Η αντιπαράθεση για τη φυσιογνωμία του αστικού τοπίου και τα όρια της διακριτικής ευχέρειας της τοπικής αυτοδιοίκησης προσέλαβε χαρακτηριστικά έντονης θεσμικής και πολιτικής σύγκρουσης στη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου Χανίων της 9ης Σεπτεμβρίου 2026. Στο επίκεντρο της διελκυστίνδας τέθηκε η διοργάνωση του 1ου Συμποσίου Γλυπτικής, μιας εικαστικής πρωτοβουλίας που φιλοδοξεί να εγκαταστήσει επτά έργα σύγχρονης τέχνης μεγάλου μεγέθους στον αστικό ιστό της πόλης.

Ενώ η δημοτική αρχή προτάσσει την ανάγκη αισθητικής ολοκλήρωσης των εκτελούμενων έργων ανάπλασης κατά τα ευρωπαϊκά πρότυπα, η μείζων αντιπολίτευση εγκαλεί τη διοίκηση για έλλειμμα διαφάνειας, καταγγέλλοντας διαδικασίες de facto απευθείας ανάθεσης και μια δαπάνη ύψους 148.800 ευρώ που επιβαρύνει ευθέως τους δημότες, την ίδια στιγμή που ο ρόλος των ιδιωτών χορηγών παραμένει οικονομικά αδιευκρίνιστος.

Ο δήμαρχος Χανίων, Παναγιώτης Σημανδηράκης, επέλεξε να ανοίξει την τοποθέτησή του με μια εκτενή αναφορά στο Συμπόσιο, εκφράζοντας «εξίσου μεγάλη υπερηφάνεια και χαρά και ικανοποίηση» για την υλοποίηση ενός εγχειρήματος που, όπως υποστήριξε, προετοιμαζόταν επί χρόνια.

Η φιλοσοφία της δημοτικής αρχής: Από τους ανδριάντες στη σύγχρονη δημόσια γλυπτική

Στην αναλυτική επιχειρηματολογία του, ο Παναγιώτης Σημανδηράκης συνέδεσε ευθέως την εικαστική παρέμβαση με το εκτεταμένο πρόγραμμα αστικών αναπλάσεων που υλοποιείται στον δήμο. Σύμφωνα με το σκεπτικό της δημοτικής αρχής, η αναβάθμιση των βασικών υποδομών —των δρόμων, των πεζοδρομίων και των πλατειών— οφείλει να συνοδεύεται από μια αντίστοιχη αισθητική ταυτότητα, η οποία θα υπερβαίνει την παραδοσιακή και συχνά τυποποιημένη μνημειακή γλυπτική.

Ο δήμαρχος υπογράμμισε ότι ο δημόσιος χώρος στην Ελλάδα παραμένει εγκλωβισμένος σε μια μονοδιάστατη προσέγγιση, περιοριζόμενος σχεδόν αποκλειστικά σε προτομές και ανδριάντες ιστορικών προσώπων:

«Μαζί με τις αναπλάσεις, μαζί με τη βελτίωση που βλέπουν οι Χανιώτες και οι Χανιώτισσες στον τόπο μας, εκτός από τη βασική αναβάθμιση των υποδομών πρέπει να υπάρχει και μια αντίστοιχη αισθητική. Δίπλα και πάνω σε κάθε πλατεία και κάθε δρόμο κατά το δυνατόν που έχει δεχτεί μια ανάπλαση, αυτό το οποίο συμβαίνει σε ολόκληρη την Ευρώπη και νομίζω το θαυμάζουμε, είναι ότι υπάρχει και ένα γλυπτό, ένα σύγχρονο μνημείο και ένα σύγχρονο έργο τέχνης που δυστυχώς στα Χανιά και όχι μόνο στα Χανιά, για να μην αδικήσω, στην Ελλάδα στο σύνολό της περιορίζεται στις επιβεβλημένες και αναγκαίες και φυσικά στα έργα τα οποία τιμούμε και αναφέρομαι κυρίως σε ιστορικές προσωπικότητες και ανδριάντες που καλώς τοποθετούμε, αλλά που πιστεύω ότι δεν αρκεί πλέον».

Προκειμένου να απαντήσει στην ανάγκη εμπλουτισμού της πόλης με έργα σύγχρονης τέχνης, η διοίκηση απέρριψε τόσο τη μέθοδο της μεμονωμένης ανάθεσης όσο και εκείνη του ανοιχτού καλλιτεχνικού διαγωνισμού. Κατά τον κ. Σημανδηράκη, η απευθείας ανάθεση σε έναν μεμονωμένο δημιουργό εγκυμονεί πάντοτε σοβαρές τριβές λόγω του υψηλού κόστους και της αναπόφευκτης υποκειμενικότητας στην επιλογή. Από την άλλη πλευρά, οι καλλιτεχνικοί διαγωνισμοί —κατ’ αντιστοιχία με τους αρχιτεκτονικούς— χαρακτηρίζονται από χρονοβόρες γραφειοκρατικές αγκυλώσεις και αμφιλεγόμενα αποτελέσματα ως προς την τελική καλλιτεχνική αξία.

