Ενώ στην Ευρώπη ο ΦΠΑ αποδίδεται με την είσπραξη, στην Ελλάδα χιλιάδες επαγγελματίες πληρώνουν προκαταβολικά τον φόρο, στερούμενοι πολύτιμη ρευστότητα.

Η υποχρέωση απόδοσης του Φόρου Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ) στην Ελλάδα ακόμη και πριν την είσπραξη του τιμολογίου αποτελεί μια βαθιά άδικη και δυσβάστακτη πρακτική για χιλιάδες μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Πρόκειται για έναν θεσμικό παραλογισμό που στερεί από τους επαγγελματίες τη ρευστότητα που δικαιούνται, ενώ τους μετατρέπει ουσιαστικά σε άτοκους χρηματοδότες του κράτους.

Η ελληνική ιδιαιτερότητα: Φόροι πριν από τα έσοδα

Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, η πλειοψηφία των επιχειρήσεων στην Ελλάδα οφείλει να αποδώσει τον ΦΠΑ στο Δημόσιο μόλις εκδώσει τιμολόγιο, ανεξάρτητα από το πότε – ή αν – θα το εισπράξει. Η δυνατότητα απόδοσης ΦΠΑ βάσει είσπραξης, που προβλέπεται από το άρθρο 39β του Κώδικα ΦΠΑ, είναι τόσο περιορισμένη και γεμάτη προϋποθέσεις, που ουσιαστικά παραμένει απροσπέλαστη για τους περισσότερους επαγγελματίες.

Αποτέλεσμα; Μικρές επιχειρήσεις και αυτοαπασχολούμενοι πληρώνουν από την τσέπη τους έναν φόρο που δεν έχουν καν εισπράξει. Σε περιόδους μειωμένης ζήτησης και καθυστερήσεων πληρωμών – ένα σύνηθες φαινόμενο στην ελληνική αγορά – η πρακτική αυτή λειτουργεί σαν οικονομική θηλιά στον λαιμό της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας.

Η Ευρώπη επιλέγει τη λογική: ΦΠΑ με την είσπραξη

Αντίθετα, σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, το σύστημα είναι προσανατολισμένο στη διευκόλυνση της ρευστότητας των επιχειρήσεων. Ιδού μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα:

• Γερμανία: Το καθεστώς “Ist-Versteuerung” επιτρέπει στις μικρές επιχειρήσεις να αποδίδουν ΦΠΑ μόνο όταν εισπραχθεί το τιμολόγιο.

• Ιταλία: Το σύστημα “IVA per cassa” προβλέπει την απόδοση του φόρου με βάση την πραγματική είσπραξη.

• Γαλλία: Μέσω του “régime du réel simplifié”, οι μικρές επιχειρήσεις μπορούν να πληρώνουν ΦΠΑ τμηματικά και ανάλογα με τα εισπραχθέντα.

• Ηνωμένο Βασίλειο (πριν το Brexit): Το Cash Accounting Scheme επέτρεπε σε επιχειρήσεις κάτω από συγκεκριμένο όριο κύκλου εργασιών να αποδίδουν ΦΠΑ με την είσπραξη και όχι με την έκδοση.

Το συγκριτικό μειονέκτημα της ελληνικής αγοράς

Η διαφορά πολιτικής δεν είναι απλώς λογιστική. Έχει άμεσες συνέπειες στην καθημερινότητα των επαγγελματιών. Σε μια χώρα όπου οι καθυστερήσεις πληρωμών είναι συστηματικές και η πρόσβαση σε τραπεζική χρηματοδότηση παραμένει προβληματική, η προπληρωμή ΦΠΑ μετατρέπεται σε μηχανισμό εξόντωσης των μικρών επιχειρήσεων.

Οι επιχειρηματίες αναγκάζονται είτε να διαθέτουν ίδια κεφάλαια για την κάλυψη της φορολογικής τους υποχρέωσης, είτε να χρεώνονται – εφόσον μπορούν – για να πληρώσουν φόρους από έσοδα που δεν έχουν ακόμη αποκτήσει. Αυτό όχι μόνο στραγγαλίζει τη ρευστότητα αλλά λειτουργεί ως αντικίνητρο για κάθε νέα ή μικρή επιχειρηματική πρωτοβουλία.

Ώρα για αλλαγή: Αναγκαία η ευθυγράμμιση με την Ευρώπη

Η ελληνική πολιτεία καλείται να επανεξετάσει άμεσα το πλαίσιο απόδοσης ΦΠΑ, ειδικά για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Η εισαγωγή ενός πραγματικά λειτουργικού καθεστώτος απόδοσης βάσει είσπραξης – αντί για την τυπική και σχεδόν απαγορευτική πρόβλεψη του άρθρου 39β – αποτελεί επιτακτική ανάγκη.

Δεν πρόκειται για φοροαποφυγή ή ελάφρυνση. Πρόκειται για απλή λογική: κανείς δεν πρέπει να πληρώνει φόρους για χρήματα που δεν έχει εισπράξει. Και κυρίως, καμία επιχείρηση δεν πρέπει να καταρρέει επειδή καλείται να προπληρώσει το κράτος για μια συναλλαγή που ίσως να μην ολοκληρωθεί ποτέ.

Η στροφή προς ένα δίκαιο και ρεαλιστικό φορολογικό σύστημα που προστατεύει τη ρευστότητα των μικρών επιχειρήσεων δεν είναι μόνο ζήτημα οικονομικής λογικής. Είναι και θέμα κοινωνικής δικαιοσύνης.