Έρευνες και δημοσιεύματα δύο δεκαετιών αποτυπώνουν πώς ιδιωτικά αμερικανικά ιδρύματα χρηματοδότησαν τη βιομηχανία του αντιμουσουλμανικού φόβου — και πώς, σε δεύτερο χρόνο, η ίδια η ισραηλινή κυβέρνηση συμμάχησε ανοιχτά με τα αντιμεταναστευτικά κόμματα της Ευρώπης.

Δύο παράλληλες διαδρομές συνθέτουν μία από τις λιγότερο συζητημένες πτυχές της ανόδου του αντιμεταναστευτικού και αντιμουσουλμανικού λόγου στη Δύση. Η πρώτη είναι χρηματική και ιδιωτική: ένα τεκμηριωμένο δίκτυο αμερικανικών ιδρυμάτων και μεγαλοδωρητών που επί δύο δεκαετίες χρηματοδοτεί δεξαμενές σκέψης και ακτιβιστές της «ισλαμοφοβίας», στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη.

Η δεύτερη είναι πολιτική και κρατική: η ανοιχτή, πλέον, προσέγγιση της κυβέρνησης Νετανιάχου με τα ακροδεξιά, αντιμεταναστευτικά κόμματα της Ευρώπης. Οι δύο διαδρομές είναι διακριτές — και η διάκρισή τους έχει σημασία — αλλά συναντιούνται στο ίδιο σημείο: στην ανάδειξη του μουσουλμάνου μετανάστη ως υπαρξιακής απειλής για τη «δυτική πολιτισμική ταυτότητα».

Το αμερικανικό «δίκτυο του φόβου»

Η θεμελιώδης χαρτογράφηση έγινε το 2011, όταν το Center for American Progress (CAP), δεξαμενή σκέψης της Ουάσιγκτον, δημοσίευσε την έκθεση 138 σελίδων «Fear, Inc.: The Roots of the Islamophobia Network in America».

Η έρευνα, βασισμένη σε φορολογικά αρχεία, τεκμηρίωσε ότι επτά φιλανθρωπικά ιδρύματα διέθεσαν 42,6 εκατομμύρια δολάρια μεταξύ 2001 και 2009 για τη διάδοση αντιμουσουλμανικής ρητορικής.

Η επικαιροποιημένη καταμέτρηση του CAP ανέβασε το ποσό σε 57 εκατομμύρια δολάρια από οκτώ δωρητές για την περίοδο 2001-2012, με μεγαλύτερους χρηματοδότες τα Donors Capital Fund και Donors Trust (27 εκατ. δολάρια), το Lynde and Harry Bradley Foundation (6,5 εκατ.) και τα ταμεία της οικογένειας Rosenwald (σχεδόν 5 εκατ.).

Οι αποδέκτες συνθέτουν τον σκληρό πυρήνα της αμερικανικής αντιμουσουλμανικής βιομηχανίας ιδεών: το Middle East Forum του Ντάνιελ Πάιπς, το Center for Security Policy του Φρανκ Γκάφνεϊ, το David Horowitz Freedom Center (που λειτουργεί το ιστολόγιο Jihad Watch), το Investigative Project on Terrorism, το Clarion Fund και το Gatestone Institute της Νίνα Ρόζενβαλντ.

Μεταγενέστερη έρευνα της οργάνωσης CAIR («Hijacked by Hate», 2019) διεύρυνε δραματικά την εικόνα: 1.096 φορείς χρηματοδότησαν 39 οργανώσεις του δικτύου μόνο την τριετία 2014-2016, με τη συνολική εισοδηματική ικανότητα του δικτύου να υπολογίζεται σε 1,5 δισεκατομμύριο δολάρια — με τη σημείωση ότι μεγάλο μέρος διοχετεύεται μέσω «ουδέτερων» ταμείων δωρητών (donor-advised funds), τα οποία, όπως επισημαίνει η έκθεση, συχνά «γίνονται αντικείμενο εκμετάλλευσης» από δωρητές που επιθυμούν ανωνυμία.