Υπό αυτό το πρίσμα, η δημοτική αρχή προέκρινε τη θεσμοθέτηση ενός ετήσιου Συμποσίου Γλυπτικής διεθνούς και πανελλήνιας εμβέλειας, το οποίο, μέσω της πρόσκλησης αναγνωρισμένων δημιουργών, θα επιτρέψει σταδιακά τη συγκρότηση μιας ευρείας συλλογής υπαίθριων γλυπτών. Κομβικό ρόλο στον σχεδιασμό, στην επιλογή των προσώπων και στην επιστημονική οργάνωση του εγχειρήματος διαδραμάτισε η διακεκριμένη Χανιώτισσα γλύπτρια Αντωνία Παπατζανάκη, την οποία ο δήμαρχος ευχαρίστησε δημόσια για τις άοκνες προσπάθειές της να υλοποιηθεί το συμπόσιο στο Πάρκο Ειρήνης και Φιλίας.

Η αριθμητική της διοργάνωσης: Το δίλημμα των 148.800 ευρώ και το ιστορικό προηγούμενο

Το οικονομικό σκέλος της διοργάνωσης αποτέλεσε το κύριο σημείο τριβής κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης. Απαντώντας στις αιτιάσεις περί υπέρογκου κόστους —με τον ίδιο να αναφέρεται αρχικά σε 145.000 ευρώ και την αντιπολίτευση να προσδιορίζει το ακριβές ποσό στα 148.800 ευρώ— ο Παναγιώτης Σημανδηράκης επιχείρησε μια συγκριτική αποτίμηση με βάση προγενέστερες αναθέσεις του δήμου.

Συγκεκριμένα, επικαλέστηκε την τοποθέτηση της προτομής του Μανούσου Κούνδουρου, η οποία ολοκληρώθηκε πριν από τέσσερα χρόνια, σημειώνοντας ότι το κόστος για ένα και μόνο έργο ανήλθε σε περίπου 25.000 ευρώ, παρά την οικονομική υποχώρηση του καλλιτέχνη:

«Κάποιοι είπαν ότι είναι πολλά τα λεφτά. 145.000 ευρώ, ότι είναι μεγάλο ποσό για το συγκεκριμένο έργο. Και θα ήθελα ρητορικά να ρωτήσω αν γνωρίζετε, για παράδειγμα, πόσο κόστισε το άγαλμα ή η προτομή του Μανούσου Κούνδουρου, που ήταν το τελευταίο το οποίο τοποθέτησε ο Δήμος Χανίων πριν από τέσσερα χρόνια… Να σας ενημερώσω ότι κόστισε περίπου 25.000 ευρώ. Μία προτομή που φιλοτεχνήθηκε από έναν καταξιωμένο καλλιτέχνη κόστισε 25.000 ευρώ. Και το πρόγραμμα το οποίο συζητάμε είναι για επτά γλυπτά μεγάλου μεγέθους, στα οποία πρέπει να καλύψουμε τα έξοδα μετακίνησης, διαμονής και διατροφής επτά γλυπτών με τον βοηθό που χρειάζεται ο κάθε ένας, συν το κόστος των υλικών».

Σύμφωνα με τον υπολογισμό της δημοτικής αρχής, η παραγωγή επτά γλυπτών μνημειακών διαστάσεων από κορυφαίους δημιουργούς, οι οποίοι θα εργάζονται επί τόπου επί έναν ολόκληρο μήνα μαζί με τους βοηθούς τους, συνιστά μια οικονομικά συμφέρουσα πράξη για τον δήμο, εφόσον δεν συνυπολογίζεται καν η πραγματική αγοραία αξία των έργων τέχνης.

Παράλληλα, ο δήμαρχος ξεδίπλωσε έναν δεκαετή στρατηγικό σχεδιασμό, υποστηρίζοντας ότι η καθιέρωση του συμποσίου ως πάγιου ετήσιου θεσμού θα προσφέρει στην πόλη εβδομήντα γλυπτά μέσα στην επόμενη δεκαετία, διαχέοντας την τέχνη από το κέντρο σε ολόκληρο το εύρος του καλλικρατικού δήμου. Η φετινή εναρκτήρια διοργάνωση επικεντρώθηκε στην πρόσκληση γλυπτών μεγαλύτερης ηλικίας, ενώ το συμπόσιο αφιερώθηκε στη μνήμη της κορυφαίας γλύπτριας Ασπασίας Παπαδοπεράκη, η οποία απεβίωσε το προηγούμενο έτος, αποτελώντας σημείο αναφοράς για την ελληνική πλαστική τέχνη.

