«Οι ημερομηνίες των αγώνων των λαών παραμένουν ανεξίτηλα γραμμένες στη μνήμη τους, γιατί είναι υπογραμμένες με το αίμα τους». Με αυτά τα λόγια ξεκίνησε την ομιλία του στα Φλώρια ο Σπύρος Δαράκης, πρώην πρόεδρος της μαρτυρικής Μαλάθυρου και πρώην δήμαρχος Μηθύμνης, με αφορμή την 85η επέτειο από τη Μάχη της Κρήτης, την Κυριακή 23 Μαΐου 2026.

Η εκδήλωση διοργανώθηκε από το Δήμο Καντάνου Σελίνου και αναφέρθηκε στη σφοδρή σύγκρουση που έλαβε χώρα στις 23 Μαΐου 1941 στα χωριά Φλώρια και Αγριμοκεφάλα, όπου κάτοικοι της περιοχής αντιμετώπισαν επίλεκτες γερμανικές δυνάμεις που προέλαυναν προς το Σέλινο.

Η αντίσταση του ελληνικού λαού στη φασιστική επιδρομή άρχισε τον Οκτώβριο του 1940 ως συνταγματική και νομική υποχρέωση. Το πιο θαυμαστό, όμως, ήταν η σύζευξη αυτής της υποχρέωσης με την αντιφασιστική ανάταση του λαού. Η Μάχη της Κρήτης υπήρξε στρατιωτικά ορόσημο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά και για την Ελληνική και Παγκόσμια Ιστορία, καθώς για πρώτη φορά εμφανίστηκε η μαζική ένοπλη λαϊκή αντίσταση.

Υπολογίζεται ότι 600 περίπου ομάδες από πολίτες 3-80 ανδρών η κάθε μια πολέμησαν στην Κρήτη κατά την εισβολή των Γερμανών. Σύμφωνα με τον καθηγητή Ηλία Αλ. Φιλιππίδη στο βιβλίο του «ΚΡΗΤΗ 41 (Η ΠΑΡΑΔΟΣΗ)», η ελληνική κυβέρνηση με τον Εμμ. Τσουδερό αποφάσισε την δημιουργία πολιτοφυλακής στο παρά πέντε της εισβολής, κάτω από την πίεση των αποφασισμένων Κρητικών. Μετά το αντιβασιλικό κίνημα του 1935 και την ένοπλη εξέγερση στα Χανιά τον Ιούλιο του 1938, οι φιλομοναρχικοί φοβούνταν ότι η Κρήτη θα στασιάσει, με αποτέλεσμα να ματαιώσουν την ίδρυση της Πολιτοφυλακής. Με δύο διαταγές του Κων. Μανιαδάκη περιορίστηκε αρχικά ο αριθμός των ανδρών και τον Μάρτιο διαλύθηκαν οι ήδη συγκροτημένες ομάδες.

Στις 23 Μαΐου 1941, εν μέσω της μάχης, ο βασιλιάς Γεώργιος και ο πρωθυπουργός Εμμανουήλ Τσουδερός έφυγαν για την Αλεξάνδρεια. Τα Χανιά, το Ρέθυμνο και το Ηράκλειο συνέχισαν να αμύνονται σθεναρά. Στις 27 Μαΐου, ενώ η μάχη δεν είχε κριθεί, η κυβέρνηση της Αγγλίας έδωσε διαταγή για εκκένωση του νησιού. Ο Γερμανός στρατηγός Στούντεντ σημείωσε: «Η αιφνίδια κατάρρευσις της αμύνης της νήσου την 27ην Μαΐου μας κατέπληξε, διότι επεριμέναμεν μακρόν αγώνα».

Το πρωί της 23ης Μαΐου 1941, η πρώτη ομάδα των Γερμανών, 20 περίπου στρατιώτες, παρουσιάστηκε στα Μεσαύλια, βαδίζοντας προς το Σέλινο. Ο αντίλαλος μιας βροντερής φωνής Μεσαυλιανού μεταδόθηκε σαν αστραπή μέχρι την περιοχή των Εννιά Χωριών. Σε πρόχειρη σύναξη, οι Σασαλιώτες με τους κατοίκους των γύρω χωριών επέλεξαν τη Ρεματιά της Αγριμοκεφάλας, δύο χιλιόμετρα βορειότερα των Φλωρίων, για την αντιμετώπιση του εχθρού. Οι Φλωριανοί υποχρεώθηκαν να ταμπουρωθούν στα γύρω υψώματα, μερικοί πίσω από δέντρα, τοίχους σπιτιών και στο μικρό ρέμα.

Στα δυτικά υψώματα της Αγριμοκεφάλας έφτασαν πρώτοι οι Σασαλιώτες, οι Κοντουδιανοί, οι Σελιανοί, οι Μυλωνιώτες και κάτοικοι των Μεσαυλιών. Οι πρώτοι Γερμανοί είχαν ήδη προσπεράσει τα Φλώρια, όπου τους περίμεναν προετοιμασμένοι οι κάτοικοι του χωριού, ενισχυμένοι με ελεύθερους πολεμιστές από Κάντανο, Πλεμενιανά, Δρύ, Σπίνα και Παλαιά Ρούματα, επικεφαλής των οποίων ήταν ο δάσκαλος Δημήτριος Λιονάκης.

