Ο Τομέας Θεατρολογίας του Ινστιτούτου Μεσογειακών Σπουδών διοργανώνει εκδήλωση με θέμα το θεατρικό έργο του Μιχάλη Βιρβιδάκη, την Παρασκευή 3 Απριλίου, ώρα 8.00 μ.μ., στην αίθουσα διαλέξεων του ΙΜΣ. Ο τίτλος της εκδήλωσης είναι «Η δραματουργία του Μιχάλη Βιρβιδάκη: μια μυστικιστική περιπέτεια, άκρως ευαίσθητη, ατίθαση και ανυπάκουη».
Για το έργο του συγγραφέα θα μιλήσουν:
Ιωάννα Ρεμεδιάκη, επίκουρη καθηγήτρια του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών
Στην Εθνική με τα μεγάλα: η ποίηση της ανέστιας πραγματικότητας
Μαίρη Καπή, δρ Θεατρολογίας του Τμήματος Θεάτρου του ΑΠΘ
Μεταξύ πτώσης και πτήσης. Η Γυναίκα και ο ακροβάτης του Μιχάλη Βιρβιδάκη
Κωνσταντίνα Γεωργιάδη, Κύρια Ερευνήτρια του Ινστιτούτου Μεσογειακών Σπουδών του ΙΤΕ
Η ποιητική του περιθωρίου στη δραματουργία του Μιχάλη Βιρβιδάκη.
Στην εκδήλωση θα παρευρίσκεται και ο συγγραφέας, με τον οποίο το κοινό θα έχει την ευκαιρία να συνομιλήσει.
Λίγα λόγια για τον συγγραφέα: Ο Μιχάλης Βιρβιδάκης γεννήθηκε στα Χανιά. Είναι ηθοποιός, σκηνοθέτης και θεατρικός συγγραφέας. Σπούδασε θέατρο στη σχολή του Πέλου Κατσέλη από το 1979 έως το 1981 και εργάστηκε στο ελεύθερο θέατρο καταρχάς ως ηθοποιός και βοηθός σκηνοθέτη. Είναι συγγραφέας του θεατρικού έργου Το φεγγάρι και η λίρα, το οποίο βραβεύτηκε από το ΥΠ.ΠΟ. το 1987, στον ετήσιο διαγωνισμό για νέους θεατρικούς συγγραφείς, καθώς και του έργου Στην Εθνική με τα Μεγάλα (εκδόσεις Το Ροδακιό), που ανέβηκε στο Θέατρο της οδού Κυκλάδων του Λευτέρη Βογιατζή το 1997, σε σκηνοθεσία Νίκου Μαστοράκη. Το έργο επιλέχτηκε από την BONNER BIENNALE 1998 για να εκπροσωπήσει την Ελλάδα. Έκτοτε έχει γνωρίσει αρκετά ανεβάσματα από θιάσους του ελεύθερου θεάτρου ενώ τον Οκτώβριο 2023 επιλέχθηκε από το φεστιβάλ «Η Δυναμική του Ελληνικού Λόγου στο Θέατρο» που οργάνωσε το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά και παρουσιάστηκε σε σκηνοθεσία Κοραή Δαμάτη. Το έργο του Περί Φύσεως (2009) κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Γαβριηλίδης και συμπεριελήφθη στην ανθολογία Auteurs dramatiques grecs d’aujourd’hui του Οργανισμού Antoine Vitez (2014). Παρουσιάστηκε στα Αναλόγια της Σίσσυ Παπαθανασίου στις 6 Οκτωβρίου 2014, στο Θέατρο Τέχνης-Φρυνίχου, υπό τη σκηνοθετική φροντίδα της Έφης Θεοδώρου. Επίσης μια εκδοχή του έργου ανέβασε η θεατρική ομάδα Bijoux de Kant και ο σκηνοθέτης Γιάννης Σκουρλέτης, τον Μάρτιο του 2015, στο θέατρο BIOS. Το θεατρικό έργο του Επαρχία (2021) ανέβηκε στο Θέατρο της Οδού Κυκλάδων-Λευτέρης Βογιατζής, την άνοιξη του 2022, σε σκηνοθεσία Γιώργου Σκεύα και κυκλοφόρησε από την Κάπα Εκδοτική. Την άνοιξη του 2025 η ομάδα Bijoux de Kant και ο Γιάννης Σκουρλέτης ανέβασε στο νεοσύστατο θέατρό του HOOD art space το πρώτο έργο του συγγραφέα υπό τον νέο τίτλο Η γυναίκα και ο ακροβάτης. Το έργο κυκλοφόρησε τον Απρίλιο του 2025 από τις εκδόσεις της Εταιρείας Θεάτρου ΜΝΗΜΗ.
Το 1991 ίδρυσε την Εταιρεία Θεάτρου ΜΝΗΜΗ, με έδρα αρχικά την Αθήνα, και από τον Μάιο του 2001 τα Χανιά της Κρήτης, όπου οργάνωσε το Εργαστήριο Θεατρικής Παιδείας και Υποκριτικής Τέχνης. Με τους ηθοποιούς του εργαστηρίου του ερευνά τα ζητήματα του θεάτρου και παρουσιάζει παραστάσεις στο Θέατρο Κυδωνία, μόνιμη στέγη της Εταιρείας από το 2002 στα Χανιά. Στην Αθήνα (1991- 2001) έχει παρουσιάσει έργα των Ουίλιαμ Μπάτλερ Γέητς, Φρανκ Βέντεκιντ και Φερνάντο Πεσσόα. Στα Χανιά (2001-2023) έργα των Σάμουελ Μπέκετ, Χάρολντ Πίντερ, Ντέιβιντ Μάμετ, Τόμας Μπέρνχαρντ, Καρλ Στερνχάιμ, Γιον Φόσσε, Πέτερ Χάντκε, Ίνγκεμποργκ Μπάχμαν, Λαρς Νουρέν, Αντόνιο Ταμπούκι, Μαργκερίτ Γιουρσενάρ, Τζον Κλάνσι, Μάικ Κένι, Ελίζαμπεθ Κούτι, Άντερς Λουστγκάρτεν, Τζέιμς Φριτς, Μάθιου Λέντον/Vanishing Point, Χένρι Νέιλορ, Νίνα Ρέιν, Μάικ Μπάρτλετ, Πενέλοπι Σκίννερ, Λούλου Ράκζκα, Γκάρι Όουεν, Ιζόλτ Γκόλντεν και Ντέιβιντ Χόραν, Ρούμπι Τόμας, τα περισσότερα εκ των οποίων ανέβηκαν στη σκηνή για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Επίσης έχει δώσει ιδιαίτερη έμφαση στον ελληνικό λόγο ανεβάζοντας έργα των Λεωνίδα Κακάρογλου, Αριστείδη Αντονά, Ελένης Μαρινάκη, Γιώργη Μανουσάκη, Αργύρη Χιόνη, Δημήτρη Κεχαΐδη, Θανάση Βαλτινού, Κοσμά Πολίτη, Γεωργίου Βιζυηνού, Λούλας Αναγνωστάκη και Μανόλη Αναγνωστάκη.
Ως ηθοποιός έχει ερμηνεύσει μεταξύ άλλων τους ρόλους: Χαμ (2003) στο έργο Το τέλος του παιχνιδιού του Σάμουελ Μπέκετ, Αναμορφωτής του Κόσμου (2006) στο ομώνυμο έργο του Τόμας Μπέρνχαρτ, Άγριος Άντρας (2009) στο Υπόγειο Μπλουζ του Πέτερ Χάντκε, Άντυ (2019) στην Χιονονιφάδα του Μάικ Μπάρτλετ, ενώ το 2015 παρουσίασε την παράσταση-ντοκουμέντο Ο Ελευθέριος Βενιζέλος στη Βουλή των Ελλήνωντην Άνοιξη του 1932 ερμηνεύοντας ο ίδιος το ρόλο του μεγάλου πολιτικού.
Πάνω από 30 εκατομμύρια τουρίστες επισκέπτονται την Ελλάδα κάθε χρόνο. Αλλά η ίδια η χώρα κινδυνεύει να ξεμείνει από Έλληνες. Ο πληθυσμός βρίσκεται σε ελεύθερη πτώση — από πάνω από 10 εκατομμύρια σήμερα, οι προβλέψεις μιλούν για περίπου 8 εκατομμύρια το 2050, μείωση κατά 20%. Σε ένα εκτενές ρεπορτάζ του αυστραλιανού ABC, η δημοσιογράφος Ρίανον Σάιν — εγγονή Ελλήνων μεταναστών — ταξίδεψε στη γενέτειρα των παππούδων της για να καταγράψει το πρόβλημα από κοντά: χωριά-φαντάσματα σε ολόκληρη τη χώρα, σχολεία που κλείνουν μαζικά, νησιά χωρίς παιδιά και μια γενιά που χάθηκε στην κρίση.
Τα δάση της Αρκαδίας ήταν κάποτε, σύμφωνα με τη μυθολογία, βασίλειο νυμφών και του θεού Πάνα. Ο Λάμπρος Παπαλάμπρος, ξεναγός πεζοπορίας στα αρχαία μονοπάτια της περιοχής, γνωρίζει κάθε πέτρα. Αλλά γνωρίζει και κάτι ακόμα: ότι τα χωριά γύρω του αδειάζουν ένα-ένα. «Αυτό το χωριό εδώ και χρόνια δεν έχει κατοίκους, μόνο άδεια σπίτια», λέει.
Η Λούστα, στην ακμή της, είχε περίπου 300 κατοίκους. Σήμερα μένουν τρεις. Το καφενείο λειτουργεί με το σύστημα της εμπιστοσύνης — self service, καθαρισμός και πληρωμή κατά βούληση. «Όταν ήμουν παιδί, θυμάμαι αυτό το μέρος γεμάτο ζωή», λέει ο Παπαλάμπρος. «Υπήρχαν αγρότες, πολλά παιδιά, το σχολείο πίσω από την εκκλησία ήταν ανοιχτό.» Πού πήγαν όλοι; «Πολλοί νέοι σκέφτονται ότι η ζωή εδώ είναι σκληρή. Πηγαίνουν στην Αθήνα οι περισσότεροι, αλλά πολλοί πηγαίνουν στις Πολιτείες, στην Αυστραλία, στην Ευρώπη. Και δεν γυρίζουν ποτέ πίσω.»
