Η ασφάλεια των φυλακών δεν κρίνεται πλέον μόνο στους φράχτες, τις σκοπιές και τα συστήματα ελέγχου εισόδου. Τα τελευταία χρόνια, μια νέα απειλή έχει κάνει την εμφάνισή της διεθνώς και πλέον καταγράφεται όλο και συχνότερα και στην Ελλάδα: τα drones που χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά απαγορευμένων αντικειμένων μέσα σε σωφρονιστικά καταστήματα.
Το πιο πρόσφατο περιστατικό σημειώθηκε στο Σωφρονιστικό Κατάστημα Χανίων, όταν προσωπικό της Υπηρεσίας Εξωτερικής Φρούρησης Καταστημάτων Κράτησης εντόπισε το απόγευμα της 6ης Ιουνίου μη επανδρωμένο αεροσκάφος να προσεγγίζει τις εγκαταστάσεις με κατεύθυνση προς τους χώρους προαυλισμού. Μετά την ενεργοποίηση του συστήματος anti-drone, το drone εξουδετερώθηκε και κατέπεσε κοντά σε σκοπιά του καταστήματος. Λίγο αργότερα, εντοπίστηκε σε ταράτσα του συγκροτήματος σακούλα που είχε ριφθεί προηγουμένως από αυτό.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση των Αρχών, περιείχε πέντε κινητά τηλέφωνα με τους φορτιστές τους, δύο ρούτερ ασύρματης σύνδεσης, τρεις κάρτες SIM, τέσσερα ζεύγη ακουστικών, πέντε μεταλλικές λάμες σιδηροπρίονου, έναν αναδιπλούμενο σουγιά τύπου «πεταλούδα», έναν μεταλλικό κόφτη, αναρριχητικό σχοινί μήκους περίπου 20 μέτρων, έναν κρίκο ασφάλισης αναρρίχησης και δύο κλειδιά τύπου Allen. Μάλιστα, σύμφωνα με τη Γενική Γραμματεία Αντεγκληματικής Πολιτικής, πρόκειται για το πέμπτο περιστατικό αποτροπής εισαγωγής απαγορευμένων αντικειμένων μέσω drone σε σωφρονιστικό κατάστημα της χώρας μέσα στο 2026.
Για τον Νικόλαο Τσούμα, Director of Flight Operations στη Vanguard Drones, το συγκεκριμένο περιστατικό αποτελεί μία ακόμη ένδειξη ότι η εγκληματικότητα έχει ήδη μεταφερθεί και στον εναέριο χώρο. «Στην Ελλάδα δεν έχουμε ακόμη, τουλάχιστον δημόσια, μια ενιαία στατιστική εικόνα για να πούμε με ακρίβεια πόσα τέτοια περιστατικά συμβαίνουν κάθε χρόνο. Όμως δεν μιλάμε πλέον για θεωρητικό κίνδυνο. Το περιστατικό στις φυλακές της Αγιάς στα Χανιά δείχνει ότι το ζήτημα έχει περάσει και στην ελληνική πραγματικότητα», αναφέρει χαρακτηριστικά, μιλώντας στο parapolitika.gr.
Αναγκαία η αλλαγή στον τρόπο φύλαξης των σωφρονιστικών καταστημάτων
Και παρόλο που στην Ελλάδα τα καταγεγραμμένα περιστατικά με drones είναι περιορισμένα σε αριθμό, στο εξωτερικό η εικόνα είναι πολύ διαφορετική. Σύμφωνα με στοιχεία του βρετανικού Υπουργείου Δικαιοσύνης, στην Αγγλία και την Ουαλία καταγράφηκαν 1.712 περιστατικά drones σε φυλακές την περίοδο Απριλίου 2024 – Μαρτίου 2025, παρουσιάζοντας αύξηση 43% σε σχέση με το προηγούμενο δωδεκάμηνο. Για τον κ. Τσούμα, τα στοιχεία αυτά αποτυπώνουν μια βαθιά αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο πρέπει να σχεδιάζεται η ασφάλεια των σωφρονιστικών καταστημάτων. «Κατά τη γνώμη μου, οι φυλακές δεν θα πρέπει να φυλάσσονται πλέον μόνο από το έδαφος. Πρέπει να φυλάσσονται και από τον εναέριο χώρο. Το drone παρακάμπτει την περίμετρο, τον φράχτη και τον κλασικό έλεγχο. Αυτό αλλάζει όλη τη λογική της φύλαξης», τονίζει.
