Από τη Μαρία Δεναξά

Ποιος είναι ο πραγματικός δικαιούχος των «κόκκινων» δανείων και ποιος τελικά κατευθύνει τις αναγκαστικές εκτελέσεις των πλειστηριασμών και καρπώνεται την αξία των ακινήτων που βγαίνουν στο σφυρί;

Τα σοβαρά αυτά ερωτήματα για τη διαφάνεια, τη νομιμοποίηση και την εποπτεία του συστήματος διαχείρισης των μη εξυπηρετούμενων δανείων (NPLs) θέτει εκτενής εξώδικη καταγγελία, η οποία επιδόθηκε από ενώσεις καταναλωτών, δανειολήπτες, οργανώσεις, επαγγελματικούς φορείς και δικηγόρους στον διοικητή της Τραπέζης της Ελλάδος, Γιάννη Στουρνάρα, ο οποίος καλείται να απαντήσει άμεσα.

Οπως προκύπτει από τα βασικά σημεία του εξώδικου, το πρόβλημα που έχει προκύψει με τις κατασχεμένες περιουσίες εκατοντάδων συμπολιτών μας δεν αποτελεί αμιγώς μια διαφορά ανάμεσα στον δανειολήπτη, στην τράπεζα και στις εταιρίες διαχείρισης, αλλά αφορά έναν ευρύτερο μηχανισμό μεταφοράς απαιτήσεων και περιουσίας, με σημαντικές επιπτώσεις στη διαφάνεια, στην εποπτεία, στην προστασία δεδομένων και στο δημόσιο συμφέρον.

Φορείς και πολίτες, ανάμεσά τους ο ΙΝΚΑ, η Ομοσπονδία Εμπορικών Συλλόγων Πελοποννήσου και Βορειοδυτικής Ελλάδος, ο Εμπορικός Σύλλογος Κεφαλλονιάς «Η Κράνη» και η Ενωση Καταναλωτών «Η Δικαίωση», με νομικές πλέον ενέργειες, ζητούν από τον διοικητή της ΤτΕ να διερευνηθούν οι ευθύνες των εποπτικών Αρχών και να εξεταστούν ζητήματα που αφορούν ολόκληρη την αρχιτεκτονική του συστήματος διαχείρισης των «κόκκινων» δανείων.

Στο εξώδικο καταγγέλλεται ότι, σε πλήθος περιπτώσεων, αντί να προσκομίζονται πλήρεις συμβάσεις πώλησης ή μεταβίβασης των απαιτήσεων, εμφανίζονται καταχωρίσεις ή «περιλήψεις» εγγράφων, οι οποίες, σύμφωνα με τους συντάκτες, δεν επιτρέπουν πραγματικό δικαστικό έλεγχο κρίσιμων στοιχείων, όπως το τίμημα και τα αποδεικτικά καταβολής του.

Η πρακτική αυτή, σύμφωνα με την εξώδικη καταγγελία, δημιουργεί συνθήκες αδιαφάνειας τόσο για τους πολίτες όσο και για τα δικαστήρια, ειδικά όταν απειλείται άμεσα η περιουσία του οφειλέτη μέσω fast track διαδικασιών αναγκαστικής εκτέλεσης.

Η υπόθεση «Ηρακλής»

Ακόμα ένα ερώτημα που θέτει το εξώδικο αφορά το κρατικό πρόγραμμα «Ηρακλής», μέσω του οποίου το Δημόσιο εγγυήθηκε δεκάδες δισ. ευρώ τιτλοποιημένων «κόκκινων» δανείων.

Σύμφωνα με το έγγραφο, το γεγονός ότι ένα «κόκκινο» δάνειο έχει ενταχθεί στο πρόγραμμα «Ηρακλής» και καλύπτεται από κρατικές εγγυήσεις δημιουργεί την εντύπωση ότι όλες οι σχετικές διαδικασίες έχουν ήδη ελεγχθεί και είναι απολύτως νόμιμες. Οι συντάκτες, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι αυτό δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη πως έχει γίνει πλήρης και ουσιαστικός έλεγχος των συμβάσεων και των εξουσιοδοτήσεων. Παράλληλα, διερωτώνται γιατί, εφόσον υπάρχει αυτός ο πλήρης φάκελος, τα σχετικά έγγραφα δεν είναι διαθέσιμα στον δανειολήπτη ή στο δικαστήριο όταν αμφισβητείται η νομιμοποίηση του φορέα που προχωρά στον πλειστηριασμό.