Αυτό που συμβαίνει στη Λούστα δεν είναι μεμονωμένο. Ο Παπαλάμπρος σημειώνει ότι ένα γειτονικό χωριό είχε κάποτε 3.000 κατοίκους — σήμερα δεν μένουν πάνω από 100. Χωριά-φαντάσματα υπάρχουν πλέον διάσπαρτα σε ολόκληρη την Ελλάδα.
Ο τελευταίος μαθητής στη Λίμνη
Όχι μακριά από τη Λούστα, το χωριό Λίμνη προσπαθεί να αποφύγει την ίδια μοίρα. Η Νίκη και ο Γιάννης είναι αγρότες. Ο 8χρονος γιος τους, Γιώργος, είναι το τελευταίο παιδί στο χωριό. Η Λίμνη δεν έχει πια σχολείο — το πλησιέστερο βρίσκεται 20 λεπτά μακριά, σε μεγαλύτερη πόλη. Παιδιά έρχονται από ολόκληρη την περιοχή επειδή τα δικά τους σχολεία έκλεισαν. Η κυβέρνηση δεν στέλνει σχολικό λεωφορείο — στέλνει ταξί.
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά: μόνο τον τελευταίο χρόνο έκλεισαν πάνω από 700 σχολεία σε ολόκληρη την Ελλάδα — το 5% του συνόλου. Στο μοναδικό μαγαζί της Λίμνης που βρήκαν ανοιχτό ένα πρωί Δευτέρας, η εικόνα θυμίζει «γηροκομείο», σημειώνει το ρεπορτάζ. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, η Ελλάδα πρόκειται να γίνει το γηραιότερο έθνος της Ευρώπης μέχρι τα μέσα του αιώνα.
Στους λόφους, η οικογένεια του Γιώργου μαζεύει τα ζώα της κάθε βράδυ. Η περιοχή φημίζεται για τα φρέσκα προϊόντα, τα τυριά και το μέλι. Κάποτε δούλευαν δέκα οικογένειες σε αυτά τα χωράφια. Τώρα μένει μία.
Η «χαμένη γενιά» της κρίσης
Σχεδόν οι μισοί κάτοικοι της Ελλάδας ζουν πλέον στην Αθήνα και γύρω από αυτήν. Η πρωτεύουσα παραμένει μια πόλη σημαδεμένη από την ιστορία της — και ιδίως από την οικονομική κρίση που, σύμφωνα με ορισμένες μετρήσεις, ήταν χειρότερη και από τη Μεγάλη Ύφεση. Η Ελλάδα βυθίστηκε σε ύφεση για έξι χρόνια. Ένας στους πέντε έχασε τη δουλειά του, η ανεργία των νέων έφτασε στο 60%, και μισό εκατομμύριο Έλληνες έφυγαν από τη χώρα — πολλοί χωρίς να γυρίσουν ποτέ.
Η Κλέρη Σαχά ήταν μία από αυτούς. Έφυγε στα 20 της. «Ήταν ειλικρινά μια τραυματική εμπειρία», λέει, «γιατί από τη μία χαίρεσαι που βγαίνεις απ’ αυτό, αλλά από την άλλη αναρωτιέσαι πώς θα μοιάζει η χώρα σου αν ποτέ θελήσεις να γυρίσεις.»
Σήμερα η Κλέρη είναι 37. Η γενιά της αποκαλείται συχνά «η χαμένη γενιά» της Ελλάδας. «Αυτό που μας υποσχέθηκαν ως γενιά είναι ότι αν είσαι καλός μαθητής, αν σπουδάσεις σκληρά, αν πας πανεπιστήμιο, θα έχεις ευκαιρία για μια καλή ζωή. Θα βρεις καλή δουλειά. Θα έχεις καλό μισθό. Θα κάνεις οικογένεια. Και αυτό δεν ισχύει», λέει. «Νιώσαμε ότι μας πρόδωσαν σε αυτή την υπόσχεση.»
Ερωτηθείσα αν οι φίλοι της κάνουν οικογένειες, απαντά: «Νομίζω ξεκινάμε οικογένεια όλο και πιο αργά, γιατί δεν αισθάνονται ότι μπορούν να τη στηρίξουν. Οι περισσότεροι φίλοι μου είναι στην ίδια κατάσταση. Μετά από αυτά που περάσαμε στα 20 μας, θέλουμε πραγματικά να βεβαιωθούμε ότι έχουμε μια πολύ σταθερή κατάσταση πριν κάνουμε οικογένεια.»
20 δισεκατομμύρια ευρώ, baby bonus και «να γίνει cool»
Η ελληνική κυβέρνηση σκοπεύει να δαπανήσει 20 δισεκατομμύρια ευρώ την επόμενη δεκαετία για να αντιμετωπίσει το δημογραφικό. Η Υπουργός Οικογένειας Σοφία Βούμβαλη — πρώην οικονομολόγος και μητέρα — δήλωσε: «Είναι πολύ σοβαρό. Δεν είναι μόνο οικονομικό και κοινωνικό ζήτημα, αλλά εθνικό.»
Ένα από τα πρώτα μέτρα που εφάρμοσε ήταν ένα baby bonus: 2.400 ευρώ για το πρώτο παιδί, φοροαπαλλαγές και μειωμένοι φορολογικοί συντελεστές που μειώνονται εκθετικά ανάλογα με τον αριθμό των παιδιών. Ωστόσο, η ίδια παραδέχεται ότι τα οικονομικά κίνητρα δεν αρκούν. «Αν οι άνθρωποι αντιδρούσαν απευθείας σε οικονομικά κίνητρα σε δημογραφικά ζητήματα, θα ήταν πιο απλά τα πράγματα για όλους μας», δήλωσε. «Οι νέοι δεν θέλουν να κάνουν παιδιά. Αναβάλλουν την απόφαση. Προτιμούν να ταξιδέψουν παρά να κάνουν παιδιά, για να το πω πολύ απλά. Πρέπει επίσης να κάνουμε cool για τους νέους το να κάνουν παιδιά.»
Νησιά χωρίς μωρά — και η Hope Genesis
Στα ελληνικά νησιά, η κατάσταση είναι ακόμα πιο δύσκολη. Ορισμένα δεν έχουν δει γέννηση εδώ και χρόνια. Η δημοσιογράφος του ABC ταξίδεψε σε απομακρισμένα νησιά — πιο κοντά στην Τουρκία παρά στην Αθήνα — όπου οι μεταφορές είναι αργές, συνήθως με φέρι μποτ, και κάποια δεν έχουν καν ιατρικές υπηρεσίες. Η απόφαση να κάνεις μωρό εκεί είναι αποθαρρυντική.
Ο δρ. Δημήτρης Χρήστος, μαιευτήρας από την Αθήνα, ανήκει σε μια ομάδα γιατρών της φιλανθρωπικής οργάνωσης Hope Genesis, η οποία έχει ως αποκλειστικό στόχο την ενίσχυση της γεννητικότητας στα απομακρισμένα νησιά. Η οργάνωση παρέχει δωρεάν εξειδικευμένη φροντίδα κατά την εγκυμοσύνη και μεταφέρει αεροπορικώς γυναίκες στην Αθήνα για εξετάσεις και τοκετό. Στη Λειψώ, 18 μωρά έχουν γεννηθεί μέσω του προγράμματος, συμπεριλαμβανομένων διδύμων.
Η Αρκοί, ακόμη μικρότερο νησί, δεν έχει πλέον κανένα παιδί. Στην τουριστική περίοδο φιλοξενεί μέχρι 800 άτομα τη μέρα, αλλά μόνιμα ζουν περίπου 30 — οι περισσότεροι ηλικιωμένοι άνδρες.
Μετανάστευση: Η λύση που η κυβέρνηση δεν θέλει
Από το 2015, πάνω από ένα εκατομμύριο μετανάστες έφτασαν στις ελληνικές ακτές. Κανείς θα υπέθετε ότι μέρος αυτών θα μπορούσε να βοηθήσει στο δημογραφικό πρόβλημα. Η κυβέρνηση λέει ότι «δεν είναι τόσο απλό».
Ο υπουργός Μετανάστευσης Θανάσης Πλεύρης, ο οποίος ανήκει στη σκληρή πτέρυγα της Νέας Δημοκρατίας, έχει εφαρμόσει σειρά αμφιλεγόμενων πολιτικών, μεταξύ αυτών φυλάκιση αιτούντων άσυλο που απορρίπτονται. Ερωτηθείς αν βλέπει τη μετανάστευση ως μέρος της λύσης στο δημογραφικό πρόβλημα, σε μια στιγμή που ο αριθμός θανάτων είναι σχεδόν διπλάσιος από τον αριθμό γεννήσεων, η απάντησή του δεν ήταν θετική.
«Back to Greece»: Η επιστροφή της διασποράς
Μια ομάδα που η κυβέρνηση θέλει σαφώς να προσελκύσει είναι οι μισό εκατομμύριο Έλληνες που έφυγαν κατά τη διάρκεια της κρίσης χρέους. Η οργάνωση «Back to Greece», που ξεκίνησε ως σελίδα στο Instagram με 20.000 ακολούθους, προσπαθεί να κάνει τη μετάβαση ευκολότερη. Η οικονομία βελτιώνεται και η κυβέρνηση προσφέρει γενναιόδωρες φοροαπαλλαγές σε Έλληνες του εξωτερικού που επιστρέφουν — αλλά η απόφαση σπάνια είναι αποκλειστικά οικονομική.
Η Αρίνα Καπουάνη, ιδρύτρια της ομάδας, λέει: «Η Αθήνα είναι μια πόλη όπου το παλιό συνυπάρχει με το καινούριο κάτω από τον ίδιο ουρανό. Αυτό νομίζω μας κάνει να αγαπάμε αυτόν τον τόπο. Είναι πράγματι δύσκολο να έρθεις στην Ελλάδα, αλλά αν τα καταφέρεις εδώ, τα καταφέρνεις παντού.»
Ένα ζωντανό μουσείο ή ένα νέο κεφάλαιο;
Η Ακρόπολη στέκει ως σύμβολο της δόξας της αρχαίας Ελλάδας. Αλλά αν η σύγχρονη Ελλάδα δεν λύσει το δημογραφικό της πρόβλημα, κινδυνεύει να γίνει «κειμήλιο» — ένα «ζωντανό μουσείο», όπως σημειώνει το ρεπορτάζ.