“Ένα μικρό drone με μικρό φορτίο μπορεί να δημιουργήσει μεγάλο πρόβλημα ασφαλείας”
Οι τεχνολογικές δυνατότητες των drones αυξάνονται συνεχώς. Ωστόσο, σύμφωνα με τον ειδικό, στις φυλακές η πραγματική απειλή δεν μετριέται με βάση το βάρος που μπορεί να μεταφέρει ένα drone. «Σήμερα οι δυνατότητες των drones έχουν αυξηθεί πάρα πολύ. Δεν χρειάζεται όμως να μιλάμε μόνο για μεγάλα φορτία. Σε μια φυλακή, ακόμη και λίγα εκατοντάδες γραμμάρια μπορεί να δημιουργήσουν τεράστιο κενό ασφαλείας. Ένα κινητό, μια κάρτα SIM, μια μικρή ποσότητα ναρκωτικών ή ένα αιχμηρό αντικείμενο μπορεί να αλλάξει τις ισορροπίες μέσα σε ένα σωφρονιστικό κατάστημα», λέει χαρακτηριστικά. Όπως εξηγεί, υπάρχουν μικρά εμπορικά drones που μπορούν να επιχειρούν σε αποστάσεις αρκετών εκατοντάδων μέτρων, ενώ άλλες εμπορικές πλατφόρμες διαθέτουν πολύ μεγαλύτερες δυνατότητες μεταφοράς φορτίου. Παράγοντες όπως ο άνεμος, η θερμοκρασία, η κατάσταση της μπαταρίας, το βάρος του φορτίου και ο τρόπος πτήσης επηρεάζουν πάντοτε τις πραγματικές επιδόσεις. «Δεν θα πρέπει να βλέπουμε το drone μόνο σαν μηχάνημα. Πρέπει να βλέπουμε την αποστολή που μπορεί να εκτελέσει. Ένα μικρό drone με μικρό φορτίο μπορεί να δημιουργήσει μεγάλο πρόβλημα ασφαλείας», σημειώνει.
Η νύχτα ευνοεί τους δράστες
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα για τις Αρχές είναι η έγκαιρη ανίχνευση ενός drone πριν αυτό φτάσει στον στόχο του. «Είναι δύσκολο, ειδικά τη νύχτα. Ένα μικρό drone έχει χαμηλό οπτικό ίχνος, μπορεί να πετάξει χαμηλά, να πλησιάσει γρήγορα, να αφήσει το φορτίο και να φύγει μέσα σε λίγα λεπτά. Το θέμα δεν είναι απλώς να το εντοπίσεις. Το θέμα είναι να το δεις εγκαίρως και να καταλάβεις τι κάνει», διευκρινίζει ο ειδικός, προσθέτοντας ότι η ανθρώπινη παρατήρηση από μόνη της δεν επαρκεί πλέον. «Τη νύχτα η ανθρώπινη παρατήρηση από μόνη της δεν αρκεί. Χρειάζονται ακουστικά συστήματα ανίχνευσης (acoustic), ηλεκτροοπτικά και υπέρυθρα συστήματα (EO/IR), παθητική ανίχνευση ραδιοσυχνοτήτων (passive RF), ραντάρ μικρών στόχων και σύντηξη δεδομένων από πολλαπλούς αισθητήρες, ώστε να δημιουργείται μία ενιαία επιχειρησιακή εικόνα», επισημαίνει. Κατά τον ίδιο, εξίσου σημαντικός είναι ο ανθρώπινος παράγοντας. «Το προσωπικό ασφαλείας πρέπει να εκπαιδευτεί για να ερμηνεύει αυτό το σύνθετο πεδίο και να ενσωματώσει τακτικές που θα του επιτρέπουν να αναγνωρίζει και να εξουδετερώνει τέτοιους υψηλού επιπέδου κινδύνους»
Η νέα γενιά anti-drone συστημάτων
Σήμερα, η προστασία από μη επανδρωμένα αεροσκάφη δεν βασίζεται σε μία μόνο τεχνολογία. «Η αντιμετώπιση των drones δεν μπορεί να βασίζεται σε μία μόνο τεχνολογία. Χρειάζεται πολυεπίπεδη αρχιτεκτονική anti-drone. Δηλαδή συνδυασμός αισθητήρων, λογισμικού, επιχειρησιακής εικόνας και σωστής αντίδρασης από το προσωπικό ασφαλείας». Σύμφωνα με τον κ. Τσούμα, οι βασικές τεχνολογίες που χρησιμοποιούνται σήμερα διεθνώς περιλαμβάνουν την ανίχνευση ραδιοσυχνοτήτων (RF detection), τα ηλεκτροοπτικά και υπέρυθρα συστήματα (electro-optical / infrared sensors), τα ραντάρ μικρής εμβέλειας, τους ακουστικούς αισθητήρες (acoustic detection) και τα συστήματα σύντηξης δεδομένων (data fusion). «Πλέον δεν αρκεί να βλέπουμε απλώς ότι κάτι πετάει. Πρέπει να μπορούμε να γνωρίζουμε τι είναι, πού βρίσκεται, προς τα πού κινείται, αν είναι εξουσιοδοτημένο ή όχι και, όπου είναι τεχνικά εφικτό, να υπάρχει εκτίμηση ή εντοπισμός της θέσης του χειριστή».
