένει να αντιμετωπίζει ως προσωρινούς επισκέπτες, παρά το γεγονός ότι ορισμένοι υπηρετούν στο μοναστήρι για περισσότερα από 40 χρόνια. Όλα αυτά, σύμφωνα με αμφότερες τις πηγές, έχουν παραλύσει τη διαχείριση του μοναστηριού και έχουν περιορίσει την ικανότητα του επικεφαλής και των μοναχών του να διάγουν κανονικά τον μοναστικό τους βίο.

Για περισσότερους από τέσσερις αιώνες, η Μονή της Αγίας Αικατερίνης απολαμβάνει πνευματική και διοικητική αυτονομία. Το 1575, η Ελληνορθόδοξη Αυτόνομη Αρχιεπισκοπή Σινά —στην οποία υπάγεται το μοναστήρι— εξασφάλισε την ανεξαρτησία της από το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως. Παρά τους μακροχρόνιους δεσμούς του με την Κωνσταντινούπολη και τους πνευματικούς δεσμούς με το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων, το Μοναστήρι της Αγίας Αικατερίνης έχει διατηρήσει την αυτονομία του μέχρι σήμερα. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η εξουσία στο μοναστήρι ανήκε πάντα στην κοινότητα ως σύνολο. Η Συναΐτικη Αδελφότητα διασφαλίζει ότι καμία μεμονωμένη προσωπικότητα δεν μονοπωλεί την εξουσία.

Η στάση της Αθήνας και το δημοσίευμα του «Πρώτου Θέματος»

Η ελληνική κυβέρνηση υποστηρίζει την αιγυπτιακή συμφωνία, προσθέτουν οι δύο πηγές που πρόσκεινται στο μοναστήρι, αναφέροντας ότι εκπρόσωποι της αιγυπτιακής κυβέρνησης έφτασαν στο μοναστήρι στις 5 Ιουλίου, αφού είχαν καταλήξει σε προηγούμενη συνεννόηση με την Αθήνα.

Η σελίδα στο Facebook «Φίλοι της Ιεράς Μονής Αγίας Αικατερίνης Σινά», η οποία αντανακλά τις απόψεις ορισμένων μοναχών, χαρακτήρισε τη συμφωνία μια καταστροφική φόρμουλα που παρουσιάζεται ως ρεαλιστική λύση και διπλωματικό επίτευγμα, ενώ στην πραγματικότητα απογυμνώνει το μοναστήρι από τα δικαιώματά του και το στερεί από την ιδιοκτησία του. Το μοναστήρι πωλείται στο παζάρι των πολιτικών και οικονομικών συμφερόντων με αντάλλαγμα την ενεργειακή συμφωνία που επιδιώκει να συνάψει η Αθήνα με το Κάιρο, ανέφερε η ομάδα.

Στις 4 Ιουλίου, η ελληνική εφημερίδα Πρώτο Θέμα ανέφερε ότι η διαμάχη στο μοναστήρι ήταν κοντά στην επίλυσή της και ότι είχε επιτευχθεί συμφωνία με την αιγυπτιακή κυβέρνηση, ενόψει των αναμενόμενων αποφάσεων επί των εφέσεων που είχαν ασκηθεί μεταξύ των δύο μερών σχετικά με την ιδιοκτησία των εδαφών του μοναστηριού.

Σύμφωνα με το Πρώτο Θέμα, τα κύρια σημεία της συμφωνίας προβλέπουν:

1. Η αιγυπτιακή κυβέρνηση θα παραχωρήσει στο μοναστήρι «νομική προσωπικότητα» βάσει του αιγυπτιακού δικαίου, πράγμα που θα συνεπάγεται νομικές υποχρεώσεις για την προστασία της μοναστικής ζωής και εγγυήσεις για τη συνεχή λειτουργία του μοναστηριού, χωρίς διακοπές.