Με διαφορά μισής ώρας παρουσιάστηκε στα Μεσαύλια ο κύριος όγκος του γερμανικού τμήματος. Σχεδόν ταυτόχρονα ακούστηκαν οι πρώτες τουφεκιές στα Φλώρια και την Αγριμοκεφάλα. Μόλις οι Γερμανοί έφτασαν στη γέφυρα της Αγριμοκεφάλας, οι Κρητικοί τους πυροβόλησαν και οι πρώτοι νεκροί έπεσαν. Οι Γερμανοί ακροβολίστηκαν αστραπιαία, τοποθέτησαν πολυβόλα και ανταπάντησαν με πυκνούς πυροβολισμούς. Το μεσημέρι έφτασε η ομάδα των Εννιά Χωριών, εξήντα άνδρες με επικεφαλής τον έφεδρο αξιωματικό Γιάννη Ραϊσάκη, τον παπά-Σπύρο Κουντουράκη και τον συνταξιούχο δάσκαλο Γιάννη Φιωτάκη.

Από εκείνη τη στιγμή η μάχη πήρε δραματικότερες διαστάσεις. Καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας η μάχη έγινε σκληρή, πολλές φορές σώμα με σώμα, με σκηνές ηρωισμού και αυτοθυσίας.

Απολογισμός της μάχης Αγριμοκεφάλας:

• Αιχμάλωτοι Γερμανοί: 7 (παραδόθηκαν στον αστυνομικό σταθμό Κούνενι)
• Νεκροί Γερμανοί: περίπου 23 (14 στον κύριο χώρο της μάχης, 2 λίγο πιο πάνω, 7 στην Αγριμοκεφάλα)
• Ολοκληρωτική εξόντωση της φάλαγγας του ανθυπολοχαγού Heller, εκτός ενός ανδρός που διέφυγε
• Νεκροί Κρητικοί: 9
• Τραυματίες: 5

Την επόμενη μέρα οι Γερμανοί επανήλθαν με ισχυρές δυνάμεις, καίγοντας και λεηλατώντας το χωριό, και σκότωσαν τον Ελευθέριο Γεωργιλάκη, πρωταγωνιστή της μάχης. Συνέχισαν την προέλασή τους ως το Κάντανο, όπου ο αγώνας συνεχίστηκε με τον ίδιο ηρωισμό στο φαράγγι της Καντάνου, όπως ομολογεί ο Γερμανός στρατηγός Βίτμαν.

Ο ομιλητής τόνισε ότι τα Φλώρια πρέπει να προστεθούν στον κατάλογο των μαρτυρικών χωριών της Ελλάδας, τόσο για την αντίστασή τους όσο και για τις εκτελέσεις κατοίκων στη διάρκεια της κατοχής. Τον Αύγουστο του 1944, σε μεγάλη εξόρμηση των Γερμανών σε Παλαιά Ρούματα – Φλώρια – Σάσαλο, έκαψαν για δεύτερη φορά το χωριό και εκτέλεσαν 14 άτομα.

Ο Σπύρος Δαράκης αναφέρθηκε στις σημερινές διεκδικήσεις του Δικτύου Μαρτυρικών Πόλεων και Χωριών «Ελληνικά Ολοκαυτώματα 1940 – 1945» για γερμανικές επανορθώσεις, το κατοχικό δάνειο και την επιστροφή αρχαιολογικών θησαυρών. Ζήτησε την κατάργηση του Ελληνογερμανικού Ταμείου για το Μέλλον, το οποίο χαρακτήρισε δομή-παρωδία που συγκαλύπτει τις ευθύνες της γερμανικής πλευράς.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην «παραδειγματική» τιμωρία των γερμανών στρατιωτικών διοικητών της Κρήτης. Ο πτέραρχος Κουρτ Στούντεντ, εμπνευστής της επιχείρησης «Ερμής», καταδικάστηκε το 1946 από αγγλικό δικαστήριο σε πέντε μόνο χρόνια φυλάκισης, αφέθηκε ελεύθερος το 1948 και αργότερα προσελήφθη στρατιωτικός σύμβουλος του Αϊζενχάουερ και του Αντενάουερ. Ο στρατηγός Αλεξάντερ Αντρέα, δεύτερος διοικητής του «Φρουρίου Κρήτης», καταδικάστηκε από το δικαστήριο εγκλημάτων πολέμου των Αθηνών σε ισόβια, αλλά το 1952 αφέθηκε ελεύθερος μετά από πιέσεις της γερμανικής κυβέρνησης. Ο στρατηγός Χάνς-Γκέοργκ Μπέντακ, που υπηρέτησε στην Κρήτη από Οκτώβριο 1944 έως Μάιο 1945, δεν εκδόθηκε ποτέ στην Ελλάδα και το 1952 αθωώθηκε στο Αμβούργο.

Ο ομιλητής παρουσίασε προκήρυξη της ΕΔΑ του Ιουνίου 1966, που κυκλοφόρησε στην Κρήτη ως απάντηση στον εορτασμό της 25ης επετείου της «κατάκτησης της Κρήτης» από δοσίλογους ρεβανσιστές της Δυτικής Γερμανίας, με τιμώμενο πρόσωπο τον Στούντεντ. Εννέα μέλη της ΕΔΑ Χανίων δικάστηκαν για τη διανομή της προκήρυξης, αλλά αθωώθηκαν ομόφωνα στις 6 Δεκεμβρίου 1966.

Η ομιλία ολοκληρώθηκε με δίστιχα της λαϊκής μούσας: «Θλιμμένες είναι οι κορυφές στην Αγριμοκεφάλα / τ’ Αποπηγάδι είναι βουβό και παραπονεμένο». Και κατέληξε: «Στις στρατιές των Μαρτύρων της Λευτεριάς, ελάχιστη αντιπροσφορά η τιμή της Μνήμης».