Η πιο χαρακτηριστική επιχείρηση του δικτύου καταγράφηκε το 2008: σύμφωνα με την έκθεση του CAP, το Donors Capital Fund διέθεσε πάνω από 17 εκατομμύρια δολάρια στο Clarion Fund για τη διανομή 28 εκατομμυρίων DVD της προπαγανδιστικής ταινίας «Obsession: Radical Islam’s War Against the West» — ως ένθετων σε εφημερίδες αμφίρροπων πολιτειών, εν όψει των αμερικανικών προεδρικών εκλογών.

Το Clarion ιδρύθηκε από τον ισραηλινο-καναδό κινηματογραφιστή Ραφαέλ Σορ και έχει δημοσιογραφικά καταγεγραμμένους δεσμούς με την ισραηλινή θρησκευτική οργάνωση Aish HaTorah — η εγγύτερη τεκμηριωμένη σύνδεση του δικτύου με ισραηλινό οργανισμό, που ωστόσο αφορά ιδιωτικό φορέα και όχι το ισραηλινό κράτος.

Το χρήμα ταξιδεύει στην Ευρώπη

Το μοτίβο που αναδεικνύουν οι έρευνες είναι διατλαντικό: αμερικανικό ιδιωτικό χρήμα που στηρίζει Ευρωπαίους πρωταγωνιστές του αντιμουσουλμανικού χώρου.

Η πληρέστερα τεκμηριωμένη περίπτωση είναι του Βρετανού ακροδεξιού ακτιβιστή Τόμι Ρόμπινσον (πραγματικό όνομα Στίβεν Γιάξλεϊ-Λένον), συνιδρυτή της English Defence League.

Όπως αποκάλυψε ο Guardian, το 2017 ο Αμερικανός δισεκατομμυριούχος Ρόμπερτ Σίλμαν — γνωστός φιλο-ισραηλινός φιλάνθρωπος και μέλος του Δ.Σ. του David Horowitz Freedom Center — χρηματοδότησε τη θέση του Ρόμπινσον στο καναδικό μέσο Rebel Media με περίπου 5.000 λίρες τον μήνα, με τον Ρόμπινσον να φέρει επίσημα τον τίτλο «Shillman Fellow».

Το 2018, όταν ο Ρόμπινσον φυλακίστηκε για παραβίαση δικαστικών κανόνων, το Middle East Forum ανακοίνωσε το ίδιο, δημόσια, ότι «ενεργοποιήθηκαν όλοι οι πόροι» του για την απελευθέρωσή του: κάλυψη δικαστικών εξόδων, χρηματοδότηση, οργάνωση και στελέχωση των διαδηλώσεων «Free Tommy» στο Λονδίνο, πληρωμή του ταξιδιού του Ρεπουμπλικανού βουλευτή Πολ Γκόσαρ για να μιλήσει σε αυτές, και παρέμβαση στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

Το συνολικό ποσό που παραδέχθηκε το ίδρυμα: 60.000 δολάρια.

Συνολικά, όπως συνόψισε ο βρετανικός Observer, καθοριστικός παράγοντας της ανόδου του Ρόμπινσον από το 2017 υπήρξε η χρηματοδότηση και η δικτύωση από τον Σίλμαν, το Middle East Forum, το David Horowitz Freedom Centre και το Gatestone Institute — «και οι τέσσερις πηγές συνδυάζουν την υπεράσπιση του Ισραήλ με την ενθάρρυνση κινημάτων που βρίσκονται σε σύγκρουση με μουσουλμάνους στην Ευρώπη ή τη Βόρεια Αμερική».

