Στο επίκεντρο της δικαστικής και κοινωνικής επικαιρότητας στα Χανιά βρέθηκε εκ νέου το ζήτημα της ποινικής μεταχείρισης των προσώπων που κατηγορούνται για παράνομη διακίνηση μεταναστών, καθώς την Τετάρτη 21 Οκτωβρίου εκδικάστηκε στα δικαστήρια της πόλης σειρά σχετικών υποθέσεων με κατηγορούμενους υπηκόους Σουδάν και Αιγύπτου.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα το Κοινωνικό Στέκι – Στέκι Μεταναστών Χανίων, από το σύνολο των οκτώ υποθέσεων που είχαν προσδιοριστεί στο πινάκιο, οι δύο κατέληξαν σε καταδικαστικές αποφάσεις, ενώ οι υπόλοιπες έξι έλαβαν αναβολή. Ανάμεσα στις εκδικασθείσες υποθέσεις, ιδιαίτερο ενδιαφέρον συγκέντρωσε η καταδίκη ενός νεαρού πρόσφυγα από το Σουδάν, ο οποίος έφτασε στη Γαύδο έχοντας αναλάβει το πηδάλιο του σκάφους υπό την απειλή άμεσης εκτέλεσης της συζύγου του από τους πραγματικούς διακινητές στα ανοιχτά της Λιβύης.
Η εξέλιξη αυτή επαναφέρει τη συζήτηση για τα όρια μεταξύ οργανωμένης διακίνησης και εξαναγκασμού υπό συνθήκες απειλής ζωής στα επικίνδυνα θαλάσσια περάσματα της νοτιοανατολικής Μεσογείου.
Η μεθοδολογία των κυκλωμάτων ανοιχτά της Λιβύης και οι δίκες στα Χανιά
Όπως καταγράφεται από τις παρατηρήσεις και τις μαρτυρίες που συγκεντρώθηκαν κατά τη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας στο Δικαστικό Μέγαρο Χανίων, η διαδικασία εξόδου των σκαφών από τις ακτές της Βόρειας Αφρικής ακολουθεί συγκεκριμένο επιχειρησιακό μοτίβο.
Σύμφωνα με τα όσα περιγράφουν οι ίδιοι οι επιβαίνοντες:
«Πολλές φορές ξεκινάνε δύο βάρκες από τη Λιβύη, η μία μεταφέρει τους πρόσφυγες και στην άλλη βρίσκονται άτομα του δικτύου διακίνησης. Κάποια στιγμή, μετά από λίγα ναυτικά μίλια, ο καπετάνιος εγκαταλείπει τη βάρκα με τους πρόσφυγες, έχοντας πριν απειλήσει και εξαναγκάσει κάποιον να πιάσει το τιμόνι και να συνεχίσει ως “καπετάνιος”. Πολλές φορές οι διακινητές εξαναγκάζουν τους πιο ευάλωτους της βάρκας (ανήλικα ή κάποιον άνδρα) υπό την απειλή ότι θα αφαιρεθεί η ζωή τους ή μέλους της οικογένειάς τους που ταξιδεύει μαζί τους».
Η πρακτική αυτή επιτρέπει στα μέλη των εγκληματικών δικτύων να διαφεύγουν τη σύλληψη επιστρέφοντας στις λιβυκές ακτές, μετακυλίοντας το βάρος της ποινικής ευθύνης σε τυχαίους επιβάτες, οι οποίοι εντοπίζονται στο τιμόνι κατά την άφιξη στα ελληνικά χωρικά ύδατα.
Το οδοιπορικό από το Σουδάν και το Τομπρούκ: Απειλές θανάτου και κατάληξη στη Γαύδο
Το χρονικό της συγκεκριμένης υπόθεσης που εκδικάστηκε την Τετάρτη αποτυπώνει την πορεία ενός νεαρού ζευγαριού από το Σουδάν. Το 2023, προσπαθώντας να διαφύγουν από τη φρίκη των πολεμικών συγκρούσεων στην πατρίδα τους, πέρασαν αρχικά στην Αίγυπτο. Εκεί στερήθηκαν κάθε πρόσβαση σε καθεστώς ασύλου, εργασία ή στέγη, με αποτέλεσμα να συλληφθούν και να απελαθούν πίσω στο Σουδάν.
