Στο επίκεντρο των διεργασιών για το αναπτυξιακό μέλλον της Μεγαλονήσου βρίσκεται η πόλη των Χανίων, η οποία φιλοξενεί το συνέδριο του Economist. Στο περιθώριο των εργασιών, ο Δήμαρχος Χανίων, Παναγιώτης Σημανδηράκης, προχώρησε σε αναλυτικές δηλώσεις στα μέσα ενημέρωσης, θέτοντας επιτακτικά το ζήτημα της βιωσιμότητας της Κρήτης απέναντι στην ανεξέλεγκτη τουριστική επέκταση.

Ο κ. Σημανδηράκης υπογράμμισε την ανάγκη σύγκλισης μεταξύ των οργάνων του κεντρικού κράτους, του επιχειρηματικού κόσμου και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ενώ παράλληλα κατήγγειλε την έλλειψη ουσιαστικής στήριξης από την πολιτεία, διεκδικώντας ενισχυμένους πόρους και αρμοδιότητες αποφασιστικού χαρακτήρα για τους Δήμους.

Η τριπλή πρόκληση της βιωσιμότητας: Περιβάλλον, οικονομία και κοινωνία

Η τοποθέτηση του Δημάρχου Χανίων ανέδειξε τη χρονική κρισιμότητα της παρούσας συγκυρίας για τον στρατηγικό σχεδιασμό της Κρήτης. Κατά την εκτίμησή του, το συνέδριο προσφέρει το κατάλληλο έδαφος για μια κοινή πορεία των εμπλεκόμενων φορέων, υπό την προϋπόθεση ότι θα αντιμετωπιστούν άμεσα οι υφιστάμενες προκλήσεις.

Στις δηλώσεις του, ο κ. Σημανδηράκης ανέφερε:

«Νομίζω ότι είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα συγκυρία για να βρεθούν μαζί τα πολιτικά στελέχη του κεντρικού κράτους, ο επιχειρηματικός κόσμος, αλλά και η Τοπική Αυτοδιοίκηση, ώστε να συνδιαμορφώσουν την πορεία της Κρήτης για τα επόμενα χρόνια. Είναι ευαισθητοποιημένοι να αξιολογήσουν τη δυναμική που έχει αναπτυχθεί στο νησί, αλλά κυρίως να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις που υπάρχουν —οι οποίες είναι πολλές και πρέπει να τις δούμε τώρα.»

Σύμφωνα με τον Δήμαρχο, οι προκλήσεις αυτές αφορούν άμεσα τη βιωσιμότητα του νησιού και διαρθρώνονται σε τρεις κρίσιμους άξονες. Ο πρώτος αφορά την περιβαλλοντική προστασία, με στοιχεία που σχετίζονται με το φυσικό περιβάλλον τα οποία πρέπει να εξεταστούν σοβαρά και να περιφρουρηθούν με κάθε τρόπο. Ο δεύτερος άξονας επικεντρώνεται στο οικονομικό αποτύπωμα του τουρισμού, για το οποίο εκφράζονται πλέον αμφιβολίες ως προς την πραγματική του απόδοση, ιδίως όσο λείπει η διασύνδεση της εγχώριας παραγωγικής βάσης της Κρήτης με τον κόσμο που την επισκέπτεται.

Ο τρίτος και σημαντικότερος, κατά την προσωπική του γνώμη, άξονας είναι η κοινωνική συνοχή. Τα δεδομένα καταδεικνύουν μια διευρυνόμενη απόσταση ανάμεσα στους λίγους που καρπώνονται τα οφέλη της τουριστικής δραστηριότητας και στην πλειοψηφία των πολιτών, η οποία δέχεται ισχυρή πίεση από τη μαζική τουριστική επέκταση.

Το αίτημα για αποκέντρωση και ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Η διαχείριση της τουριστικής επέκτασης, σύμφωνα με την οπτική της δημοτικής αρχής, δεν μπορεί να συνεχιστεί χωρίς τον συνυπολογισμό των παραγόντων της βιωσιμότητας, της κοινωνικής συνοχής και της περιβαλλοντικής προστασίας. Ο κ. Σημανδηράκης τόνισε ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση είναι ο μόνος θεσμός που γνωρίζει από πρώτο χέρι τις πραγματικές ανάγκες και τις δυνατότητες της περιοχής, γεγονός που καθιστά αναγκαία την οικοδόμηση εμπιστοσύνης και την παροχή των κατάλληλων διοικητικών εργαλείων.

Σχετικά με το αν ο Δήμος διαθέτει τη στήριξη της κεντρικής πολιτείας για να αναλάβει δράση, ο Δήμαρχος Χανίων υπήρξε κατηγορηματικός, εκφράζοντας ένα πάγιο αίτημα των δήμων της χώρας:

«Δεν υπάρχει αυτή η στήριξη, και αυτό είναι κάτι που το καταθέτει σύσσωμη η Τοπική Αυτοδιοίκηση. Διεκδικούμε εργαλεία όχι μόνο γνωμοδοτικού, αλλά και αποφασιστικού χαρακτήρα.»

Η έλλειψη αυτή περιορίζει τη δυνατότητα των τοπικών αρχών να παρέμβουν ρυθμιστικά και να εξασφαλίσουν τη μακροπρόθεσμη προστασία των περιοχών τους.

Η οικονομική διάσταση: Το τέλος ανθεκτικότητας και οι υποδομές

Ένα από τα πλέον συγκεκριμένα ζητήματα που έθεσε ο κ. Σημανδηράκης αφορά την επιστροφή των τουριστικών πόρων στις τοπικές κοινωνίες, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η καθημερινή καταπόνηση των υποδομών από τον μεγάλο όγκο των επισκεπτών. Στο πλαίσιο αυτό, έφερε ως χαρακτηριστικό παράδειγμα το τέλος ανθεκτικότητας στην κλιματική κρίση, ασκώντας κριτική στο ισχύον νομοθετικό πλαίσιο.