Η σημασία της έγκαιρης προειδοποίησης
Για τον ειδικό, η αξία ενός σύγχρονου anti-drone συστήματος δεν περιορίζεται στην τεχνική ανίχνευση. «Το σημαντικότερο δεν είναι μόνο η τεχνική ανίχνευση. Είναι η επιχειρησιακή αξιοποίηση της πληροφορίας. Ένα σύγχρονο anti-drone σύστημα πρέπει να δίνει εικόνα εναέριου χώρου σε πραγματικό χρόνο, να συνδέεται με Κέντρα Επιχειρήσεων Ασφαλείας, να κρατά αρχείο συμβάντων για μεταγενέστερη ανάλυση ή δικαστική χρήση και να επιτρέπει τη δημιουργία λευκών λιστών για τα εξουσιοδοτημένα drones». Ιδιαίτερη αναφορά κάνει και στη χρήση παρεμβολέων. «Η εξουδετέρωση με jammer είναι μια πολύ ευαίσθητη νομικά και επιχειρησιακά διαδικασία. Δεν μπορεί να γίνεται ανεξέλεγκτα, γιατί μπορεί να επηρεάσει επικοινωνίες, ασφάλεια πτήσεων ή άλλες κρίσιμες λειτουργίες. Γι’ αυτό σε πολλές περιπτώσεις η πρώτη και πιο κρίσιμη γραμμή άμυνας είναι ο νόμιμος παθητικός εντοπισμός, η ταυτοποίηση, η έγκαιρη προειδοποίηση και η σωστή επιχειρησιακή αντίδραση».
Ένας άνθρωπος ή ολόκληρο κύκλωμα;
Όσον αφορά το περιστατικό στις φυλακές Χανίων, ο κ. Τσούμας λέει πως μια τέτοια πτήση drone μπορεί να πραγματοποιηθεί ακόμη και από έναν χειριστή με βασικές γνώσεις. «Τα σύγχρονα drones είναι εύχρηστα, διαθέτουν σταθεροποίηση, GPS, αυτόματη επιστροφή και μεγάλη ακρίβεια χειρισμού». Παρόλα αυτά, εξηγεί ότι η επιχειρησιακή διάσταση μιας τέτοιας ενέργειας είναι πολύ πιο σύνθετη.
«Όταν μιλάμε για φυλακή, χρειάζεται γνώση του χώρου, σωστή επιλογή χρόνου, προετοιμασία φορτίου, πιθανό σημείο ρίψης και ενδεχομένως πληροφορία από μέσα ή συνεννόηση με άτομο εκτός φυλακής. Τεχνικά μπορεί να το κάνει ένας μεμονωμένος χειριστής. Επιχειρησιακά όμως τέτοιες ενέργειες συχνά δείχνουν σχεδιασμό, συντονισμό και πιθανή οργανωμένη εμπλοκή».
Από το λαθρεμπόριο μέχρι την επιτήρηση στόχων
Η μεταφορά απαγορευμένων αντικειμένων στις φυλακές αποτελούν μόνο μία από τις πολλές πιθανές χρήσεις των drones για παράνομες δραστηριότητες. «Τα drones μπορούν να χρησιμοποιηθούν γενικά για μεταφορά ναρκωτικών ή απαγορευμένων αντικειμένων, παράνομη επιτήρηση στόχων, παραβίαση ιδιωτικότητας, αναγνώριση χώρων πριν από διάρρηξη ή επίθεση, παρακολούθηση κρίσιμων υποδομών, παρενόχληση αεροδρομίων ή ακόμη και μεταφορά επικίνδυνου φορτίου», σύμφωνα με τον ειδικό.