Εν μέσω επιδεινούμενης κρίσης, διέφυγαν εκ νέου προς τη Λιβύη, όπου βρέθηκαν και πάλι αντιμέτωποι με συνθήκες πολέμου. Έπειτα από δύο μήνες παραμονής στη χώρα, κατέβαλαν το ποσό των 35.000 δηναρίων ανά άτομο —όλες τις οικονομίες τους— προκειμένου να εξασφαλίσουν θέση σε σκάφος με προορισμό ευρωπαϊκό έδαφος για να υποβάλουν αίτημα διεθνούς προστασίας.
Τον περασμένο Μάιο, ξεκίνησαν από την περιοχή του Τομπρούκ δύο σκάφη. Λίγο μετά την αναχώρηση, οι βάρκες ακινητοποιήθηκαν και ο επικεφαλής διακινητής διέταξε τον νεαρό Σουδανό να αναλάβει τη διακυβέρνηση. Ο ίδιος αρνήθηκε, δηλώνοντας ότι δεν είχε ξαναμπεί ποτέ στη ζωή του σε πλωτό μέσο, αγνοούσε τον τρόπο χειρισμού και ζήτησε να ακυρώσει το ταξίδι παίρνοντας πίσω τα χρήματά του.
Εκείνη τη στιγμή, όπως κατέθεσε, δέχθηκε βίαιη επίθεση και απειλήθηκε ευθέως ότι εάν δεν υπάκουε, οι διακινητές θα σκότωναν επιτόπου τη σύζυγό του. Υπό την άμεση απειλή της ζωής της συντρόφου του, εξαναγκάστηκε να πιάσει το τιμόνι λαμβάνοντας τη μοναδική οδηγία «να πάει όλο ευθεία για να φτάσουν στην Ευρώπη». Μετά από πλου σε ήρεμη θάλασσα, η βάρκα προσέγγισε τις ακτές της Γαύδου. Με την αποβίβαση, ο άνδρας συνελήφθη από τις λιμενικές αρχές ως ο φερόμενος διακινητής, ενώ η σύζυγός του μεταφέρθηκε στο κέντρο υποδοχής στη Μαλακάσα.
Η ακροαματική διαδικασία, το ερώτημα της έδρας και η καταδίκη
Κατά τη διάρκεια της δίκης στα Χανιά, η σύζυγος του κατηγορουμένου κατέθεσε ως βασική μάρτυρας υπεράσπισης, επιβεβαιώνοντας πλήρως το ιστορικό της διαδρομής, της κακοποίησης και του βίαιου εξαναγκασμού. Παράλληλα, η νομική εκπροσώπηση προσκόμισε στοιχεία και ισχυρισμούς προς υποστήριξη της αθωότητάς του.
Στο επίκεντρο του δικαστικού διαλόγου τέθηκε η συμπεριφορά των επιβαινόντων μετά την αποχώρηση των διακινητών, με την έδρα να απευθύνει το ερώτημα:
«Γιατί, αφού απομακρύνθηκαν οι διακινητές και δεν συνέτρεχε πια κίνδυνος, δεν καλέσατε για βοήθεια;».
Από την πλευρά της υπεράσπισης και των μαρτυρικών καταθέσεων επισημάνθηκε ότι πριν από τον απόπλου, τα μέλη του δικτύου είχαν απαιτήσει από όλους τους επιβάτες να πετάξουν τις κάρτες SIM των κινητών τους τηλεφώνων, καθιστώντας αδύνατη οποιαδήποτε κλήση εκτάκτου ανάγκης εν πλω. Παρά τα στοιχεία αυτά, το δικαστήριο έκρινε ένοχο τον κατηγορούμενο, επιβάλλοντας καταδικαστική ποινή.
Η παρέμβαση του Κοινωνικού Στεκιού – Στεκιού Μεταναστών Χανίων
Την έντονη διαμαρτυρία του για την έκβαση της δίκης και τη γενικότερη λειτουργία των ποινικών διώξεων εξέφρασε το Κοινωνικό Στέκι – Στέκι Μεταναστών Χανίων, κάνοντας λόγο για άδικη ποινικοποίηση θυμάτων:
«Άλλη μια μέρα που βιώσαμε την εκδικητική στάση της έδρας που επιμένει να αλυσοδένει αθώους πρόσφυγες… Σε μια υπόθεση που όλα συνηγορούσαν προς την αθώωση, η έδρα επέμεινε στην ενοχή. Να πάρουμε θέση όλες και όλοι! Τα στημένα κατηγορητήρια και οι άδικες δίκες μας αφορούν! Επιμένουμε για ορατότητα και κοινωνική δικαιοσύνη! Σύνορα και μυαλά ανοιχτά! Η αλληλεγγύη είναι η δύναμή μας!».