Συγκεκριμένα, ο Δήμαρχος επεσήμανε:

«Είμαστε η μοναδική χώρα στην Ευρώπη όπου το τέλος αυτό δεν το λαμβάνουν οι Δήμοι, ώστε να μπορέσουν να συντηρήσουν και να αναβαθμίσουν τις υποδομές τους, οι οποίες καταπονούνται καθημερινά από την παρουσία των επισκεπτών.»

Η μεταφορά των αρμοδιοτήτων και των αντίστοιχων πόρων από τον κεντρικό κρατικό σχεδιασμό προς την Αυτοδιοίκηση παρουσιάζεται ως η μόνη βιώσιμη λύση για τη διαχείριση των προκλήσεων, καθώς οι τοπικές αρχές διαθέτουν την απαιτούμενη γνώση για την ορθότερη λειτουργία των υποδομών με μακροπρόθεσμη προοπτική.

Πιο αναλυτικά, είπε ο Δήμαρχος Χανίων Παναγιώτης Σημανδηράκης σε δηλώσεις του στα ΜΜΕ κατά τη διάκρεια του συνεδρίου του Economist που πραγματοποιείται στα Χανιά:

Νομίζω ότι είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα συγκυρία για να βρεθούν μαζί τα πολιτικά στελέχη του κεντρικού κράτους, ο επιχειρηματικός κόσμος, αλλά και η Τοπική Αυτοδιοίκηση, ώστε να συνδιαμορφώσουν την πορεία της Κρήτης για τα επόμενα χρόνια. Είναι ευαισθητοποιημένοι να αξιολογήσουν τη δυναμική που έχει αναπτυχθεί στο νησί, αλλά κυρίως να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις που υπάρχουν —οι οποίες είναι πολλές και πρέπει να τις δούμε τώρα.

Οι Τρεις Πυλώνες της Βιωσιμότητας

Οι προκλήσεις, πρώτα και κύρια, έχουν να κάνουν με τη βιωσιμότητα του νησιού και περιλαμβάνουν τρεις βασικούς άξονες:

• Περιβαλλοντική Προστασία: Στοιχεία που έχουν να κάνουν με το περιβάλλον, τα οποία πρέπει με κάθε τρόπο να εξετάσουμε σοβαρά και να προσπαθήσουμε να περιφρουρήσουμε.

• Οικονομικό Αποτύπωμα: Αυτό καθαυτό το οικονομικό αποτύπωμα του τουρισμού, για το οποίο δεν είμαστε πλέον σίγουροι ότι αποδίδει όσα πιστεύουμε. Αυτό συμβαίνει ιδιαίτερα όσο λείπει η διασύνδεση της εγχώριας παραγωγής της Κρήτης με τον κόσμο που την επισκέπτεται.

• Κοινωνική Συνοχή: Ο κοινωνικός τομέας είναι, κατά τη γνώμη μου, και ο σημαντικότερος. Έχουμε πλέον μπροστά μας ξεκάθαρα στοιχεία για την απόσταση που χωρίζει τους λίγους, οι οποίοι καρπώνονται αυτή τη στιγμή τα οφέλη του τουρισμού, από την πλειοψηφία του κόσμου, η οποία αντιμετωπίζει ισχυρή πίεση από όλη αυτή την τεράστια τουριστική επέκταση.

Όλα αυτά τα στοιχεία της βιωσιμότητας πρέπει να τα επανεξετάσουμε. Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε σε αυτή την ανεξέλεγκτη επέκταση χωρίς να λάβουμε υπόψη τη βιωσιμότητα, την κοινωνική συνοχή και την περιβαλλοντική προστασία. Κυρίως, όμως, θα πρέπει να υπάρξει εμπιστοσύνη και να δοθούν τα κατάλληλα εργαλεία στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, η οποία γνωρίζει από πρώτο χέρι τις πραγματικές ανάγκες και τις δυνατότητες του τόπου.

Ο Ρόλος της Πολιτείας και τα Αιτήματα των Δήμων

Δημοσιογράφος: Και τι μπορεί να κάνει ο Δήμος τώρα; Έχει τη στήριξη της κεντρικής πολιτείας για να δράσει;

Ομιλητής: Δεν υπάρχει αυτή η στήριξη, και αυτό είναι κάτι που το καταθέτει σύσσωμη η Τοπική Αυτοδιοίκηση. Διεκδικούμε εργαλεία όχι μόνο γνωμοδοτικού, αλλά και αποφασιστικού χαρακτήρα.

Παράλληλα, ζητάμε επιπλέον πόρους που προέρχονται από τον τουρισμό να επιστρέφουν πίσω στον τόπο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το τέλος ανθεκτικότητας στην κλιματική κρίση. Είμαστε η μοναδική χώρα στην Ευρώπη όπου το τέλος αυτό δεν το λαμβάνουν οι Δήμοι, ώστε να μπορέσουν να συντηρήσουν και να αναβαθμίσουν τις υποδομές τους, οι οποίες καταπονούνται καθημερινά από την παρουσία των επισκεπτών.

Συνολικά, νομίζω ότι υπάρχουν πολλά ζητήματα που πρέπει να επανεξετάσουμε, ξεφεύγοντας από τον κεντρικό σχεδιασμό του κράτους και περνώντας τις αρμοδιότητες στην Αυτοδιοίκηση. Είναι η μόνη που μπορεί και ξέρει πώς να λειτουργήσει καλύτερα, με μακροπρόθεσμη προοπτική βιωσιμότητας για τον τόπο της.