Σε ένα κλίμα έντονου φιλοσοφικού προβληματισμού, που υπερέβη τα παραδοσιακά όρια μιας τελετής ενθρόνισης, πραγματοποιήθηκε στα Χανιά η επίσημη ανάληψη των καθηκόντων του νέου Μητροπολίτη Κυδωνίας και Αποκορώνου κ. Τίτου. Ο Μητροπολίτης Κισάμου και Σελίνου κ. Αμφιλόχιος, υπό την ιδιότητα του τοποτηρητή, απηύθυνε έναν λόγο που συνέδεσε την εκκλησιαστική παράδοση με τις πλέον σύγχρονες τεχνολογικές προκλήσεις, προειδοποιώντας για τους κινδύνους της Τεχνητής Νοημοσύνης και τη μετάβαση σε μια εποχή «μετανθρωπισμού».

Η υποδοχή του νέου Ποιμενάρχη έγινε παρουσία του εκπροσώπου του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου, Μητροπολίτη Αυστρίας κ. Αρσενίου, και του Αρχιεπισκόπου Κρήτης κ. Ευγενίου. Στην τελετή παρέστησαν σύσσωμες οι πολιτικές και στρατιωτικές αρχές του τόπου, εκπρόσωποι των γραμμάτων και των τεχνών, καθώς και πλήθος πιστών από την Κυδωνία και τον Αποκόρωνα.

Ο κ. Αμφιλόχιος, καλωσορίζοντας τον νέο Μητροπολίτη, υπογράμμισε το βάρος της κληρονομιάς που αναλαμβάνει. Χαρακτήρισε τον κ. Τίτο διάδοχο Ιεραρχών που κατέλειπαν ισχυρό αποτύπωμα στη συνείδηση του πληρώματος, μνημονεύοντας ειδικά τον πρόσφατα εκδημήσαντα Μητροπολίτη Δαμασκηνό, τον οποίο περιέγραψε ως πράο και φιλομόναχο, καθώς και τον εφησυχάζοντα Αρχιεπίσκοπο Κρήτης κ. Ειρηναίο, τον οποίο χαρακτήρισε «κλέος και καύχημα της Εκκλησίας».

Η πρόκληση του «Μετανθρωπισμού» και της «Ψηφιακής Αθανασίας»

Το κεντρικό τμήμα της ομιλίας του Μητροπολίτη Κισάμου και Σελίνου εστίασε στην ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας και τη θεωρία του μετανθρωπισμού. Ο κ. Αμφιλόχιος αναφέρθηκε στις σύγχρονες τάσεις που επαγγέλλονται τη μετάβαση από τον άνθρωπο στον «μετάνθρωπο», κάνοντας λόγο για οντότητες χωρίς βιολογική υπόσταση που υπόσχονται μια μορφή «ψηφιακής αθανασίας».

Στην τοποθέτησή του, περιέγραψε με λεπτομέρεια τις επιστημονικές μεθόδους που προβάλλονται από ορισμένους κύκλους, όπως η κρυογονική διατήρηση και η υαλοποίηση του εγκεφάλου, οι οποίες παρουσιάζονται ως μέσα για την επίτευξη μιας τεχνολογικής «ανάστασης των νεκρών» έναντι αδρού οικονομικού τιμήματος. Ο Ιεράρχης έθεσε το ερώτημα εάν είναι δυνατή η ύπαρξη συνείδησης χωρίς βιολογία, επισημαίνοντας ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) τείνει πλέον να μην λειτουργεί απλώς επικουρικά, αλλά να αντικαθιστά το ίδιο το ανθρώπινο πρόσωπο.

Η αποϊεροποίηση και ο κίνδυνος της εικονικής πραγματικότητας

Επικαλούμενος ακαδημαϊκές πηγές και συγκεκριμένα τον καθηγητή της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ, Χρήστο Τσιρώνη, ο Μητροπολίτης Αμφιλόχιος ανέλυσε τον τρόπο με τον οποίο η τεχνολογία επηρεάζει την έννοια του ιερού. Σύμφωνα με την ανάλυση αυτή, η Τεχνητή Νοημοσύνη οδηγεί σε μια παράδοξη διαδικασία όπου το κοσμικό ιεροποιείται και το ιερό εκκοσμικεύεται.