Στο φως της δημοσιότητας έρχεται μέσω του εξώδικου και η υπόθεση του διορισμού του ανεξάρτητου επόπτη στην παράταση του προγράμματος κρατικών εγγυήσεων «Ηρακλής ΙΙΙ», μια υπόθεση που εγείρει ζητήματα διαφάνειας και ενδεχόμενης σύγκρουσης συμφερόντων, λόγω των σχέσεων μεταξύ της AEGIS S.K. Financial Advisory Consulting Engineering, της εταιρίας που ανέλαβε τον εποπτικό ρόλο, και της EuPraxis FSI, της εταιρίας διαχείρισης απαιτήσεων (servicer).

Το κρίσιμο ζήτημα που ζητείται να διερευνηθεί είναι αν εξετάστηκε επαρκώς, πριν από την ανάθεση, το ενδεχόμενο σύγκρουσης συμφερόντων και αν υπήρχαν οι απαραίτητες δικλίδες ώστε ο εποπτικός ρόλος να ασκείται χωρίς αμφισβητήσεις ως προς την ανεξαρτησία του.

Σοβαρές επιφυλάξεις διατυπώνονται και για τον τρόπο με τον οποίο ενημερώνεται η αγορά σχετικά με τους ηλεκτρονικούς πλειστηριασμούς μέσω της πλατφόρμας e-auction και της ισότιμης πρόσβασης των ενδιαφερομένων.

Η τυπική δημοσίευση αποσπασμάτων των κατασχετήριων δεν αρκεί, σύμφωνα με το εξώδικο, για να ενημερωθούν ουσιαστικά οι ενδιαφερόμενοι. Η διαδικασία του πλειστηριασμού και η υποβολή των προσφορών όπως και η διαμόρφωσή τους πραγματοποιούνται αποκλειστικά μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας e-auction, με αποτέλεσμα να τίθεται θέμα επαρκούς και ισότιμης ενημέρωσης όλων των υποψήφιων πλειοδοτών.

Από τους καταγγέλλοντες ζητείται θεσμική παρέμβαση, ώστε να διασφαλίζεται ότι όλοι οι υποψήφιοι πλειοδότες έχουν έγκαιρη, πλήρη και ισότιμη πρόσβαση στην πληροφορία και ότι η διαδικασία λειτουργεί πραγματικά ανταγωνιστικά.

Το οργανωμένο «οικοσύστημα» των NPLs

Είναι γνωστό πως γύρω από τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια και τις διαδικασίες εκποίησης περιουσιακών στοιχείων έχει αναπτυχθεί ένα σύνθετο πλέγμα εταιριών και επαγγελματιών: εταιρίες διαχείρισης απαιτήσεων, εκτιμητές, τεχνικοί σύμβουλοι, δικηγορικά γραφεία, συμβολαιογράφοι, δικαστικοί επιμελητές, επενδυτές.

Στο μικροσκόπιο τίθενται ζητήματα πιθανών διασταυρούμενων σχέσεων, σύγκρουσης συμφερόντων, προνομιακής πληροφόρησης ειδικά όταν εμπλέκονται εταιρίες που έχουν ως αντικείμενο την απόκτηση και διαχείριση ακινήτων  (όπως REOCOs).

Παράλληλα, τίθεται ζήτημα ελέγχου των εκτιμήσεων ακινήτων: ποιος επιλέγει τον εκτιμητή, ποια είναι η σχέση του με servicers ή άλλους εμπλεκόμενους φορείς και κατά πόσο οι τιμές εκκίνησης αντανακλούν πραγματικές αξίες ή οδηγούν σε μεταφορά πλούτου υπό συνθήκες περιορισμένης διαφάνειας.

