Ο Αποκόρωνας έχει 75 χωριά. Κάθε πλατεία και μία αφήγηση. Ιστορίες ανδρείας, αντίστασης, αγώνα, μα και ιστορίες «ανάποδες»· φιλίες που πληγώθηκαν, σπίτια που έκλεισαν. Οι παλιές βεντέτες, σκληρές και ανελέητες, δεν είναι απλώς ιστορίες βίας· είναι αντανάκλαση μιας κοινωνίας που ζούσε με απόλυτους κώδικες. Η τιμή, η οικογένεια, ο λόγος —έννοιες που αλλού ξεθώριασαν— εδώ παραμένουν ζωντανές. Οι άνθρωποι εδώ δεν μιλούν πολύ, αλλά όταν μιλούν, τα λόγια τους τα ζυγίζουν, γιατί θέλουν πάντα να έχουν βάρος.

Στα πλαίσια της εκπομπής “Πορτρατίφ” της ΚΡΗΤΗ TV που ήταν αφιερωμένη στον Αποκόρωνα η δημοσιογράφος Νάντια Αϊβάτογλου μίλησε με τον Χανιώτη αρχιτέκτονα μηχανικό  και ιστορικό ερευνητή, Μιχάλη Κατσανεβάκη.

Ακολουθεί η συνέντευξη:

Μιχάλης Κατσανεβάκης: “Η ελευθερία αυτού του τόπου οφείλεται στους ορεινούς. Ο Αποκόρωνας, αν εξαιρέσουμε μια μικρή περιοχή γύρω από τον Στύλο, το Νιο Χωριό και τους Αρμένους, είναι μια ορεινή περιοχή. Δεν μπορούμε να μιλάμε για τον Αποκόρωνα και να μην αναφέρουμε τον Κυριάκο Καλλίνικο Κρητοβουλίδη. Είναι το Α και το Ω της Επανάστασης του ’21. Ο πρώτος που ξεκίνησε και ο τελευταίος που κατέθεσε τα όπλα, στις 16 Δεκεμβρίου του 1830.

Είχε στείλει μάλιστα ένα υπόμνημα στις Μεγάλες Δυνάμεις, μέσα στο οποίο γράφει συγκλονιστικά πράγματα: «Εμείς», λέει, «δεν βρίσκουμε αλλού τη σωτηρία μας παρά εις αυτά τα όπλα μας και εις τον έντιμο θάνατο. Και αν η Χριστιανοσύνη μάς αφήσει στα χέρια των Τούρκων, δεν μας απομένει παρά, αφού σφάξουμε απαθώς τις γυναίκες μας, τα παιδιά μας και τους γέροντές μας, εμείς οι ίδιοι να γίνουμε θυσία».

Ερώτηση: Αυτό που μου έκανε πάντα εντύπωση ήταν ότι σε κάθε συζήτηση, σε κάθε παρέα στον Αποκόρωνα, ένα όνομα το άκουγα πάντα: του μακαριστού ιεράρχη Ειρηναίου Γαλανάκη. Είναι βαθύ το αποτύπωμά του, έτσι δεν είναι;

Μιχάλης Κατσανεβάκης: Σαφώς. Είναι μια ξεχωριστή προσωπικότητα. Εγώ θα έλεγα ότι είναι ένας πραγματικός άγιος.

Ερώτηση: Τι έχετε να θυμάστε από αυτόν;

Μιχάλης Κατσανεβάκης: Ειδικά το ότι φορούσε πάντα ένα συγκεκριμένο ζευγάρι παπούτσια και, όταν ήταν τρύπια και ήθελε να πάει κάπου, περίμενε να τα πάρει ο οδηγός του, να τα πάει στον τσαγκάρη να τα επισκευάσει και να του τα επιστρέψει.

Ερώτηση: Τόπος γεμάτος θρύλους και παραδόσεις. Υπάρχει κάτι που μπορούμε να ξεχωρίσουμε, μια ιστορία με ιδιαίτερο ενδιαφέρον που να θυμάστε;

Μιχάλης Κατσανεβάκης: Υπάρχει μια ιστορία, απροσδιόριστη στα βάθη του χρόνου, για την Έπαυλη των Κομνηνών στον Στύλο Αποκορώνου, χτισμένη πάνω από τα νερά. Κάποια εποχή, κατακτητές πολιορκούσαν την έπαυλη και κάποια νύχτα έπιασαν στο νερό μια γριά που πήγε να πάρει νερό για τους πολιορκημένους. Συμφώνησαν μαζί της να τους ανοίξει μια από τις πύλες της περίφραξης για να μπουν μέσα οι εχθροί.

