Οι γάτες μπορεί να έχουν τη φήμη της ανεξαρτησίας, αλλά νέες έρευνες δείχνουν ότι μοιραζόμαστε μια μοναδική σύνδεση μαζί τους – τροφοδοτούμενη από τη χημεία του εγκεφάλου.
Η κύρια χημική ουσία που εμπλέκεται είναι η οξυτοκίνη, η οποία συχνά αποκαλείται η ορμόνη της αγάπης. Είναι η ίδια νευροχημική ουσία που εκτοξεύεται όταν μια μητέρα παίρνει αγκαλιά το μωρό της ή όταν φίλοι αγκαλιάζονται, καλλιεργώντας την εμπιστοσύνη και τη στοργή. Και τώρα οι μελέτες δείχνουν ότι η οξυτοκίνη είναι σημαντική και για το δέσιμο γάτας-ανθρώπου.
Η οξυτοκίνη παίζει κεντρικό ρόλο στην κοινωνική σύνδεση, την εμπιστοσύνη και τη ρύθμιση του στρες σε πολλά ζώα, συμπεριλαμβανομένων των ανθρώπων. Ένα πείραμα του 2005 έδειξε ότι η οξυτοκίνη έκανε τους εθελοντές σημαντικά πιο πρόθυμους να εμπιστευτούν άλλους σε οικονομικά παιχνίδια.
Η οξυτοκίνη έχει επίσης κατευναστική δράση σε ανθρώπους και ζώα, καθώς καταστέλλει την ορμόνη του στρες, την κορτιζόλη, και ενεργοποιεί το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα (το σύστημα ανάπαυσης και πέψης) βοηθώντας το σώμα να χαλαρώσει.
Οι επιστήμονες γνωρίζουν εδώ και καιρό ότι οι φιλικές αλληλεπιδράσεις πυροδοτούν την έκκριση οξυτοκίνης τόσο στους σκύλους όσο και στους ιδιοκτήτες τους, δημιουργώντας έναν αμοιβαίο βρόχο ανατροφοδότησης δεσίματος. Μέχρι πρόσφατα, ωστόσο, δεν ήταν πολλά γνωστά για την επίδρασή της στις γάτες.
Οι γάτες είναι πιο διακριτικές στο να δείχνουν στοργή. Ωστόσο, οι ιδιοκτήτες τους αναφέρουν συχνά τα ίδια ζεστά συναισθήματα συντροφικότητας και ανακούφισης από το στρες που αναφέρουν και οι ιδιοκτήτες σκύλων – και οι μελέτες υποστηρίζουν ολοένα και περισσότερο αυτές τις αναφορές. Ερευνητές στην Ιαπωνία, για παράδειγμα, ανέφεραν το 2021 ότι σύντομες συνεδρίες χαϊδέματος με τις γάτες τους αύξησαν τα επίπεδα οξυτοκίνης σε πολλούς ιδιοκτήτες.
Σε εκείνη τη μελέτη, γυναίκες αλληλεπίδρασαν με τις γάτες τους για λίγα λεπτά, ενώ οι επιστήμονες μετρούσαν τα επίπεδα ορμονών των ιδιοκτητών. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η φιλική επαφή (το χάιδεμα της γάτας, η ομιλία με απαλό τόνο) συνδέθηκε με αυξημένη οξυτοκίνη στο σάλιο των ανθρώπων, σε σύγκριση με μια ήσυχη περίοδο ανάπαυσης χωρίς τη γάτα τους.
Πολλοί άνθρωποι βρίσκουν καθησυχαστικό το να χαϊδεύουν μια γάτα που γουργουρίζει, και η έρευνα δείχνει ότι αυτό δεν οφείλεται μόνο στο απαλό τρίχωμα. Η πράξη του χαϊδέματος και ακόμη και ο ήχος του γουργουρίσματος μπορούν να πυροδοτήσουν την έκκριση οξυτοκίνης στον εγκέφαλό μας. Μια μελέτη του 2002 διαπίστωσε ότι αυτή η έκρηξη οξυτοκίνης από την απαλή επαφή με τη γάτα βοηθά στη μείωση της κορτιζόλης (της ορμόνης του στρες), γεγονός που με τη σειρά του μπορεί να μειώσει την αρτηριακή πίεση και ακόμη και τον πόνο.