Οι ενστάσεις της μειοψηφίας: «Πολιτική απόφαση» ή απευθείας ανάθεση;

Στον αντίποδα των δημαρχιακών εξαγγελιών, η επικεφαλής της μείζονος αντιπολίτευσης, Αικατερίνη Μανιμανάκη, διατύπωσε μια εκ διαμέτρου αντίθετη προσέγγιση, αποδομώντας όχι την καλλιτεχνική σκοπιμότητα της δράσης, αλλά τις διαδικασίες που ακολουθήθηκαν για την υλοποίησή της. Ξεκαθαρίζοντας εξαρχής ότι η παράταξή της δεν διάκειται αρνητικά απέναντι στην εικαστική πρωτοβουλία καθαυτή, εστίασε τη σκληρή κριτική της στον τρόπο διαχείρισης του δημόσιου χρήματος και στη θεσμική παράκαμψη των οργάνων του δήμου.

Η κυρία Μανιμανάκη κατήγγειλε ότι η διοργάνωση εισήχθη αιφνιδιαστικά στην Επιτροπή Κρίσης Καλλιτεχνικών Έργων μόλις δεκαπέντε ημέρες πριν από την έναρξή της, χωρίς να έχει προηγηθεί ουσιαστική διαβούλευση ή έγκριση από το Δημοτικό Συμβούλιο:

«Ως εικαστική και πολιτιστική δράση δεν μας βρίσκει αντίθετους. Μας βρίσκει αντίθετους, όμως, ο τρόπος διαχείρισης και το κόστος αυτής. Η δαπάνη της διοργάνωσης που θα επωμιστεί ο Δήμος Χανίων είναι 148.800 ευρώ. Αυτό λοιπόν θα το υποστούν και θα το επωμιστούν οι δημότες των Χανίων. Ο τρόπος με τον οποίο εμφανίζεται 15 μέρες πριν στην Επιτροπή Κρίσης Καλλιτεχνικών Έργων, χωρίς καν να περνάει από δημοτικό συμβούλιο, είναι από μόνο του προβληματικός. Ο Αντιδήμαρχος Οικονομικών το ονόμασε πολιτική απόφαση του Δημάρχου. Εμείς το ονομάζουμε απευθείας ανάθεση του Δημάρχου».

Η κριτική της μειοψηφίας επικεντρώθηκε στην τεχνική έκθεση της διοργάνωσης, η οποία, σύμφωνα με την επικεφαλής της παράταξης «Όνειρο είναι τα Χανιά», προβλέπει ιδιαίτερα υψηλά κονδύλια για τις αμοιβές των γλυπτών, τη φιλοξενία τους και την αγορά πρώτων υλών, μετακυλίοντας το σύνολο του οικονομικού βάρους στα ταμεία του δήμου.

Κατά την αντιπολίτευση, η επίκληση της «πολιτικής απόφασης» από την πλευρά των αρμόδιων αντιδημάρχων δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη θεσμική νομιμοποίηση, ούτε να απαλλάξει τη δημοτική αρχή από την υποχρέωση πλήρους και έγκαιρης λογοδοσίας απέναντι στους δημότες, ιδίως όταν πρόκειται για δαπάνες που αγγίζουν τα 150.000 ευρώ σε μια περίοδο έντονων οικονομικών πιέσεων για την τοπική κοινωνία.

Το ζήτημα των χορηγιών και η απαίτηση διαφάνειας για το δημόσιο χρήμα

Πέρα από τις θεσμικές ενστάσεις περί παρακάμψεως του Δημοτικού Συμβουλίου, η τοποθέτηση της μείζονος αντιπολιτεύσεως ανέδειξε μια κρίσιμη οικονομική παράμετρο, η οποία συνδέεται ευθέως με τη διαχείριση του δημόσιου χρήματος και τη σχέση του δήμου με τους ιδιώτες υποστηρικτές της διοργανώσεως. Στο στόχαστρο της κριτικής της Αικατερίνης Μανιμανάκη τέθηκε το επίσημο προωθητικό υλικό της εκδηλώσεως και συγκεκριμένα η αφίσα του Συμποσίου, η οποία είχε δοθεί στη δημοσιότητα μόλις την προηγούμενη ημέρα της συνεδριάσεως.

