Σε πεδίο σύγκρουσης – ανάμεσα στην τοπική κοινωνία από τη μία και τους επιστήμονες και τον ΟΦΥΠΚΕΚΑ, από την άλλη-  έχει μετατραπεί αυτές τις μέρες (για άλλη μια φορά) το φαράγγι της Σαμαριάς, ένας από τους πιο τουριστικούς προορισμούς στην Κρήτη.

Η μη έναρξη της λειτουργίας του φαραγγιού την 1η Μαΐου, όπως συνήθως συμβαίνει, προκάλεσε την έντονη δυσαρέσκεια και τις διαμαρτυρίες της τοπικής κοινωνίας και κυρίως των κατοίκων της Αγίας Ρουμέλης.

Ο λόγος που το φαράγγι παραμένει κλειστό και από τις δύο εισόδους του είναι οι εκτεταμένες καταστροφές που έχουν προκληθεί σε μεγάλο βαθμό και εύρος λόγω των έντονων καιρικών φαινομένων του φετινού χειμώνα αλλά και το αυξημένο ύψος των νερών του ποταμού, λίγο πριν το σημείο «Πόρτες».

Ο ΟΦΥΠΕΚΑ (Οργανισμός Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής –υπάγεται στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας) ως φορέας διαχείρισης του Εθνικού Δρυμού Σαμαριάς, ανέφερε πως ο λόγος που η λειτουργία του φαραγγιού μετατέθηκε για αργότερα εντός του Μαΐου (όπως όλα δείχνουν για τις 15 Μαΐου) είναι πως πρέπει να πρώτα να ολοκληρωθούν οι εργασίες αποκατάστασης μέσα στο φαράγγι, να ακολουθήσουν οι αυτοψίες του καθηγητή φυσικών καταστροφών, Ευθύμη Λέκκα, αλλά και της ΕΑΓΜΕ (Ελληνική Αρχή Γεωλογικών & Μεταλλευτικών Ερευνών) και έπειτα να δοθεί το «πράσινο φως».

Τα παραπάνω στάδια είναι απαραίτητα σύμφωνα με τον ΟΦΥΠΕΚΑ, τον κ. Λέκκα αλλά και την ΕΑΓΜΕ για να λειτουργήσει με όρους ασφάλειας το φαράγγι.

Η τοπική κοινωνία έχει άλλη γνώμη μιας και στην περιοχή οι κάτοικοι θεωρούν πως ο ΟΦΥΠΕΚΑ καθυστερεί στο κομμάτι της αποκατάστασης των ζημιών και για αυτό πήγε πίσω το άνοιγμα του φαραγγιού.

Το ποτάμι φούσκωσε μετά τις φετινές έντονες βροχοπτώσεις, γεγονός που επισήμανε ήδη από τις αρχές Απριλίου ο ΟΦΥΠΕΚΑ στιε επιστολές που έστειλε στους τοπικούς φορείς

Λίγη (απαραίτητη) προϊστορία

Η αλήθεια είναι πως τα τελευταία δύο χρόνια ήταν δύσκολα για το φαράγγι της Σαμαριάς.

Τον Σεπτέμβριο του 2024 μια 35χρονη Γερμανίδα τουρίστρια έχασε τη ζωή της όταν ένας βράχος αποκολλήθηκε  στο φαράγγι μετά από έντονη βροχόπτωση.

Είχε προηγηθεί τον Αύγουστο του 2023 ο βαρύς τραυματισμός -που οδήγησε σε ακρωτηριασμό των δύο άκρων- ενός Ισπανού τουρίστα, λόγω αποκόλλησης βράχου μετά από έναν σεισμό 4,8 Ρίχτερ στην περιοχή.

Μετά από το συγκεκριμένο γεγονός, παραγγέλθηκε μελέτη από την ομάδα του κ. Λέκκα στο ΕΚΠΑ για την υπόδειξη των επικίνδυνων σημείων μέσα στο φαράγγι, με στόχο να αποφασιστεί τι είδους μέτρα πρέπει να ληφθούν για την προστασία των επισκεπτών.

Το δυστύχημα με την Γερμανίδα τουρίστρια άνοιξε περαιτέρω τη συζήτηση. Ο ΟΦΥΠΕΚΑ δέχθηκε κριτική για το γεγονός πως το φαράγγι λειτουργούσε μια ημέρα με έντονη βροχόπτωση.

Με τη σειρά του, ο οργανισμός απάντησε πως η καιρική πρόγνωση που είχε στα χέρια του έδειχνε ελάχιστα ύψη βροχής. Η ΕΜΥ ανέλαβε την ευθύνη με τον τότε διευθυντή της, Θοδωρή Κολυδά να τονίζει πως όσο η πρόγνωση καιρού για τον Εθνικό Δρυμό Σαμαριάς δεν στηρίζεται σε nowcasting μοντέλα (σ.σ βραχυπρόθεσμη πρόγνωση καιρικών συνθηκών σε πολύ κοντινό χρόνο) δεν μπορεί να είναι απόλυτα αξιόπιστη.