Η χώρα έχει επιβιώσει από πολλές κρίσεις στο παρελθόν. Αλλά αυτή η κρίση είναι σιωπηλή — δεν έχει διαδηλώσεις, δεν έχει δακρυγόνα, δεν κάνει πρωτοσέλιδα. Εκδηλώνεται στα κενά θρανία, στα κλειστά σχολεία, στους ηλικιωμένους που πίνουν καφέ σε αδειανά χωριά, και σε μια γενιά 30χρονων που δεν μπορεί να φανταστεί πώς θα αντέξει οικονομικά ένα παιδί. Η υπουργός Οικογένειας το παραδέχεται ευθέως: «Οι συνέπειες είναι δύσκολες και ανησυχητικές. Κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα ότι τα πράγματα θα πάνε καλά.»
Σε μια κίνηση που χαρακτηρίζεται ως η μεγαλύτερη γεωπολιτική στροφή των τελευταίων δεκαετιών στην Ανατολική Μεσόγειο, η ελληνική κυβέρνηση και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ανακοίνωσαν το πρωί της 1ης Απριλίου 2026 την πλήρη αλλαγή του καθεστώτος λειτουργίας των εγκαταστάσεων στη Σούδα. Σύμφωνα με την κοινή διακήρυξη, η αμερικανική παρουσία θα περιοριστεί σε ένα ελάχιστο διοικητικό κλιμάκιο, ενώ το σύνολο των υποδομών στο Μαράθι και το Ακρωτήρι παραχωρείται στην τοπική κοινωνία και την ακαδημαϊκή κοινότητα για την ίδρυση του «Παγκόσμιου Κέντρου Ειρήνης και Θαλάσσιων Ερευνών».
Από την πολεμική μηχανή στην «Πράσινη Σούδα»
Η συμφωνία, η οποία έρχεται σε μια στιγμή που η διεθνής κοινή γνώμη πίεζε για την αποστρατικοποίηση της περιοχής, προβλέπει την άμεση μετατροπή των προβλητών στο Μαράθι σε έναν υπερσύγχρονο σταθμό υποδοχής για ηλεκτροκίνητα κρουαζιερόπλοια και ερευνητικά σκάφη. Το έργο, με την ονομασία «Project Galene», χρηματοδοτείται από κοινοτικούς πόρους και το Ταμείο Ανάκαμψης, στοχεύοντας στην ανάδειξη των Χανίων ως του πρώτου «Carbon Neutral» λιμένα στην Ευρώπη.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην εκπαιδευτική διάσταση της συμφωνίας. Οι εγκαταστάσεις που κάποτε φιλοξενούσαν στρατιωτικό προσωπικό και οπλικά συστήματα, θα μετατραπούν σε πανεπιστημιακά εργαστήρια. Το Πολυτεχνείο Κρήτης και το Πανεπιστήμιο Κρήτης αναλαμβάνουν τη διαχείριση ενός νέου τμήματος Ωκεανογραφίας, το οποίο θα στεγαστεί στους ανακαινισμένους χώρους της πρώην αεροπορικής βάσης, με σκοπό τη μελέτη των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στη Μεσόγειο.
Τουριστική έκρηξη και το «Υποθαλάσσιο Μουσείο Ειρήνης»
Η τουριστική πτυχή της ανακοίνωσης προκαλεί ήδη ρίγη ενθουσιασμού στους εμπορικούς φορείς των Χανίων. Σύμφωνα με το σχέδιο, ένα μέρος του κόλπου της Σούδας θα ανακηρυχθεί σε προστατευόμενο θαλάσσιο πάρκο, ενώ θα δημιουργηθεί το πρώτο Υποθαλάσσιο Μουσείο Ειρήνης. Στο βυθό της περιοχής, παροπλισμένα πλοία που δεν φέρουν πλέον οπλισμό θα ποντιστούν ελεγχόμενα για να λειτουργήσουν ως τεχνητοί ύφαλοι και προορισμοί για καταδυτικό τουρισμό υψηλών προδιαγραφών.
Ο Αντιπεριφερειάρχης Τουρισμού χαρακτήρισε την εξέλιξη ως το «τέλειο φάρμακο» για το πρόσφατο πάγωμα των κρατήσεων. «Η Κρήτη παύει να είναι στόχος και γίνεται προορισμός ελπίδας. Η εικόνα των αεροπλανοφόρων δίνει τη θέση της σε ιστιοφόρα και ερευνητικά ρομπότ», δήλωσε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι οι προκρατήσεις για το 2027 αναμένεται να σπάσουν κάθε προηγούμενο ρεκόρ.
Γεωπολιτική σταθερότητα και ο «Διάδρομος της Ειρήνης»
Η απόφαση αυτή δεν στερείται πολιτικού βάθους. Η μετατροπή της Σούδας σε διεθνές κέντρο ερευνών θεωρείται μια κίνηση καλής θέλησης προς τον Παγκόσμιο Νότο και μια προσπάθεια εκτόνωσης της έντασης με τις γειτονικές χώρες. Η Σούδα θα λειτουργεί πλέον ως ένας «ουδέτερος διάδρομος» για τη διεθνή συνεργασία, φιλοξενώντας επιστήμονες από όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένου του Ιράν και των αραβικών χωρών, σε κοινά περιβαλλοντικά προγράμματα.
Η ανακοίνωση έκλεισε με τη δέσμευση ότι η πρώτη επίσημη τελετή παράδοσης των κλειδιών της Βάσης στον Δήμο Χανίων θα πραγματοποιηθεί εντός της ημέρας. Οι κάτοικοι καλούνται να συγκεντρωθούν στο λιμάνι για να γιορτάσουν την ιστορική αυτή αλλαγή σελίδας.
Καλό μήνα και πάντα με εγρήγορση!
Σημείωση: Η παραπάνω είδηση αποτελεί προϊόν μυθοπλασίας για τον εορτασμό της Πρωταπριλιάς.
Με την έλευση του Απριλίου, ο οποίος διεθνώς είναι αφιερωμένος στην ευαισθητοποίηση για τον αυτισμό, το Ρέθυμνο προετοιμάζεται να υποδεχθεί έναν πυκνό κύκλο δράσεων υπό τον τίτλο «THINK BLUE 2026». Ο Σύλλογος Γονέων και Φίλων Ατόμων με Αυτισμό Ρεθύμνου, συμπληρώνοντας έξι χρόνια συνεχούς παρουσίας και παρεμβάσεων στην τοπική κοινότητα, θέτει ως στόχο όχι μόνο την ενημέρωση, αλλά την ουσιαστική συμπερίληψη και την ορατότητα των ατόμων με αναπηρία μέσα στον κοινωνικό ιστό. Η φετινή πρωτοβουλία, που ξεκινά επίσημα σήμερα, 1η Απριλίου, έρχεται να επιβεβαιώσει τον ρόλο του Συλλόγου ως έναν από τους πλέον ενεργούς φορείς στην Ελλάδα, με τη δράση του να εκτείνεται από την εκπαίδευση και τον αθλητισμό μέχρι την εργασιακή ένταξη και τις παραστατικές τέχνες.
Η δομή και η φιλοσοφία της συμπερίληψης
Στην καρδιά των δραστηριοτήτων βρίσκεται η δομή ΚΔΑΠ ΑμεΑ Ρεθύμνου, η οποία αυτή τη στιγμή εξυπηρετεί 54 ωφελούμενους σε πρωινή και απογευματινή βάρδια, ενώ επιπλέον 15 άτομα συμμετέχουν σε προγράμματα εκτός της δομής. Ο Σύλλογος έχει καταφέρει να διαμορφώσει ένα πολυεπίπεδο δίκτυο υποστήριξης, στο οποίο περιλαμβάνονται η συμπεριληπτική θεατρική ομάδα «ΑΝΤΙΗΡΩΕΣ», η μικτή μουσική χορωδία «SOListes», καθώς και το συμπεριληπτικό φεστιβάλ παραστατικών τεχνών «A FESTIVAL», το οποίο συνδιοργανώνεται με τον Δήμο Ρεθύμνου.
Η στρατηγική του φορέα δεν περιορίζεται στα στενά τοπικά όρια, καθώς συμμετέχει συστηματικά σε εθνικές και ευρωπαϊκές συμπράξεις και συνέδρια, προωθώντας την εργασιακή ένταξη και τα δικαιώματα των ατόμων στο φάσμα του αυτισμού.
Μια πόλη υπό το μπλε φως: Οι δράσεις των πρώτων ημερών
Η εκκίνηση του φετινού προγράμματος δόθηκε ήδη από τις 29 Μαρτίου με τον επιτυχημένο αγώνα δρόμου «Run for Autism 2026» στην Πλατεία Αγνώστου Στρατιώτη. Σήμερα, 1η Απριλίου, η δράση «LIGHT IT UP WITH BLUE» δίνει το συμβολικό σύνθημα, με τη φωταγώγηση του Δημαρχείου Ρεθύμνου και του κτιρίου της Αντιπεριφέρειας στο χρώμα του αυτισμού.
Παράλληλα, η τέχνη συναντά τη δημόσια υγεία μέσα από την πρωτοβουλία «ΜΑΖΙ ΜΠΟΡΟΥΜΕ για το Νοσοκομείο μας», όπου παιδιά και εκπαιδευτές του ΚΔΑΠ ΑμεΑ τοποθετούν εικαστικά έργα στο Νοσοκομείο Ρεθύμνου, ενώ προγραμματίζονται επισκέψεις γνωριμίας σε δομές όπως το ΕΕΕΕΚ Ρεθύμνου.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται την Πέμπτη, 2 Απριλίου, στη «Ρεθυμνιώτικη σχολική γειτονιά της συμπερίληψης». Με τη συμμετοχή του 1ου Γυμνασίου, του 16ου Δημοτικού και του Εσπερινού ΓΕΛ, θα πραγματοποιηθούν προγράμματα για τα ανθρώπινα δικαιώματα και προβολές ταινιών, όπως οι παραγωγές «ΣΤΕΛΙΑΝΝΑ», «ΠΩΣ ΝΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΙΣ ΕΝΑ ΑΝΤΙΗΡΩΑ» και «Εμείς οι ΑΥΤΟΙστικοί», με σκοπό την καλλιέργεια της ενσυναίσθησης στους μαθητές.
Από την κοινωνική εκπαίδευση στην εργασιακή προετοιμασία
Το ημερολόγιο του «THINK BLUE 2026» διακρίνεται για την ποικιλομορφία των δράσεών του, καλύπτοντας διαφορετικές πτυχές της καθημερινότητας:
Παράδοση και Κοινότητα: Από τις 6 έως τις 9 Απριλίου, οι ωφελούμενοι της δομής θα συμμετάσχουν σε πασχαλινές δραστηριότητες (βάψιμο αυγών, παρασκευή κουλουριών), διατηρώντας τη σύνδεση με τα τοπικά έθιμα.