Όπως επεσήμανε η επικεφαλής της παρατάξεως «Όνειρο είναι τα Χανιά», στο κάτω μέρος της αφίσας αποτυπώνεται ένας μακρύς κατάλογος ισχυρών επιχειρηματικών ομίλων, ο οποίος περιλαμβάνει ξενοδοχειακές μονάδες, εταιρείες εξορύξεως και εμπορίας πετρωμάτων, παραγωγούς σκυροδέματος, βιομηχανίες μετάλλου, προμηθευτές επαγγελματικών εργαλείων, καθώς και ναυτιλιακή εταιρεία. Ωστόσο, η δημόσια αυτή προβολή των χορηγών δεν συνοδεύεται από κανένα συγκεκριμένο οικονομικό αντίκρισμα στα επίσημα διοικητικά έγγραφα της δημοτικής αρχής:

«Θα θέλαμε να μάθουμε τι έχει προσφέρει κάθε εταιρεία που αναγράφεται στην αφίσα, τι έχει προσφέρει κάθε επιχείρηση που αναγράφεται στην αφίσα. Η τεχνική έκθεση της διοργάνωσης προβλέπει ποσά αρκετά υψηλά που αφορούν περισσότερο την αμοιβή των καλλιτεχνών και τη διαμονή τους και το κόστος των υλικών που θα επωμιστεί ο Δήμος. Πουθενά όμως δεν αναγράφονται τα ποσά που καλύπτονται από τους χορηγούς για να δούμε τι προσφέρει ο καθένας από αυτούς. Αυτό θα ήταν η δουλειά μιας οργανωτικής επιτροπής με τη συμμετοχή του Δήμου για να διαχειριστεί τα ποσά που δαπανώνται και τις εξοικονομήσεις που μπορούν να προβλεφθούν, εφόσον μιλάμε για δημόσιο χρήμα και τόσο μεγάλο ποσό. Τέτοια επιτροπή όμως δυστυχώς δεν υπάρχει».

Η ουσία της ενστάσεως της μειοψηφίας έγκειται στο γεγονός ότι, ενώ η τεχνική μελέτη του δήμου δεσμεύει το σύνολο του ποσού των 148.800 ευρώ απευθείας από τα δημοτικά ταμεία για τη φιλοξενία, τις μετακινήσεις, τις αμοιβές και τα υλικά των γλυπτών, παραμένει παντελώς ασαφές εάν οι ιδιωτικές χορηγίες λειτουργούν προσθετικά, εάν έχουν απομειώσει κάποιες επιμέρους δαπάνες ή εάν περιορίζονται σε παροχές σε είδος χωρίς δημοσιονομικό όφελος για τους δημότες. Η απουσία μιας διαπαραταξιακής οργανωτικής επιτροπής διαχειρίσεως των πόρων αποτέλεσε, κατά την αντιπολίτευση, βασική απόδειξη έλλειψης διαχειριστικής σαφήνειας σε ένα έργο υψηλού προϋπολογισμού.

Θεσμικές δυσλειτουργίες: Οι «δια περιφοράς» συνεδριάσεις και η ασφυξία του διαλόγου

Η αντιπαράθεση για το Συμπόσιο Γλυπτικής δεν εκδηλώθηκε σε πολιτικό κενό, αλλά συνδέθηκε με μια ευρύτερη δυσφορία της αντιπολιτεύσεως για τον τρόπο λειτουργίας των κορυφαίων οργάνων του Δήμου Χανίων. Συνεχίζοντας την παρέμβασή της, η κυρία Μανιμανάκη συνέδεσε την αιφνιδιαστική έγκριση του καλλιτεχνικού προγράμματος με την πάγια πρακτική των συνεδριάσεων «δια περιφοράς», οι οποίες, κατά την κρίση της, υπονομεύουν τη δυνατότητα ουσιαστικού κοινοβουλευτικού ελέγχου εκ μέρους των εκλεγμένων συμβούλων.

Η επικεφαλής της μείζονος μειοψηφίας κατήγγειλε ότι η δημοτική αρχή συχνά συγκαλεί κατεπείγουσες διαδικασίες με ασφυκτικά χρονικά όρια, τα οποία καθιστούν απαγορευτική τη μελέτη των εισηγήσεων από συμβούλους που εργάζονται στον ιδιωτικό ή τον δημόσιο τομέα:

«Ένα άλλο θέμα που μας απασχόλησε αυτές τις μέρες ήταν ένα πρόβλημα που προκύπτει και το έχουμε ξανασυζητήσει με τα δια περιφοράς δημοτικά συμβούλια. Μας δίνονται μόνο δύο ώρες για να προλάβουμε να ψηφίσουμε. Δύο ώρες που βρισκόμαστε στην εργασία μας, που ενδεχομένως να μην κοιτάμε καθόλου τα email μας ή τα μηνύματά μας και κάποιες φορές δεν προλαβαίνουμε να απαντήσουμε στα δια περιφοράς δημοτικά συμβούλια, όπως συνέβη σε ένα δημοτικό συμβούλιο… Συνέβη προχθές, αυτή την προηγούμενη βδομάδα».