2. Η συμφωνία επαναλαμβάνει τη δικαστική απόφαση: παραχωρεί στους μοναχούς το δικαίωμα κατοχής και χρήσης των εδαφών του μοναστηριού, συμπεριλαμβανομένου του κτιρίου του και περιοχών που περιλαμβάνουν διάφορες εκκλησίες και ιερά προσκυνήματα, επιβεβαιώνοντας παράλληλα ότι αυτά παραμένουν κρατική ιδιοκτησία και υπόκεινται στην επίβλεψη του Ανώτατου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων.

3. Όσον αφορά τη γη από την οποία το δικαστήριο διέταξε την έξωση των μοναχών, την οποία χρησιμοποιούν επί του παρόντος ως κήπους και αγροκτήματα που ανήκουν στο μοναστήρι, η συμφωνία περιλαμβάνει προσφορά της αιγυπτιακής κυβέρνησης να τα εκμισθώσει στο μοναστήρι βάσει μακροχρόνιων συμβάσεων μίσθωσης έναντι συμβολικού τιμήματος.

4. Η συμφωνία ορίζει επίσης ότι ο διακανονισμός δεν μπορεί να αμφισβητηθεί εκ νέου ενώπιον των δικαστηρίων.

Η αναφορά σημείωσε ότι, παρόλο που η Ελλάδα δεν συμμετέχει άμεσα στις τρέχουσες διαπραγματεύσεις μεταξύ του μοναστηριού και της αιγυπτιακής κυβέρνησης, η κυβέρνησή της παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, με τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη να θέτει το ζήτημα κατά τη διάρκεια απευθείας επικοινωνιών με τον Πρόεδρο Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι, τον Υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη να διαχειρίζεται τις συζητήσεις σε κυβερνητικό επίπεδο και τον Γενικό Γραμματέα Θρησκευμάτων Γεώργιο Καλαντζή να παραμένει σε συνεχή επαφή με το μοναστήρι και τη νομική του ομάδα. Το δημοσίευμα πρόσθεσε ότι η ελληνική κυβέρνηση είχε ήδη καταλήξει σε προκαταρκτική συνεννόηση με την Αίγυπτο σχετικά με το μοναστήρι.

Το ενεργειακό παρασκήνιο: Το έργο GREGY

Για μία από τις πηγές που πρόσκεινται στο μοναστήρι, ο συντονισμός μεταξύ των δύο πλευρών εκδηλώνεται με πιέσεις προς τους μοναχούς να υπογράψουν μια συμφωνία που εκχωρεί δικαιώματα γης χωρίς επαρκείς εγγυήσεις για τη συνέχιση της μοναστικής ζωής. Η Αίγυπτος εργάζεται για να εδραιώσει τον έλεγχό της επί των εδαφών του μοναστηριού προκειμένου να προχωρήσει στο έργο «Μεγάλη Μεταμόρφωση στη Γη της Ειρήνης» (Great Transfiguration on the Land of Peace), ενώ η ελληνική κυβέρνηση έθεσε ως προτεραιότητα πολιτικές και οικονομικές σκοπιμότητες που την ενθαρρύνουν να προχωρήσει σε μια ενεργειακή συμφωνία με την Αίγυπτο.

Τον Απρίλιο του 2024, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης συμπεριέλαβαν το έργο του υποβρύχιου καλωδίου GREGY που συνδέει την Αίγυπτο και την Ελλάδα στον κατάλογο των έργων ενεργειακών υποδομών κοινού και αμοιβαίου ενδιαφέροντος.

Υπό αυτόν τον χαρακτηρισμό, στο διασυνοριακό τμήμα του έργου δίνεται προτεραιότητα στο πλαίσιο των διαδικασιών αδειοδότησης της ΕΕ, μαζί με τον ρυθμιστικό συντονισμό μεταξύ των χωρών και των σχετικών μερών. Τον καθιστά επίσης επιλέξιμο για χρηματοδότηση από το πρόγραμμα «Διευκόλυνση Συνδέοντας την Ευρώπη» (CEF Energy) —ένα χρηματοδοτικό πρόγραμμα της ΕΕ που διαθέτει επιχορηγήσεις για την υποστήριξη έργων ενέργειας, μεταφορών και τηλεπικοινωνιών ευρωπαϊκής σημασίας. Ο χαρακτηρισμός αυτός ενισχύει επίσης την εμπιστοσύνη των ευρωπαϊκών τραπεζών και χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων στο έργο.