Αξίζει να σημειωθεί ότι το ερώτημα «γιατί φιλο-ισραηλινοί φορείς στηρίζουν έναν αντιμουσουλμάνο εξτρεμιστή;» τέθηκε δημόσια και από ισραηλινά μέσα: η Times of Israel αφιέρωσε το 2019 εκτενές ρεπορτάζ ακριβώς με αυτόν τον τίτλο, ενώ οι επίσημες οργανώσεις των Βρετανών Εβραίων (Board of Deputies, Jewish Leadership Council) έχουν χαρακτηρίσει τον Ρόμπινσον «τραμπούκο» που εκπροσωπεί «ό,τι χειρότερο έχει η Βρετανία».

Δεύτερη τεκμηριωμένη περίπτωση: ο Ολλανδός ακροδεξιός Χερτ Βίλντερς, για τη νομική υπεράσπιση του οποίου στη δίκη του 2010-11 συγκέντρωσε χρήματα ο κύκλος του Ντάνιελ Πάιπς, όπως έχει παραδεχθεί δημόσια ο ίδιος ο Πάιπς — ενώ ο Σίλμαν, σύμφωνα με δημοσιεύματα, έχει στηρίξει και άλλες μορφές του διεθνούς «αντι-τζιχαντιστικού» χώρου, από τον Βίλντερς έως την Παμέλα Γκέλερ.

Τρίτος κρίκος, το Gatestone Institute: η δεξαμενή σκέψης της Νίνα Ρόζενβαλντ — με πρόεδρο επί σειρά ετών τον Τζον Μπόλτον και χρηματοδότηση και από την οικογένεια Μέρσερ — παράγει συστηματικά αρθρογραφία για τη «μουσουλμανική κατάκτηση» της Ευρώπης και τις περίφημες «no-go zones», αφηγήματα που τροφοδοτούν απευθείας τον ευρωπαϊκό αντιμεταναστευτικό λόγο.

Από το ιδιωτικό χρήμα στην κρατική πολιτική

Επί δεκαετίες, το επίσημο Ισραήλ κρατούσε αποστάσεις από την ευρωπαϊκή ακροδεξιά, λόγω του αντισημιτικού παρελθόντος πολλών κομμάτων της. Η εικόνα αυτή έχει ανατραπεί.

Ήδη από το 2015, το ισραηλινό υπουργείο Εξωτερικών υιοθέτησε εσωτερικές «Κατευθυντήριες γραμμές επικοινωνίας με τα λαϊκιστικά κόμματα της ριζοσπαστικής δεξιάς στην Ευρώπη», όπως έχει αναδείξει το Green European Journal.

Τον Φεβρουάριο του 2025, όπως μετέδωσε η Times of Israel, ο υπουργός Εξωτερικών Γκιντεόν Σάαρ έδωσε εντολή στους διπλωμάτες να ανοίξουν επίσημους διαύλους με το γαλλικό Εθνικό Συναγερμό της Μαρίν Λεπέν, το ισπανικό Vox και τους Σουηδούς Δημοκράτες — κόμματα με ρίζες στον νεοναζισμό ή τον ιστορικό αντισημιτισμό. «Ορισμένα από αυτά τα κόμματα έχουν κακές ρίζες», παραδέχθηκε ο Σάαρ, «αλλά κοιτάμε τις πράξεις τους σήμερα».

Την ίδια περίοδο, το κόμμα Λικούντ του Νετανιάχου έγινε δεκτό ως παρατηρητής στους «Πατριώτες για την Ευρώπη» — την τρίτη μεγαλύτερη ομάδα του Ευρωκοινοβουλίου, όπου συνυπάρχουν το Fidesz του Όρμπαν, ο Εθνικός Συναγερμός, το κόμμα του Βίλντερς και το Vox.

Η ιδεολογική βάση της προσέγγισης διατυπώνεται πλέον απροκάλυπτα. «Δεν θέλω να πω ότι η Ευρώπη κατακτήθηκε από την ανεξέλεγκτη μετανάστευση», δήλωσε ο Νετανιάχου σε συνέδριο τον Σεπτέμβριο, «αλλά σε μεγάλο βαθμό, πολιτικά, αυτό συμβαίνει» — δήλωση που κατέγραψε το Foreign Policy, αποδίδοντας τη στροφή στην πεποίθηση της ισραηλινής ηγεσίας ότι η κατάρρευση της ευρωπαϊκής υποστήριξης προς το Ισραήλ οφείλεται στον αυξανόμενο μουσουλμανικό πληθυσμό της Ευρώπης.

