Του Γιάννη Αγγελάκη

Η ύπαρξη υπερμεγεθών στρατιωτικών εγκαταστάσεων είναι, υπό οποιαδήποτε κυβέρνηση, ένας κίνδυνος για την ελευθερία και θα πρέπει να θεωρούνται ιδιαίτερα μια απειλή για τις δημοκρατικές ελευθερίες

George Washington, Πρόεδρος των ΗΠΑ, 1796

Όλα ξεκίνησαν πριν 63 χρόνια, τον Οκτώβρη του 1953, λίγο μετά τον εμφύλιο πόλεμο, όταν οι εκπρόσωποι των κυβερνήσεων ΗΠΑ και Ελλάδας προχώρησαν σε μια εκ κοινού ανακοίνωση για την ενίσχυση της «συλλογικής ικανότης προς αντίστασιν εναντίον ενόπλου επιθέσεως» με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα Χανιά:

«Εις εκπλήρωσιν των εκ του άρθρου 3 της Συνθήκης του Βορείου Ατλαντικού απορρεουσών υποχρεώσεών των, η κυβέρνησις του Βασιλείου της Ελλάδος με την έγκρισιν της Αυτού Μεγαλειότητος του Βασιλέως και η κυβέρνησις των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής υπέγραψαν σήμερον μίαν Διμερήν Συμφωνίαν, παρέχουσα εις τας Ηνωμένας Πολιτείας το δικαίωμα όπως βελτιώσωσιν και χρησιμοποιήσωσιν από κοινού μετά της ελληνικής κυβερνήσεως ορισμένα αεροδρόμια και ναυτικάς εγκαταστάσεις εν Ελλάδι. Η συμφωνία έχει ως προορισμόν, διευκολυνομένης της ολοκληρώσεως της αμύνης της Ελλάδος, της αναπτυχθείσης κατά τα τελευταία πέντε έτη με την αμερικανικήν βοήθειαν, εντός του αμυντικού συστήματος του ΝΑΤΟ, να ενισχύση την ασφάλειαν της περιοχής του Βορείου Ατλαντικού και να διαφυλάξη την διεθνήν ειρήνην και ασφάλειαν. Η κοινή προσπάθεια των δύο χωρών όπως βελτιωθή και ενισχυθή η συλλογική ικανότης προς αντίστασιν εναντίον ενόπλου επιθέσεως αντικατοπτρίζει το επικρατούν πνεύμα συνεργασίας και τους δεσμούς φιλίας ήτις υφίσταται μεταξύ Ελλάδος και Ηνωμένων Πολιτειών». [1]

Τις διαπραγματεύσεις είχε αναλάβει ο τότε Υπουργός Συντονισμού Σπύρος Μαρκεζίνης.

Με το ταξίδι του στις ΗΠΑ σκόπευε να διαπραγματευθεί ώστε να δοθεί 4ετή οικονομική βοήθεια στην Ελλάδα με αντάλλαγμα στρατιωτικές βάσεις.

Γράφει σχετικά, για την άνοιξη του 1953:

«Μετέφερα τότε εις Ουάσιγκτον, προς τον Πρόεδρο Αϊζενχάουερ τη σχετικήν πρότασιν του Στρατάρχου Παπάγου την οποίαν κατ’ αρχήν συνεζήτησα και με τον τότε υπουργόν των Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών, Φόστερ Ντάλες». [2]

Αντί όμως για συζήτηση και διαπραγμάτευση, βρέθηκε αντιμέτωπος με τον κυνισμό των ΗΠΑ.

Ο Μαρκεζίνης μίλησε με «ρεαλισμό» και προέβαλε ως επιχείρημα μιας ενδεχόμενης στήριξης της Ελλάδας την στρατηγική θέση των βάσεων, τη σημασία της οικονομικής ανάπτυξης της Ελλάδας και τον θετικό αντίκτυπο που θα είχε και για τις ΗΠΑ και υπενθύμισε ότι «η Ελλάς διέθετε για στρατιωτικές δαπάνες, κατ’ αναλογίαν, πολύ περισσότερα από τους άλλους εταίρους του ΝΑΤΟ».

Σε όλα αυτά ο Ντάλες επέδειξε αδιαφορία και κυνισμό.

Περιγράφει ο Μαρκεζίνης:

«… Η συνομιλία έληξε ουσιαστικώς χωρίς αποτέλεσμα. Ηταν φανερό ότι ο Ντάλες δεν είχε καμία διάθεση να κατανοήσει τα προβλήματα της Ελλάδος». [3]

Τελικώς, η Ελλάδα έκανε πίσω στις απαιτήσεις της και έδωσε εδάφη και βάσεις για τίποτα. Η «βοήθεια» των αμερικάνων έφθασε μόλις τα 75 εκ. δολάρια. Αυτό δεν εμπόδισε την κυβέρνηση Παπάγου από το να θριαμβολογεί.

Τι άλλο να κάνει άλλωστε;

Ο κυνισμός των κυρίαρχων ΗΠΑ και οι θριαμβολογίες της κυριαρχούμενης Ελλάδας

Ο Μαρκεζίνης δήλωνε στον αθηναϊκό τύπο στις 21 Μαϊου του 1953:

«Δύνασθε να αναγγείλετε ότι ο σκοπός του ταξιδιού μου εις την Αμερικήν επέτυχεν απ’ άκρου εις άκρον». [4]

Η πρόταση παρουσιάστηκε από τον ο Αλ. Παπάγο στη Βουλή, στις 27/11/1953 με θριαμβευτικά λόγια:

«Είμαι ευτυχής, κύριοι βουλευτές, και υπερήφανος, διότι υπεγράφη η συμφωνία περί στρατιωτικών ευκολιών, δι’ ής παραχωρούνται βάσεις εν Ελλάδι προς τας ενόπλους δυνάμεις των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής. Πρέπει να σας είπω, ότι ευθύς ως εξελέγη ο στρατηγός Αϊζενχάουερ πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, απηύθυνα προς αυτόν προσωπικήν επιστολήν, διά της οποίας του εισηγούμην, όπως διά την καλυτέραν διασφάλισιν της αμύνης της Ελλάδος και εντός του πλαισίου του άρθρου 51 του Οργανισμού των Ηνωμένων Εθνών και του άρθρου 3 του Οργανισμού του Βορειοατλαντικού Συμφώνου, συναφθή συμφωνία περί παραχωρήσεως βάσεων εκ μέρους της Ελλάδος προς τας Ηνωμένας Πολιτείας». [5]

Αλλά η αλήθεια, όπως είπαμε, καμία σχέση δεν είχε με θριάμβους.

Την περιέγραψε με έναν λόγο λιτό χωρίς φανφάρες ο Πρόεδρος Τρούμαν κατά την επεξήγηση του «δόγματός» του. Η Ελλάδα, «δεν πρόκειται για τέλεια Δημοκρατία», είπε ο Τρούμαν, και οφείλει να δεχθεί τη βοήθεια των ΗΠΑ, γιατί, όπως και η Τουρκία, η στρατηγική τους σημασία είναι τεράστια, αποτελούν τις πύλες για τη Μαύρη Θάλασσα και την καρδιά της ΕΣΣΔ. [6, 7]

Η συνέχεια – αν και η στάση των ΗΠΑ συντέλεσε στη διαμόρφωσή της – ήταν σύμφωνη με την περιγραφή Τρούμαν περί ατελούς Δημοκρατίας.

Κατά παράβαση κάθε έννοιας του Συντάγματος η Συμφωνία ποτέ δεν κυρώθηκε από την Ολομέλεια της Βουλής.

Το δημοσιευμένο κείμενο της Συμφωνίας – αλλά όχι τα απόρρητα παραρτήματα – περασαν από την Επιτροπή Εξουσιοδοτήσεων της Βουλής με τον Υπουργό Άμυνας να δηλώνει χαρούμενος γιατί «διά της συμφωνίας αυτής, η αλληλεγγύη των ΗΠΑ προς την Ελλάδα κατέστη έτι βαθυτέρα, έτι εντονωτέρα». [8]

Στο ίδιο μήκος κύματος και ο Γ. Παπανδρέου που είχε εκλεγεί βουλευτής με το Κόμμα του Παπάγου αλλά εκείνο το διάστημα είχε περάσει στο κόμμα των Φιλελευθέρων και ήταν συναρχηγός του (μαζί με τον Σοφοκλή Βενιζέλο).

Είπε:

«Η Αμερικανική δύναμις έρχεται εις την Ελλάδα ως εγγύησις ασφαλείας. Την χαιρετίζομεν».

Ενάντια στην Συμφωνία τάχθηκε μόνο η ΕΠΕΚ, (κόμμα του Πλαστήρα που παρέμενε στη Βουλή και μετά τον θάνατό του), το Δημοκρατικό Κόμμα Εργαζόμενου Λαού που είχε προέλθει από την ένωση του Δημοκρατικού Κόμματος του Γ. Καρτάλη με το ΣΚΕΛΔ του Αλ. Σβώλου ενώ από το χώρο της Αριστεράς, εναντίον της συμφωνίας τάχτηκε η ΕΔΑ (που δεν αντιπροσωπευόταν τότε στη Βουλή) και το παράνομο ΚΚΕ με το ΑΚΕ.

Η ΕΔΑ, με ανακοίνωση της Διοικούσας Επιτροπής της, χαρακτήρισε τη συμφωνία καίριο πλήγμα κατά των συμφερόντων του λαού και της εθνικής ανεξαρτησίας, ενώ το ΚΚΕ σε κοινή ανακοίνωσή του με το ΑΚΕ, στις 13/10/1953, έκανε λόγο για έγκλημα εθνικής προδοσίας, υπογραμμίζοντας, ανάμεσα στα άλλα, πως η «καινούρια πολεμική συμφωνία παραδίνει την Ελλάδα» και τους Ελληνες «χειροπόδαρα δεμένους στη διάθεση του Αμερικάνου γιάνκη επιδρομέα» [9].

Η Συμφωνία συμπληρώθηκε με επιπλέον εδάφια το 1956 που έδιναν το δικαίωμα στις ΗΠΑ να εγκαταστούν όσες και όποιες στρατιωτικές βάσεις ήθελαν, να διακινούν όσα στρατεύματα ήθελαν, έχοντας και το δικαίωμα της ετεροδικίας.

Ο Παπάγος πάντως επέμενε και δήλωνε «ευτυχής και υπερήφανος», λες και για να γίνει φανερό ότι ο κυνισμός των κυρίαρχων και η επιβολή της θέλησής τους, θα πρέπει να συνοδεύεται με τις κενές νοήματος θριαμβολογίες των κυριαρχούμενων, για την επιτυχή έκβαση των διαπραγματεύσεων.

Η ασάφεια είναι πάντα εις όφελος των ισχυρών

Η Συμφωνία όμως δεν είναι οριστική, διαρκώς εμπλουτίζεται, ενώ άλλα τμήματα χρήζουν διευκρίνησης. Κυρίαρχο στοιχείο είναι ότι όλες ανεξαιρέτως οι ελληνοαμερικανικές συμφωνίες αμυντικής συνεργασίας που υπογράφονται από το 1947 και μετά, ήταν και είναι ασαφείς. Μια ασάφεια, που δε λειτούργησε εις όφελος της Ελλάδας.