Όπως επισημαίνει, η πραγματική απειλή δεν βρίσκεται στην ίδια την τεχνολογία αλλά στον τρόπο χρήσης της. «Το drone δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν παιχνίδι. Είναι πλατφόρμα. Μπορεί να μεταφέρει κάμερα, αισθητήρα, φορτίο ή άλλο εξοπλισμό. Η απειλή αλλάζει ανάλογα με την πρόθεση του χειριστή και το φορτίο που έχει πάνω του». Η Europol έχει ήδη αναφερθεί στη χρήση μη επανδρωμένων συστημάτων από εγκληματικές και τρομοκρατικές ομάδες για δραστηριότητες όπως η επιτήρηση, το λαθρεμπόριο και οι επιθέσεις.
«Το drone πολλαπλασιάζει την απόσταση δράσης του εγκληματία. Του επιτρέπει να επιχειρεί χωρίς να μπαίνει ο ίδιος μέσα στην περίμετρο ασφαλείας. Αυτό αλλάζει τη φιλοσοφία της φύλαξης. Δεν κοιτάμε πλέον μόνο τον φράχτη και την πύλη. Κοιτάμε και τι μπορεί να έρθει από πάνω».
Η επόμενη ημέρα της ασφάλειας
Ο κ. Τσούμας εκτιμά ότι τα επόμενα χρόνια η χρήση drones για παράνομες δραστηριότητες θα αυξηθεί. «Τα drones γίνονται πιο οικονομικά, πιο εύκολα στη χρήση, πιο αθόρυβα, πιο αυτόνομα και πιο ικανά. Αυτό είναι θετικό για τις νόμιμες εφαρμογές, όπως η πολιτική προστασία, οι επιθεωρήσεις, η γεωργία ακριβείας, η έρευνα και διάσωση και η ασφάλεια. Όμως κάθε ισχυρή τεχνολογία μπορεί να χρησιμοποιηθεί και παράνομα». Παράλληλα, επισημαίνει ότι δεν πρέπει να συγχέεται η αντιμετώπιση των παράνομων drones με το ευρωπαϊκό πλαίσιο U-space.
«Το U-space δεν είναι anti-drone σύστημα και δεν είναι μηχανισμός κατάρριψης παράνομων drones. Είναι το ευρωπαϊκό πλαίσιο για την ψηφιακή διαχείριση της κυκλοφορίας ΣμηΕΑ σε συγκεκριμένες γεωγραφικές ζώνες». Αναφέρεται επίσης στο Remote Identification, δηλαδή την απομακρυσμένη αναγνώριση των drones, που αποτελεί πλέον βασικό στοιχείο του ευρωπαϊκού κανονιστικού πλαισίου.
“Δεν πρέπει να δαιμονοποιούμε τα drones”
Ωστόσο, κατά τον ίδιο, η ουσία βρίσκεται αλλού. «Δεν πρέπει να δαιμονοποιούμε τα drones. Το drone δεν είναι το πρόβλημα. Το πρόβλημα είναι η εγκληματική χρήση του. Η απάντηση δεν είναι ο φόβος απέναντι στην τεχνολογία. Η απάντηση είναι οργάνωση, εκπαίδευση, σωστό κανονιστικό πλαίσιο και επιχειρησιακή ετοιμότητα». «Η επόμενη ημέρα στην προστασία φυλακών, κρίσιμων υποδομών, συνόρων και δημόσιων χώρων δεν είναι απλώς να αγοράσουμε ένα anti-drone σύστημα. Είναι να δημιουργηθεί ένα ολοκληρωμένο δόγμα επιτήρησης: τεχνολογία, εκπαιδευμένο προσωπικό, διαδικασίες, κέντρο επιχειρήσεων και άμεση δυνατότητα αξιολόγησης της απειλής. Ο εναέριος χώρος είναι πλέον κανονικό πεδίο ασφαλείας και πρέπει να αντιμετωπίζεται ως τέτοιο», καταλήγει ο κ. Τσούμας.