Σύμφωνα με τον ιστότοπο του έργου GREGY, η Αίγυπτος θα εξάγει 3.000 μεγαβάτ πράσινης ενέργειας σε ανταγωνιστικές τιμές στην Ευρώπη μέσω της Ελλάδας, η οποία θα καταναλώνει περίπου το ένα τρίτο αυτής εγχώρια και θα επανεξάγει άλλο ένα τρίτο σε γειτονικές χώρες της ΕΕ. Το υπόλοιπο ένα τρίτο θα χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή πράσινου υδρογόνου, με το μεγαλύτερο μέρος του να εξάγεται επίσης σε χώρες της ΕΕ.

Ο Όμιλος Κοπελούζου (Copelouzos Group) περιγράφει το έργο ως «το πιο στρατηγικής σημασίας ενεργειακό έργο στην περιοχή» και τον «ακρογωνιαίο λίθο για τη δημιουργία πράσινων ενεργειακών διαδρόμων που θα συνδέουν τον Νότο με τον Βορρά».

Το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης μεταξύ Αιγύπτου και Ελλάδας αποτελείται από δύο διαδρομές:

1. Η εγχώρια διαδρομή: Δεν επωφελείται από τα ευρωπαϊκά προνόμια και περιλαμβάνει όλα τα απαραίτητα στοιχεία υποδομής για τη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας στον σταθμό μετασχηματιστών, και από εκεί στο σημείο εκκίνησης του υποβρύχιου καλωδίου. Αυτή η διαδρομή περιλαμβάνει την κατασκευή σταθμών ηλιακής και αιολικής ενέργειας για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και μπαταριών για την αποθήκευσή της. Περιλαμβάνει επίσης την αναβάθμιση της αποδοτικότητας του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας στην περιοχή Ουάντι αλ-Νατρούν (Wadi al-Natrun) κατά περισσότερο από 7.000 μεγαβάτ, και στη συνέχεια τη μεταφορά των 3.000 μεγαβάτ μέσω του εθνικού δικτύου στο Σίντι Μπαράνι (Sidi Barrani) στο Κυβερνείο Ματρούχ (Matrouh).

2. Η διασυνοριακή διαδρομή: Απολαμβάνει ευρωπαϊκών προνομίων και ξεκινά από το Sidi Barrani μέσω υποβρύχιου ηλεκτρικού καλωδίου που εκτείνεται μέχρι την περιοχή των Μεσογείων στον Άγιο Στέφανο στην Ελλάδα, όπου συνδέεται με το ελληνικό ηλεκτρικό δίκτυο, και από εκεί με το ευρωπαϊκό δίκτυο.

Εκκρεμείς αποφάσεις

Καμία δήλωση δεν έχει εκδοθεί από τα υπουργεία Δικαιοσύνης ή Εξωτερικών της Αιγύπτου σχετικά με τη νέα συμφωνία ή τη συνάντηση που είχαν Αιγύπτιοι αξιωματούχοι με τον επικεφαλής της Μονής Αγίας Αικατερίνης και εκπροσώπους της ελληνικής κυβέρνησης, μέχρι τη στιγμή της δημοσίευσης.

Από την πλευρά του, ο δικηγόρος του μοναστηριού, Φατχί Ραγκέμπ (Fathy Ragheb), αρνείται ότι γνωρίζει συγκεκριμένες λεπτομέρειες για τις τελευταίες διαπραγματεύσεις μεταξύ του μοναστηριού και της αιγυπτιακής κυβέρνησης. Δηλώνει στο Mada Masr ότι το μοναστήρι αναμένει την απόφαση του Εφετείου της Ισμαηλίας στην αίτησή του για αναθεώρηση της απόφασης του Μαΐου 2025.

Απόφαση επί της έφεσης αναμένεται κατά τη διάρκεια ακρόασης που έχει προγραμματιστεί για τις 23 Αυγούστου.