Αυτό παραδέχθηκε επισήμως και το υπουργείο Εξωτερικών στην εισηγητική έκθεσή του στη Βουλή για την κύρωση της συμφωνίας CTA (Comprehensive Technical Arrangement) το 2003.

Γράφουν σχετικά στην εφημερίδα «ΤΟ ΒΗΜΑ»:

«Ούτε λίγο ούτε πολύ οι ΗΠΑ και η Ελλάδα συνήψαν άγνωστο αριθμό διμερών συμβάσεων κάθε μορφής από το 1947 οι οποίες ρύθμιζαν (και ρυθμίζουν) το νομικό καθεστώς των αμερικανικών δυνάμεων στην Ελλάδα, όπως συμφωνίες, ανταλλαγές επιστολών και ρηματικών διακοινώσεων, παραρτήματα συμφωνιών, νομοθετικά διατάγματα, απόρρητα παραρτήματα ­ ένα σωρό δηλαδή νομικοί (και πολλές φορές «ακαταλαβίστικοι») όροι που, όταν χρειαζόταν να εφαρμοσθούν, εφαρμόζονταν αιφνιδιαστικά, «αποικιοκρατικά και λεόντεια» εις βάρος της χώρας μας».

Χαρακτηριστική είναι και η δημόσια ομολογία – απολογία του τότε υφυπουργού Εξωτερικών κ. Α. Λοβέρδου στην εισήγησή του στη Βουλή κατά την κύρωση της CTA:

«Επειδή πολλές από τις ελληνοαμερικανικές ρυθμίσεις έγιναν σε εποχές παλαιότερες, κατά τις οποίες η καταγραφή στα αρχεία του υπουργείου Εξωτερικών δεν ήταν πάντοτε βέβαιη λόγω των συνθηκών που επικρατούσαν, η ελληνική πλευρά βρισκόταν στη δυσάρεστη θέση να αντιμετωπίζει την εμφάνιση από αμερικανικής πλευράς συμβατικών κειμένων, υπό μορφήν κυρίως ανταλλαγής επιστολών υπογεγραμμένων από στρατιωτικούς, των οποίων την ύπαρξη αγνοούσαμε και οι οποίες ήταν απόλυτα δεσμευτικές για τη χώρα»! [10]

(Διαβάστε το κείμενο της ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ CTA 2003)

Η σκληρή διαπραγμάτευση του Ανδρέα Παπανδρέου και η νέα συμφωνία του 1990

Λίγα χρόνια μετά, το 1980, άρχισαν οι νέες συνομιλίες για το καθεστώς των βάσεων στην Ελλάδα ανάμεσα στις ΗΠΑ και την κυβέρνηση της Ν.Δ. υπό τον Γ. Ράλλη.

Όμως, με τις εκλογές να πλησιάζουν, οι αμερικάνοι έκαναν ξεκάθαρο ότι η νέα συμφωνία θα πρέπει να συζητηθεί με και να υπογραφεί από τον Ανδρέα Παπανδρέου και το ΠΑΣΟΚ που θεωρούταν βέβαιο ότι θα είναι η νέα κυβέρνηση. Ο Α. Παπανδρέου τότε, από το οριστικό και αμετάκλητο «έξω οι βάσεις του θανάτου» και τις διακηρύξεις για ανεξαρτησία μετατοπίζεται στο αρκετά πιο ευέλικτο «η απομάκρυνση των βάσεων από το έδαφός μας μπορεί να περάσει από μια πρώτη φάση στεγανοποίησης». [11]

Λίγες μόνο ημέρες μετά τις τις εκλογές του 1981, ο τότε υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Alexander Haig, μιλώντας σε δείπνο στη Φλόριδα, στις 15 του Νοέμβρη, καθησυχάζει το αμερικανικό ακροατήριο και συνιστά να μη λαμβάνονται υπόψη τα όσα λέει δημόσια ο νέος Ελληνας πρωθυπουργός:

«Η νέα σοσιαλιστική κυβέρνηση της Ελλάδας δεν απαιτεί την απομάκρυνση των αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων και του στρατιωτικού προσωπικού, παρά τις εικασίες που πιθανότατα συνδέονται με προεκλογική φρασεολογία…». [12]

Πάντως, στην ιδρυτική διακήρυξη της 3ης του Σεπτέμβρη  του ΠΑΣΟΚ έλεγε σαφώς ότι:

«Και βέβαια πρέπει η Ελλάδα να αποχωρήσει και από το στρατιωτικό και από το πολιτικό σκέλος του ΝΑΤΟ. Και βέβαια πρέπει να ακυρωθούν όλες οι διμερείς συμφωνίες που έχουν επιτρέψει στο Πεντάγωνο να μετατρέψει την Ελλάδα σε ορμητήριο για την προώθηση της επεκτατικής του πολιτικής. Μα πίσω από το ΝΑΤΟ, πίσω από τις αμερικάνικες βάσεις είναι οι μονοπωλιακές πολυεθνικές επιχειρήσεις και τα ντόπια υποκατάστατά τους». [13]

Κι αυτό ήταν ένα πρόβλημα.

Το άρθρο 12

Κι έτσι περάσαμε σε «σκληρή διαπραγμάτευση» με διάρκεια 9 μηνών, από τον Οκτώβρη του 1982 έως της 15 Ιουλίου του 1983, όπου πολλές φορές δόθηκε η εντύπωση ότι θα υπάρξει ναυάγιο στις συζητήσεις. Τελικώς, υπογράφηκε «συμφωνία» για «απομάκρυνση των βάσεων».

Αλλά οι βάσεις δεν απομακρύνθηκαν.