Δεν ήταν λίγες οι φορές που η αναστολή της λειτουργίας του φαραγγιού με το επιχείρημα της βροχόπτωσης (ενώ η βροχόπτωση δεν έκανε τελικά την εμφάνισή της) προκαλούσε θυμό στους «εξαρτώμενους» οικονομικά κατοίκους από το φαράγγι της Σαμαριάς.

Στα επόμενα δύο χρόνια που ακολούθησαν του δυστυχήματος, το τοπίο άλλαξε δραστικά στο φαράγγι. Η πρόγνωση του καιρού λύθηκε με την ενεργοποίηση προγράμματος nowcasting. Εγιναν επίσης παρεμβάσεις υπό την καθοδήγηση της ομάδας Λέκκα: έργα αντιστήριξης σε πρανή, σημάνσεις, τοποθέτηση φραχτών κ.τ.λ-. Αγοράστηκαν επίσης 3.000 κράνη για να διαβαίνουν οι επισκέπτες με όση περισσότερη ασφάλεια  γίνεται το φαράγγι (είναι στη διακριτική τους ευχέρεια να τα φορούν).

Ο κ. Λέκκας επιχείρησε το τριήμερο της Πρωτομαγιάς να κάνει αυτοψία στο φαράγγι της Σαμαριάς, όμως οι καρικές συνθήκες δεν το επέτρεψαν

Μάιος 2026, οι κάτοικοι ξανά θυμωμένοι

Ο Ευθύμης Λέκκας, βρέθηκε το περασμένο Σαββατοκύριακο στην Κρήτη όπου ανάμεσα στα άλλα επιχείρησε να επισκεφθεί και το φαράγγι της Σαμαριάς για να κάνει αυτοψία. Στάθηκε αδύνατο. «Εριχνε χαλάζι επί μιάμιση ώρα. Δεν ήταν εφικτό να εισέλθουμε» λέει στο in o κ. Λέκκας.

Οπως υπογραμμίζει, η κατάσταση εντός του φαραγγιού μετά από τις ακραίες βροχοπτώσεις που σημειώθηκαν τον φετινό χειμώνα έκαναν απαγορευτική την έναρξη της λειτουργίας του την 1η Μαΐου.

«Ηταν τόσο τα νερά που έχουν «κατέβει» πρανή στο έδαφος, ενώ πλημμύρισε και το ποτάμι. Σε κάποια σημεία, το νερό έφτασε τα 2 μέτρα βάθος» περιγράφει ο κ. Λέκκας.

Σε αυτή τη φάση, η ομάδα του κ. Λέκκα αναμένει να ολοκληρωθούν οι εργασίες αποκομιδής των μπάζων. Την εργασία έχει αναλάβει εργολάβος του ΟΦΥΠΕΚΑ. Μετά τις ργασίες ο κ. Λέκκας θα πραγματοποιήσει αυτοψία (πιθανότερη ημερομηνία η 12η Μαΐου).

Οι κάτοικοι θεωρούν πως οι εργασίες αποκατάστασης ξεκίνησαν αργοπορημένα. Ο  ΟΦΥΠΕΚΑ απαντά πως ο εργολάβος βρισκόταν στον Δρυμό ήδη από τις 15 Απριλίου, όΜως ακολούθησαν και άλλα έντονα καιρικά φαινόμενα, με τελευταία αυτά του τριήμερου της Πρωτομαγιάς.

Οι πιέσεις της τοπικής κοινωνίας και λοιπών επιχειρηματιών του τουρισμού, να μένει ανοιχτό το φαράγγι είναι ενίοτε πολύ έντονες, με εργαζόμενους του ΟΦΥΠΕΚΑ αλλά και επιστήμονες που πραγματοποιούν αυτοψίες να γίνονται και αυτοί αποδέκτες έντονων διαμαρτυριών.

Σε κάθε περίπτωση, ο κ. Λέκκας λέει στο in πως το φαράγγι της Σαμαριάς χαρακτηρίζεται από de facto επικινδυνότητα λόγω των πολύ ψηλών πρανών του, επικινδυνότητα που συνυπάρχει με το φυσικό κάλλος του δρυμού.

«Το ζητούμενο είναι να περιορίζεται στο μέγιστο δυνατό βαθμό η επικινδυνότητα για τους επισκέπτες. Στην ουσία όμως, η κατάσταση μέσα στο φαράγγι είναι δυναμική. Εχουν γίνει έργα και παρεμβάσεις και συνεχίζουν να γίνονται. Παρόλα αυτά, απαιτείται διαρκής επαναξιολόγηση των συνθηκών» επισημαίνει ο κ. Λέκκας.

