Η σύγχρονη οικονομική ιστορία της χώρας βρίθει αντιφάσεων, όμως καμία δεν αποτυπώνει την ελληνική περιπέτεια με τόση ενάργεια όσο η πολιτική των αποκρατικοποιήσεων. Παραχωρήσαμε τον σιδηρόδρομο στην κρατική ιταλική εταιρεία με το επιχείρημα της «αποκρατικοποίησης», για να ακολουθήσει η παράδοση του δικτύου διανομής φυσικού αερίου στην Italgas, έναν όμιλο που τελεί επίσης υπό τον έλεγχο του ιταλικού κράτους.

Το αποτέλεσμα αυτής της στρατηγικής αποτυπώνεται σήμερα με δραματικό τρόπο: από το μεγαλύτερο σιδηροδρομικό έγκλημα στη σύγχρονη ελληνική ιστορία μέχρι τη μεγαλύτερη έκρηξη στο κέντρο της Αθήνας, ελάχιστοι έχουν τολμήσει να στηλιτεύσουν το ασύλληπτο αυτό γεγονός.

Την εκχώρηση, δηλαδή, κρίσιμων κρατικών υποδομών σε ένα τρίτο κράτος, το οποίο αντί να τις εκσυγχρονίσει και να τις αναβαθμίσει, τις αποδιαρθρώνει, αντλώντας δημόσιο πλούτο με όρους που προσιδιάζουν σε «αφρικανική αποικία».

Η ανατομία μιας πώλησης: Το τίμημα των 733 εκατομμυρίων ευρώ

Η είσοδος του ιταλικού ενεργειακού κολοσσού Italgas —του μεγαλύτερου διανομέα φυσικού αερίου στην Ιταλία και εκ των κορυφαίων σε ολόκληρη την Ευρώπη— στην ελληνική επικράτεια επισφραγίστηκε μέσω της πώλησης της ΔΕΠΑ Υποδομών. Το αντικείμενο της συναλλαγής αφορούσε το 100% της επιχείρησης, η μετοχική σύνθεση της οποίας κατανεμόταν μέχρι τότε κατά 65% στο ΤΑΙΠΕΔ (ελληνικό δημόσιο) και κατά 35% στα Ελληνικά Πετρέλαια (HELLENiQ ENERGY).

Η διαγωνιστική διαδικασία κορυφώθηκε τον Σεπτέμβριο του 2021, όταν η Italgas αναδείχθηκε προτιμητέος επενδυτής με δεσμευτική οικονομική προσφορά ύψους 733 εκατομμυρίων ευρώ, διαμορφώνοντας τη συνολική αποτίμηση της επιχείρησης κοντά στα 900 εκατομμύρια ευρώ.

Ο κύκλος της μεταβίβασης έκλεισε τυπικά την 1η Σεπτεμβρίου 2022, σε ειδική τελετή στην Αθήνα, όπου ολοκληρώθηκε η μεταβίβαση των μετοχών και η καταβολή του τιμήματος. Στη συνέχεια, ο όμιλος επανατοποθετήθηκε στην εγχώρια αγορά υπό τη νέα εμπορική ταυτότητα Enaon, με την Enaon EDA να αναλαμβάνει τον ρόλο του ενιαίου διαχειριστή των δικτύων διανομής.

Ο μύθος των ευρωπαϊκών επιταγών και η μνημονιακή δέσμευση

Το κρίσιμο ερώτημα που πλανάται πάνω από αυτή τη μεταβίβαση είναι κατά πόσο η Italgas θα είχε εισέλθει στην Ελλάδα χωρίς την πίεση των μνημονίων. Η απάντηση είναι σχεδόν κατηγορηματικά αρνητική — τουλάχιστον όχι υπό το καθεστώς της καθολικής, πλήρους εξαγοράς του 100% του δικτύου διανομής. Η κατάληξη αυτή υπήρξε το άμεσο παράγωγο του μνημονιακού καταναγκασμού.