Το άρθρο 12 της Συμφωνίας ήταν ξεκάθαρο:

«Η συμφωνία αυτή θα τεθεί σε ισχύ όχι αργότερα από τις 31 Δεκεμβρίου 1983, με την ανταλλαγή επιστολών μεταξύ των δύο μερών που θα διευκρινίζουν ότι ρυθμίστηκαν οι αντίστοιχες συνταγματικές τους υποχρεώσεις. Η συμφωνία αυτή μπορεί να τερματιστεί μετά πέντε χρόνια με έγγραφη ειδοποίηση οποιουδήποτε των μερών, η οποία (ειδοποίηση) θα πρέπει να δοθεί πέντε μήνες πριν από την ημερομηνία κατά την οποία θα λάβει χώρα ο τερματισμός (της συμφωνίας)». [14]

Όμως το «μπορεί» απέχει μια μεγάλη απόσταση από το «τερματίζεται». Γιατί, τελικώς, οι πιθανότητες αυτής της ασάφειας έγειραν ξανά υπέρ του ισχύρου άρα και υπέρ της συνέχισης της λειτουργίας των βάσεων.

Σημειώνουμε ότι την ίδια εποχή είχαν υπογραφεί ανάλογες συμφωνίες των ΗΠΑ, λ.χ. με Ισπανία για 5 χρόνια και Φιλιππίνες για 6 χρόνια με παρόμοιους όρους, γεγονός που αν μη τι άλλο αποδεικνύει ότι υπήρξε πιθανότατα ένα γενικότερο πλαίσιο αναθεώρησης της στρατηγικής αναφορικά με το καθεστώς των βάσεων εκ μέρους των ΗΠΑ.

Οι νέες διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν τον Γενάρη του 1987.

Ο Ανδρέας Παπανδρέου δήλωσε ότι παραμένει σταθερός στη θέση του περί απομάκρυνσης των βάσεων και κήρυξε την έναρξη των διαπραγματέυσεων επί μηδενικής βάσης. Στις 24 του Μάη λέει ότι όποιο κείμενο προκύψει θα τεθεί υπό την κρίση του ελληνικού λαού, με δημοψήφισμα.

Δημοψήφισμα όμως δεν έγινε.

Η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ υπό τον Ανδρέα Παπανδρέου έπεσε και η πολύ πιο φιλική νέα κυβέρνηση Κ. Μητσοτάκη που εκλέχθηκε τον Απρίλη του 1990 υπέγραψε τη νέα συμφωνία για την παραμονή των βάσεων με τις υπογραφές, εκ μέρους της Ελλάδος, του Αντώνη Σαμαρά ως Υπουργού Εξωτερικών και του Μιλτιάδη Βαρβιτσιώτη ως Υπουργού Εθνικής Άμυνας. Από την πλευρά των ΗΠΑ αντιστοίχως υπέγραψαν ο Ντικ Τσέινι, τότε Υπουργός Εθνικής Άμυνας και ο Μάικλ Σωτήρχου, πρέσβης των ΗΠΑ εκείνη την περίοδο στην Ελλάδα. [15]

Νέο στοιχείο; Η κατ’ έτος ανανέωση της Συμφωνίας και ο εμπλουτισμός της μέσω Μνημονίων Κατανόησης (Memorandum of Understanding) επί διαφόρων ειδικών ζητημάτων. [16]

Στα Χανιά, η είδηση για υπογραφή νέας Συμφωνίας, σε πλήρη αντίθεση με τις βουλές των πολιτών, οδήγησε σε γενικευμένη εξέγερση που έμεινε στην ιστορία ως «γεγονότα της Νομαρχίας.

Χιλιάδες πολίτες των Χανίων επί τρεις ημέρες συγκρουόταν με τις αστυνομικές δυνάμεις. Η κατάσταση ήταν ανεξέλεγκτη, και ο νομός κηρύχθηκε σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. [17]

Όμως τίποτα δεν άλλαξε. Η Συμφωνία είχε υπογραφεί και το μόνο που έμεινε ήταν οι μνήμες των γεγονότων που προέκυψαν από την αντίδραση του Χανιώτικου λαού στην επιβολή από την πολιτική τάξη της χώρας μιας πραγματικότητας ενάντια στην εκφρασμένη βούληση του, ένας “σπόρος για τους μελλοντικούς αγώνες”. [18]

Το καθεστώς γενικευμένης ετεροδικίας

Το ιδιαίτερο καθεστώς των βάσεων εμπλουτίστηκε στις 13 Ιουνίου του 2001 όταν στις Βρυξέλλες, υπογράφηκε μεταξύ των Υπουργών Εξωτερικών Ελλάδας Γ. Παπανδρέου (υπό την κυβέρνηση Κ. Σημίτη) και ΗΠΑ, Κόλιν Πάουελ συμπληρωματική συμφωνία με τον τίτλο «Συνολική Τεχνική Συμφωνία μεταξύ Ελληνικής Δημοκρατίας και ΗΠΑ».

Με τη συγκεκριμένη συμφωνία εγκαθιδρύθηκε καθεστώς γενικευμένης ετεροδικίας για όλους τους Αμερικάνους.

Πρόκειται ουσιαστικά για μια αναβάθμιση του καθεστώτος που ήδη ίσχυε ώστε να συμπεριλαμβάνονται, στρατιωτικό και πολιτικό προσωπικό, με κρατική αποστολή στην Ελλάδα. [19]

Πλέον στην Ελλάδα, πέραν του προσωπικού των βάσεων και των νατοϊκών εγκαταστάσεων, καθεστώς ετεροδικίας ισχύει για κάθε άλλο αμερικάνο πολίτη, εφόσον του δίδεται «χρίσμα» μέλους κάποιας αποστολής. Έτσι, μέλος οποιασδήποτε αποστολής των ΗΠΑ, εφόσον διαπράττει έγκλημα στην Ελλάδα, δεν κινδυνεύει να τιμωρηθεί από τον ελληνικό νόμο αφού οι ελληνικές αρχές έχουν παραιτηθεί από το δικαίωμα άσκησης ποινικής δίωξης κατά αμερικάνων.