Κατά τον ίδιο, όπως και για τον ΟΦΥΠΕΚΑ, η ημερομηνία έναρξης λειτουργίας του φαραγγιού κάθε 1η Μαΐου, δεν είναι εντολή ή θέσφατο αλλά μία ρεαλιστική δυνατότητα εφόσον οι συνθήκες το επιτρέπουν. «Μόνο ο καιρός και οι συνθήκες που δημιουργεί μπορεί να αποφασίσει για το πότε θα ανοίγει το φαράγγι και πότε πρέπει να κλείνει» λέει χαρακτηριστικά ο κ. Λέκκας.

Στις επιστολές που έστειλε τους προηγούμενους μήνες ο ΟΦΥΠΕΚΑ στις τοπικές αρχές επεσήμανε τα προβλήματα που δημιουρ΄γησαν οι ακραίες βροχοπτώσεις στην περιοχή

«Η Αγία Ρουμέλη δεν πρέπει να βασίζεται αποκλειστικά στο φαράγγι»

Ο Γιάννης Ζερβός, δήμαρχος Σφακίων – στο μεγαλύτερο μέρος του οποίου βρίσκεται ο Εθνικός Δρυμός Σαμαριάς- σημειώνει πως η τοπική κοινωνία και ειδικότερα της Αγίας Ρουμέλης στηρίζεται οικονομικά σχεδόν εξ’ ολοκλήρου στο φαράγγι της Σαμαριάς.

«Η αλήθεια είναι όμως πως πρέπει να  αναδείξουμε και άλλα τοπόσημα στην περιοχή μας, κάποια από αυτά αρχαιολογικού ενδιαφέροντος. Δεν πρέπει να βλέπουμε μονοθεματικά την περιοχή μας. Είναι ιδιαίτερα προικισμένος ο τόπος μας» σημειώνει ο ίδιος μιλώντας στο in.

Οπως προσθέτει: «Προέχει η ασφάλεια των επισκεπτών. Τα προβλήματα που δημιούργησαν τα έντονα φέτος καιρικά φαινόμενα ήταν πρωτοφανή. Είχαμε πτώσεις δέντρων, χάθηκαν” ολόκληρα σημεία του μονοπατιού».

Ο κ. Ζερβός λέει πως καταλαβαίνει και τους κατοίκους της περιοχής οι οποίοι περιμένουν εναγωνίως κάθε σεζόν τη λειτουργία του φαραγγιού.

«Η αλήθεια είναι πως μετά το τραγικό δυστύχημα του 2024, δημιουργήθηκε στον φορέα διαχείρισης μια επιφυλακτικότητα στα όρια της υπερβολής. Δεν ήταν λίγες οι φορές που το φαράγγι έκλεισε ακόμα και με πιθανότητα απειροελάχιστης βροχής» περιγράφει ο κ. Ζερβός.

Το ζήτημα της πρόγνωσης βελτιώθηκε, όπως λέει όμως, σε κάθε περίπτωση, η λειτουργία του φαραγγιού είναι μια δύσκολη εξίσωση.

«Καυτή πατάτα» για όλους το φαράγγι – Το παράδειγμα του φαραγγιού Κουρταλιώτη

Οι έντονες πιέσεις που δέχεται ο ΟΦΥΠΕΚΑ αλλά και το γεγονός πως τα logistics της διαχείρισης των φαραγγιών –όσον αφορά τους επισκέπτες, τα εισιτήρια και άλλα τεχνικά-λειτουργικά ζητήματα- δεν είναι μέρος της αποστολής και της ταυτότητας ενός οργανισμού για το περιβάλλον, όπως επίσης και το γεγονός πως η κεντρική βάση του ΟΦΥΠΕΚΑ βρίσκεται στην Αθήνα, πολύ μακριά από τα σημεία ενδιαφέροντος στην Κρήτη, οδήγησαν τον οργανισμό να προτείνει πριν από δύο χρόνια στους δήμους Σφακίων και Πλατανιά αλλά και στην Περιφερειακή Ενότητα Χανίων, τη συνδιαχείριση του φαραγγιού.

Η πρόταση του ΟΦΥΠΕΚΑ είναι το κομμάτι των επισκεπτών, των εισιτηρίων και άλλα τεχνικά ζητήματα να τα αναλάβουν οι δύο δήμοι όπου υπάγεται διοικητικά το φαράγγι, μαζί με την Περιφερειακή Ενότητα Χανίων και ο ΟΦΥΠΕΚΑ να ασχολείται με το κομμάτι που αφορά την προστασία της φύσης και του περιβάλλοντος  αλλά και των προβλημάτων που προκύπτουν σε αυτό το κομμάτι, μέσα στο φαράγγι.

