Της Χρύσας Κακιώρη

Ο μηχανολόγος μηχανικός Μανώλης Λεράκης άφησε για λίγο τα σχέδια και τις μελέτες για να συνεχίσει το όραμα του πατέρα του, που έφερε τα πρώτα αβοκάντο στην Κρήτη. Σήμερα αξιοποιεί τους καρπούς που άλλοτε πετιούνταν, επενδύει στην κυκλική οικονομία και ετοιμάζει το πρώτο ελληνικό ενεργειακό ποτό με βάση το αβοκάντο

Πριν από πενήντα και πλέον χρόνια, όταν το αβοκάντο ήταν σχεδόν άγνωστο στην Ελλάδα, ένας ράφτης από τις Μουρνιές Χανίων πήρε μια απόφαση που τότε φάνταζε παράτολμη. Ξερίζωσε τις ελιές του και συμμετείχε, μαζί με άλλους δύο ερασιτέχνες καλλιεργητές, στο ερευνητικό πρόγραμμα του Ινστιτούτου Υποτροπικών Φυτών, δοκιμάζοντας αν το αβοκάντο μπορούσε να ευδοκιμήσει στην κρητική γη.

Ήταν από τους πρώτους ανθρώπους που έφεραν την καλλιέργεια του αβοκάντο στην Κρήτη, χωρίς να γνωρίζει ότι δεκαετίες αργότερα η επιλογή του θα εξελισσόταν σε μια ιστορία επιχειρηματικής καινοτομίας.

Ο γιος του, ο Μανώλης Λεράκης, ακολούθησε διαφορετικό δρόμο. Σπούδασε μηχανολόγος μηχανικός και θα μπορούσε να μείνει αποκλειστικά στον χώρο της μηχανικής. Η ζωή όμως είχε άλλα σχέδια. Όταν ο πατέρας του υπέστη σοβαρό εγκεφαλικό και στη συνέχεια έφυγε από τη ζωή, βρέθηκε να αναλαμβάνει την οικογενειακή καλλιέργεια. Εκεί συνειδητοποίησε ότι πίσω από το χωράφι υπήρχε κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια αγροτική δραστηριότητα.

«Είμαι μηχανολόγος μηχανικός και η επαγγελματική μου πορεία θα μπορούσε να είχε ακολουθήσει έναν εντελώς διαφορετικό δρόμο. Όταν όμως χρειάστηκε να αναλάβω την καλλιέργεια, κατάλαβα ότι δεν είχα απέναντί μου απλώς ένα χωράφι. Είχα μια ιστορία δεκαετιών, μια προσπάθεια που ξεκίνησε ο πατέρας μου και έναν πρωτογενή τομέα που αξίζει να εξελίσσεται και όχι να εγκαταλείπεται. Δεν ήθελα αυτή η παρακαταθήκη να χαθεί».

Στην καθημερινή διαχείριση της παραγωγής παρατήρησε ένα πρόβλημα που για τους περισσότερους θεωρούνταν φυσιολογικό. Κάθε χρόνο, το 15% έως 20% των αβοκάντο δεν έφτανε ποτέ στην αγορά. Ήταν καρποί με μικρά σημάδια, διαφορετικό σχήμα ή μικρότερο μέγεθος, απολύτως ποιοτικοί αλλά ακατάλληλοι για τα ράφια των καταστημάτων.

Η μάχη με το food waste

Για τον ίδιο, όμως, αυτή η εικόνα δεν ήταν απλώς μια απώλεια εισοδήματος. Ήταν σπατάλη τροφίμων.

«Έβλεπα κάθε χρόνο το 15%-20% της παραγωγής να μένει εκτός αγοράς επειδή ένας καρπός ήταν λίγο πιο μικρός ή είχε ένα σημάδι. Δεν μπορούσα να δεχτώ ότι ένα τόσο ποιοτικό τρόφιμο κατέληγε χωρίς λόγο στα απορρίμματα. Εκεί γεννήθηκε η ιδέα της Avoel. Όχι για να φτιάξουμε ακόμη ένα προϊόν, αλλά για να μη χάνεται τίποτα από αυτό που παράγει η γη».

Έτσι ξεκίνησε, το 2014, σε συνεργασία με το Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, μια πολυετής ερευνητική προσπάθεια για να βρεθεί τρόπος το αβοκάντο να μεταποιείται χωρίς να χάνει τη φρεσκάδα και τα θρεπτικά συστατικά του. Η λύση βρέθηκε μέσα από τεχνολογία υψηλής υδροστατικής πίεσης, που επιτρέπει την παστερίωση χωρίς θερμική επεξεργασία, διατηρώντας αναλλοίωτη τη γεύση και τις βιταμίνες του καρπού.