Την πύλη αυτή, όμως, τη φύλαγαν οι πέντε γιοι της γριάς. Εκείνη συμφώνησε με τον εχθρό να μην πειράξουν τους γιους της και, για να τους αναγνωρίσουν, εκείνοι θα φορούσαν κόκκινα καπέλα. Η συμφωνία τηρήθηκε από την πλευρά της γριάς και των υιών της, αλλά οι εχθροί αθέτησαν τον λόγο τους. Μπήκαν στην έπαυλη και έσφαξαν και τους γιους της. Σήμερα σώζεται μόνο ένα τμήμα της περίφραξης, περίπου 3×3 μέτρα, ενώ το υπόλοιπο έχει καταδαφιστεί και χαθεί.

Ερώτηση: Τόπος πληγωμένος από φωνικά και βεντέτες. Είναι πολλές αυτές οι ιστορίες. Δεν μπορούμε να προσποιούμαστε πως δεν τις ξέρουμε, αφού κάποιες μπορεί να συνεχίζονται ακόμα και σήμερα.

Μιχάλης Κατσανεβάκης: Ήταν η κατάρα αυτού του τόπου. Και στη δική μου οικογένεια, και από τη μεριά του πατέρα μου και της μητέρας μου, υπήρχαν ατέλειωτες βεντέτες που διαρκούσαν χρόνια. Νομίζω ότι στις περισσότερες οικογένειες στον Αποκόρωνα, αν βρεθείς σε μια παρέα, τουλάχιστον ένας-δύο έχουν κάτι τέτοιο να διηγηθούν.

Κατά κανόνα, βέβαια, είναι παλιά γεγονότα. Εδώ στις Καλύβες, στην τοποθεσία Καλωσυκιά, ο γιος κάποιου Παρασκευά (επώνυμα δεν λέμε) έβοσκε τα πρόβατά του και κρατούσε για την εποχή του ένα πολύ πρωτότυπο, καινούργιο όπλο — γαλλικό, αν θυμάμαι καλά. Το είδαν δύο νεαροί από ένα διπλανό χωριό, τον σκότωσαν και του πήραν το όπλο.

Στη συνέχεια, οι συγγενείς του σκοτωμένου, περίπου 40 άτομα, μαζεύτηκαν και πολιορκήσαν το χωριό των δραστών. Κατάφεραν και έπιασαν τον έναν από τους δύο. Τον πήγαν στο Πρόβαρμα Αποκορώνου και έκαναν εκεί ένα τυπικό «δικαστήριο». Εκείνος τους είπε: «Εγώ δεν τον σκότωσα, τον σκότωσε ο άλλος που έφυγε». Το όπλο, όμως, είχε βρεθεί στο σπίτι του. Αποφάσισαν, λοιπόν, να τον εκτελέσουν. Για να μη συνεχιστεί η βεντέτα, τον πυροβόλησαν και οι 40 μαζί, ώστε να μην υπάρχει ένας συγκεκριμένος που τον σκότωσε και να μην μπορεί να στραφεί η κατηγορία σε ένα μόνο πρόσωπο.

Ερώτηση: Οι βεντέτες, λοιπόν, είναι πολλές. Ποια περιοχή του Αποκόρωνα θα λέγατε ότι έχει τις περισσότερες;

Μιχάλης Κατσανεβάκης: Όλος ο Αποκόρωνας είναι ορεινός και στα ορεινά τα ήθη και τα έθιμα ήταν πολύ αυστηρά. Είναι ατέλειωτες οι ιστορίες.

Ερώτηση: Ο χρόνος γιατρεύει τις πληγές τελικά σε αυτές τις οικογένειες;

Μιχάλης Κατσανεβάκης: Ρώτησαν κάποτε έναν γέρο που περίμενε 20 χρόνια για να πάρει εκδίκηση για τον θάνατο του γιου του: «Καλά, βρε», του λένε, «περίμενες 20 χρόνια για να σκοτώσεις τον αντίδικο;». Και εκείνος απάντησε: «Γιατί, πολλά είναι τα 20 χρόνια;». Αυτή ήταν η απάντηση.