Ασφάλεια και Αθλητισμός: Το πρόγραμμα περιλαμβάνει ενημέρωση για την οδική ασφάλεια σε συνεργασία με την Τροχαία Ρεθύμνου (7 Απριλίου), καθώς και συμπεριληπτικές αθλητικές δραστηριότητες στο γήπεδο Σοχώρας (16 Απριλίου) και κινητικά παιχνίδια στην παραλία.
Επαγγελματική Σύμπραξη: Στις 21 Απριλίου, η συνεργασία με το ΙΙΕΚ MBS προσφέρει στους ενήλικες ωφελούμενους την ευκαιρία να έρθουν σε επαφή με το τμήμα Μαγειρικής και Ζαχαροπλαστικής, ενώ οι εκπαιδευτές του ΚΔΑΠ θα εκπαιδεύσουν σπουδαστές βοηθούς εργοθεραπείας στη μέθοδο Messy Play.
Η κορύφωση των δράσεων και η κοινωνική ορατότητα
Προς το τέλος του μήνα, η δράση μεταφέρεται στις πλατείες της πόλης. Στις 22 Απριλίου, στην Πλατεία Μικρασιατών και την Πλατεία Μητρόπολης, το 1ο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο και οι Ναυτοπρόσκοποι Ρεθύμνου θα συμμετάσχουν σε εικαστικά παιχνίδια και στον στολισμό του «δέντρου των ευχών».
Ο κύκλος των δράσεων θα ολοκληρωθεί με μια Street Performance στις 29 Απριλίου, που θα διασχίσει την πόλη από την Πλατεία Αγνώστου Στρατιώτη έως την οδό 25ης Μαρτίου με βιωματικά δρώμενα, και θα κλείσει στις 30 Απριλίου με μια κοινή δραστηριότητα με το Δημοτικό Σχολείο Ρουσοσπιτίου.
Η σημασία του «THINK BLUE 2026» υπερβαίνει την απλή ενημέρωση για μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή. Αποτελεί μια δοκιμασία για τα αντανακλαστικά της ίδιας της κοινωνίας του Ρεθύμνου, καλώντας τους πολίτες να αναγνωρίσουν τη διαφορετικότητα ως αναπόσπαστο κομμάτι της ανθρώπινης εμπειρίας. Για όσους επιθυμούν να στηρίξουν το έργο του Συλλόγου ή να συμμετάσχουν στις δράσεις, ο φορέας παραμένει ανοικτός σε επικοινωνία (τηλ. 6948590359), υπενθυμίζοντας ότι η συμπερίληψη είναι μια συλλογική ευθύνη που ξεκινά από την αποδοχή και τον σεβασμό.
Αντιμέτωπος με μια απρόσμενη επιβράδυνση βρίσκεται ο τουριστικός κλάδος της Κρήτης για τους μήνες Απρίλιο και Μάιο, μια εξέλιξη που προκαλεί προβληματισμό για τη συνολική δυναμική της φετινής θερινής περιόδου. Παρά τη θετική εκκίνηση των προκρατήσεων το προηγούμενο φθινόπωρο, η τρέχουσα γεωπολιτική αστάθεια στην Ανατολική Μεσόγειο φαίνεται να μετατοπίζει το ενδιαφέρον των Ευρωπαίων περιηγητών προς τη Δυτική Μεσόγειο, θέτοντας το παραδοσιακό «μοντέλο των αριθμών» του νησιού σε μια κρίσιμη δοκιμασία αντοχής.
Σύμφωνα με τις δηλώσεις του Αντιπεριφερειάρχη Τουρισμού, Κυριάκου Κώτσογλου, στο περιθώριο εκδήλωσης στο Επιμελητήριο Χανίων (ΕΒΕΧ) την Τρίτη, η Κρήτη βιώνει μια περίοδο «παγωμένων» κρατήσεων. Η κατάσταση αυτή δεν επηρεάζει μόνο το άμεσο διάστημα, αλλά δημιουργεί κενά στις κρατήσεις για τους μήνες αιχμής —Ιούνιο, Ιούλιο και Αύγουστο— τα οποία δεν καλύπτονται με τους ρυθμούς που απαιτούνται για τη διασφάλιση μιας επιτυχημένης σεζόν.
Η γεωπολιτική παράμετρος και ο ανταγωνισμός
Η Κρήτη φαίνεται να πληρώνει το τίμημα της εγγύτητάς της με τη λεγόμενη «ζώνη του πυρός», η οποία εκτείνεται από τη Νότια Τουρκία και την Ιορδανία έως την Αίγυπτο και τον Κόλπο. Σύμφωνα με τον κ. Κώτσογλου, οι ταξιδιώτες από την Ανατολική Ευρώπη, θορυβημένοι από τις πολεμικές επιχειρήσεις που έχουν ήδη πλήξει τουριστικά την Κύπρο και την Τουρκία, εμφανίζονται διστακτικοί.
Αντίθετα, χώρες όπως η Ιταλία, η Ισπανία και η Μάλτα απολαμβάνουν το προνόμιο να «γεμίζουν» πρώτες, καθώς θεωρούνται ασφαλέστερες ζώνες στη συνείδηση του δυτικού καταναλωτή. Παρά το γεγονός ότι δεν έχουν καταγραφεί ακυρώσεις σε πτητικά προγράμματα από αεροπορικές εταιρείες ή tour operators, η ροή των νέων κρατήσεων χαρακτηρίζεται ως υποτονική, ανατρέποντας τις προσδοκίες που είχαν καλλιεργηθεί κατά τη διεθνή έκθεση ITB στο Βερολίνο
Η παγίδα του «Last Minute» και η θεωρία του ελατηρίου
Η τρέχουσα αβεβαιότητα οδηγεί αναπόφευκτα στην ενίσχυση των κρατήσεων της τελευταίας στιγμής (last minute). Ωστόσο, η τουριστική ηγεσία της Κρήτης προειδοποιεί ότι αυτή η τάση ενέχει κινδύνους. Οι κρατήσεις last minute στερούνται «εθνικότητας» και στρατηγικής πίστης στον προορισμό· ο ταξιδιώτης επιλέγει με βάση αποκλειστικά τη χαμηλότερη τιμή, συγκρίνοντας την Κρήτη με τη Μαγιόρκα ή τη Σαρδινία την τελευταία στιγμή.
«Το last minute δεν έχει να κάνει με τη στρατηγική του προορισμού που δουλεύει μέσα στο χρόνο», σημείωσε ο κ. Κώτσογλου, υπογραμμίζοντας ότι η «θεωρία του ελατηρίου» —η απότομη δηλαδή συσσώρευση κρατήσεων αργότερα— μπορεί να φέρει κόσμο, αλλά πιέζει την κερδοφορία και την ποιότητα του προϊόντος, μετατρέποντας τον τουρισμό σε ένα εξαιρετικά ρευστό και ευάλωτο αγαθό.
Η «Εναλλακτική Κρήτη» ως ανάχωμα στην κρίση
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον ρευστότητας, η Περιφέρεια Κρήτης προκρίνει τη στροφή προς την εναλλακτικότητα και την ενδοχώρα ως μέσο ανάσχεσης των αρνητικών ροών. Ενώ ο Βορράς παραμένει προσανατολισμένος στο μαζικό ξενοδοχειακό μοντέλο, ο Νότος και η ενδοχώρα προσφέρουν ένα προϊόν που φαίνεται να ανθίσταται περισσότερο στις γεωπολιτικές αναταράξεις.
Η στρατηγική εστιάζει στην «αειφορία» και στη διασπορά των επισκεπτών σε όλο το νησί. Η ανάπτυξη του εναλλακτικού τουρισμού δεν αποτελεί πλέον πολυτέλεια, αλλά αναγκαιότητα για να διατηρηθεί η κοινωνική και οικονομική συνοχή του τόπου. Η διασύνδεση της Κρήτης με άλλες περιοχές, όπως η Ήπειρος, μέσω προγραμμάτων ανταλλαγής επισκεπτών (fam trips), αναδεικνύει την προσπάθεια για ένα τουριστικό προϊόν που «παγώνει το χρόνο» και προσφέρει αυθεντικές εμπειρίες μακριά από τον συνωστισμό των 150 ατόμων ανά ξενοδοχειακό welcome.
Η φετινή χρονιά αποτελεί μια υπενθύμιση ότι ο τουρισμός είναι ένα προϊόν άρρηκτα συνδεδεμένο με την παγκόσμια ειρήνη και σταθερότητα.
Η πρόκληση για τους φορείς του νησιού είναι η μετατροπή της αβεβαιότητας σε ευκαιρία για την ανάδειξη ενός μοντέλου που δεν θα εξαρτάται αποκλειστικά από τις διαθέσεις του «πλανητάρχη» ή τις διακυμάνσεις των διεθνών πτήσεων.
Με τη Βάση της Σούδας πάντως να παίζει κεντρικό ρόλο σε κάθε πολεμική σύρραξη αυτό ειναι αρκετά πιο δύσκολο…
Η θαλάσσια περιοχή δυτικά της Κρήτης μετατράπηκε σε πεδίο διεθνούς εντάσεως, καθώς επιλέχθηκε από το Ισραήλ ως το σημείο ανάσχεσης και επιχείρησης κατά των ακτιβιστών του «Στολίσκου της Ελευθερίας». Ο έμπειρος δημοσιογράφος Πάνος Χαρίτος, με νέα παρέμβασή του, αναλύει τους λόγους για τους οποίους το Τελ Αβίβ επέλεξε τη συγκεκριμένη τοποθεσία εντός της ελληνικής ζώνης ευθύνης, συνδέοντας την απόφαση με τη γεωπολιτική ισορροπία στην Ανατολική Μεσόγειο, τα ανοιχτά πολεμικά μέτωπα του Ισραήλ και τα αναπάντητα ερωτήματα που προκύπτουν για τη στάση της ελληνικής κυβέρνησης.
Η αδυναμία του Ασντόντ και η πίεση των πολεμικών μετώπων
Σύμφωνα με την ανάλυση του κ. Χαρίτου, η επιλογή του σημείου δυτικά της Κρήτης δεν ήταν τυχαία, αλλά υπαγορεύτηκε από την τρέχουσα επιχειρησιακή πραγματικότητα του ισραηλινού στρατού. Σε αντίθεση με προηγούμενες περιπτώσεις, το Ισραήλ φαίνεται πως δεν επιθυμούσε τη σύλληψη και μεταφορά των συμμετεχόντων στο λιμάνι του Ασντόντ.