Ο κίνδυνος που περιέγραψε αφορά την αλλοίωση της χριστιανικής κοινότητας, η οποία από «σύναξη πιστών» με ευχαριστιακό χαρακτήρα, απειλείται να μετατραπεί σε «θραύσματα δεδομένων» και μονάδες κατανάλωσης lifestyle. Η επαγγελία της σωτηρίας μέσω των αλγορίθμων, κατά τον κ. Αμφιλόχιο, στερεί από την Εκκλησία τον έμψυχο χαρακτήρα της, μετατρέποντάς την σε μια άσαρκη πληροφορία εντός μιας εικονικής πραγματικότητας.

Η καρδιά ως το «τελευταίο οχυρό» απέναντι στους αλγορίθμους

Παρά την καταιγίδα των αξιακών ανακατατάξεων που περιέγραψε, ο Μητροπολίτης κατέληξε σε ένα μήνυμα ελπίδας, προσδιορίζοντας την «αλήθεια της εμπειρίας» ως το τελευταίο οχυρό ελευθερίας. Τόνισε ότι όσο ο άνθρωπος αναζητά το αυθεντικό πρόσωπο και όχι την ψυχρή πληροφορία, η ανθρώπινη καρδιά θα παραμένει μια «ρωγμή στο σύστημα», την οποία κανένας προγραμματιστής δεν μπορεί να αλλοιώσει.

Κλείνοντας, αναφέρθηκε στην κρίση της ιδιαίτερης πολιτισμικής ταυτότητας και στον κίνδυνο του μιμητισμού, επικαλούμενος τις σκέψεις του Στέλιου Ράμφου για τον μεταμοντερνισμό. Η ομιλία αυτή, με τον βαθύτατα σύγχρονο προσανατολισμό της, προσέδωσε στην ενθρόνιση του νέου Μητροπολίτη Χανίων τον χαρακτήρα μιας πνευματικής αφύπνισης απέναντι στις προκλήσεις ενός μέλλοντος που είναι ήδη παρόν.

Ακολουθεί το πρώτο μέρος της ομιλίας του Μητροπολίτη Κισάμου και Σελίνου κ. Αμφιλόχιου το οποίο αφιερώθηκε στο θέμα της τεχνητής νοημοσύνης, κατά την ενθρόνιση του Μητροπολίτη Κυδωνίας και Αποκορώνου Τίτου:

«Ούτε η Οδύσσεια τελειώνει, μόνο μεταμορφώνεται. Ούτε η Ιθάκη έχει όρια, μόνο διαστέλλεται. Έτσι, μπαίνοντας στον δρόμο που είναι ο ίδιος ο Θεάνθρωπος, δεν τελειώνει η πορεία ούτε η έκπληξη, που είναι μία ατελεύτητη άφιξη στον “νυν πάντα” που επλήρωσε φωτός.»

Με τους λόγους αυτούς του φωτισμένου και μακαρίου γέροντος Βασιλείου, προηγουμένου της Ιεράς Μονής Ιβήρων, Σεβασμιότατε Μητροπολίτα Κιδωνίας και Αποκορώνου κύριε Τίτε, σε χαιρετίζω, σας χαιρετίζω και σε καλωσορίζω στην προσωπική σου αυτή Οδύσσεια, που από σήμερα αρχίζει στον ευλογημένο ετούτο τόπο — την Κιδωνία και τον Αποκόρωνα — αλλά και σύνολη την Εκκλησία. Καθώς η Εκκλησία του Χριστού, ως φανέρωση της Βασιλείας του Θεού επί της γης, είναι μία και αδιαίρετη, αφού αποτελεί τον τόπο και τον τρόπο υπάρξεως όλων μας.