Η «μη τέλεια Δημοκρατία», όπως είχε χαρακτηρίσει ο Τρούμαν το καθεστώς της Ελλάδας, σχεδόν 50 χρόνια μετά, σε σημεία της μοιάζει όλο και πιο έντονα με αποικία. [20]

Σύμφωνα με το άρθρο 4 περί ποινικής δικαιοδοσίας:

«Η Ελληνική Δημοκρατία αναγνωρίζει την ιδιαίτερη σημασία της ασκήσεως πειθαρχικού ελέγχου από τις στρατιωτικές αρχές των Ηνωμένων Πολιτειών στα μέλη της δυνάμεως και την επίδραση που έχει ο έλεγχος αυτός στην επιχειρησιακή ετοιμότητα. Οι αρμόδιες Ελληνικές αρχές, συμφώνως προς τις διατάξεις του Αρθρου 7, παράγραφος 3 (γ) της ΝΑΤΟ SOFA και της MDCA, θα εξετάσουν ταχέως και συμπαθώς την παραίτηση από το πρωταρχικό τους δικαίωμα για την άσκηση ποινικής δικαιοδοσίας».

Και συνεχίζει:

«Σε κάθε περίπτωση η παραίτηση θα θεωρείται παρασχεθείσα, εάν, εντός 45 ημερών από την ημερομηνία κατά την οποία ελήφθη το αίτημα από τη Μεικτή Επιτροπή, η αρμόδια Ελληνική αρχή δεν έχει γνωστοποιήσει στις στρατιωτικές αρχές των Ηνωμένων Πολιτειών ότι το αίτημα απερρίφθη ή δεν έχει ζητήσει διευκρινίσεις επί του αιτήματος». [21]

Η Συμφωνία, παρά κάποιες αρχικές αντιδράσεις, έγινε δεκτή. [22]

Από τότε, το καθεστώς των βάσεων εμπλουτίστηκε και με νέες Συμφωνίες, όπως το «Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ της Κυβέρνησης της Ελληνικής Δημοκρατίας και του Ανώτατου Στρατηγείου Συμμαχικών Δυνάμεων της Ευρώπης (Supreme Headqarters Allied Power Europe – SHAPE) σχετικά με την παροχή υποστήριξης Φιλοξενούντος Έθνους κατά τη διάρκεια επιχειρήσεων του ΝΑΤΟ» το οποίο ψηφίστηκε τον Αύγουστο του 2009, από θερινό τμήμα της Βουλής με διαδικασία κατεπείγοντος τόσο από τη Νέα Δημοκρατία όσο και από το ΠΑΣΟΚ.

Μεταξύ των προβλέψεων του Μνημονίου είναι η διέλευση ΝΑΤΟικών στρατευμάτων από τη χώρα και η ανάπτυξη από μέρους τους οποιασδήποτε δραστηριότητας επιθυμούν, χωρίς να χρειάζεται κανενός είδους συμφωνία με την κυβέρνηση ή έγκριση της Βουλής.

Επίσης, δίνεται νομική κάλυψη ακόμα και σε χρησιμοποίηση – εμπλοκή των ΝΑΤΟικών δυνάμεων στο εσωτερικό της χώρας και της εδαφικής ακεραιότητας, αφού επιτρέπει τη δράση τους και σε περιπτώσεις κρίσεων και έκτακτων καταστάσεων. [23]

Το «Κρηπίδωμα Κ-14»

Μετά, υπάρχουν και οι απόρρητες συμφωνίες.

Ένα παράδειγμα σχετικά πρόσφατο αποτελεί η συμφωνία, «για τη χρήση του Κρηπιδώματος Κ-14/Σούδας – Ναυστάθμου Κρήτης» (Συμφωνία ΠΝ – US NAVY περί χρήσης κρηπιδώματος Κ-14 Ναυστάθμου Κρήτης (17 Δεκ 1994))

Το «Κρηπίδωμα Κ-14», χρησιμοποιείται για τον ελλιμενισμό αεροπλανοφόρων και πυρηνοκίνητων υποβρυχίων.

Πρόκειται για μια καλά φρουρούμενη προβλήτα, βάθους 14 μέτρων (τα συμβατικά πολεμικά πλοία συνήθως χρησιμοποιούν προβλήτες βάθους πέντε μέτρων), η οποία κατασκευάστηκε για χρήση του ΝΑΤΟ, πλην όμως το 1990, επί κυβερνήσεως Κ. Μητσοτάκη (και με τη δικαιολογία της έλευσης στην Κρήτη του προέδρου Μπους), ανέλαβαν τον εκσυγχρονισμό και την ανακατασκευή της καταβάλλοντας το 94% των εξόδων. Το υπόλοιπο 6% των εξόδων κατέβαλαν το ΝΑΤΟ και η ελληνική κυβέρνηση.

Από τότε το «Κρηπίδωμα Κ-14» ανήκει ουσιαστικά στους Αμερικανούς, οι οποίοι είναι αυτοί που παραχωρούν άδεια για ελλιμενισμό οποιουδήποτε άλλου νατοϊκού σκάφους. [24]

Άξιοι ευσήμων

Τα χρόνια πέρασαν και λίγα πράγματα άλλαξαν. Η Βάση της Σούδας όλα αυτά τα χρόνια βρέθηκε πολλές φορές στο επίκεντρο των εξελίξεων. Όπως στον Αραβοϊσραηλινό πόλεμο του 1973.