Η υπουργός Μίρι Ρέγκεβ υπήρξε ακόμη πιο ωμή, όπως καταγράφει το πολωνικό κρατικό ινστιτούτο OSW: «Η σύνδεση με τους Πατριώτες της Ευρώπης είναι στρατηγική κίνηση που ενισχύει τη θέση του Ισραήλ στη διεθνή σκηνή». Και τον κύκλο έκλεισε, συμβολικά, ο υπουργός Διασποράς Αμιχάι Τσίκλι, προσκαλώντας σε επίσημη επίσκεψη στο Ισραήλ τον ίδιο τον Τόμι Ρόμπινσον — τον οποίο χαρακτήρισε «θαρραλέο ηγέτη στη μάχη κατά του ριζοσπαστικού Ισλάμ», προκαλώντας την έντονη αντίδραση των βρετανικών εβραϊκών οργανώσεων.

Έτσι, οι δύο διαδρομές συναντήθηκαν: ο ακτιβιστής που επί χρόνια χρηματοδοτούσαν Αμερικανοί ιδιώτες δωρητές φιλοξενείται πλέον επίσημα από την ισραηλινή κυβέρνηση, ενώ στις συγκεντρώσεις του εμφανίζονται ομιλητές όπως ο Ίλον Μασκ, ο Στιβ Μπάνον και ο Χερτ Βίλντερς.

Οι διακρίσεις που μετρούν — και οι φωνές που αντιστέκονται

Τρεις διευκρινίσεις είναι απαραίτητες για την ακριβή ανάγνωση των στοιχείων.

Πρώτον: πουθενά στις έρευνες δεν τεκμηριώνεται χρηματοδότηση των δικτύων αυτών από το ισραηλινό κράτος. Το χρήμα είναι αμερικανικό και ιδιωτικό· η κρατική διάσταση είναι πολιτική και διπλωματική. Η σύγχυση των δύο επιπέδων δεν είναι απλώς ανακρίβεια — τροφοδοτεί συνωμοσιολογικά αφηγήματα.

Δεύτερον: «φιλο-ισραηλινοί δωρητές» δεν σημαίνει «Εβραίοι», ούτε βεβαίως «το Ισραήλ». Στους χρηματοδότες του δικτύου καταγράφονται και χριστιανικά-ευαγγελικά ιδρύματα — στην έρευνα του CAIR, μάλιστα, ο μεγαλύτερος μεμονωμένος χρηματοδότης ήταν ο ευαγγελικός οργανισμός Christian Advocates Serving Evangelism — ενώ στους επικριτές του δικτύου πρωτοστατούν εβραϊκές οργανώσεις και Εβραίοι ερευνητές.

Τρίτον: η στροφή του επίσημου Ισραήλ προς την ευρωπαϊκή ακροδεξιά αμφισβητείται σφοδρά και εντός του εβραϊκού κόσμου.

Το γαλλικό εβραϊκό συμβούλιο CRIF έχει προειδοποιήσει κατά κάθε επαφής με το κόμμα της Λεπέν, ο αρχιραβίνος της Γαλλίας Χαΐμ Κορσιά έχει χαρακτηρίσει «σκανδαλώδη» την ψήφο στην ακροδεξιά, και η Anti-Defamation League καταγγέλλει συστηματικά τον Ρόμπινσον και τους ομοϊδεάτες του. Πρόκειται, δηλαδή, για στρατηγική επιλογή μιας συγκεκριμένης κυβέρνησης — όχι για «το Ισραήλ» ή τους Εβραίους συλλήβδην.