Προεξάρχοντος του σεπτού εκπροσώπου της Αυτού Θειοτάτης Παναγιότητος του Οικουμενικού ημών Πατριάρχου κυρίου κυρίου Βαρθολομαίου, Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Αυστρίας κυρίου Αρσενίου, του Σεβασμιωτάτου Αρχιεπισκόπου Κρήτης κυρίου Ευγενίου, μετά της εκλεκτής χορείας των Αγίων Αρχιερέων της Εκκλησίας της Κρήτης ως και άλλων προσκεκλημένων σεβασμίων Ιεραρχών, σύσσωμος ο ευαγής ιερός κλήρος, τα μοναστικά τάγματα, μετά των αρχόντων της κεντρικής εξουσίας και της τοπικής αυτοδιοικήσεως, των εκπροσώπων του στρατού, της αστυνομίας, της αεροπορίας, της πυροσβεστικής, του ναυτικού, του λιμενικού, των γραμμάτων, της τέχνης, του πολιτισμού και των επιστημών, αλλά και των φορέων και συλλόγων του τόπου, και κατεξοχήν ο ευσεβής, φιλόθεος και φιλόξενος λαός των επαρχιών της Κιδωνίας και Αποκορώνου — σε υποδέχονται.

Σε υποδεχόμαστε κατά την πανευφρόσυνη και ευλογημένη αυτή ημέρα και ώρα της ενθρονίσεώς σου, δηλαδή της εισόδου σου εις τα Άγια των Αγίων της τοπικής αυτής ολκάδος.

Βαρύτιμη και πολύτιμη η κληρουχία της ποιμαντορίας σου. Διάδοχος σοφών, συνετών, σεμνών, εναρέτων, τιμίων, χαριτωμένων, φωτισμένων και καταξιωμένων στη συνείδηση του πληρώματος της κατά Κιδωνίαν και Αποκόρωνα Εκκλησίας ιεραρχών, προκατόχων σου — όπως ο άμεσος προκάτοχός σου, ο αείμνηστος Μητροπολίτης κυρός Δαμασκηνός, ο πράος, ο ταπεινός, ο φιλάγιος, ο φιλόκαλος και φιλομόναχος ποιμενάρχης, ο οποίος με πιστότητα, φόβο Θεού και ζήλο ιερό διηκόνησε την τοπική Εκκλησία τις δύο τελευταίες δεκαετίες — ως και ο προ αυτού πάνσεπτος και γεραρός Ιεράρχης, ο εκ Κιδωνίας και Αποκορώνου εφησυχάζων Αρχιεπίσκοπος Κρήτης κύριος Ειρηναίος, κλέος και καύχημα της Εκκλησίας. Ιεράρχες που ανάλωσαν εαυτούς εν τω σκάμματι της προς τον πλησίον αγάπης και της δόξης του Κυρίου.

Επίτρεψέ μου, αντί άλλου λόγου χαιρετισμού — ο οποίος συνήθως εκφωνείται σε ανάλογες περιστάσεις — να κοινωνήσω λίγες σύντομες, ατάκτως ερριμμένες σκέψεις, κυρίως προβληματισμούς, που ταπεινά φρονώ ότι, όσο τους προσπερνάμε αδιάφορα, ελλοχεύει ο κίνδυνος να μας προσπεράσει η ίδια η ιστορία. Καθώς λησμονούμε πολλές φορές ότι οι αληθινές σχέσεις βρίσκονται εκεί όπου ο άλλος εξέρχεται από τον εαυτό του.

Ανέρχεσαι στις βαθμίδες του αρχιερατικού υπουργήματος και τους αναβαθμούς του ιστορικού τούτου θρόνου, της λαχούσης κληρουχίας, σε εποχές που κάποιοι — και είναι πολλοί — ισχυρίζονται ότι περνούμε από τον άνθρωπο στον μετάνθρωπο.