Πότε απελευθερώνεται η οξυτοκίνη μεταξύ γατών και ανθρώπων;
Η έρευνα εντοπίζει συγκεκριμένες στιγμές που προκαλούν την έκκριση αυτής της ορμόνης στη φιλία μεταξύ των δύο ειδών. Η απαλή σωματική επαφή φαίνεται να είναι ένα πρωταρχικό έναυσμα για τις γάτες.
Μια μελέτη του Φεβρουαρίου 2025 διαπίστωσε ότι όταν οι ιδιοκτήτες επιδίδονταν σε χαλαρό χάιδεμα, αγκαλιές ή κρατούσαν στην αγκαλιά τους τις γάτες τους, η οξυτοκίνη των ιδιοκτητών έτεινε να αυξάνεται, όπως και των γατών – εάν η αλληλεπίδραση δεν επιβαλλόταν με το ζόρι στο ζώο.
Οι ερευνητές παρακολούθησαν την οξυτοκίνη στις γάτες κατά τη διάρκεια 15 λεπτών παιχνιδιού και αγκαλιάς στο σπίτι με τον ιδιοκτήτη τους. Οι γάτες με ασφαλή προσκόλληση που ξεκινούσαν την επαφή, όπως το να κάθονται στα πόδια ή να σκουντούν με το κεφάλι, εμφάνισαν απότομη αύξηση της οξυτοκίνης. Όσο περισσότερο χρόνο περνούσαν κοντά στους ανθρώπους τους, τόσο μεγαλύτερη ήταν η αύξηση.
Τι γίνεται με τα λιγότερο διαχυτικά αιλουροειδή; Η ίδια μελέτη σημείωσε διαφορετικά μοτίβα σε γάτες με πιο αγχώδη ή απόμακρα στυλ προσκόλλησης. Οι αποφευκτικές γάτες (εκείνες που κρατούσαν αποστάσεις) δεν έδειξαν σημαντική μεταβολή της οξυτοκίνης, ενώ οι αγχώδεις γάτες (που αναζητούν συνεχώς τον ιδιοκτήτη τους αλλά κατακλύζονται εύκολα από το άγγιγμα/τον χειρισμό) είχαν υψηλή οξυτοκίνη εξαρχής.
Η οξυτοκίνη των αποφευκτικών και των αγχωδών γατών βρέθηκε να μειώνεται μετά από μια εξαναγκασμένη αγκαλιά. Όταν οι αλληλεπιδράσεις σέβονται την άνεση της γάτας, η οξυτοκίνη ρέει – αλλά όταν μια γάτα νιώθει στριμωγμένη, η ορμόνη της σύνδεσης παραμένει άπιαστη.
Ίσως οι άνθρωποι θα μπορούσαν να μάθουν κάτι από τους αιλουροειδείς φίλους τους σχετικά με τη διαχείριση των στυλ προσκόλλησης. Το κλειδί για το δέσιμο με μια γάτα είναι η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο επικοινωνεί.
Σε αντίθεση με τους σκύλους, οι γάτες δεν βασίζονται στην παρατεταμένη οπτική επαφή για να δεθούν. Αντίθετα, χρησιμοποιούν πιο διακριτικά σινιάλα. Το πιο γνωστό είναι το αργό ανοιγοκλείσιμο των ματιών (slow blink). Είναι ένα αιλουροειδές χαμόγελο, που σηματοδοτεί ασφάλεια και εμπιστοσύνη.
Το γουργούρισμα παίζει επίσης ρόλο στη σύνδεση με τους ανθρώπους. Ο χαμηλής συχνότητας υπόκωφος ήχος του γουργουρίσματος μιας γάτας έχει συνδεθεί όχι μόνο με την επούλωση στις ίδιες τις γάτες, αλλά και με κατευναστικά αποτελέσματα στους ανθρώπους. Το να ακούει κανείς το γουργούρισμα μπορεί να μειώσει τον καρδιακό ρυθμό και την αρτηριακή πίεση· η οξυτοκίνη διαμεσολαβεί αυτά τα οφέλη.
