Η Διεθνής Αμνηστία καλεί την αστυνομία να σταματήσει τη χρήση κρότου λάμψης κατά διαδηλωτών, κάνοντας λόγο για μοτίβο επικίνδυνης χρήσης.
Η Διεθνής Αμνηστία στην έκθεση με τίτλο «Οι διαδηλώσεις δεν είναι πεδία μάχης: Μοτίβα παράνομης χρήσης βίας από την αστυνομία και ατιμωρησία στην Ελλάδα» διαπιστώνει ότι αυτές οι βαθιά ανησυχητικές καταχρήσεις υποστηρίζονται από νομοθεσία για τις διαδηλώσεις που δεν συμμορφώνεται με διεθνή και περιφερειακά πρότυπα, καθώς και από μια επίμονη κουλτούρα ατιμωρησίας για τις παραβιάσεις που διαπράττουν στελέχη των σωμάτων ασφαλείας κατά την αστυνόμευση διαδηλώσεων.
«Το δικαίωμα στην ελευθερία της ειρηνικής συνάθροισης στην Ελλάδα παραβιάζεται κατάφωρα τόσο στη νομοθεσία όσο και στην πράξη, με ειρηνικούς διαδηλωτές να υφίστανται αυθαίρετες προσαγωγές, ποινικοποίηση και παράνομη χρήση βίας από την αστυνομία», δήλωσε η Κονδυλία Γώγου, Ερευνήτρια της Διεθνούς Αμνηστίας για την Ευρώπη.
«Το οπτικοακουστικό υλικό και οι μαρτυρίες που τεκμηριώσαμε αποκαλύπτουν ένα μοτίβο επικίνδυνης χρήσης χειροβομβίδων κρότου-λάμψης, καθώς και κατάχρησης γκλομπ και άλλων λεγόμενων “λιγότερο θανατηφόρων” όπλων, που έχουν προκαλέσει ποικίλους τραυματισμούς, ενώ στο στόχαστρο βρέθηκαν και δημοσιογράφοι. Οι πρακτικές αυτές, σε συνδυασμό με τη διάχυτη ατιμωρησία για αστυνομικές αυθαιρεσίες, λειτουργούν αποτρεπτικά για την άσκηση του δικαιώματος στην ειρηνική διαμαρτυρία».
Παράνομη χρήση βίας και κουλτούρα ατιμωρησίας
Η έκθεση, η οποία βασίζεται σε δύο χρόνια έρευνας και συνεντεύξεις με περισσότερους από εκατό διαδηλωτές, δημοσιογράφους, δικηγόρους και άλλα πρόσωπα, καθώς και σε εκτεταμένη επαλήθευση βίντεο και ανάλυση πολλών διαφορετικών διαδηλώσεων, αποκαλύπτει ένα επίμονο μοτίβο αχρείαστης ή υπερβολικής χρήσης βίας από την αστυνομία κατά τη διάρκεια διαδηλώσεων.
Από τα 67 άτομα που έδωσαν συνέντευξη σχετικά με παράνομη χρήση βίας στην αστυνόμευση διαδηλώσεων, τα 30 περιέγραψαν περιπτώσεις κατά τις οποίες αστυνομικοί εκτόξευσαν χειροβομβίδες κρότου-λάμψης απευθείας προς ειρηνικούς διαδηλωτές και δημοσιογράφους, πάνω από τα κεφάλια τους, στα πόδια τους και/ή μέσα σε πυκνά συγκεντρωμένα πλήθη.
«Ήταν σαν να με χτύπησε μια μεγάλη σιδερένια ράβδος»
Ο φωτορεπόρτερ Μάριος Λώλος υπέστη μόνιμη απώλεια ακοής και τραυματισμό στο κεφάλι όταν χτυπήθηκε από χειροβομβίδα κρότου-λάμψης που εκτόξευσε αστυνομικός στις 26 Ιανουαρίου 2025, ενώ κάλυπτε διαδήλωση για την τραγωδία των Τεμπών. «Κρατούσα τη φωτογραφική μου μηχανή και ήταν προφανές ότι ήμουν φωτορεπόρτερ. Πιστεύω ότι ο αστυνομικός των ΜΑΤ μου πέταξε τη χειροβομβίδα κρότου-λάμψης σκόπιμα… Με χτύπησε στην αριστερή πλευρά του κεφαλιού και εξερράγη δίπλα μου. Αν είχε εκραγεί ακριβώς μπροστά στο κεφάλι μου και όχι λίγο αργότερα, δεν θα μιλούσαμε αυτή τη στιγμή» είπε ο φωτορεπόρτερ. Βίντεο που επαληθεύτηκε από τη Διεθνή Αμνηστία επιβεβαιώνει τη μαρτυρία του Λώλου και υποδηλώνει ότι αποτέλεσε σκόπιμο στόχο.