Η μομφή περί θεσμικής υποβαθμίσεως του διαλόγου αναδεικνύει τις συνθήκες πίεσης υπό τις οποίες κλήθηκε να τοποθετηθεί η αντιπολίτευση. Όταν μια τόσο σύνθετη και δαπανηρή πρωτοβουλία εισάγεται προς έγκριση λίγα εικοσιτετράωρα πριν από την έναρξή της, η έλλειψη επαρκούς χρόνου διαβουλεύσεως εκλαμβάνεται από τις παρατάξεις της μειοψηφίας ως τετελεσμένο γεγονός που περιορίζει τον ρόλο τους σε απλό επικυρωτικό μηχανισμό αποφάσεων που έχουν ήδη ληφθεί σε κλειστά γραφεία.

Ο επιμελητικός σχεδιασμός της Αντωνίας Παπατζανάκη: Η τεχνική μελέτη των 33 σελίδων και το παρασκήνιο

Απέναντι στα πυρά της αντιπολιτεύσεως, η απάντηση της διοικήσεως δόθηκε από τον Αντιδήμαρχο Πολιτισμού, Ιωάννη Γιαννακάκη, ο οποίος ανέλαβε να υπερασπιστεί τόσο τη θεσμική νομιμότητα όσο και την επιχειρησιακή συγκρότηση του εγχειρήματος. Ο κ. Γιαννακάκης, απευθυνόμενος στο σώμα, ξεκαθάρισε ότι μια διοργάνωση τέτοιας εμβέλειας απαιτεί εξειδικευμένη γνώση του καλλιτεχνικού πεδίου, αποδίδοντας την επιτυχή οργάνωση του συμποσίου στον επιμελητικό σχεδιασμό της διακεκριμένης Χανιώτισσας γλύπτριας Αντωνίας Παπατζανάκη.

Απαντώντας ευθέως στην κριτική περί καθυστερημένης καταθέσεως των φακέλων στην Επιτροπή Κρίσης Καλλιτεχνικών Έργων, ο αρμόδιος αντιδήμαρχος αποκάλυψε το παρασκήνιο των διαπραγματεύσεων με τους δημιουργούς, εξηγώντας ότι το συμπόσιο βασίστηκε σε μια εξαντλητική τεχνική μελέτη 33 σελίδων, η οποία δεν μπορούσε να οριστικοποιηθεί χωρίς την τελική συγκατάθεση του συνόλου των προσκεκλημένων καλλιτεχνών:

«Φτάνει μια Χανιώτισσα γλύπτρια, η Αντωνία Παπατζανάκη, η οποία οργανώνει όλο αυτό το πολύ δύσκολο στη διαδικασία του εγχείρημα. Το διατυπώνει σε μια τεχνική μελέτη 33 σελίδων, έχοντας αναζητήσει τους κορυφαίους και τους μεγαλύτερους εν ζωή γλύπτες της Ελλάδας και έχοντας εξασφαλίσει από αυτούς [τη συμμετοχή τους]. Ο τελευταίος που είπε το ναι ήταν ο Μανώλης ο Τζαμπανάκης. Έδωσε το ok λίγες μόλις ημέρες πριν κατατεθεί η τεχνική έκθεση. Και αυτός είναι ο λόγος που δεν μπορεί να κατατεθεί δυόμιση μήνες πριν. Γιατί ο κύριος Τζαμπανάκης ήθελε συγκεκριμένες διαβεβαιώσεις και είχε και επιφυλάξεις για πολλά στοιχεία σχετικά με την ικανότητά του να ανταποκριθεί στο εγχείρημα».

Κατά τον κ. Γιαννακάκη, οι απαιτήσεις ενός υπαίθριου εργαστηρίου γλυπτικής μνημειακών διαστάσεων δεν προσομοιάζουν σε μια συμβατική διοικητική πράξη. Η ανάγκη να εξασφαλιστούν οι κορυφαίοι εν ζωή εκπρόσωποι της ελληνικής γλυπτικής επέβαλε διαρκείς διαβουλεύσεις ως προς τις τεχνικές προδιαγραφές, τα υλικά κατεργασίας και την ασφάλεια των ίδιων των δημιουργών, δικαιολογώντας τη χρονική πίεση υπό την οποία έφτασε η μελέτη στα αρμόδια όργανα του δήμου.