Η αιτία εντοπίζεται στην αδυναμία υποστήριξης ενός τέτοιου εγχειρήματος τη δεδομένη στιγμή. Ο συνεχιζόμενος πόλεμος στον Λίβανο, σε συνδυασμό με την κατάσταση ετοιμότητας για μια ενδεχόμενη επανέναρξη των επιχειρήσεων στο Ιράν —αν και η τελευταία θεωρείται δύσκολη— δεν επιτρέπουν στο Τελ Αβίβ την πολυδιάσπαση των δυνάμεών του για τη διαχείριση παράλληλων κρίσεων. Η ανάγκη για εξοικονόμηση πόρων και επικέντρωση στα κύρια μέτωπα οδήγησε στην απόφαση για μια επιχείρηση μακριά από τις ισραηλινές ακτές.
Η «ασφαλής απόσταση» και η αποφυγή της τουρκικής εμπλοκής
Ένας δεύτερος, εξίσου κρίσιμος παράγοντας, αφορά την ασφάλεια της επιχείρησης και την αποφυγή διπλωματικών περιπλοκών με την Άγκυρα. Η επιλογή της Δυτικής Κρήτης διασφάλιζε μια απόσταση που, σε περίπτωση ανάγκης, δεν θα απαιτούσε τη συνδρομή του ισραηλινού ναυτικού για τη διάσωση ή τη μετεπιβίβαση των επιβαινόντων, αφήνοντας την ευθύνη στη χώρα που κατέχει τη δικαιοδοσία έρευνας και διάσωσης (SAR).
Διαβάστε ολόκληρη την ανάρτησή του:
Η θαλάσσια τοποθεσία που επέλεξε το Ισραήλ για να πραγματοποιήσει την επιχείρηση αποτροπής του στολίσκου για τη Γάζα, σχετίζεται με δυο ζητήματα.
Το πρώτο είναι πως δεν επιθυμούσε αυτή τη φορά τη σύλληψη και μεταφορά των συμμετεχόντων στο Ασντόντ λόγω της αδυναμίας υποστήριξης του εγχειρήματος. Ο πόλεμος που διεξάγει στο Λίβανο και η ετοιμότητα για ενδεχόμενη επανέναρξη (δύσκολο να συμβεί αλλά δεν μπορεί να αποκλειστεί) των επιχειρήσεων στο Ιράν, δεν επιτρέπουν την πολυδιάσπαση των δυνάμεων για να ασχοληθούν με τη διαχείριση άλλων κρίσεων.
Το δεύτερο έχει να κάνει με την ασφαλή απόσταση η οποία σε περίπτωση ανάγκης δεν θα χρειαζόταν τη συνδρομή των Ισραηλινών ναυτικών δυνάμεων για τη διάσωση ή μετεπιβίβαση των επιβαινόντων και βεβαίως τη διασφάλιση, της μη αποτρεπτικής παρέμβασης από τη χώρα που έχει την ευθύνη έρευνας και διάσωσης.
Εν προκειμένω μιλάμε για την Ελλάδα ή οποία προφανώς και έχει δώσει το πράσινο φως για την επιχείρηση αυτή. Το Δυτικό σημείο της Κρήτης ήταν το μόνο που διασφάλιζε τη διεξαγωγή χωρίς πιθανές αντιδράσεις της Τουρκίας. Οτιδήποτε ανατολικότερα της Κρήτης εμπεριείχε το ρίσκο εμπλοκής της Άγκυρας, επικαλούμενη πιθανότατα περιοχή ευθύνης (ασχέτως αν είναι όντως στη δικαιοδοσία της ή όχι) και αυτό θα ήταν μη διαχειρίσιμο από το Τελ Αβιβ.
Σε ότι αφορά την Ελλάδα το ερώτημα παραμένει. Γιατί δώσαμε το οκ για τέτοιου είδους επιχείρηση εντός περιοχής ευθύνης κι αν δεν δώσαμε και δεν γνωρίζαμε όπως λέει το ΥΠΕΞ … γιατί δεν αντέδρασε το Λιμενικό (και δεν απαντούσε καν στον ασύρματο) στις κλήσεις για βοήθεια ;
Οσκηνοθέτης, ηθοποιός και εμπνευστής της «Συντεχνίας του Γέλιου» Βασίλης Κουκαλάνι που πρωταγωνιστεί μεταξύ άλλων στη σειρά «Τεχεράνη», γεννήθηκε στην Κολωνία από μητέρα Ελληνίδα και πατέρα Ιρανό. Όταν ο ίδιος ήταν 4 ετών, ο πατέρας του πήγε στο Ιράν και το καθεστώς Σάχη τον φυλάκισε γιατί ήταν κομμουνιστής.
«Όλα τα τυραννικά καθεστώτα στη χώρα μου, τους κομμουνιστές ήθελαν να εξαφανίσουν. Γι’ αυτό τώρα παρακολουθώ με έκπληξη αριστερούς στην Ελλάδα να διαδηλώνουν κρατώντας εικόνες ηγετών που τυραννούν, φυλακίζουν κι εκτελούν κομμουνιστές. Ξέρουν άραγε τι κάνουν;» λέει στο tvxs περιγράφοντας μια ζωή μυθιστορηματική και άρρηκτα δεμένη με την πρόσφατη ιστορία του Ιράν.
Toυ ζητάω να ανασύρει μνήμες από το Ιράν κι εκείνος θυμάται πως «…όταν έφυγε ο Σάχης το 1979 ο κόσμος έκανε κατάληψη στην ραδιοτηλεόραση. Και το ίδιο απόγευμα παραδόθηκε τελευταία η αεροπορία. Η πρώτη μουσική μετά το μαύρο που έπαιξε στην νέα τηλεόραση ήταν Μίκης Θεοδωράκης. Το θυμάμαι καθαρά. Και στον έναν χρόνο μετά την επανάσταση που είχε δημοκρατία και πολυφωνία για έναν χρόνο, έπαιζε πολύ Θεοδωράκη στους δρόμους στις πρωτομαγιές και σε άλλες γιορτές» λέει ο Β. Κουκαλάνι.
Οι γονείς σου γνωρίστηκαν στην Κολωνία;
Ναι. Η μάνα μου είναι από την Κρήτη σπούδαζε οικονομικά εκεί. Ήταν γεμάτο το σπίτι από συντρόφους Ιρανούς και Έλληνες. Όταν ερχόταν η μυστική αστυνομία του Σάχη στην Κολωνία, οι Έλληνες πήγαιναν να τους πλακώσουν. Το ίδιο κι όταν απειλούνταν οι Έλληνες, πήγαιναν να καθαρίσουν οι Ιρανοί. Τέτοια σχέση είχαν.
Πότε ήρθες στην Ελλάδα;
Ήρθαμε τέλη του ’80 λίγο πριν ξεκινήσει ο πόλεμος με το Ιράκ, λίγο μετά την επανάσταση. Ήμουν σχεδόν 11 ετών. Πρώτα ήρθαμε εγώ με τη μητέρα μου. Ο πατέρας μου έμεινε με την ελπίδα να αλλάξουν τα πράγματα. Τελικά κηρύχθηκε η θεοκρατική δικτατορία. Κυνήγησαν τον εκλεγμένο πρόεδρο, άλλους υποψήφιους τους έβαλαν φυλακή. Άρχισαν να κυνηγούν τους ίδιους που πολεμούσε και το προηγούμενο καθεστώς του Σάχη.
Ο πατέρας μου χρειάστηκε να κρυφτεί μερικούς μήνες και μετά φυγαδεύτηκε μέσω της πατρίδας του στο βορειοδυτικό Ιράν από Κούρδους.
Οι μνήμες σου από το Ιράν; Τι κουβαλάς ως πολιτισμό από εκεί;
Την επανάσταση που ήταν τεράστια. Από το καλοκαίρι του ’78 που ήμουν 8 -9 ετών και τα θυμάμαι όλα. Οι πορείες που γινόντουσαν στην Τεχεράνη ήταν με 2-3 εκατομμύρια ανθρώπους κάτω στους δρόμους. Ούτε ο στρατός του Σάχη μπορούσε να τους διαλύσει.
Θυμάμαι να είμαστε με τους γονείς μου στα μπλοκ και ξαφνικά σε κάποιες λεωφόρους όταν περνούσαν πλήθη άκουγες ησυχία. Ρωτούσα γιατί και μου έλεγαν: γιατί περνάει μπροστά από το νοσοκομείο. Αυτός ήταν ο στιβαρός πολιτισμός του Ιράν στη συλλογική συνείδηση. Όταν ήρθα στην Αθήνα, μου θύμιζε την Τεχεράνη σαν χώρος. Εκεί ήταν πιο ανατολίτικη η αρχιτεκτονική αλλά η Αθήνα θύμιζε σαν αίσθηση την Τεχεράνη. Δεν είχε τις παραγκουπόλεις της Τεχεράνης εδώ αλλά κάτι ήταν πολύ οικείο.
Πως εξελίχθηκε η σχέση σου με το Ιράν;
Ο πατέρας μου είχε φάει πολύ ταλαιπωρία. Δραπέτευσε και ήρθε όπως σου είπα αλλά είχαν εκτελέσει πολλούς φίλους του. Πριν έρθει πηγαίναμε σε ένα φιλικό σπίτι στου Ζωγράφου περιμένοντας τηλέφωνο του να δούμε αν ζει. Οι φίλοι του εκτελέστηκαν γιατί ήταν κομμουνιστές επαναλαμβάνω. Και πριν τον πόλεμο και μετά, όσους έβγαιναν από την φυλακή τους εκτελούσαν. Τους έλεγαν προσεύχεστε; Αν έλεγαν όχι, τέλος.
Όταν έκανα την παιδική παράσταση «Μια γιορτή στου Νουριάν», πήρα το όνομα του πρωταγωνιστή από οικογενειακό μας φίλο. Ήταν φόρος τιμής στον Νουριάν ήταν συναγωνιστές με τον πατέρα μου μαζί στη φυλακή. Δεν κατάφερε να περάσει τα σύνορα και τον εκτέλεσαν στην φυλακή. Γιατί ήταν κομμουνιστής. Για να καταλάβουν αυτοί που κρατούν φωτογραφίες του Χαμενεΐ με τι έχουν να κάνουν.