Πρώτα απ’ όλα, η αποξένωση της ΔΕΠΑ δεν υπήρξε ποτέ καρπός εθνικού στρατηγικού σχεδιασμού, αλλά ρητή υποχρέωση που εκκίνησε από το 2ο Μνημόνιο, ενσωματώθηκε στο 3ο και επικυρώθηκε μέσω των μεταμνημονιακών δεσμεύσεων. Το ίδιο το ΤΑΙΠΕΔ ιδρύθηκε αποκλειστικά υπό την ασφυκτική πίεση των δανειστών, ως όχημα εκποίησης δημόσιας περιουσίας για την αποπληρωμή του δημοσίου χρέους.

Παράλληλα, καταρρίπτεται και το σύνηθες αφήγημα ότι η ιδιωτικοποίηση ήταν επιταγή των Βρυξελλών. Οι ευρωπαϊκές οδηγίες, μέσω του 3ου Ενεργειακού Πακέτου, επέβαλαν αποκλειστικά τον λειτουργικό και νομικό διαχωρισμό (unbundling) των δικτύων από την παραγωγή και την προμήθεια για τη διασφάλιση του ανταγωνισμού.

Σε καμία περίπτωση η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν απαίτησε την πώληση των παγίων στοιχείων. Το ελληνικό κράτος διατηρούσε τη δυνατότητα να παραμείνει κάτοχος του 100% των δικτύων διανομής, όπως ακριβώς πράττουν πλείστα όσα ευρωπαϊκά κράτη. Η εκποίηση των μετοχών αποτέλεσε έναν αμιγώς μνημονιακό όρο.

Ο τεμαχισμός της ιστορικής ΔΕΠΑ και η παράδοση του μονοπωλίου

Προκειμένου να ανοίξει ο δρόμος για την εκποίηση του «φιλέτου» χωρίς τα βάρη της εμπορίας και τις εκκρεμείς δικαστικές διεκδικήσεις, η ιστορική ΔΕΠΑ οδηγήθηκε σε υποχρεωτική τριχοτόμηση: διασπάστηκε σε ΔΕΠΑ Εμπορίας, ΔΕΠΑ Υποδομών και ΔΕΠΑ Διεθνών Έργων. Ο μετασχηματισμός αυτός σχεδιάστηκε με μοναδικό στόχο να καταστεί το περιουσιακό στοιχείο ελκυστικό για μεγάλους ευρωπαϊκούς διαχειριστές δικτύων, όπως η Italgas.

Χωρίς την ακραία εξωτερική πίεση των δανειακών συμβάσεων, καμία ελληνική κυβέρνηση δεν θα διέθετε το πολιτικό έρεισμα ούτε την κοινωνική συναίνεση να παραχωρήσει σε μια ξένη κρατική επιχείρηση ένα εξαιρετικά κερδοφόρο φυσικό μονοπώλιο, θωρακισμένο με εγγυημένα έσοδα.

Η διαχείριση των κρίσιμων υποδομών μιας χώρας αποτελεί τον βασικό πυλώνα της εθνικής της ασφάλειας και της κοινωνικής συνοχής. Όταν οι στρατηγικές αυτές αρτηρίες μετατρέπονται απλώς σε οχήματα άντλησης κερδών από ξένους κρατικούς φορείς, το έλλειμμα επενδύσεων, η συστηματική απαξίωση και οι τραγικές συνέπειες στη λειτουργία των δικτύων δεν αποτελούν τυχαία περιστατικά, αλλά το αναπόφευκτο αποτέλεσμα μιας βαθιά προβληματικής πολιτικής επιλογής.

Βεβαίως, η έρευνα ακόμα διεξάγεται για τα αίτια όσων συνέβησαν στην Πλάκα και εκεί θα φανούν οι πραγματικοί υπαίτιοι.

Ας ελπίσουμε ότι αυτή τη φορά δε θα γίνουν τα “λάθη” των Τεμπών από τι Αρχές και θα αποκαλυφθεί η αλήθεια.