Του Σπύρου Σιδέρη

Το δημοσίευμα της Wall Street Journal σχετικά με τις δραστηριότητες της πρέσβειρας των ΗΠΑ στην Ελλάδα, Κίμπερλι Γκίλφοϊλ (Kimberly Guilfoyle), δεν αφορά μια διπλωματική διαμάχη που μπορεί απλώς να κλείσει με διαψεύσεις. Αγγίζει τα όρια της πολιτικής επιρροής, τη διασταύρωση της διπλωματίας με τα επιχειρηματικά συμφέροντα και τον τρόπο με τον οποίο ασκείται η ενεργειακή στρατηγική των ΗΠΑ σε μια περιοχή όπου η Ελλάδα, η Βουλγαρία και η Ρουμανία αποτελούν κρίκους της ίδιας αλυσίδας.

Η έρευνα συνδέει δύο φαινομενικά ξεχωριστά ζητήματα: την προώθηση του αμερικανικού LNG μέσω του Καθέτου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου και μια συνομιλία στην Αθήνα στην οποία αποδίδεται στην Κίμπερλι Γκίλφοϊλ μια πολιτικά βαρύνουσα παρατήρηση σχετικά με την ικανότητα των Ηνωμένων Πολιτειών να επηρεάζουν κυβερνητικές αλλαγές.

Η έρευνα της Wall Street Journal φέρει τα ονόματα των συντακτών της και, σύμφωνα με την εφημερίδα, βασίζεται σε ανθρώπους με άμεση ή έμμεση γνώση των γεγονότων, ενώ ενσωματώνει επίσης απαντήσεις από τους εμπλεκόμενους. Μεταξύ των συντακτών της είναι η Ρεμπέκα Μπάλχαους (Rebecca Ballhaus), η οποία διαθέτει εκτεταμένη ερευνητική εμπειρία στην κάλυψη της πολιτικής σκηνής των ΗΠΑ. Το κύρος ενός ειδησεογραφικού οργανισμού ή των δημοσιογράφων του δεν μετατρέπει έναν ισχυρισμό σε αποδεδειγμένο γεγονός· σημαίνει, ωστόσο, ότι όσα έχουν αναφερθεί απαιτούν σοβαρές και συγκεκριμένες απαντήσεις.

Το πιο βαρύνον πολιτικά τμήμα αφορά ένα δείπνο στην Αθήνα τον Μάρτιο. Σύμφωνα με τη WSJ, η Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, κατά τη διάρκεια μιας στιχομυθίας με τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου, καθώς η συζήτηση στράφηκε στην τότε επικείμενη πτώση της κυβέρνησης του Ίλιε Μπολοζάν (Ilie Bolojan) στη Ρουμανία, φέρεται να είπε: «Μπορούμε να το κάνουμε αυτό σε όποια χώρα θέλουμε. Μπορούμε να το κάνουμε εδώ». Σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα, ο Έλληνας υπουργός απάντησε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα μπορούσαν να αλλάξουν μια κυβέρνηση εκλεγμένη από τον ελληνικό λαό. Ο δικηγόρος της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ αμφισβήτησε την περιγραφή της συνομιλίας.

Η διάψευση αποτελεί μέρος της ιστορίας, όχι το τέλος της. Εάν η συνομιλία δεν έλαβε χώρα όπως περιγράφεται από τη WSJ, υπάρχει μια συγκεκριμένη αφήγηση προς αμφισβήτηση. Εάν έλαβε χώρα, το ερώτημα είναι τι εννοούσε η Αμερικανίδα πρέσβειρα αναφερόμενη στην πτώση μιας ευρωπαϊκής κυβέρνησης και γιατί, σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο Έλληνας υπουργός απάντησε επικαλούμενος τη δημοκρατική εντολή του εκλογικού σώματος.

Στο Βουκουρέστι, αυτά τα ερωτήματα αντιμετωπίστηκαν ως πολιτικά. Το Digi24 έφερε την υπόθεση στη δημοσιότητα, ακολουθούμενο από αντιδράσεις των Ντόμινικ Φριτς (Dominic Fritz), Σορίν Γκριντεάνου (Sorin Grindeanu) και Τζόρτζε Σιμιόν (George Simion). Ο Γκριντεάνου απέρριψε τις ερμηνείες περί αμερικανικής παρέμβασης, ενώ οι επαφές μεταξύ Ρουμάνων πολιτικών και της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ έγιναν μέρος του δημόσιου διαλόγου.