Σε αυτή την περίπτωση, δήμοι και περιφέρεια θα εισπράττουν το 70% των εισιτηρίων και ο ΟΦΥΠΕΚΑ το 30%.

Ο ΟΦΥΠΕΚΑ δεν έχει ακόμα λάβει απάντηση από τους τοπικούς φορείς, όμως, από πέρυσι το παραπάνω μοντέλο εφαρμόζεται στο φαράγγι του Κουρταλιώτη.

Ο δήμαρχος Αγίου Βασίλειου –όπου ανήκει διοικητικά αυτό το φαράγγι- Γιάννης Ταταράκης, δηλώνει στο in απόλυτα ικανοποιημένος από τη συνεργασία με τον ΟΦΥΠΕΚΑ.

«Συνήθως κάθε χρόνο περνούσαν από το φαράγγι μας 5.000 επισκέπτες, με τρόπο ανοργάνωτο που μας δημιουργούσε διάφροα προβλήματα, όπως τα απορρίμματα κ.τ.λ. Με τον οργανωμένο τρόπο που το ανοίξαμε πέρυσι, φτάσαμε τους 145.000 επισκέπτες σε έναν χρόνο» περιγράφει ο κ. Ταταράκης.

Οπως λέει ο δήμαρχος, όλα τα έσοδα από τις εισπράξεις έχουν «επιστρέψει» στο φαράγγι για εργασίες αναβάθμισης, έργα υποδομής κ.τ.λ

Τόσο επιτυχημένο ήταν το οργανωμένο άνοιγμα του Κουρταλιώτη που ξεπέρασε τους επισκέπτες της Σαμαριάς για το 2025 (121.000).

Το ίδιο καθεστώς με αυτό που εφαρμόζεται στο φαράγγι του Κουρταλιώτη, θα ισχύσει από φέτος τον Μάιο για τα φαράγγια Ιμπρου και Αράδαινας, τα οποία βρίσκονται στον Δήμο Σφακίων.

Ρωτήσαμε τον δήμαρχο της περιοχής αν βλέπει θετικά την πρόταση του ΟΦΥΠΕΚΑ και για το φαράγγι της Σαμαριάς.

Ο κ. Ζερβός μας απάντησε: «Δεν μπορούμε να σηκώσουμε μόνοι μας αυτή τη διαδικασία για το φαράγγι της Σαμαριάς, το οποίο διαχειριζόμαστε μαζί με τον δήμο Πλατανιά και την Περιφερειακή Ενότητα Χανίων. Το φαράγγι της Σαμαριάς έχει πολύ ευρύτερο το πεδίο και είναι πολύ πιο δύσκολο από όλες τις απόψεις. Είναι κάτι που υπάρχει στην ατζέντα μας αλλά πρέπει να συναινεί και να μας βοηθήσει και η περιφέρεια».

Απευθύναμε την ίδια ερώτηση και στον Αντιπεριφερειάρχη Χανίων, Νικόλαο Καλογερή. Πριν από δύο χρόνια, σε τηλεδιάσκεψη που είχε γίνει μαζί με τον ΟΦΥΠΕΚΑ, για το συγκεκριμένο θέμα της συνδιαχείρισης, ο κ. Καλογερής είχε ασκήσει κριτική για το γεγονός ότι η διοίκηση από την Αθήνα είχε προβλήματα συντονισμού και πως τα κλιμάκια του οργανισμού περνούν….κάτω από το ραντάρ.

Στην ερώτηση του in αν συμφωνεί με τη συνδιαχείριση, ο κ. Καλογερής απάντησε πως αν ο ΟΦΥΠΕΚΑ… δηλώσει αδυναμία να διαχειριστεί το φαράγγι της Σαμαριάς, τότε η Περιφέρεια θα εξετάσει το ζήτημα. Ο ίδιος μας είπε ακόμα πως δεν τίθεται ζήτημα μη ικανοποιητικής διαχείρισης από τον ΟΦΥΠΕΚΑ και πως οι καθυστερήσεις που αποδίδονται στα κλιμάκια του οργανισμού είναι οι «κλασικές» καθυστερήσεις που χαρακτηρίζουν τις υπηρεσίες του ελληνικού δημοσίου.

Ο ίδιος επισήμανε επίσης πως οι γνωμοδοτήσεις των επιστημόνων πρέπει να γίνονται αποδεκτές από την τοπική κοινωνία και πως συτό που προέχει είναι η ασφάλεια των επισκεπτών.

Εν ολίγοις, όπως προκύπτει από το ρεπορτάζ, η κριτική για τους όρους της λειτουργίας του φαραγγιού γίνεται πολύ πιο εύκολα σε σχέση με την ανάληψη της ευθύνης για την ορθή και ασφαλή λειτουργία του πιο διάσημου φαραγγιού της χώρας.