Όπως ανέφερε και ο ναύαρχος του 6ου Στόλου Όλμο Ζούμγουλντ, σε ομιλία του στο Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον το 1975:

«Tο δημοκρατικό Iσραήλ διασώθηκε το 1973 μόνο χάρη στην ύπαρξη της φασιστικής Πορτογαλίας, όπου προσγειώνονταν τα αεροπλάνα της αμερικανικής αερογέφυρας (σ.σ.: βάση Aζορών) της φασιστικής Iσπανίας, υπεράνω της οποίας ανεφοδιάζονταν, και της φασιστικής Eλλάδας, από τα λιμάνια της οποίας επιχειρούσαν ο 6ος στόλος και οι νηοπομπές». («Bήμα», 4.5.76).

Ενώ για τη στάση της Ελλάδας και τον ρόλο των βάσεων είπε:

«Tην εποχή των συγκρούσεων μεταξύ Aιγύπτου και Iσραήλ, τον Oκτώβριο του 1973, με επισκέφθηκε στην Oυάσιγκτον ο τότε αρχηγός του Eλληνικού Nαυτικού Eπιτελείου, ο οποίος βρισκόταν εκείνες τις ημέρες στην Oυάσιγκτον και μου είπε: Mην ακούτε τι λένε στην Eλλάδα δημοσίως. Nα χρησιμοποιήσετε τις βάσεις σας στην Eλλάδα όπως θέλετε». [25]

Στον πόλεμο της Γιουγκοσλαβίας η βάση της Σούδας εξυπηρέτησε τις επιχειρησιακές ανάγκες του ΝΑΤΟ είτε ως κατασκοπευτικό κέντρο είτε ως κέντρο για τις επιχειρήσεις των ΝΑΤΟϊκών αεροπορικών επιθέσεων. [26]

Παρόμοιο ρόλο έπαιξε και στην επίθεση των ΗΠΑ στη Λιβύη το 1986 [27], αλλά και στην επίθεση στον Περσικό Κόλπο το 1991 (Καταιγίδα της Ερήμου) [28], στον 2ο πόλεμο του Κόλπου το 2003 (Σοκ και Δέος), στον πόλεμο στο Αφγανιστάν το 2003 [29] και στον πόλεμο της Λιβύης το 2011 [30]. Συμμετοχή είχε και στον εμφύλιο πόλεμο στη Συρία ενώ υπήρχαν πληροφορίες ότι κεντρικό ρόλο έπαιξε και στην καταστροφή των χημικών της Συρίας ως Κέντρο Συντονισμού [31].

Η προσφορά της βάσης της Σούδας στην εξυπηρέτηση των αμερικανικών σχεδίων στην περιοχή είναι ιδιαίτερα σημαντική κι αυτό καταγράφεται διαρκώς σε εκθέσεις, αναλύσεις στρατιωτικών ινστιτούτων, υπενθυμίζεται από υψηλόβαθμα στελέχη, ως και προέδρους των ΗΠΑ. [32,33]

Όπως ο πρόεδρος Τζωρτζ Μπους ο οποίος με δήλωσή του στις 19 Ιουλίου του 1991, επί κυβέρνησης Κώστα Μητσοτάκη, και κατά την επίσκεψή του στα Χανιά και στη Βάση της Σούδας, παρουσία του τότε πρωθυπουργού Κώστα Μητσοτάκη, του Υπουργού Εξωτερικών Αντώνη Σαμαρά και του Υπουργού Αμύνης Μιλτιάδη Βαρβιτσιώτη, είπε για τη συμβολή της Βάσης στον 1ο Πόλεμο του Κόλπου:

“Από τις 2 Αυγούστου του 1990 η Σούδα συντήρησε 97 πλοία, φόρτωσε και ξεφόρτωσε 13.000 τόνους, εξυπηρέτησε 31.000 πτήσεις και τροφοδότησε αεροσκάφη με 4.500 λίβρες υγρών καυσίμων. Λειτούργησε 24 ώρες το 24ώρο με εξουθενωτικούς ρυθμούς, 300-400% πιο γρήγορα από τους κανονικούς. Κάθε μέρα η βάση καλούνταν να διατηρεί τον ανεφοδιασμό των γραμμών και κάθε μέρα έπραττε το καθήκον της κατά τρόπον άψογον”  [34]

Αμέσως μετά, ο πρόεδρος έσπευσε να παρασημοφορήσει το προσωπικό των βάσεων, για την προσφορά τους και τη συμβολή της Σούδας στη νίκη στον πόλεμο του Κόλπου. [35]

Παρόμοια εύσημα για τη λειτουργία της Σούδας έλαβε και η κυβέρνηση Κώστα Σημίτη όταν υψηλόβαθμοι παράγοντες των ΗΠΑ, σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας «Τα Νέα» (1/4/2008) σημείωναν:

«Η αεροναυπηγική βάση της Σούδας ήταν το Νο2 στήριγμά μας στις επιχειρήσεις στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν μετά το 2001» [36]

Άξιοι ευσήμων λοιπόν.

Η Ελλάδα έχει συμβατικές υποχρεώσεις

Σε όλες αυτές τις περιόδους, οι πολιτικοί, από τον χουντικό πρωθυπουργό Σπύρο Μαρκεζίνη έως τον Ανδρέα Παπανδρέου, και τον Αλέξη Τσίπρα, παροδικά και φαινομενικά μόνο εξέφραζαν αντιρρήσεις αλλά εν τέλει ικανοποιούσαν κάθε αίτημα.