Στη Βουλγαρία, η υπόθεση λαμβάνει διαφορετική πολιτική διάσταση. Η WSJ αναφέρει ότι η Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, προωθώντας παράλληλα την αμερικανική στρατηγική για την επέκταση των πωλήσεων LNG στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, ενθάρρυνε Βούλγαρους αξιωματούχους να συνεργαστούν με την ελληνική AKTOR. Η εταιρεία, μαζί με τη ΔΕΠΑ, συμμετέχει στην Atlantic-SEE LNG, η οποία στοχεύει στη χρήση του Καθέτου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου για τη μεταφορά αμερικανικού φυσικού αερίου στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.

Στο ίδιο μέρος της υπόθεσης εμφανίζεται επίσης ο Χρήστος Μαραφάτσος. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, εμφανίστηκε επανειλημμένα στο πλευρό της πρέσβειρας των ΗΠΑ σε συναντήσεις με κυβερνητικούς αξιωματούχους, διατηρώντας παράλληλα επαγγελματική σχέση με την AKTOR ως λομπίστας. Το ερώτημα δεν είναι αν οι Ηνωμένες Πολιτείες δικαιούνται να προωθούν το αμερικανικό LNG — αυτή είναι μια δεδηλωμένη πολιτική της Ουάσιγκτον. Το ερώτημα είναι με ποιους κανόνες η κρατική οικονομική διπλωματία διασταυρώνεται με συγκεκριμένα ιδιωτικά συμφέροντα.

Η AKTOR απορρίπτει τους υπαινιγμούς ότι έλαβε αθέμιτη προνομιακή μεταχείριση και δηλώνει ότι η εμπλοκή της στον Κάθετο Διάδρομο Φυσικού Αερίου προηγείται των επίμαχων επαφών. Οι εκπρόσωποι της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ υποστηρίζουν επίσης ότι η πρέσβειρα συνεργάζεται με όλο το εύρος του ενεργειακού τομέα και προωθεί την αμερικανική στρατηγική για τη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από το ρωσικό φυσικό αέριο.

Αυτές οι απαντήσεις δεν κλείνουν το θέμα. Καθορίζουν το πραγματικό αντικείμενο διερεύνησης: ποιος συμμετέχει στις διπλωματικές επαφές, υπό ποια ιδιότητα, ποια συμφέροντα εκπροσωπεί και αν οι κυβερνητικοί συνομιλητές γνωρίζουν αυτά τα συμφέροντα.

Ο κοινός παρονομαστής είναι ο Κάθετος Διάδρομος Φυσικού Αερίου. Η Ελλάδα λειτουργεί ως σημείο εισόδου για το LNG, η Βουλγαρία ως βασικός κόμβος διαμετακόμισης και η Ρουμανία τόσο ως χώρα διαμετακόμισης όσο και ως παραγωγός φυσικού αερίου. Αυτή η ενεργειακή υποδομή έχει αποκτήσει σαφή γεωπολιτική διάσταση μετά τη ρήξη των ενεργειακών σχέσεων της Ευρώπης με τη Ρωσία.

Διαβάστε επίσης: Ο Κάθετος Διάδρομος Φυσικού Αερίου επεκτείνεται στα Δυτικά Βαλκάνια: Το αμερικανικό LNG αντιμέτωπο με τη δοκιμασία της αγοράς

Η Atlantic-SEE LNG έχει συνάψει συμφωνίες ή μνημόνια στη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, την Ουκρανία και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, ενώ η WSJ συνδέει επίσης την ευρύτερη δραστηριότητά της με μια σχεδιαζόμενη μακροπρόθεσμη συμφωνία στην Αλβανία. Η στρατηγική των ΗΠΑ, η ενεργειακή ασφάλεια των Βαλκανίων και μεγάλα ιδιωτικά οικονομικά συμφέροντα συγκλίνουν έτσι στον ίδιο γεωγραφικό και πολιτικό χώρο.

Στην Ελλάδα, ωστόσο, ανακύπτει ένα επιπρόσθετο ζήτημα: ο πολιτικός και επικοινωνιακός χειρισμός της ίδιας της αποκάλυψης.

Η έρευνα αφορά την πρέσβειρα των ΗΠΑ στην Ελλάδα. Η επίμαχη συνομιλία φέρεται να έλαβε χώρα στην Αθήνα με Έλληνα υπουργό, ενώ η επιχειρηματική πλευρά της υπόθεσης περιλαμβάνει έναν Έλληνα λομπίστα, έναν ελληνικό επιχειρηματικό όμιλο και τη ΔΕΠΑ. Ωστόσο, η υπόθεση δεν απέκτησε το ίδιο πολιτικό βάρος στην Ελλάδα όπως στη Ρουμανία.

Η είδηση δεν έλειψε από την κάλυψη των ελληνικών μέσων ενημέρωσης. Μεταδόθηκε από το MoneyReview, το Financial Report και άλλες ειδησεογραφικές ιστοσελίδες. Η ύπαρξη αυτής της κάλυψης, ωστόσο, δεν αναιρεί το ερώτημα σχετικά με τον περιορισμένο πολιτικό αντίκτυπο μιας έρευνας που αφορά τόσο άμεσα την Αθήνα.