Τον Μάιο του 2022, ο φοιτητής Γιώργος Μαύρος υπέστη διάτρηση τυμπάνου, απώλεια ακοής, τραυματισμό στο κεφάλι, καθώς και τραύματα και εγκαύματα στο δεξί χέρι, τον βραχίονα και τον ώμο, όταν η αστυνομία έκανε χρήση χειροβομβίδων κρότου-λάμψης κατά τη διάρκεια ειρηνικής φοιτητικής διαδήλωσης στη Θεσσαλονίκη. «Η αίσθηση ήταν σαν να με χτύπησε μια μεγάλη σιδερένια ράβδος», ανέφερε.
Παράνομη χρήση κρότου λάμψης δίπλα σε καφετέρια
Επαληθευμένο βίντεο δείχνει αστυνομικούς να χρησιμοποιούν παράνομα χειροβομβίδες κρότου–λάμψης δίπλα σε καφετέρια όπου κάθονταν πολίτες σε εξωτερικό χώρο, μετά τη διάλυση διαδήλωσης τον Οκτώβριο του 2025 στην Αθήνα, με περαστικούς να εμπλέκονται στο χάος που ακολούθησε.
Η έκθεση τεκμηριώνει επίσης παράνομη χρήση γκλομπ, συμπεριλαμβανομένων περιστατικών όπου αστυνομικοί χτυπούσαν ειρηνικούς διαδηλωτές, καταδίωκαν διαδηλωτές σε επιχειρήσεις τύπου «baton charge» και ξυλοκοπούσαν άτομα που βρίσκονταν ήδη υπό αστυνομικό έλεγχο.
Η Διεθνής Αμνηστία κατέγραψε επιπλέον σειρά περιστατικών που αφορούσαν κατάχρηση χημικών ερεθιστικών ουσιών, χρήση υδροβόλων οχημάτων, παράνομη χρήση βίας κατά τη σύλληψη ή/και κράτηση, καθώς και παράνομη χρήση βίας από αστυνομικές ομάδες μοτοσικλετιστών.
Η ηθοποιός και σκηνοθέτρια θεάτρου Αναστασία Πολίτη περιέγραψε στη Διεθνή Αμνηστία πώς δύο αστυνομικοί πάνω σε μοτοσικλέτα, εκ των οποίων ο ένας κρατούσε γκλομπ, διέσχισαν το πλήθος που συμμετείχε σε διαδήλωση αλληλεγγύης προς τους Παλαιστινίους στις 7 Οκτωβρίου 2025. «Κατάφερα να ανέβω στο πεζοδρόμιο την τελευταία στιγμή για να μην με παρασύρει η μοτοσικλέτα… αλλά ένιωσα τη μηχανή να περνά εξαιρετικά κοντά πίσω μου και ταυτόχρονα ένα πολύ δυνατό χτύπημα στην πλάτη», δήλωσε. Περιέγραψε ότι «έπεσα στο έδαφος σαν καρπούζι», με αποτέλεσμα να υποστεί κάταγμα στο χέρι και στα πλευρά, ελαφρύ τραυματισμό στο κεφάλι και τραυματισμούς στο αριστερό γόνατο και την κνήμη.
Δυσκολίες στην απονομή δικαιοσύνης
Τα θύματα παράνομης αστυνομικής βίας συχνά δυσκολεύονται να βρουν δικαίωση. Προβληματικές πειθαρχικές έρευνες, ποινικές έρευνες που αδυνατούν να εντοπίσουν τους υπαίτιους, ορισμένες δικαστικές αποφάσεις που ενδέχεται να νομιμοποιούν την παράνομη χρήση βίας και η αποτυχία των δυνάμεων τάξης να φέρουν εμφανείς αριθμούς αναγνώρισης δυσχεραίνουν τη λογοδοσία.
Παράλληλα, ο μηχανισμός εποπτείας της αστυνομίας (ΕΜΗΔΙΠΑ) δεν διαθέτει επαρκές προσωπικό και πόρους ώστε να διεξάγει περισσότερες δικές του έρευνες.
Η χρήση υπερβολικά ευρειών αστυνομικών εξουσιών, που επιτρέπουν την προσαγωγή διαδηλωτών σε αστυνομικά τμήματα για εξακρίβωση στοιχείων, έχει ως αποτέλεσμα να εμποδίζονται πολίτες να συμμετάσχουν σε διαδηλώσεις, συχνά χωρίς εύλογη υποψία τέλεσης αδικήματος.
Διαδηλωτές, δημοσιογράφοι και δικηγόροι που μίλησαν στη Διεθνή Αμνηστία υπέστησαν αυθαίρετη στέρηση της ελευθερίας τους και περιέγραψαν αχρείαστες ή/και εξευτελιστικές σωματικές έρευνες, παράνομη χρήση βίας κατά τη σύλληψη ή/και κράτηση και άρνηση παροχής ιατρικής βοήθειας. Ανέφεραν επίσης ότι η αστυνομία δεν διασφάλισε το δικαίωμά τους να επικοινωνήσουν με πρόσωπο της επιλογής τους ούτε τους παρείχε βασικές ανάγκες διαβίωσης.