Μια ιστορική σύναξη στο Πάρκο Ειρήνης και Φιλίας: Η ταυτότητα των δημιουργών και η σκιά της Παπαδοπεράκη

Το πλέον εντυπωσιακό στοιχείο της διοργανώσεως, το οποίο υπογράμμισε με έμφαση η δημοτική αρχή, αφορά το ίδιο το ανθρώπινο και καλλιτεχνικό κεφάλαιο που συγκεντρώνεται στα Χανιά από τις 15 Σεπτεμβρίου έως τις 14 Οκτωβρίου 2026. Για έναν ολόκληρο μήνα, το Πάρκο Ειρήνης και Φιλίας μετατρέπεται σε ένα ζωντανό, ανοιχτό εργαστήριο γλυπτικής, όπου οι πολίτες και τα σχολεία θα έχουν την ευκαιρία να παρακολουθούν καθημερινά τη γέννηση των έργων από την ακατέργαστη ύλη.

«Αυτοί οι έξι γλύπτες και οι άλλοι επτά βοηθοί θα βρίσκονται στο Πάρκο Ειρήνης και Φιλίας για έναν μήνα. Δεν θα έρθουν ούτε για μία επίσκεψη, ούτε θα έρθουν να βγάλουν μια ομιλία και να φύγουν. Αυτοί οι άνθρωποι θα δουλεύουν για έναν μήνα εκεί», τόνισε χαρακτηριστικά ο κ. Γιαννακάκης, προχωρώντας στην αναλυτική παρουσίαση των προσωπικοτήτων που συγκροτούν την ιστορική αυτή ομάδα:

• Chris Gianakos: Γεννημένος στη Νέα Υόρκη το 1934, με καταγωγή από τα Χανιά, διεθνώς αναγνωρισμένος καλλιτέχνης και επί δεκαετίες καθηγητής στο School of Visual Arts της Νέας Υόρκης.

• Θόδωρος Παπαγιάννης: Γεννημένος στο Ελληνικό Ιωαννίνων το 1942, ομότιμος καθηγητής της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών στην Αθήνα, με τεράστιο μνημειακό έργο σε δημόσιους χώρους.

• Γιάννης Παρμακέλης: Γεννημένος στο Ηράκλειο το 1932, τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και ομότιμος καθηγητής του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης.

• Κυριάκος Ρόκος: Γεννημένος στα Ιωάννινα το 1945, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, με μακρά διαδρομή στη σύγχρονη ελληνική πλαστική.

• Μανώλης Τζαμπανάκης: Γεννημένος στον Κεφαλά Χανίων το 1943, με σπουδαία ακαδημαϊκή και καλλιτεχνική πορεία στην Ιταλία ως επιμελητής και διδάσκων στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Ρώμης.

• Γιώργος Χουλιαράς: Γεννημένος στα Ιωάννινα το 1947, ομότιμος καθηγητής της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών στην Αθήνα, με βαθιά γνώση της επεξεργασίας των σκληρών υλικών.

Κεντρική θέση στο συμπόσιο κατέχει η μνήμη της εμβληματικής Κρητικιάς γλύπτριας Ασπασίας Παπαδοπεράκη (1942–2026), γεννημένης στα Σπήλια Ηρακλείου, η οποία απεβίωσε νωρίτερα το ίδιο έτος. Το συμπόσιο αφιερώθηκε τιμητικά στο έργο και την προσφορά της, γεγονός που ωστόσο αποτέλεσε αντικείμενο νέας αντιπαραθέσεως, με την κυρία Μανιμανάκη να καταγγέλλει ότι η αφιέρωση αυτή υποβαθμίστηκε απαράδεκτα στην επίσημη αφίσα, όπου το όνομα της εκλιπούσης αναγραφόταν απλώς μεταξύ των συμμετεχόντων και όχι ως το κεντρικό τιμώμενο πρόσωπο της διοργανώσεως.

Το ιστορικό βάθος της διεκδίκησης: Από τις παραλείψεις του 1976 στο ανεκπλήρωτο σχέδιο του 1987

Η προσπάθεια της δημοτικής αρχής να θεμελιώσει τη νομιμοποιητική βάση του συμποσίου δεν περιορίστηκε στους σύγχρονους αναπτυξιακούς σχεδιασμούς, αλλά επιχείρησε να αντλήσει επιχειρήματα από τη μακρά ιστορία των ανεκπλήρωτων πολιτιστικών υποχρεώσεων του Δήμου Χανίων. Παίρνοντας τον λόγο, ο Αντιδήμαρχος Πολιτισμού, Ιωάννης Γιαννακάκης, επέλεξε να εντάξει την τρέχουσα πρωτοβουλία σε μια ιστορική διαδρομή δεκαετιών, υπογραμμίζοντας τη διαχρονική δυστοκία της τοπικής αυτοδιοίκησης να ενσωματώσει την τέχνη στον δημόσιο χώρο.

Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της αδράνειας, ο κ. Γιαννακάκης υπενθύμισε την υπόθεση του ανδριάντα του Μανούσου Κούνδουρου, επισημαίνοντας ότι το δημοτικό συμβούλιο είχε αναλάβει ρητή θεσμική δέσμευση για την ανέγερσή του ήδη από το 1976. Χρειάστηκε, ωστόσο, να παρέλθουν σχεδόν πέντε δεκαετίες, επτά διαδοχικοί δήμαρχοι και εκατοντάδες δημοτικοί σύμβουλοι μέχρι να υλοποιηθεί τελικά η προμήθεια του έργου από τη σημερινή διοίκηση, χάρη και στη σημαντική οικονομική υποχώρηση του καλλιτέχνη, ο οποίος επιθυμούσε να τιμήσει τους ιστορικούς δεσμούς του με την οικογένεια του πολιτικού ανδρός.

Ακόμη πιο αποκαλυπτική υπήρξε η αναφορά του αντιδημάρχου στην ίδια τη χωρική μήτρα του συμποσίου, το Πάρκο Ειρήνης και Φιλίας. Όπως αποκάλυψε, η συγκρότηση υπαίθριας συλλογής γλυπτικής δεν αποτελεί μια όψιμη επινόηση της παρούσας δημοτικής αρχής, αλλά μια ξεχασμένη παρακαταθήκη του αρχικού πολεοδομικού σχεδιασμού της δεκαετίας του 1980:

«Το 1987, όταν φτιάχτηκε το Πάρκο Ειρήνης και Φιλίας, προβλέφθηκε από τον αρχιτέκτονα χώρος για εγκατάσταση γλυπτοθήκης. Αλλά αυτά είναι ψιλά πράγματα σε μια πόλη που έχει τουρισμό, σε μια πόλη που όλα πηγαίνουν καλά, που το βασικό μας πρόβλημα νομίζουμε πως είναι το πού θα βάλουμε το αμάξι μας. Από το 1987 λοιπόν μέχρι σήμερα ουδείς ασχολήθηκε να ολοκληρώσει τη μελέτη για το Πάρκο Ειρήνης και Φιλίας, η οποία προέβλεπε συγκεκριμένο χώρο στην κάτοψη για την εγκατάσταση υπαίθριας έκθεσης γλυπτών».

Σύμφωνα με τον κ. Γιαννακάκη, η ιδέα για την αναβίωση του εγχειρήματος τέθηκε επιτακτικά ήδη από την περίοδο 2019–2020, αμέσως μετά την ανάληψη των καθηκόντων της παρούσας διοίκησης, από τον αείμνηστο Χανιώτη γλύπτη και εικαστικό Γιάννη Μαρκαντωνάκη. Ο Μαρκαντωνάκης, βαθύς γνώστης της λειτουργίας του δημόσιου χώρου και των θεσμικών διαδικασιών τοποθέτησης υπαίθριων έργων στην Κρήτη, υπήρξε ο πρώτος που υπενθύμισε με πάθος στη δημοτική αρχή ότι η πόλη διέθετε τόσο τον κατάλληλο χώρο όσο και μια ιστορική εκκρεμότητα που όφειλε επιτέλους να διευθετήσει.

Το προηγούμενο των Ιωαννίνων και η ηπειρωτική σχολή της πέτρας

Η παρουσία τριών δημιουργών με καταγωγή από τα Ιωάννινα —του Θόδωρου Παπαγιάννη, του Κυριάκου Ρόκου και του Γιώργου Χουλιαρά— ανάμεσα στους επτά προσκεκλημένους καλλιτέχνες, αποτέλεσε σημείο ειδικού σχολιασμού κατά τη συνεδρίαση. Ο Αντιδήμαρχος Πολιτισμού θέλησε να ερμηνεύσει αυτή τη συγκυρία όχι ως μια τυχαία επιλογή, αλλά ως απότοκο της βαθιάς πολιτιστικής και τεχνικής παράδοσης που διακρίνει την Ήπειρο στην επεξεργασία των σκληρών υλικών και στην υποστήριξη των τεχνών.

Όπως ανέφερε, η Ήπειρος διατηρεί μια μακρά και σπάνια παράδοση ευεργετισμού και ιδρυματικής υποστήριξης των γραμμάτων και των τεχνών, η οποία ιστορικά συνδυάστηκε με τη μοναδική δεξιοτεχνία των μαστόρων της πέτρας. Παράλληλα, υπενθύμισε ένα καθοριστικό θεσμικό προηγούμενο που λειτούργησε ως υπόδειγμα για τα Χανιά: το Συμπόσιο Γλυπτικής που οργάνωσε ο Δήμος Ιωαννιτών το 1996 στην παραλίμνια ζώνη, όπου δώδεκα έως δεκατρείς κορυφαίοι γλύπτες εργάστηκαν επί έναν μήνα σε δημόσια θέα, κληροδοτώντας στην πόλη των Ιωαννίνων μια μόνιμη υπαίθρια παρακαταθήκη γλυπτών.