Πως αισθάνεσαι όταν βλέπεις την εικόνα αυτή;
Θλίβομαι. Οι κοντινοί μου άνθρωποι δεν συμπεριφέρονται έτσι. Ακούν. Αισθάνομαι οργή. Δεν θέλω να μιλήσω για οριενταλισμό αλλά δεν υπάρχει καθαρή ιδεολογική αντιμετώπιση της κατάστασης στο Ιράν από μέρος της Αριστεράς. Πιστεύουν ότι πρέπει να πάρουν μια θέση και να συνηγορήσουν με μια από τις πλευρές για να είναι αντι-ιμπεριαλιστές αριστεροί κλπ.
Είμαστε ενάντια σε κάθε καθεστώς που φυλακίζει καταπιέζει κυνηγάει για τις ιδέες, εμποδίζει τον κόσμο να οργανωθεί και ταυτόχρονα είμαστε απέναντι και στους πολεμοχαρείς Τραμπ και Νετανιάχου. Όχι για να πάρουμε ίσες αποστάσεις, αλλά γιατί είμαστε ιδεολόγοι αριστεροί. Δεν επιτρέπουμε να βασανίζονται άνθρωποι.
Μήπως αυτό είναι αποτέλεσμα της συσπείρωσης δυνάμεων γύρω από το καθεστώς λόγω της επίθεσης από ΗΠΑ και Ισραήλ; Δεν υπάρχουν και στο Ιράν φωνές αντίθετες στο καθεστώς που τώρα όμως συντάσσονται λόγω της εισβολής;
Ο λαός του Ιράν από τα Χριστούγεννα και μετά ξεσηκώθηκε σε πολύ πιο μεγάλο βαθμό. Το καθεστώς φοβήθηκε πραγματικά. Ήταν κοντά ο Ιρανικός λαός στο να τους αναγκάσει να αφήσουν την εξουσία.
Αυτό που έγινε στις 8 και 9 Γενάρη δεν το γνωρίζουμε σε όλη του την έκταση. Πρέπει να έγιναν σφαγές απίστευτες. Μου έλεγαν δικοί μου πως μέρες πριν, επιστρατεύανε νοσοκομεία για να φέρουν πτώματα. Η δυτική προπαγάνδα μιλάει για 30.000 νεκρούς εγώ λέω πως ήταν 10.000.
Το καθεστώς φοβήθηκε, έκλεισε το ίντερνετ για έναν μήνα και σκότωνε. Μετά, όταν ησύχασε το πράγμα πριν αρχίσει ο πόλεμος οι φοιτητές είχαν ξανά αρχίσει να ξεσηκώνονται, να μιλάνε για πολιτικούς κρατούμενους, νεκρούς κλπ. Άρχισε ο πόλεμος, ανέστειλε την εξέγερση για δεύτερη φορά και ισχυροποίησε το καθεστώς. Γιατί μέχρι κι εγώ που δεν συμπαθώ το καθεστώς, εύχομαι σήμερα να φύγουν οι δυτικοί τρομοκράτες ταπεινωμένοι!
Που οφείλεται η πόλωση κατά τη γνώμη σου και γιατί είναι τόσο δύσκολο να καταδικαστούν ταυτόχρονα και ένα αυταρχικό καθεστώς και οι δυνάμεις που κάνουν επίθεση;
Η πόλωση οφείλεται στην επικράτηση μιας λογικής που αντιμετωπίζει το Ιράν ως γεωπολιτικό πιόνι, αγνοώντας την ίδια τη ζωντανή κοινωνία και τους ανθρώπους της. Από τη μία πλευρά, υπάρχει μια επιλεκτική ευαισθησία που θυμάται τον ιρανικό πολιτισμό μόνο όταν απειλείται από εξωτερικές επιθέσεις, ενώ σιωπούσε επί χρόνια για την εσωτερική καταπίεση, την καταστολή και τις εκτελέσεις αλλά ακόμα και την εξαθλίωση των εργαζομένων. Από την άλλη, οι πολεμοκάπηλοι —είτε εντός είτε εκτός— χρησιμοποιούν τη ρητορική της «δικαιοσύνης» ή της «ασφάλειας» για να δικαιολογήσουν τον θάνατο.
Η δυσκολία ταυτόχρονης καταδίκης των μουλάδων και των δυνάμεων της Δύσης/Ισραήλ πηγάζει από το γεγονός ότι και οι δύο πλευρές αποτελούν τις δύο όψεις της ίδιας λογικής. Ο ένας καταπιέζει από μέσα, ο άλλος βομβαρδίζει από έξω. Και οι δύο αντιμετωπίζουν την ανθρώπινη ζωή ως αναλώσιμη μόλις βγει από τον κύκλο της υπακοής. Για τον λαό του Ιράν, ο δολοφόνος δεν εξαγνίζεται από τη σημαία που κρατά, είτε αυτή είναι το κοράνι είτε η υπεράτλαντες διεθνής τρομοκράτες.
Πιστεύω η πόλωση τρέφεται από την άρνηση τοποθέτησης της ταξικής ανάγνωσης στο επίκεντρο. Όσο η συζήτηση περιορίζεται σε γεωπολιτικούς άξονες, ο αγώνας των εργατών, των γυναικών, της νεολαίας και των συνταξιούχων για επιβίωση παραμένει αόρατος. Η πραγματική λύση δεν βρίσκεται στη συμμαχία με αντιδραστικές δυνάμεις που επιζητούν τον πόλεμο για πολιτικό κέρδος, αλλά στον διαχωρισμό από κάθε μηχανή καταστροφής που πατά πάνω σε πτώματα.
Σε οποιαδήποτε άλλη στάση απέναντι στον Ιρανικό λαό, εκχωρούμε την συζήτηση, τις ιδέες και τα επιχειρήματα μας στα χέρια του φιλελεύθερου αφηγήματος περί μαντήλας και περί δυτικής έγνοιας για τον «καημένο και καταπιεσμένο» Ιρανικό λαό.
Δέχθηκες επιθέσεις διαδικτυακά όταν έκανες ανάρτηση μέσα από την οποία εξέφραζες ανακούφιση για τη δολοφονία του Χαμενεΐ. Πιστεύεις ότι θεωρήθηκε πως υποστηρίζεις ΗΠΑ και Ισραήλ; Από την άλλη τι απαντάς σε εκείνους που θεωρούν προκλητική την ανάρτηση εν μέσω επίθεσης;
Θυμάμαι εκείνο το πρωί που βρήκα το κινητό μου γεμάτο μηνύματα από όλο τον κόσμο. Μου γράφανε ότι ο Χαμενεΐ είναι νεκρός. Παρόλα αυτά νιώσαμε μέσα μας έναν θρίαμβο λες: επιτέλους το κάθαρμα που σκότωσε τόσο κόσμο! Όλοι οι Ιρανοί μέσα μας αυτό λέγαμε.
Την μέρα που έφυγε ο Σάχης με το αεροπλάνο βγήκε ο κόσμος έξω και συνέχαιρε ο ένας τον άλλον. Έλεγαν: συγχαρητήρια, μπράβο σου. Αυτή τη χαρά είχα! Όχι ότι χάρηκα γιατί τον έφαγε ο Τραμπ. Μακάρι να είχε πέσει στα δικά μας χέρια, εννοώ να τους είχε ρίξει ο λαός.
Ποιος κερδίζει;
Κανένας, μόνο χαμένοι υπάρχουν
Τι μαθαίνεις από το Ιράν και ποιο είναι το μέλλον που προβλέπεις ;
Το μέλλον δεν ξέρω. Οι συγκυρίες μας βάζουν να πάρουμε θέση υπέρ κάποιου. Εγώ θέλω να ταπεινωθούν Ισραήλ και ΗΠΑ αλλά δεν θέλω να δυναμώσει το καθεστώς. Για μένα ένας Έλληνας εργάτης που παλεύει για τη ζωή του είναι όπως ένας Ιρανός . Κι οι ολιγάρχες είναι ίδιοι μεταξύ τους. Οι απλοί άνθρωποι που ζήσαμε την τυραννία στο Ιράν χαρήκαμε. Ταυτόχρονα θέλουμε να ηττηθούν ΗΠΑ και Ισραήλ.
Τα προηγούμενα χρόνια το Ιράν, μετά τον πόλεμο με το Ιράκ δεν έχει πειράξει μύγα γύρω του. Στις μυστικές υπηρεσίες όλοι δουλεύουν με όλους. Στο Αφγανιστάν δούλευαν μυστικές υπηρεσίες του Ισραήλ και των ΗΠΑ ενάντια στους Ταλιμπάν. Και οι μυστικές υπηρεσίες του Ισραήλ με του Ιράν, ενάντια στους Ταλιμπάν.
Οπότε πριν, συνέφερε την Αμερική μια χαρά να δουλεύει με το καθεστώς τόσα χρόνια. Τα τελευταία χρόνια το Ιράν έκανε ότι έλεγε η Αμερική. Λίγο καιρό πριν την επίθεση παραδεχόταν κι ο Τραμπ την αγαστή τους συνεργασία. Ρωτάς τι μαθαίνω από το Ιράν. Τον Ιούνιο που βομβαρδιζόταν μου έλεγαν πως ήταν κάτι το πρωτοφανές. Πως έπεφταν βόμβες όλη μέρα στον πόλεμο των 12 ημερών. Οι δικοί μας έχουν φύγει έχουν πάει προς την Κασπία.
Γιατί γίνεται αυτός ο πόλεμος;
Αυτή η ερώτηση έχει μεγάλη πλάκα διότι αντικειμενικά ο λόγος για τον οποίο γίνεται αυτός ο πόλεμος έχει γίνει αντικείμενο σύγχυσης, δεν μπορούνε να συνεννοηθούνε πέντε βασικοί νοματαίοι για το ποια είναι η βασική τους, η πιο αληθοφανής, τελοσπάντων, δικαιολογία για την επιθετική τους επιδρομή, και αλλάζουν το αφήγημα μέρα παρά μέρα και υπουργείο με υπουργείο.
Είναι τόσο σκουντούφληδες που μοιάζει του καθενός το εφεύρημα για την αιτιολογία του πολέμου να σχετίζεται με τα προσωπικά συμπλέγματα και τις ονειρώξεις εξουσίας και δύναμης του κάθε Βάνς και Τραμπ και Ρούμπιο που μιλάνε και συμπεριφέρονται σα να παίζουν εικονικό πόλεμο σε Playstation. Μέσα σε όλη αυτή την πολιτική ψυχασθένεια, ο μόνος που παραμένει απελπιστικά συνεπής στο δικό του μονότονο τροπάριο είναι ο εγκληματίας Νετανιάχου που από την δεκαετία του ’90 υποδεικνύει εμμονικά ότι το Ιράν παιδιά θα έχει πυρηνικά όπλα μεθαύριο.