Όπως το 2003, όταν ο Χρήστος Πρωτόπαππας, ως εκπρόσωπος της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ και σε ερώτηση δημοσιογράφου για το τι θα κάνει με τη βάση της Σούδας η κυβέρνηση ενόψει και της επέμβασης των ΗΠΑ στο Ιράκ έκανε ξεκάθαρο ότι:

«Υπάρχουν διεθνείς συμφωνίες της χώρας, οι οποίες τηρούνται. Και δεν είναι σημερινές, είναι πριν από πολλά χρόνια και ισχύουν επί πολλά χρόνια. Σας πληροφορώ ότι δε συμβαίνει αυτό μόνον με την Ελλάδα, συμβαίνει με πάρα πολλές χώρες». [37,38]

Και πώς τήρησε τις συμφωνίες η Ελλάδα;

Μέσα σε ένα σύντομο χρονικό διάστημα μέχρι και λίγες ημέρες μετά την έναρξη της επιδρομής των ΗΠΑ στο Ιράκ, κατά τον 2ο Πόλεμο του Κόλπου, στην αεροπορική βάση είχαν προσγειωθεί 1.726 μεταγωγικά και 193 μαχητικά αεροσκάφη, αμερικανικά και βρετανικά. [39] Στη δε ναυτική βάση της Σούδας ελλιμενίστηκαν μέσα στο Φλεβάρη 86 «συμμαχικά» πολεμικά πλοία, ανάμεσά τους πυρηνοκίνητα αεροπλανοφόρα και υποβρύχια. [40]

Το μήνυμα επαναλαμβάνεται διαρκώς, αλλάζουν μόνο τα λόγια, αλλάζουν οι κυβερνήσεις και οι υπουργοί, όμως επαναλαμβάνεται, λες και για να αποτυπωθεί όσο πιο ξεκάθαρα στο μυαλό των πολιτών το αναπόφευκτο, η απουσία εναλλακτικής.

Kαι ο τότε Υπουργός Εθνικής Αμύνης της κυβέρνησης Καραμανλή κ. Ευάγγελος Μεϊμαράκης, είπε το 2006: «Η Ελλάδα εδώ και πολλά χρόνια έχει συμβατικές υποχρεώσεις απέναντι στους συμμάχους της, τις οποίες και εκπληρώνει», για την περίπτωση χρήσης των εγκαταστάσεων σε επίθεση των ΗΠΑ στο Ιράν. [41, 42]

Πιο πρόσφατα και όταν σε αίτημα του ΝΑΤΟ για ανεφοδιασμό σκαφών ζητήθηκαν τα λιμάνια του Ηρακλείου και των Χανίων, ο πρώην Υπουργός Εθνικής Άμυνας της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ προσέφερε επιπλέον και τη Λέρο και τη Λήμνο. [43] Άλλωστε, κατά δήλωση του κ. Καμμένου, η Κρήτη είναι το «αβύθιστο αεροπλανοφόρο» των ΗΠΑ:

«Η Κρήτη, με τις εκτεταμένες υψηλής ποιότητας και επιχειρησιακής αξίας αεροναυτικές της εγκαταστάσεις και τις μοναδικές, σε συμμαχικό επίπεδο, εγκαταστάσεις ναυτικής εκπαίδευσης, υποστήριξης και επισκευών ναυτικών μονάδων και οπλικών συστημάτων, αποτελεί ένα, κομβικά τοποθετημένο, “γιγάντιο αεροπλανοφόρο”. [44, 45]

Δίχως αμφισβήτηση ή αμφιβολίες, η Ελλάδα έχει υποχρεώσεις. Και τις εκπληρώνει.

Είναι “αναπόφευκτο”.

Διαβάστε ολόκληρη την έρευνα του “Α.τ.Κ.” για τις βάσεις της Σούδας ΕΔΩ.

Παραπομπές:

1. Αλέκος Χατζηκώστας, Φλεβάρης 1958: Πώς το αστικό κράτος αντιμετώπιζε τον αγώνα κατά των βάσεων, atexnos.gr

2. Γιώργος Πετρόπουλος, 12 Οκτώβρη 1953: Η Συμφωνία για τις βάσεις στην Ελλάδα, εφημερίδα «Ριζοσπάστης»,

3. Γιώργος Πετρόπουλος, Η ελληνοαμερικάνικη Συμφωνία για τις βάσεις, εφημερίδα «Ριζοσπάστης»,

4. Γιώργος Πετρόπουλος, Έξω οι Βάσεις του Θανάτου, εφημερίδα “Ριζοσπάστης“,

5. Γιώργος Πετρόπουλος, 12 Οκτώβρη 1953: Η Συμφωνία για τις βάσεις στην Ελλάδα, εφημερίδα «Ριζοσπάστης»,

6. Truman Doctrine, President Harry S. Truman’s address before a joint session of Congress, March 12, 1947,

7. Truman Doctrine, historylearningsite.co.uk

8. Γιώργος Πετρόπουλος, 12 Οκτώβρη 1953: Η Συμφωνία για τις βάσεις στην Ελλάδα, εφημερίδα «Ριζοσπάστης»,

9. “Έξω οι βάσεις του θανάτου”: 12 Οκτωβρίου 1953 – 12 Οκτωβρίου 2014 – 61 χρόνια από τη Συμφωνία του αίσχους, agonaskritis.gr

10. Νίκος Χασαπόπουλος, Τι χρωστάμε στους Αμερικάνους: Μυστικές είναι οι «συμβατικές υποχρεώσεις» που απορρέουν από τις συμφωνίες με τις ΗΠΑ, tovima.gr

11. Το ΠΑΣΟΚ στην κυβέρνηση ο Λαός στην Εξουσία, 4 Οκτωβρίου 1981

12. Στέφανος Κρητικός, Η εγκατάσταση των αμερικάνικων βάσεων στην Ελλάδα, εφημερίδα «Ριζοσπάστης»

13. Διακήρυξη της 3^ης του Σεπτέμβρη, el.wikisource.org

14. Στέφανος Κρητικός, Η εγκατάσταση των αμερικάνικων βάσεων στην Ελλάδα, εφημερίδα «Ριζοσπάστης»