Μιλούν για τα ανθρωποειδή ρομπότ και τα ψηφιακά μυαλά, τα οποία θα είναι μεταμορφωμένοι εγκέφαλοι ανθρώπων χωρίς σώμα, που θα φιλοξενούνται σε μία εικονική πραγματικότητα του μετανθρώπου. Στον ισχυρισμό δε ότι οι οντότητες αυτές δεν μπορούν να έχουν συνείδηση — καθώς η βιολογική υπόσταση είναι αυτή που συνδέεται άμεσα με την ύπαρξη του ανθρώπου και τη συνείδησή του — οι μετανθρωπιστές απαντούν καταφατικά, ότι δηλαδή δύναται να υπάρξει συνείδηση χωρίς βιολογία. Επαγγέλλονται και υπόσχονται την — εντός εισαγωγικών — «ψηφιακή αθανασία» και την — επίσης εντός εισαγωγικών — «ανάσταση των νεκρών» χάρη στην κρυογενική και την υαλοποίηση, καλώντας όσους θέλουν να εξασφαλίσουν την — εντός πολλών εισαγωγικών — «αθανασία» τους, και δεν είναι λίγοι, να διατηρήσουν τον εγκέφαλό τους μετά τον θάνατό τους με τη μέθοδο της κρυογενικής διατηρήσεως — με σταθεροποίηση δηλαδή μέσω αλδεΰδης, σύμφωνα με την επιστημονική της ονομασία — φυσικά με αδρό οικονομικό αντάλλαγμα και τίμημα.

Παράλληλα, η τεχνολογία, με την εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης — AI, όπως την ονομάζουν — φαίνεται να χαράσσει νέους, απρόβλεπτους δρόμους, ως ποταμός σε ξηρό έδαφος, τείνοντας στην επιβολή της χρήσης της, όχι μόνο στη βοήθεια αλλά στην αντικατάσταση του ανθρωπίνου προσώπου.

Η εξέλιξη αυτή της τεχνολογίας συνδέεται και με χαρακτηριστικά που αποδίδονται στο ιερό, οδηγώντας σε διαδικασίες αποϊεροποιήσεως διά του πληθωρισμού: τα πάντα δύνανται να ονομαστούν ιερά, και συγχρόνως τίποτε δεν είναι ιερό. Όπως σημείωσε πρόσφατα σε ομιλία του στην Ορθόδοξο Ακαδημία Κρήτης ο καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Χρήστος Τσιρώνης, αποτέλεσμα είναι η τεχνητή νοημοσύνη να ιεροποιεί το κοσμικό και να εκκοσμικεύει το ιερό, με την κοινότητα να χάνει τον ευχαριστιακό της χαρακτήρα και να μετατρέπεται σε θραύσματα δεδομένων.

Τι σημαίνει αυτό; Η επαγγελία σωτηρίας μέσω της τεχνολογίας, και η εικόνα μπορεί να καταστούν άσαρκα μοτίβα και πληροφορίες, και η Εκκλησία, από σύναξη πιστών, να παραμορφωθεί σε μονάδα κατανάλωσης lifestyle.

Αληθεύει βέβαια ότι, όσο ο άνθρωπος αναζητεί το πρόσωπο και όχι την πληροφορία, όσο επιμένει στην αλήθεια της εμπειρίας και της σχέσης, θα παραμένει το τελευταίο οχυρό ελευθερίας απέναντι στην απόλυτη κυριαρχία των αλγορίθμων. Καθώς, ακόμα και αν η τεχνολογία κυριεύσει τον κόσμο των δεδομένων, η καρδιά του προσώπου θα παραμένει πάντα μία ρωγμή στο σύστημα — εκεί όπου το φως της αλήθειας δεν μπορεί να αλλοιωθεί ούτε να σβήσει από κανέναν προγραμματιστή.

Με κοιλάδα του κλαυθμώνος παρομοιάζουν κάποιοι την εποχή μας, με κυρίαρχο στοιχείο την καταιγίδα αξιακών ανακατατάξεων. Η πίστη που όλο τρεμοσβήνει. Η προσωπική μας ζωή που αποδομείται, πτωχεύει από διαχρονικές αξίες και παραδοσιακές μνήμες. Η κοινωνία μας που συνεχώς καταρρέει, παραδομένη στη μετάλλαξη των ιδεολογιών. Και ο πολιτισμός μας που, αποστυλωβάτης της ιδιαίτερης πολιτισμικής μας ταυτότητας, οδηγείται από κλωνοποίηση σε κλωνοποίηση — καθώς, όπως σημειώνει ο Στέλιος Ράμφος, φτάσαμε στον μιμητισμό και την παπαγαλία των συρμών του μεταμοντερνισμού.