Η συντροφικότητα μιας γάτας, ενισχυμένη από όλες αυτές τις μικρές αυξήσεις οξυτοκίνης από τις καθημερινές αλληλεπιδράσεις, μπορεί να λειτουργήσει ως ασπίδα ενάντια στο άγχος και την κατάθλιψη – σε ορισμένες περιπτώσεις παρέχοντας παρηγοριά ισάξια με την ανθρώπινη κοινωνική υποστήριξη.
Είναι οι γάτες απλώς λιγότερο στοργικές από τους σκύλους;
Είναι αλήθεια ότι οι μελέτες γενικά εντοπίζουν ισχυρότερες αποκρίσεις οξυτοκίνης στις αλληλεπιδράσεις σκύλου-ανθρώπου. Σε ένα ευρέως συζητημένο πείραμα του 2016, οι επιστήμονες μέτρησαν την οξυτοκίνη σε κατοικίδια και ιδιοκτήτες πριν και μετά από δέκα λεπτά παιχνιδιού. Οι σκύλοι εμφάνισαν μέση αύξηση 57% στα επίπεδα οξυτοκίνης μετά το παιχνίδι, ενώ οι γάτες εμφάνισαν αύξηση περίπου 12%.
Στους ανθρώπους, τα επίπεδα οξυτοκίνης αυξάνονται κατά τη διάρκεια ουσιαστικών κοινωνικών αλληλεπιδράσεων. Μελέτες δείχνουν ότι η επαφή με ένα αγαπημένο πρόσωπο παράγει ισχυρότερες αποκρίσεις οξυτοκίνης από την επαφή με αγνώστους. Έτσι, ένας χαρούμενος χαιρετισμός από σκύλο είναι παρόμοιος με εκείνο το κύμα συγκίνησης όταν βλέπετε το παιδί ή τον σύντροφό σας.
Οι σκύλοι, όντας ζώα αγέλης που εξημερώθηκαν για συνεχή ανθρώπινη συντροφιά, είναι σχεδόν βιολογικά προγραμματισμένοι να αναζητούν οπτική επαφή, χάδια και επιδοκιμασία από εμάς – συμπεριφορά που διεγείρει την έκκριση οξυτοκίνης και στις δύο πλευρές. Οι γάτες, ωστόσο, εξελίχθηκαν από πιο μοναχικούς κυνηγούς που δεν χρειάζονταν εμφανείς κοινωνικές χειρονομίες για να επιβιώσουν. Έτσι, μπορεί να μην επιδεικνύουν συμπεριφορά τροφοδοτούμενη από οξυτοκίνη τόσο εύκολα ή με τόση συνέπεια. Αντ’ αυτού, οι γάτες ενδέχεται να φυλάσσουν τη συμπεριφορά που προκαλεί έκκριση οξυτοκίνης για όταν νιώθουν πραγματικά ασφαλείς.
Η εμπιστοσύνη μιας γάτας δεν είναι αυτόματη· πρέπει να κερδηθεί. Αλλά μόλις δοθεί, ενισχύεται από την ίδια χημική ουσία που συνδέει τους ανθρώπινους γονείς, τους συντρόφους και τους φίλους.
Έτσι, την επόμενη φορά που η γάτα σας ανοιγοκλείνει αργά τα μάτια της απέναντι από τον καναπέ ή σκαρφαλώνει στην αγκαλιά σας για ένα γεμάτο γουργουρητά χάδι, να ξέρετε ότι συμβαίνει επίσης κάτι αόρατο: η οξυτοκίνη αυξάνεται και στους δύο εγκεφάλους σας, βαθαίνοντας την εμπιστοσύνη και καταπραΰνοντας το στρες της καθημερινής ζωής. Οι γάτες, με τον δικό τους τρόπο, έχουν αξιοποιήσει την αρχαία βιολογία της αγάπης.
independent.co.uk