Και από τη στιγμή που η διαφάνεια της διαδικασίας δεν εξαντλείται την ημέρα του πλειστηριασμού, προτείνεται η πλήρης καταγραφή της πορείας κάθε ακινήτου: ποιος ήταν ο υπερθεματιστής, ποιο ποσό καταβλήθηκε, αν υπήρχαν σχέσεις με servicers, τράπεζες, SPVs, funds ή άλλες συνδεδεμένες εταιρίες και ποια ήταν η μεταγενέστερη πορεία του ακινήτου.

Την ίδια ώρα, η μεταβίβαση και διαχείριση απαιτήσεων συνεπάγεται μαζική διακίνηση των προσωπικών δεδομένων των δανειοληπτών μεταξύ πολλών φορέων. Παρά τη σοβαρότητα της διαδικασίας, δεν υπάρχει σαφής εικόνα για το ποιοι οργανισμοί διαχειρίζονται αυτά τα δεδομένα, σε ποια έκταση, με ποια νομική βάση, ποια δικαιώματα έχουν οι πολίτες ως προς την πρόσβαση και την ενημέρωσή τους και ποιος ασκεί ουσιαστικό έλεγχο.

«Η προστασία των προσωπικών δεδομένων δεν μπορεί να αποτελεί τυπική διαδικασία, αλλά ουσιαστική εγγύηση απέναντι σε μια ανεξέλεγκτη διασπορά ευαίσθητων οικονομικών δεδομένων» αναφέρει το εξώδικο.

Προ των ευθυνών της η Τράπεζα της Ελλάδος

Στο επίκεντρο τίθεται πλέον και ο εποπτικός ρόλος της Τραπέζης της Ελλάδος, καθώς οι servicers οφείλουν να ενεργούν αποκλειστικά βάσει έγκυρων, ειδικών και νόμιμων συμβάσεων διαχείρισης, αλλά και αντίστοιχων εξουσιοδοτήσεων.

Στο εξώδικο ζητείται από την Τράπεζα της Ελλάδος να ελέγξει και να απαντήσει αν:

• οι απαιτήσεις περιλαμβάνονται ρητά και εξατομικευμένα στις συμβάσεις διαχείρισης που έχουν κοινοποιηθεί,
• τα πληρεξούσια και οι εξουσιοδοτήσεις των αλλοδαπών εταιριών είναι πλήρη, ειδικά και αντιστοιχούν στις συγκεκριμένες απαιτήσεις,
• η εμπλοκή των συνδεδεμένων εταιριών δημιουργεί σύγχυση ρόλων ή καταστρατήγηση των διαχωρισμών μεταξύ δικαιούχου απαίτησης, διαχειριστή, επενδυτή και αποκτώντος ακινήτων.

Η υπόθεση των πλειστηριασμών δεν αφορά μόνο οικονομικά μεγέθη, λογιστικές εγγραφές και μεταβιβάσεις χαρτοφυλακίων. Πίσω από κάθε διαδικασία υπάρχουν πολίτες που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες, κατοικίες που αποκτήθηκαν με μόχθο, επαγγελματικοί χώροι και επιχειρήσεις που επηρεάζονται άμεσα.

Οι συνέπειές τους δοκιμάζουν την κοινωνική συνοχή και είναι άμεσα συνδεδεμένες με τη βιωσιμότητα των νοικοκυριών και των μικρών επιχειρήσεων, αλλά και με την ίδια την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς και στη λειτουργία της οικονομίας.

Η διαχείριση των «κόκκινων» δανείων και των διαδικασιών πλειστηριασμού δεν μπορεί, επομένως, να αντιμετωπίζεται ως μια αποκλειστικά τεχνική διαδικασία μεταξύ ιδιωτικών φορέων. Απαιτεί ουσιαστική εποπτεία, διαφάνεια και λογοδοσία.

Στο πλαίσιο αυτό, η Τράπεζα της Ελλάδος και ο διοικητής της, Γιάννης Στουρνάρας, εκτός από τις απαντήσεις στα ερωτήματα που τέθηκαν, καλούνται να ασκήσουν τον θεσμικό τους ρόλο με αυξημένη αυστηρότητα, ώστε να διασφαλιστεί ότι οι διαδικασίες πραγματοποιούνται με καθαρούς κανόνες, πραγματικό έλεγχο και πλήρη προστασία του δημόσιου συμφέροντος.

dimokratia.gr