Με αυτά τα δεδομένα, το συμπέρασμα που αντέχει στον έλεγχο είναι διπλό: επί δύο δεκαετίες, ιδιωτικά αμερικανικά ιδρύματα με φιλο-ισραηλινό προσανατολισμό χρηματοδότησαν τεκμηριωμένα τη βιομηχανία του αντιμουσουλμανικού φόβου στις ΗΠΑ και βασικούς πρωταγωνιστές της στην Ευρώπη.

Και τα τελευταία χρόνια, η ισραηλινή κυβέρνηση μετέτρεψε την ιδεολογική αυτή συγγένεια σε ανοιχτή κρατική πολιτική συμμαχιών με την ευρωπαϊκή αντιμεταναστευτική ακροδεξιά. Δύο διαδρομές, ένα κοινό αποτέλεσμα: η κανονικοποίηση ενός λόγου που παρουσιάζει τον μουσουλμάνο μετανάστη ως απειλή — με συνέπειες που δεν περιορίζονται ούτε στις ΗΠΑ ούτε στο Ισραήλ, αλλά αγγίζουν κάθε ευρωπαϊκή κοινωνία, και τη δική μας.

Πηγές

• Center for American Progress, «Fear, Inc.: The Roots of the Islamophobia Network in America», Αύγουστος 2011· και «Fear, Inc. 2.0», Φεβρουάριος 2015 (americanprogress.org). Διαδραστική βάση: islamophobianetwork.com.
• CAIR (Council on American-Islamic Relations), «Hijacked by Hate: American Philanthropy and the Islamophobia Network», 2019· και εκθέσεις «Islamophobia in the Mainstream» (islamophobia.org).
• The Guardian, ρεπορτάζ για τη χρηματοδότηση του Tommy Robinson (Shillman Fellowship στο Rebel Media, 2017-2018).
• Middle East Forum, ανακοίνωση «Tommy Robinson Free – MEF Heavily Involved», 1 Αυγούστου 2018 (meforum.org) — δημόσια παραδοχή της χρηματοδότησης.
• The Times of Israel, «Why are US “pro-Israel” groups boosting a far-right, anti-Muslim UK extremist?», Ιανουάριος 2019.
• The Observer/The Guardian, αποτίμηση των πηγών χρηματοδότησης του Robinson (Shillman, Middle East Forum, David Horowitz Freedom Centre, Gatestone Institute).
• Georgetown University, The Bridge Initiative, factsheet «Middle East Forum», 2018 — καταγραφή χρηματοδοτήσεων από Donors Capital Fund και ταμεία Rosenwald.
• The Times of Israel, «Israel decides to establish formal ties with trio of European far-right parties», Φεβρουάριος 2025 (εντολή Σάαρ για Εθνικό Συναγερμό, Vox, Σουηδούς Δημοκράτες).
• Foreign Policy, «Why Israel’s Netanyahu Courts the Far Right in Europe», Φεβρουάριος 2026 (δηλώσεις Νετανιάχου, ένταξη Λικούντ ως παρατηρητή στους Patriots for Europe).
• OSW (Centre for Eastern Studies, Πολωνία), «What counts is the present: Israel’s alliance with the European right», Φεβρουάριος 2026 (δήλωση Μίρι Ρέγκεβ, στρατηγική διάσταση).
• Green European Journal, «A Dubious Alliance: Netanyahu’s Israel and Europe’s Far Right», Δεκέμβριος 2024 (κατευθυντήριες γραμμές ισραηλινού ΥΠΕΞ 2015).
• CIDOB (Barcelona Centre for International Affairs), «Israel is a threat to European Jews» (πρόσκληση Τσίκλι στον Robinson, αντιδράσεις Board of Deputies και Jewish Leadership Council).
• Middle East Monitor/Financial Times, αντιδράσεις CRIF και αρχιραβίνου Γαλλίας Χαΐμ Κορσιά.
• Wikipedia (λήμματα «Tommy Robinson», «Middle East Forum»), με παραπομπές σε The Times, The Guardian, The Independent, iNews.