Ε, έχουν περάσει τριάντα χρόνια και ακόμα περιμένουμε το «μεθαύριο». Και με αυτή τη συνολική διαστροφή κάθε πολιτικής και διεθνούς νομιμότητας συμβαδίζει η δικιά μας κυβέρνηση με Μητσοτάκη, Δένδια και Άδωνη ξέρω ‘γω, κι αυτό είναι πιο τρομακτικό ακόμα και από τα σύνδρομα μεγαλείου και τις φαντασιώσεις τύπου «είμαι στρατηγός στο Playstation» του κάθε Χέγκσεθ και της παρέας του. Πρόκειται για μια τόσο δουλική άγνοια κινδύνου πού όσο δεν μπορούν πλέον να απεμπλακούν οι ΗΠΑ και Ισραήλ από τον στρόβιλο ψεμάτων αλλά κι από την ίδια τη σύρραξη που έχουν προκαλέσει, τόσο οι δικοί μας οι βλάκες θα βαθαίνουν την ανάμειξη της χώρας στον παράνομο πόλεμο.
Ο λόγος γι’ αυτόν τον πόλεμο φαινομενικά θα είχε μια εξήγηση ως ένας ιμπεριαλιστικός πόλεμος που θέλει να αποσταθεροποιήσει την περιοχή και να την θέσει στον έλεγχο των διαθέσεων του Ισραήλ, τον έλεγχο του φυσικού πλούτου της περιοχής κτλ., με το γνωστό πρόσχημα της απειλής του Ιράν, την απελευθέρωση του λαού από τον ουρανό με βόμβες… Η πραγματικότητα όμως μας δείχνει ότι πλέον ΗΠΑ και Ισραήλ έχουν εγκλωβιστεί στις δικές τους απελπισμένες αντιφάσεις, χτυπάνε ανοιχτά πια πολιτικούς στόχους για να πιέσουν το καθεστώς αλλά πιέζουν απελπιστικά τον πληθυσμό, θέλουν να απομονώσουν το Ιράν αλλά τελικά χρειάζονται το πετρέλαιο τους για να μην ανέβει η τιμή του περίφημου βαρελιού…
Και μέσα σε όλο αυτό το θέατρο του παραλόγου είναι ο λαός του Ιράν που πληρώνει το τίμημα αυτών των παιχνιδιών πολέμου. Πρόκειται για τον λαό που βγήκε στο δρόμο δυναμικά και με τη δική τους θέληση για μια πολιτική και κοινωνική αλλαγή, αλλά ο πόλεμος τον απώθησε, ο πόλεμος παράκαμψε τον ξεσηκωμό, κατέστειλε διπλά μια επανάσταση.
Τα βιώματα αυτά σε οδήγησαν στην τέχνη;
Έπαιξε ρόλο στο να γίνω καλλιτέχνης ο θείος μου ο Σοφοκλής στο Βερολίνο, που ήταν κινηματογραφιστής. Έκανε ταινίες και έπαιξα κι εγώ 9 χρονών σε μία από αυτές. Η πρώτη μου επαφή με το θέατρο ήταν το θέατρο Grips γι’ αυτό το κάνω κι εδώ στην Ελλάδα.
Με ενδιαφέρει το πως η τέχνη μπορεί να γίνει επικίνδυνη, πως θα μας φοβούνται όπως φοβόντουσαν τον Μπρεχτ. Να μας εμπιστεύεται ο κόσμος και να μας τρέμουν οι εξουσίες. Το «Μια γιορτή στου Νουριάν» το ανεβάσαμε το 2011 όταν η κρίση θέριζε και αλώνιζε η ΧΑ. Θέλαμε να γίνουμε επικίνδυνη αλλά δεν μας αντιμετώπισαν ως τέτοιους τα συστημικά ΜΜΕ.
Ποια είναι η μοίρα των καλλιτεχνών στο Ιράν ;
Η μοίρα των καλλιτεχνών στο Ιράν είναι μια ιστορία γεμάτη αντιφάσεις, και κάπως τεντωμένο σχοινί. Για δεκαετίες, το «επαναστατικό» καθεστώς αντιμετώπιζε τις τέχνες ως ένα προπαγανδιστικό «δημόσιο αγαθό», ρίχνοντας αμύθητα ποσά —εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια και ευρώ— για να στηθούν τεράστιες παραγωγές στην τηλεόραση, το σινεμά άντε και το θέατρο κάπως. Αυτή η κρατική επιδότηση δημιούργησε ένα πανίσχυρο επαγγελματικό κατεστημένο σε πολλά και διαφορετικά σε είδος κινηματογραφικά και τηλεοπτικά ρεύματα και ποιότητες, αλλά στις παραστατικές τέχνες και τη μουσική, προσφέροντας στους δημιουργούς τα μέσα να μεγαλουργήσουν, αλλά με το αζημίωτο.
Και εδώ συμβαίνει το εξής μαγικό που νομίζω το έχει ζήσει και η σύγχρονη ελληνική πολιτιστική έκφραση: οι Ιρανοί καλλιτέχνες, για να αποφύγουν ή καλύτερα να παρακάμψουν τη λογοκρισία, έγιναν διπλά και τριπλά δημιουργικοί. Έμαθαν να μιλάνε «πλάγια». Ανέπτυξαν έναν μοναδικό ρεαλισμό που απεικόνιζε την ιρανική κοινωνία με τεράστια δύναμη και ελπίδα, ασκώντας μια έμμεση αλλά βαθιά κριτική, χωρίς ποτέ να μπορούν να τους κατηγορήσουν ευθέως για αντίσταση. Έτσι, ο ιρανικός κινηματογράφος κατάφερε να ξεχωρίσει παγκοσμίως, μετατρέποντας τον περιορισμό σε υψηλή τέχνη. Και μέσα σε αυτήν την πολυφωνία κατάφερα και να γεννηθούν κάποιες σύντομες underground πρωτοπορείες.
Σήμερα, η μοίρα τους μοιάζει να ακολουθεί την πορεία της Δύσης σε περιόδους κρίσης, αλλά σε πολύ πιο ακραίο βαθμό. Η κοινωνική και κυρίως η οικονομική εξαθλίωση τους έχει χτυπήσει αλύπητα. Παράλληλα, το πολιτικό κλίμα έχει αγριέψει. Ακούμε διαρκώς για κινηματογραφιστές που μπαινοβγαίνουν στις φυλακές. Κι όμως, αυτό που προκαλεί δέος είναι η επιμονή τους.
Παρά τις διώξεις και την οικονομική ασφυξία, βρίσκουν πάντα τον τρόπο να στήνουν ξανά και ξανά τις κάμερές τους και να αφηγούνται τις ιστορίες τους. Η μοίρα τους, λοιπόν, είναι ένας διαρκής αγώνας επιβίωσης ανάμεσα στην κρατική εξάρτηση, την οικονομική κρίση και την αστείρευτη ανάγκη για ελευθερία έκφρασης.
Ηεφαρμογή του νέου ισραηλινού νόμου με τον οποίο θεσπίζεται «η θανατική ποινή για τους τρομοκράτες», με τρόπο ώστε να εφαρμόζεται μόνο στους Παλαιστίνιους, συνιστά «έγκλημα πολέμου», σύμφωνα με τον Ύπατο Αρμοστή του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Η εφαρμογή αυτού του κείμενου, που εισάγει διακρίσεις, «θα συνιστούσε μια επιπρόσθετη και ιδιαίτερα σοβαρή παραβίαση του διεθνούς δικαίου» σημειώνει ο Φόλκερ Τουρκ σε ανακοίνωσή του.
«Η εφαρμογή του στους κατοίκους του κατεχόμενου παλαιστινιακού εδάφους θα συνιστούσε έγκλημα πολέμου», υπογράμμισε.
Ο Τουρκ προέτρεψε το Ισραήλ να καταργήσει τον νόμο με τον οποίο ο θάνατος δια απαγχονισμού καθίσταται υποχρεωτικά η ποινή για τους Παλαιστίνιους που καταδικάζονται από στρατοδικεία για θανατηφόρες επιθέσεις. «Εγείρει σοβαρές ανησυχίες περί παραβιάσεων της δίκαιης δίκης, κάνει βαθύτατες διακρίσεις και πρέπει να ακυρωθεί αμέσως», πρόσθεσε.
Σύμφωνα με τον Τουρκ, ο νόμος που ψηφίστηκε τη Δευτέρα από την Κνεσέτ είναι επίσης ασύμβατος με τις νομικές υποχρεώσεις του Ισραήλ αφού δεν προβλέπει τη δυνατότητα απονομής χάρης και προβλέπει ότι η ποινή θα εκτελείται μέσα σε διάστημα 90 ημερών από την καταδικαστική απόφαση.
Σε συνέντευξη στο δελτίο ειδήσεων του France 2 με τη δημοσιογράφο Λεά Σαλαμέ, ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ τοποθετήθηκε εκτενώς για τον πόλεμο στο Ιράν, χαρακτηρίζοντας την ισραηλινο-αμερικανική επίθεση «απρόκλητη επιθετικότητα», αρνούμενος ότι η Ρωσία μεταδίδει πληροφορίες στην Τεχεράνη, κατηγορώντας τις ΗΠΑ για επιδίωξη ενεργειακής κυριαρχίας, και ζητώντας από τους Ευρωπαίους να απαιτήσουν τον τερματισμό των εχθροπραξιών.
Η Σαλαμέ ξεκίνησε παρατηρώντας ότι, 27 ημέρες μετά την έναρξη της ισραηλινο-αμερικανικής επίθεσης στο Ιράν, η Ρωσία δεν φαινόταν να υπερασπίζεται τον σύμμαχό της με ιδιαίτερη σθεναρότητα. Ο Λαβρόφ αντέτεινε ότι η Ρωσία υπερασπίζεται πρωτίστως το διεθνές δίκαιο — ένα δίκαιο που, όπως σημείωσε, ο Αμερικανός πρόεδρος έχει δηλώσει δημοσίως ότι δεν τον ενδιαφέρει, προτιμώντας «τις δικές του ηθικές αρχές και τα ένστικτά του».
