Μετά την εξέγερση του Μπαρ Κόχμπα (Bar Kokhba), μια αποτυχημένη επανάσταση ενάντια στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία που αργότερα θα βοηθούσε να προετοιμαστεί το έδαφος για μορφές όπως ο Μωυσής της Κρήτης, τα περισσότερα μεσσιανικά κινήματα στους κόλπους του Ιουδαϊσμού εξαφανίστηκαν σε μεγάλο βαθμό. Ωστόσο, η θρησκευτική ελπίδα παρέμεινε ζωντανή.

Σε ολόκληρη την εβραϊκή διασπορά, πολλοί συνέχισαν να περιμένουν τον Μεσσία τους. Ακόμη και μέσα στο Ταλμούδ (Talmud), το κεντρικό κείμενο του Ραβινικού Ιουδαϊσμού που έρχεται δεύτερο σε αυθεντία μόνο μετά την Εβραϊκή Βίβλο, ορισμένοι ραβίνοι προέβλεπαν ενεργά ότι ένας Μεσσίας θα έφτανε γύρω στα μέσα του πέμπτου αιώνα μ.Χ.

Η χρονική συγκυρία είναι ιδιαίτερα σημαντική. Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία δοκιμαζόταν υπό την πίεση των βαρβαρικών επιδρομών και της εσωτερικής αστάθειας. Ήταν μια βαθιά ανησυχητική περίοδος, και αυτού του είδους ο γενικευμένος φόβος καλλιέργησε μια ιδιαίτερη απελπισία. Όταν η κοινωνία φαίνεται να αποσυντίθεται, η αναζήτηση για διαφυγή εντείνεται. Μέσα σε αυτό το ευμετάβλητο κλίμα, που χαρακτηριζόταν από άγχος και αυξημένη πνευματική προσδοκία, ο Μωυσής από το νησί της Κρήτης θα αναδεικνυόταν σύντομα σε εξέχουσα μορφή.

Ποιος ήταν ο Μωυσής της Κρήτης;

Μέσα σε αυτή την αναταραχή, κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Αυτοκράτορα Θεοδοσίου Β’, η μορφή που αργότερα έγινε γνωστή ως Μωυσής της Κρήτης άρχισε να τραβάει την προσοχή.

Δεν παρουσιάστηκε απλώς ως προφήτης, αλλά ισχυρίστηκε ότι ήταν ο βιβλικός Μωυσής που επέστρεψε με σάρκα και οστά, σταλμένος απευθείας από τον Ουρανό.

Κατά τη διάρκεια περίπου ενός έτους, μετακρινόταν κατά μήκος της απόκρημνης ακτογραμμής του νησιού της Κρήτης, συσπειρώνοντας τις τοπικές εβραϊκές κοινότητες με μια εξαιρετική υπόσχεση: μια νέα Έξοδο.

Διακήρυξε ότι θα χώριζε τη Μεσόγειο Θάλασσα, ακριβώς όπως είχε χωριστεί κάποτε η Ερυθρά Θάλασσα, οδηγώντας τους οπαδούς του πίσω στην Υποσχεμένη Γη περπατώντας σε στεριά.

Όσο απίστευτο κι αν ακούγεται, το μήνυμά του αποδείχθηκε βαθιά πειστικό.

Ολόκληρες οικογένειες εγκατέλειψαν τα σπίτια τους, τα μέσα βιοπορισμού και τα υπάρχοντά τους, επιλέγοντας αντίθετα να ακολουθήσουν έναν άνθρωπο που πίστευαν ειλικρινά ότι ήταν ο ίδιος ο Μωυσής.

Τι συνέβη;

Όταν έφτασε επιτέλους η υποσχεμένη μέρα, ο Μωυσής της Κρήτης οδήγησε ένα μεγάλο πλήθος σε έναν πανύψηλο γκρεμό που έβλεπε στη θάλασσα και τους διέταξε να πηδήξουν. Αυτό που ακολούθησε ήταν μια καταστροφή.

Κυριευμένοι από αυτό που έχει περιγραφεί ως μια περίπτωση συλλογικής παράκρουσης, οι οπαδοί του πήδηξαν στο βάραθρο.

Πολλοί συνεθλίβησαν πάνω στα κοφτερά βράχια από κάτω, ενώ άλλοι παρασύρθηκαν από τα ορμητικά ρεύματα στα ανοικτά της Κρήτης, πιθανότατα κοντά στην παράκτια περιοχή γύρω από την πόλη της Γόρτυνας, η οποία λειτουργούσε ως ρωμαϊκή πρωτεύουσα του νησιού και σημαντικό κέντρο της εβραϊκής ζωής εκείνη την εποχή.

Πολλοί άνθρωποι πνίγηκαν και μόνο λίγοι επέζησαν.

Ορισμένες αναφορές σημειώνουν ότι ψαράδες κατάφεραν να διασώσουν όσους περισσότερους μπορούσαν, και κάπως έτσι η ιστορία έφτασε τελικά μέσα από τους αιώνες μέχρι εμάς.

Η μόνη θετική πλευρά

Όσο για τον ίδιο τον Μωυσή της Κρήτης, εξαφανίστηκε.

Ο χριστιανός ιστορικός Σωκράτης ο Σχολαστικός (Socrates Scholasticus), η κύρια πηγή μας για μεγάλο μέρος αυτής της αφήγησης, έγραψε ότι εξαφανίστηκε χωρίς να αφήσει ίχνη, μια λεπτομέρεια που οδήγησε ορισμένους να υποθέσουν ότι ήταν ένας δαίμονας σταλμένος για να παραπλανήσει τους πιστούς.

Αντίθετα, το Χρονικό του Ιωάννη του Νικίου (John of Nikiû), το οποίο διασώζεται μόνο σε αιθιοπική μετάφραση, ισχυρίζεται ότι το πραγματικό του όνομα ήταν Φίσκις (Fiskis) και ότι χάθηκε μαζί με τους οπαδούς του. Η αλήθεια παραμένει αβέβαιη και πιθανότατα χαμένη στην ιστορία.

Αυτό που είναι ξεκάθαρο είναι ότι οι επιζώντες έμειναν βαθιά κλονισμένοι.

Η απογοήτευση ήταν τόσο έντονη που τα ιστορικά αρχεία υποδηλώνουν ότι ένας σημαντικός αριθμός Κρητικών Εβραίων ασπάστηκε τον Χριστιανισμό λίγο αργότερα.

«Περί αυτή την περίοδο ένας μεγάλος αριθμός Ιουδαίων που κατοικούσαν [στην] Κρήτη προσηλυτίστηκαν στον Χριστιανισμό…

Ως συνέπεια αυτής της εμπειρίας πολλοί από τους Ιουδαίους [της] Κρήτης εκείνη την εποχή εγκαταλείποντας τον Ιουδαϊσμό προσκολλήθηκαν στη χριστιανική πίστη», έγραψε ο Σωκράτης ο Σχολαστικός.