Υπάρχει επίσης ένα συγκεκριμένο περιστατικό που χρήζει εξήγησης. Ρεπορτάζ του ΣΚΑΪ και του Newsbreak είχαν ευρετηριαστεί από τις μηχανές αναζήτησης μετά τη δημοσίευση της έρευνας. Όταν το IBNA έλεγξε τους συνδέσμους στις 27 Σεπτεμβρίου, οι συγκεκριμένες σελίδες επέστρεφαν σφάλματα 404.

Ένα σφάλμα 404 δεν αποδεικνύει λογοκρισία. Αλλά η εξαφάνιση των σελίδων δεν εξαλείφει το δημοσιογραφικό ερώτημα: γιατί ρεπορτάζ για ένα θέμα με σαφή ελληνική πολιτική και οικονομική διάσταση έπαψαν να είναι διαθέσιμα; Ήταν μια συντακτική απόφαση, ένας νομικός έλεγχος, μια τεχνική αλλαγή ή κάτι άλλο; Οι ίδιες οι αίθουσες σύνταξης μπορούν να δώσουν την απάντηση.

Μια περαιτέρω λεπτομέρεια απαιτεί παρόμοια προσοχή. Το ρουμανικό Aktual24 ανέφερε ότι το αμφισβητούμενο απόσπασμα σχετικά με την κυβέρνηση Μπολοζάν δεν εμφανιζόταν στην έντυπη έκδοση της WSJ που εξέτασε, σε αντίθεση με την ηλεκτρονική έκδοση. Η συντακτική διαφορά δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη παρέμβασης, αλλά είναι ένα ακόμη στοιχείο που εύλογα χρήζει εξήγησης.

Η σύγκριση μεταξύ Αθήνας και Βουκουρεστίου είναι τελικά πολιτική. Στη Ρουμανία, η αναφορά στην πτώση της κυβέρνησης πυροδότησε δημόσια αντιπαράθεση και ώθησε τους πολιτικούς να λάβουν θέση. Στην Ελλάδα, όπου φέρεται να έλαβε χώρα η συνομιλία και όπου επικεντρώνεται ένα σημαντικό μέρος της ενεργειακής και επιχειρηματικής διάστασης της έρευνας, δεν έχει καταγραφεί μέχρι στιγμής συγκρίσιμη θεσμική συζήτηση.

Η δημοσιογραφία δεν χρειάζεται να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η Ουάσιγκτον ανατρέπει κυβερνήσεις προκειμένου να ερευνήσει έναν τέτοιο ισχυρισμό. Ούτε χρειάζεται να έχει ήδη αποδείξει αθέμιτη ευνοιοκρατία προς μια εταιρεία για να εξετάσει τη σχέση μεταξύ της διπλωματικής πρόσβασης και των ιδιωτικών συμφερόντων. Η δουλειά της είναι να παρακολουθεί τα πρόσωπα, τις συναντήσεις, τις οικονομικές σχέσεις και τις αποφάσεις, και να αναζητά απαντήσεις από εκείνους που ασκούν δημόσια εξουσία.

Για τα Βαλκάνια, το ζήτημα είναι μεγαλύτερο από την Κίμπερλι Γκίλφοϊλ. Όταν η ενεργειακή ασφάλεια γίνεται γεωπολιτική στρατηγική και η γεωπολιτική γίνεται μια αγορά πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων, το ποιος μιλάει με ποιον, με ποια ιδιότητα και για λογαριασμό τίνος δεν αποτελεί ασήμαντη λεπτομέρεια.

Είναι πολιτικό ζήτημα. Και είναι δουλειά της δημοσιογραφίας να το ερευνήσει.

Στρατηγική Σύνοψη (Strategic Snapshot)

Η έρευνα της Wall Street Journal συνδέει την πολιτική επιρροή, την ενεργειακή διπλωματία και τα ιδιωτικά συμφέροντα κατά μήκος του Καθέτου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου. Οι διαφορετικές αντιδράσεις σε Αθήνα, Σόφια και Βουκουρέστι αποκαλύπτουν διαφορετικά επίπεδα πολιτικής ευαισθησίας απέναντι στην ίδια υπόθεση.

Εκτίμηση IBNA (IBNA Insight)

Το κρίσιμο ερώτημα είναι πού τελειώνει η συμμαχική ενεργειακή στρατηγική και πού αρχίζει η πρόσβαση των ιδιωτικών συμφερόντων στη δημόσια εξουσία. Σε μια αγορά πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων, η απάντηση αφορά την ίδια τη διαφάνεια της διαδικασίας λήψης αποφάσεων.