15. Δέσποινα Κουρουπάκη, Εδώ Βάσεις!, tvxs.gr

16. Οι αμερικάνικες στρατιωτικές βάσεις στην Ελλάδα, εφημερίδα «Ριζοσπάστης»

17. 25 χρόνια μετά τα γεγονότα «ΑΙΜΑ ΚΑΙ ΜΑΤ» της Νομαρχίας – Όταν ο Μητσοτάκης είπε στα σώματα ασφαλείας: «Εσείς είστε το κράτος», εφημερίδα “Αγώνας της Κρήτης”

18. Γιάννης Αγγελάκης, “O σπόρος που έχει σπαρεί, αργά ή γρήγορα καρπίζει”: Το πρωτοπόρο πείραμα της Επιτροπής Φορέων και τι έχει να μας διδάξει σήμερα – Η μαρτυρία του Κ. Ντουντουλάκη, εφημερίδα “Αγώνας της Κρήτης”

19. Στέφανος Κρητικός, Η εγκατάσταση των αμερικάνικων βάσεων στην Ελλάδα, εφημερίδα «Ριζοσπάστης»

20. Γενικευμένη ετεροδικία, εφημερίδα «Ριζοσπάστης»

21. Συνολική Τεχνική Συμφωνία μεταξύ της Ελληνικής Δημοκρατίας και των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, 10 Φεβρουαρίου 2003, nomoi.info

22. Δεκτή έγινε από την αρμόδια επιτροπή της Βουλής η τεχνική συμφωνία Ελλάδας – ΗΠΑ, news.in.gr

23. Γεράσιμος Λιβιτσάνος, Όλη η Ελλάδα μια Νατοϊκή βάση, εφημερίδα «ΠΡΙΝ»,

24. Νίκος Χασαπόπουλος, Τι χρωστάμε στους Αμερικάνους: Μυστικές είναι οι «συμβατικές υποχρεώσεις» που απορρέουν από τις συμφωνίες με τις ΗΠΑ, εφημερίδα “ΤΟ ΒΗΜΑ”

25. Ο ρόλος της Βάσης της Σούδας στον αραβοϊσραηλινό πόλεμο του 1973, το ψεύτικο «όχι» του Μαρκεζίνη και πώς οι φασίστες των χωρών του νότου έσωσαν το Ισραήλ, εφημερίδα «Αγώνας της Κρήτης»

26. Στέφανος Νικήτας, Η στρατηγικής σημασίας βάση της Σούδας και οι «διευκολύνσεις» στους Αμερικάνους, news247.gr

27. Δέσποινα Κουρουπάκη, Εδώ Βάσεις!, tvxs.gr

28. Α’ Πόλεμος του Κόλπου, sansimera.gr

29. Η Ακροδεξιά προπαγάνδα και ο φαύλος κύκλος της τρομοκρατίας, vathikokkino.gr

30. Κώστας Μαρδάς, Όταν η Σούδα σκότωσε τον Καντάφι, onalert.gr

31. Ποιος είναι ο ρόλος της βάσης της Σούδας στη διαδικασία καταστροφής των χημικών της Συρίας;, εφημερίδα “Αγώνας της Κρήτης”

32. ΑΗΙ, Lexington Institute Co-host Presentation Announcing Release of Souda Bay White Paper, ahiworld.org

33. Daniel Goure, Souda Bay: NATO’s Military Gem in the Eastern Mediterranean, lexingtoninstitute.org

34. George W. Bush, Remarks to United States and Greek Armed Forces in Souda Bay, Crete, July 19, 1991, presidency.ucsb.edu

35. Για ένα λεπτομερή απολογισμό των συνεπειών στο περιβάλλον από αυτές τις δραστηριότητες δες εφημερίδα “Αγώνας της Κρήτης”, Τετάρτη 12 Μαρτίου 2003, σ.27

36. Νίκος Μπογιόπουλος, Η Σούδα και τα «Παράσημα»…, εφημερίδα “Ριζοσπάστης”

37. Νυν υπέρ πάντων οι… ΗΠΑ!, εφημερίδα «Ριζοσπάστης»

38. Αμερικάνικο έδαφος η Σούδα, εφημερίδα «Ριζοσπάστης»

39. Το πέρασμα της Σούδας, εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ»

40. Στρατηγικής σημασίας βάση για τα σχέδια των Αμερικάνων, εφημερίδα «Ριζοσπάστης»

41. Έχουμε υποχρεώσεις: Διαθέσιμη η Σούδα για τους συμμάχους, δηλώνει ο Β. Μεϊμαράκης, news.in.gr

42. Η χώρα μας έχει συμβατικές υποχρεώσεις, επαναλαμβάνει η κυβέρνηση για τη Σούδα, news.in.gr

43. Έτοιμη η Αθήνα να διευκολύνει τα πλοία του ΝΑΤΟ που θα περιπολούν στο Αιγαίο, εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ»

44. «Αεροπλανοφόρο που δε μπορεί να βυθιστεί»: Σε εκδήλωση για τη γεωστρατηγική σημασία της βάσης της Σούδας στο Καπιτώλιο ο Πάνος Καμμένος – Διαθέσιμη όποτε τη χρειαστούν, λέει ο Υπ. Άμυνας, εφημερίδα «Αγώνας της Κρήτης»

45. Η Ελλάδα, η γεωγραφία της και ο Ιμπεριαλιστικός πόλεμος, εφημερίδα “Ριζοσπάστης” – «Γιγάντιο αεροπλανοφόρο» η Κρήτη: Με αναφορά στη σημασία των νατοϊκών εγκαταστάσεων η ομιλία Καμμένου στη Σούδα, εφημερίδα “Αγώνας της Κρήτης”