Η δικηγόρος Άννυ Παπαρούσσου, η οποία παρέχει νομική συνδρομή σε ειρηνικούς διαδηλωτές, και η δημοσιογράφος Μαρίνα Μεντάνη, η οποία κάλυπτε διαδήλωση, στερήθηκαν αμφότερες την ελευθερία τους από την αστυνομία με το πρόσχημα μεταφοράς για εξακρίβωση στοιχείων.
Και οι δύο αναφέρθηκαν στην παρανομία της προσαγωγής τους, ενώ η Μαρίνα Μεντάνη μίλησε και για την ταπείνωση που υπέστη κατά τη διάρκεια μερικής γυμνής σωματικής έρευνας από αστυνομικούς.
Η έκθεση αναδεικνύει επίσης την ποινικοποίηση ειρηνικών διαδηλωτών, συμπεριλαμβανομένων ατόμων που κατηγορήθηκαν απλώς επειδή συμμετείχαν σε διαδηλώσεις ή προέβησαν σε πράξεις πολιτικής ανυπακοής.
Η Διεθνής Αμνηστία κατέγραψε τη σύλληψη δύο δικών της ακτιβιστών μετά τη διάλυση διαδήλωσης στην Αθήνα το 2022, κατά την οποία οι ίδιοι περιέγραψαν ότι υπέστησαν αχρείαστη και καταχρηστική αστυνομική βία.
Περιορισμός του δικαιώματος της συνάθροισης
Η ελληνική νομοθεσία που διέπει τις διαδηλώσεις δεν συμμορφώνεται με το διεθνές και περιφερειακό δίκαιο ανθρωπίνων δικαιωμάτων ούτε με τις υποχρεώσεις της Ελλάδας που απορρέουν από τις διεθνείς συνθήκες στις οποίες είναι συμβαλλόμενο μέρος.
Παρ’ όλα αυτά, οι ελληνικές αρχές έχουν καταβάλει προσπάθειες για περαιτέρω περιορισμό του δικαιώματος στην ελευθερία της ειρηνικής συνάθροισης, μεταξύ άλλων μέσω νομοθετικής διάταξης του 2025 που εισήγαγε γενική απαγόρευση διαδηλώσεων σε τμήματα της Πλατείας Συντάγματος.
«Η συμμετοχή ή η δημοσιογραφική κάλυψη ειρηνικών διαδηλώσεων δεν θα πρέπει να απαιτεί από τους ανθρώπους να περνούν δοκιμασίες ή να διακινδυνεύουν τη ζωή και τη σωματική τους ακεραιότητα. Οι ελληνικές αρχές πρέπει επειγόντως να μεταρρυθμίσουν τη νομοθεσία για τις διαδηλώσεις, να τερματίσουν τις καταχρηστικές πρακτικές αστυνόμευσης, να προστατεύσουν όσους ασκούν τα δικαιώματά τους και να σπάσουν τον κύκλο ατιμωρησίας που επέτρεψε τη συνέχιση αυτών των παραβιάσεων», δήλωσε η Κονδυλία Γώγου.
«Οι ελληνικές αρχές πρέπει επίσης να βάλουν τέλος στο ανησυχητικό μοτίβο παράνομης χρήσης βίας κατά διαδηλωτών και δημοσιογράφων από την αστυνομία και να απαγορεύσουν τη χρήση χειροβομβίδων κρότου-λάμψης στην αστυνόμευση συναθροίσεων. Συσκευές στρατιωτικού τύπου δεν έχουν θέση στην αστυνόμευση διαδηλώσεων, ούτε στην Ελλάδα ούτε οπουδήποτε αλλού στον κόσμο».
181 υποθέσεις παραβίασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων, 7 καταδίκες
Σύμφωνα με τη μη κυβερνητική οργάνωση Greek Helsinki Monitor, οι εισαγγελικές αρχές διερεύνησαν 181 υποθέσεις που αφορούσαν παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και άλλα σοβαρά αδικήματα από στελέχη των σωμάτων ασφαλείας μεταξύ 2019 και Νοεμβρίου 2025. Ωστόσο, υπήρξαν μόλις επτά καταδίκες.
Από τις 60 υποθέσεις που διερευνήθηκαν για καταγγελίες βασανιστηρίων από στελέχη των σωμάτων ασφαλείας κατά την ίδια περίοδο, μόνο τέσσερις παραπέμφθηκαν σε δίκη και καταγράφηκε μόλις μία καταδίκη.
Η Διεθνής Αμνηστία και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που συμμετέχουν στο Δίκτυο για Εμπόριο Χωρίς Βασανιστήρια (Torture-Free Trade Network) καλούν κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο να προωθήσουν στον ΟΗΕ μια Συνθήκη για το Εμπόριο Χωρίς Βασανιστήρια, με στόχο τη ρύθμιση του εμπορίου εξοπλισμού αστυνόμευσης.
Η Διεθνής Αμνηστία τεκμηριώνει και εκφράζει ανησυχίες για την αστυνόμευση διαδηλώσεων στην Ελλάδα εδώ και πολλά χρόνια, μεταξύ άλλων και στις εκθέσεις της του 2021 και του 2012.
topontiki.gr
