Του Λευτέρη Χαραλαμπόπουλου
Ο Γρηγόρης Δημητριάδης είναι εμφανές ότι φαντασιώνεται ότι πρωταγωνιστεί σε μια σειρά όπως το West Wing και είναι προσωπάρχης (Chief of Staff) στον Λευκό Οίκο, κινώντας τα νήματα της εξουσίας πίσω από τα φώτα της δημοσιότητας, ώστε ένα χαρισματικός πρόεδρος (ή πρωθυπουργός) να έχει το χρόνο και το περιθώριο να οραματίζεται χωρίς να υφίσταται τη φθορά από τη διαχείριση της καθημερινής πολιτικής δράσης.
Βεβαίως, όταν ανοίγει το στόμα του καταλαβαίνουμε ότι είμαστε σε ένα επεισόδιο των Sopranos γιατί οι πολιτικοί κώδικες τους οποίους διαρκώς επικαλείται ότι ακολουθεί ο ανιψιός του πρωθυπουργού, μοιάζουν περισσότερο με αυτούς της Μαφίας και της Κόζα Νόστρα.
Σε τελική ανάλυση πώς αλλιώς να αντιμετωπίσουμε μια δήλωση που ούτε λίγο πολύ λέει «έφαγα μια σφαίρα για να μείνει πάνω το αφεντικό»; Σε ποια παράδοση του φιλελευθερισμού, στον οποίο κατά τα άλλα ομνύει, ή έστω της εγχώριας κεντροδεξιάς εντάσσονται τέτοιες τοποθετήσεις που ο τόνος τους δεν έχει καμία σχέση με το να θέτει κανείς εαυτόν στην υπηρεσία του δημόσιου και εθνικού συμφέροντος, αλλά παραπέμπει στο είδος της αφοσίωσης που απαιτεί ένα «αφεντικό» τύπου Ντον Κορλεόνε;
Και βέβαια είναι επίσης πολύ χαρακτηριστικός ο κώδικας (άλλη μια αγαπημένη λέξη του) που επιλέγει σε σχέση με την άρνησή του να μιλήσει για τις υποκλοπές, πιο σωστά η κατηγορηματική του δήλωση ότι ποτέ δεν θα μιλήσει για αυτό το θέμα, διαβεβαιώνοντας μάλιστα πως δεν τον κάνει «υπό οποιεσδήποτε συνθήκες. Και όσοι με ξέρουνε, ξέρουν ότι και το κουράγιο έχω και το μέταλλο το έχω». Αυτό θυμίζει την ομερτά, τον άγραφο νόμο της σιωπής των μαφιόζων που ορκίζονται ότι ποτέ δεν θα μιλήσουν ή θα προδώσουν την οικογένειά τους. Άλλο τώρα που στην πραγματική ιστορία της Μαφίας, μια χαρά «κελάηδησαν» ουκ ολίγα πρωτοπαλίκαρά της…
Και εάν σε μια εγκληματική οργάνωση έχει νόημα κάποιος να σιωπά, αφενός για να μην συμβάλει στην ενοχοποίηση των «συναδέλφων» του, αφετέρου για να μην ενοχοποιηθεί ο ίδιος (φανταζόμαστε ότι στις πολλές αμερικανικές ταινίες που έχει παρακολουθήσει έχει προσέξει τη φράση “I take the Fifth” που σημαίνει ότι κάποιος επικαλείται την Πέμπτη Τροπολογία του Αμερικανικού Συντάγματος που επιτρέπει σε κάποιον να μην καταθέσει εάν με αυτό τον τρόπο αυτοενοχοποιηθεί), προφανώς και αυτό δεν ισχύει σε ένα ευνομούμενο κράτος και τους λειτουργούς του.
Γιατί ο Γρηγόρης Δημητριάδης δεν ήταν απλώς ένας «αγωνιστής της Νέας Δημοκρατίας». Δεν ήταν μόνο ένας στενός συνεργάτης του Κυριάκου Μητσοτάκη, το «δεξί του χέρι» για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους.
Ο Γρηγόρης Δημητριάδης κατείχε μια κεντρική θέση στον κυβερνητικό μηχανισμό, από ορισμένες απόψεις πιο σημαντική από ενός υπουργού, αφού ήταν ουσιαστικά ο «αντ’ αυτού» του πρωθυπουργού.
Ήταν, δηλαδή, ένας υψηλόβαθμος κρατικός αξιωματούχος, δεσμευμένος να τηρεί το Σύνταγμα και τους νόμους, που είχε άμεση γνώση – εάν όχι και πρακτική εμπλοκή – σε μια από τις πιο σημαντικές υποθέσεις παράνομης παρακολούθησης και υποκλοπής επικοινωνιών στην Ευρώπη, μια υπόθεση, της οποίας η δικαστική διερεύνηση δεν έχει κλείσει οριστικά (οι αρχειοθετήσεις πάντα μπορούν να αναιρεθούν), μια υπόθεση που αφορά κακουργήματα -συμπεριλαμβανομένων και ορισμένων που αφορούν ζητήματα εθνικής ασφάλειας – αλλά και που ευρύτερα είναι στο επίκεντρο της σημερινής κρίσης εμπιστοσύνης στους θεσμούς στη χώρα μας.