Το μοντέλο της κυκλικής οικονομίας

Σήμερα η Avoel αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα κυκλικής οικονομίας. Ο πολτός του αβοκάντο μετατρέπεται σε spreads, dressings και νέα προϊόντα, τα κουκούτσια επιστρέφουν στα φυτώρια για την παραγωγή νέων δέντρων και οι φλούδες μετατρέπονται σε φυσικό αντιοξειδωτικό λίπασμα για τους παραγωγούς. Ο στόχος είναι ένας: να μη χάνεται σχεδόν τίποτα από τον καρπό.

«Η κυκλική οικονομία δεν είναι σύνθημα. Είναι καθημερινή πρακτική. Ο πολτός γίνεται τρόφιμο, το κουκούτσι ξαναγίνεται δέντρο και η φλούδα επιστρέφει στο χωράφι ως λίπασμα. Αν ο τόπος σου παράγει τόσο σπουδαίες πρώτες ύλες, οφείλεις να αξιοποιείς κάθε μέρος τους και να κρατάς την υπεραξία εκεί όπου γεννιέται».

Η φιλοσοφία αυτή επεκτείνεται σε ολόκληρη την παραγωγική διαδικασία. Όλες οι πρώτες ύλες προέρχονται αποκλειστικά από την Κρήτη: το αβοκάντο, το μέλι, το λεμόνι, τα αρωματικά βότανα και τα μυρωδικά. Για τον Μανώλη Λεράκη, δεν πρόκειται μόνο για επιχειρηματική επιλογή αλλά για στάση ζωής απέναντι στον πρωτογενή τομέα.

«Η Ελλάδα έχει έναν τεράστιο πλούτο πρώτων υλών. Δεν καταλαβαίνω γιατί να εισάγουμε προϊόντα χαμηλής προστιθέμενης αξίας όταν μπορούμε να δημιουργούμε καινοτόμα τρόφιμα με όσα παράγει ο τόπος μας. Αν θέλουμε πραγματικά να στηρίξουμε τον πρωτογενή τομέα, πρέπει να επενδύσουμε στη μεταποίηση και στην προστιθέμενη αξία».

Το αβοκάντο… στο μπουκάλι

Το επόμενο βήμα ήταν ίσως και το πιο φιλόδοξο. Το Avoboost, ένα 100% φυτικό λειτουργικό ποτό με βάση το κρητικό αβοκάντο, το μέλι, το λεμόνι, το τζίντζερ, την κανέλα και φυτική πρωτεΐνη αρακά, φιλοδοξεί να δημιουργήσει μια νέα κατηγορία στην αγορά. Σύμφωνα με τον δημιουργό του, δεν σχεδιάστηκε ως ακόμη ένα energy drink, αλλά ως μια πιο ολοκληρωμένη διατροφική πρόταση για όσους αθλούνται ή αναζητούν φυσική ενέργεια μέσα στην ημέρα.

Επιχειρείν με κοινωνικό πρόσημο

Η επιχειρηματική του φιλοσοφία, ωστόσο, δεν περιορίζεται στη βιωσιμότητα του προϊόντος. Η εταιρεία συνεργάζεται με τις Αγροτικές Φυλακές Αγιάς, προμηθευόμενη μυρωδικά και φυλλώδη λαχανικά που καλλιεργούνται εκεί, ενώ στόχος του είναι να δημιουργηθούν στο μέλλον οι προϋποθέσεις ώστε κρατούμενοι να μπορούν να αποκτούν εργασιακή εμπειρία μέσα από την παραγωγική διαδικασία.

«Μια επιχείρηση σήμερα δεν αρκεί να είναι οικονομικά βιώσιμη. Πρέπει να αφήνει και κοινωνικό αποτύπωμα. Η συνεργασία μας με τις Αγροτικές Φυλακές Αγιάς δεν είναι μια πράξη φιλανθρωπίας. Είναι μια επένδυση στους ανθρώπους και στη δεύτερη ευκαιρία που όλοι αξίζουν να έχουν».

Η υπόσχεση στον πατέρα του

Όσο για τον άνθρωπο από τον οποίο ξεκίνησαν όλα, ο Μανώλης Λεράκης δεν κρύβει τη συγκίνησή του. «Ο πατέρας μου μου έλεγε πάντα ότι το αβοκάντο στην Ελλάδα δεν έπρεπε να πουλιέται με το κιλό, αλλά να αποκτήσει μεγαλύτερη αξία μέσα από τη μεταποίηση. Δεν πρόλαβε να δει όλα όσα έγιναν, γιατί έφυγε το 2010. Αν όμως μπορούσα να του δείξω σήμερα όσα έχουμε καταφέρει, πιστεύω ότι δεν θα στεκόταν τόσο στο Avoboost. Θα χαιρόταν γιατί ένα μεγάλο μέρος της παραγωγής που κάποτε χανόταν σήμερα αποκτά αξία, στηρίζει τους παραγωγούς και δίνει μια νέα προοπτική στον πρωτογενή τομέα. Νομίζω πως αυτή θα ήταν η μεγαλύτερη δικαίωσή του» καταλήγει.