Αυτό ακριβώς το επιτυχημένο πολιτιστικό μοντέλο επεδίωξε να μεταφέρει στα Χανιά η επιμελήτρια Αντωνία Παπατζανάκη και η δημοτική διοίκηση, αποσκοπώντας στην εξοικείωση των πολιτών με την καλλιτεχνική δημιουργία:

«Αυτή λοιπόν την παράδοση επιθυμούμε να φέρουμε στις επόμενες γενιές. Να δημιουργήσουμε όχι μόνο τα επτά γλυπτά, τα οποία με χαρά θα υποδεχθούμε, αλλά να δημιουργήσουμε μια επόμενη γενιά Χανιωτών, οι οποίοι θα αντιμετωπίζουν την τέχνη όχι ως ένα ποσοτικό κομμάτι, αλλά ως ένα εργαλείο το οποίο μπορεί να δώσει πραγματικά αυτό που προ ολίγου ακούστηκε ως μια ελπίδα για το αύριο».

Σύμφωνα με αυτή τη θεώρηση, η δια ζώσης παρακολούθηση της διαδικασίας παραγωγής ενός γλυπτού μνημειακών διαστάσεων μετατρέπει το Πάρκο Ειρήνης και Φιλίας σε ένα ανοιχτό σχολείο αισθητικής αγωγής, γεφυρώνοντας το χάσμα ανάμεσα στην παραδοσιακή κρητική λιθοξοΐα και τις σύγχρονες τάσεις της διεθνούς εικαστικής σκηνής.

Η τιμολόγηση της τέχνης και η πολιτική πρόκληση: «Γιατί δεν το καταψηφίζετε;»

Κλείνοντας την τοποθέτησή του, ο Ιωάννης Γιαννακάκης επιχείρησε να αντικρούσει οριστικά τις αιτιάσεις της μειοψηφίας σχετικά με το ύψος της δημόσιας δαπάνης, μεταφέροντας τη συζήτηση στην πραγματική οικονομική διάσταση της σύγχρονης αγοράς τέχνης. Υπερασπιζόμενος το διεθνές κύρος και τη διαδρομή των συμμετεχόντων, υποστήριξε ότι η κοστολόγηση των 148.800 ευρώ για επτά ολοκληρωμένα γλυπτά μνημειακού χαρακτήρα, συνυπολογιζομένων των εξόδων διαμονής, διατροφής, μετακίνησης και αγοράς πρώτων υλών επί έναν μήνα, υπολείπεται κατά πολύ της πραγματικής εμπορικής αξίας των δημιουργών.

«Όσον αφορά στα ποσά, η γνώμη μου είναι ότι το ποσό αυτό δεν αρκεί ούτε για τον έναν από όλους αυτούς», τόνισε κατηγορηματικά ο αντιδήμαρχος, υπονοώντας ότι η αποδοχή της προσκλήσεως από καλλιτέχνες όπως ο Chris Gianakos ή τα μέλη της Ακαδημίας Αθηνών ενέχει το στοιχείο της κοινωνικής προσφοράς προς την πόλη των Χανίων.

Η τοποθέτηση του κ. Γιαννακάκη κορυφώθηκε με μια ευθεία πολιτική πρόκληση προς την παράταξη της μείζονος αντιπολιτεύσεως, καλώντας την να αναλάβει το βάρος των θέσεών της στην ψηφοφορία του σώματος:

«Και ένα μικρό ερώτημα: αν κάποιος διαφωνεί με την πρόταση, διαφωνεί με τη διαδικασία, διαφωνεί με το ποσό, δεν καταλαβαίνω γιατί δεν έχει το θάρρος και να το καταψηφίζει. Ευχαριστώ πολύ».

Η πρόκληση αυτή στόχευε ευθέως στη στρατηγική στάση της μειοψηφίας, η οποία επεδίωξε να διατηρήσει μια λεπτή ισορροπία: από τη μία πλευρά να δηλώσει θετική απέναντι στην εικαστική αναβάθμιση της πόλης για να μην κατηγορηθεί για άρνηση πολιτιστικής προόδου, και από την άλλη να ασκήσει δριμεία κριτική για αδιαφάνεια, απευθείας αναθέσεις και οικονομική επιβάρυνση των δημοτών, αποφεύγοντας ωστόσο τη ρητή καταψήφιση της ίδιας της καλλιτεχνικής πρωτοβουλίας.