Ένας τέτοιος κρατικός αξιωματούχος δεν έχει το δικαίωμα να λέει «εγώ δεν θα μιλήσω ποτέ». Αντιθέτως, έχει την υποχρέωση να δώσει εξηγήσεις και να παρέχει όλες τις πληροφορίες που έχει στην κατοχή του όποτε και όπως απαιτηθεί από τις αρχές. Ούτε ισχύει προφανώς το «πόσες φορές θα με καλέσουν να καταθέσω», γιατί σε αυτά τα ζητήματα, η απάντηση είναι απλή: «όσες φορές χρειαστεί, και μπορεί και κάποια φορά να είναι ανωμοτί». Αυτό δεν είναι απλώς μια αυτονόητη εκ του νόμου υποχρέωση, είναι και ένα ουσιώδες ηθικό καθήκον των κρατικών αξιωματούχων, ιδίως όταν πιστεύουν ότι είναι αυθεντικοί public servants (άλλη μια αγγλική έκφραση που φαντάζομαι ότι αποδίδει στον εαυτό του), σε μια δημοκρατία που λειτουργεί στη βάση κανόνων κράτους δικαίου.
Όμως, το πιο σημαντικό δεν είναι αυτά που λέει ο Γρηγόρης Δημητριάδης, ούτε οι ειρωνείες του για διάφορα Μέσα και δημοσιογράφους -άλλωστε το πόσο τιμά την ελευθερία του Τύπου και σέβεται τους δημοσιογράφους αποδεικνύει το γεγονός ότι είναι ο πρωταθλητής των καταχρηστικών αγωγών SLAPP στην Ελλάδα-, ούτε η δήθεν μαγκιά του τύπου «εγώ δεν είμαι Χριστός να γυρίσω και το άλλο μάγουλο», ούτε η εμφανής πολιτική φιλοδοξία του (που μέχρι τώρα φαλκίδευε το ότι το έφερε η ζωή να είναι μεν τέκνο πολιτικής δυναστείας, αλλά όχι με επίθετο που να το υπενθυμίζει).
Το πιο σημαντικό είναι ότι όλα αυτά δεν αφορούν τον Γρηγόρη Δημητριάδη. Αφορούν τον Κυριάκο Μητσοτάκη.
Ο Γρηγόρης Δημητριάδης δεν ήταν ποτέ ο ιθύνων νους πίσω από έναν πρωθυπουργό, που ήταν ενεργούμενο του βασικού του μυστικοσυμβούλου.
Ο Γρηγόρης Δημητριάδης, όπως ο ίδιος παραδέχεται, υπήρξε φερέφωνο και εκτελεστικό όργανο του Κυριάκου Μητσοτάκη. Ο τελευταίος ήταν και είναι ο ιθύνων νους της διακυβέρνησής του.
Αυτό σημαίνει ότι όλα αυτά τα οποία σχολιάζουμε, από την έμμεση πλην σαφή ομολογία ότι όντως η ΕΥΠ προμηθεύτηκε και χρησιμοποίησε το παράνομο κατασκοπευτικό λογισμικό, μέχρι την κουλτούρα τύπου ομερτά και την αισθητική τύπου Κόζα Νόστρα, αφορούν τελικά τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, αφορούν το τι πραγματικά ήταν και είναι το επιτελικό κράτος.
Κοντολογίς, ο Κυριάκος Μητσοτάκης είναι αυτός που παρουσίασε ως επιτελικό κράτος τη χειραγώγηση των θεσμών, τη μετατροπή της ΕΥΠ σε προσωπικό πολιτικό εργαλείο του για την παρακολούθηση πολιτικών φίλων και αντιπάλων αλλά και δικαστικών, αξιωματικών, δημοσιογράφων και επιχειρηματιών, την εμπέδωση μιας κουλτούρας θεσμικής παραβατικότητας.
Γιατί όταν κάποιος «τρώει μια σφαίρα για να μην τη φάει το αφεντικό», και αυτό αφορά – για να μην ξεχνάμε τα πραγματικά περιστατικά – μια παραίτηση κρατικού αξιωματούχου με ανάληψη πολιτικής ευθύνης, για να μην χρειαστεί να το κάνει ο προϊστάμενός του, τότε είναι σαφές ότι η πραγματική πολιτική ευθύνη είναι στον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη.
Σε τελική ανάλυση ο Κυριάκος Μητσοτάκης ήταν αυτός που έχρισε τον Γρηγόρη Δημητριάδη ως «αντ’ αυτού» του, αυτός του έδωσε τα κλειδιά του επιτελικού κράτους στο χέρι, και αυτός χρεώνεται και τις επιλογές και τη ρητορική και το ήθος του Δημητριάδη.
Και βέβαια καλό είναι να θυμόμαστε ότι στις φιλελεύθερες δημοκρατίες στις οποίες ισχύουν οι βασικοί κανόνες του κράτους δικαίου η ανάληψη πολιτικής ευθύνης σε κανένα βαθμό δεν σημαίνει και απαλλαγή από την ποινική ευθύνη, εάν αυτή μπορεί να τεκμηριωθεί. Και είναι σαφές ότι η υπόθεση των υποκλοπών δεν αποτελεί απλώς ένα πολιτικό τραύμα, αφορά και τη διάπραξη συγκεκριμένων αδικημάτων, καθώς η πολιτική παραβατικότητα συνδυάστηκε με τη θεσμική παραβατικότητα και την παραβίαση νόμων.
Άλλωστε, είναι αλήθεια ότι συχνά στη ζωή και την πολιτική εμφανίζεται μια «χρυσή πόρτα διαφυγής». Μόνο που μπορεί να είναι και η πόρτα της φυλακής.