«Αυτό είναι κάτι που δεν μπορεί να εγκριθεί», δήλωσε ο Λαβρόφ. Ανέφερε ότι η Ρωσία έχει στείλει επανειλημμένα σήματα στις ΗΠΑ προτείνοντας διάλογο για τα προβλήματα του Περσικού Κόλπου και της ευρύτερης περιοχής της Μέσης Ανατολής. «Κάθε φορά που οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους εμπλέκονται στις διαδικασίες εκεί, η κατάσταση περιπλέκεται ακόμη περισσότερο», δήλωσε, απαριθμώντας στη συνέχεια μια σειρά παραδειγμάτων: «Το Ιράκ καταστράφηκε. Η Συρία καταστράφηκε. Η Λιβύη το ίδιο — καταστράφηκε, και άλλωστε δεν ξέρουμε πότε θα αποκατασταθεί το λιβυκό κράτος. Και τώρα το ίδιο συμβαίνει με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν.»
«Δεύτερη επίθεση εν μέσω διαπραγματεύσεων»
Ο Λαβρόφ σημείωσε ότι η επίθεση κατά του Ιράν σημειώθηκε «για δεύτερη φορά εν μέσω διαπραγματεύσεων» — κάτι που, όπως είπε, «εγείρει ερωτήματα» και «μας κάνει να θέσουμε ερωτήσεις στους συμμετέχοντες στις συνομιλίες — στους Αμερικανούς που διηύθυναν αυτή τη διπλωματική και πολιτική διαδικασία».
Αναφέρθηκε στο γεγονός ότι μέλη της αμερικανικής κυβέρνησης «μιλούν με υπερηφάνεια, ακόμη και με περηφάνια» για δολοφονίες αξιωματούχων, συμπεριλαμβανομένου «του ψυχρόαιμου φόνου του Ανώτατου Ηγέτη και άλλων υψηλόβαθμων Ιρανών αξιωματούχων». «Αυτό δεν μπορεί να χαρακτηριστεί παρά μόνο ως κυνισμός», δήλωσε.
Υπενθύμισε ότι ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, κάλεσε χθες τις ΗΠΑ και το Ισραήλ να σταματήσουν τις εχθροπραξίες, και στη συνέχεια εξέφρασε την προσδοκία ότι το Ιράν δεν θα επιτεθεί σε εδάφη τρίτων χωρών.
«Δύο πόλεμοι» — η αραβική οπτική που ο Λαβρόφ δεν μοιράζεται
Ο Λαβρόφ αποκάλυψε ότι οι Άραβες σύμμαχοι διακρίνουν πλέον «δύο πολέμους»: τον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν, με τον οποίο δηλώνουν ότι δεν έχουν σχέση, και έναν δεύτερο — τις ιρανικές επιθέσεις σε υποδομές των μοναρχιών του Κόλπου — τον οποίο θεωρούν απρόκλητο.
Ο Λαβρόφ δήλωσε ότι δυσκολεύεται να μοιραστεί αυτή τη λογική. «Πρέπει να πάμε στις βαθύτερες αιτίες αυτής της σύγκρουσης, και αυτή η βαθύτερη αιτία είναι η απρόκλητη επιθετικότητα του Ισραήλ και των Ηνωμένων Πολιτειών κατά του Ιράν — αυτό είναι το κλειδί για τη λύση», τόνισε. Πρόσθεσε ότι η Ρωσία υπερασπίζεται τα συμφέροντα «του Ιράν και όλων των χωρών της περιοχής, συμπεριλαμβανομένων των πλησιέστερων στρατηγικών μας εταίρων στο Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου», το οποίο «υποφέρει από αυτήν την επίθεση που εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ».
«Δεν μεταδίδουμε πληροφορίες — οι βάσεις δεν είναι μυστικές»
Η Σαλαμέ ρώτησε ευθέως: οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών λένε ότι η Ρωσία βοηθά το Ιράν να εντοπίζει στόχους και αμερικανικές βάσεις. Είναι αλήθεια; Και μέχρι πού φτάνει η υποστήριξη — παραδίδει η Ρωσία όπλα στο Ιράν αυτή τη στιγμή;
Ο Λαβρόφ σημείωσε πρώτα ότι η δημοσιογράφος «πέρασε στο δεύτερο ερώτημα χωρίς να περιμένει απάντηση στο πρώτο — είστε πολύ ταλαντούχα δημοσιογράφος», σχολίασε. Παραπέμποντας σε δηλώσεις του Πούτιν και του εκπροσώπου Πεσκόφ, επιβεβαίωσε ότι η Ρωσία έχει «στενές σχέσεις με το Ιράν», «συμφωνία στρατιωτικο-τεχνικής συνεργασίας», και ότι «έχουμε παραδώσει στο Ιράν ορισμένα αντικείμενα στρατιωτικού προορισμού».
Ωστόσο, αρνήθηκε κατηγορηματικά ότι η Ρωσία μεταδίδει πληροφορίες. «Οι συντεταγμένες των αμερικανικών βάσεων στην περιοχή δεν είναι κρυφές. Είναι πληροφορία γνωστή σε όλους, ανοιχτή πληροφορία», δήλωσε. «Και το γεγονός ότι το Ιράν χτυπά αυτές τις στρατιωτικές βάσεις δεν με εκπλήσσει.»
Οι χώρες του Κόλπου προσπάθησαν να αποτρέψουν τον πόλεμο
Ο Λαβρόφ ανέφερε ότι οι χώρες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου, «όταν ήταν σαφές ότι ο πόλεμος προετοιμαζόταν, προσπάθησαν να πείσουν τις ΗΠΑ να μην μπουν σε αυτήν την περιπέτεια». Σημείωσε ότι δήλωσαν πως «δεν θα έδιναν τον εναέριο χώρο τους για να διεξαχθούν επιθέσεις και δεν θα επέτρεπαν τη χρήση αμερικανικών βάσεων στο έδαφός τους για να χτυπηθεί το Ιράν».
Πρόσθεσε ότι «οι ΗΠΑ εκκένωσαν μεγάλο αριθμό στρατιωτικών από αυτές τις βάσεις — κάτι που αποδεικνύει ότι γνώριζαν τι επρόκειτο να συμβεί». Κατέληξε ότι «ξεκίνησαν αυτήν την επιθετικότητα και κατάφεραν βαρύ πλήγμα στους Άραβες συνεργάτες τους».
«Δεν χαιρόμαστε για πολέμους — αλλά οι ΗΠΑ θέλουν να κυριαρχήσουν»
Η Σαλαμέ ρώτησε ευθέως αν ο πόλεμος στο Ιράν αποτελεί οικονομική ευκαιρία για τη Ρωσία — περισσότερες πωλήσεις πετρελαίου σε ασιατικές χώρες που δεν μπορούν πλέον να αγοράσουν από τους Ιρανούς, υψηλότερες τιμές, και δισεκατομμύρια δολάρια στα ρωσικά ταμεία που θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν και την επίθεση στην Ουκρανία.
Ο Λαβρόφ απάντησε: «Ποτέ δεν παίρνουμε κάτι από κάποιον άλλον και ποτέ δεν χαιρόμαστε για πολέμους που ξεκινούν άλλοι. Ούτε αντιδρούμε θετικά σε δύσκολες καταστάσεις στην παγκόσμια αγορά υδρογονανθράκων, ειδικά σε αυξήσεις τιμών.» Δήλωσε ότι η Ρωσία θα συνεχίσει τις εμπορικές δραστηριότητές της «με όσους ενδιαφέρονται — και βλέπουμε ότι οι ΗΠΑ ενδιαφέρονται».
Στη συνέχεια, ωστόσο, στράφηκε στο ευρύτερο ζήτημα της αμερικανικής ενεργειακής κυριαρχίας. «Υπάρχουν επίσημα έγγραφα. Προσωπικότητές τους έχουν τοποθετηθεί σε αυτό το θέμα. Δήλωσαν ότι θέλουν να κυριαρχήσουν στις ενεργειακές αγορές», δήλωσε. Ανέφερε τη Βενεζουέλα ως «κραυγαλέο παράδειγμα αυτής της πολιτικής» — όπου, όπως είπε, «οι ΗΠΑ μιλούσαν για την ανάγκη καταστροφής του καθεστώτος και τώρα αυτό που βλέπουμε είναι ότι οι ΗΠΑ ελέγχουν τον ενεργειακό τομέα αυτής της χώρας».
Πρόσθεσε: «Ο πρόεδρος Τραμπ δήλωσε ξεκάθαρα ότι ήθελε, μαζί με τους Ιρανούς, να ελέγξει τα Στενά του Χορμούζ και όλες τις παραδόσεις που πραγματοποιούνται μέσω αυτών.»
Αναφέρθηκε στους αγωγούς Nord Stream που, σύμφωνα με τον ίδιο, «ανατινάχτηκαν από Ουκρανούς με τη στήριξη δυτικών μυστικών υπηρεσιών, χωρίς κανείς να καταδικάσει αυτήν την τρομοκρατική επίθεση — ούτε η Γαλλία ούτε η Γερμανία», χαρακτηρίζοντας «ντροπιαστικό για τη Γερμανία να μην αντιδράσει σε επίθεση κατά των δικών της συμφερόντων». Σημείωσε ότι «οι ΗΠΑ λένε τώρα ότι θέλουν να αναλάβουν αυτούς τους αγωγούς», ενώ τόνισε ότι η Lukoil και η Rosneft έχουν χτυπηθεί με κυρώσεις και «κάθε ξένη επιχειρηματική δραστηριότητα που διεξάγουμε, προσπαθούν να μας την πάρουν».
Τι ζήτησε ο Λαβρόφ από τους Ευρωπαίους
Κλείνοντας το θέμα του Ιράν, ο Λαβρόφ εξέφρασε την ελπίδα ότι «η κοινή λογική θα επικρατήσει» και ότι «οι Ευρωπαίοι συνάδελφοί μας θα ζητήσουν από τις ΗΠΑ να σταματήσουν αυτόν τον απρόκλητο πόλεμο — και να σταματήσουν να ζητούν από το Ιράν να τερματίσει τις εχθροπραξίες, ενώ αυτοί που τον ξεκίνησαν συνεχίζουν».
Η τοποθέτηση του Λαβρόφ, συνολικά, παρουσίασε τον πόλεμο στο Ιράν ως κρίκο μιας αλυσίδας: μετά το Ιράκ, τη Συρία, τη Λιβύη και τη Βενεζουέλα, η επίθεση στο Ιράν αποτελεί — κατά τη ρωσική ανάγνωση — ακόμη μια εκδήλωση αμερικανικής επιδίωξης ελέγχου ενεργειακών πόρων και γεωστρατηγικής κυριαρχίας, μέσα από τη συστηματική αποσταθεροποίηση κρατών. Αυτή η αφήγηση — ανεξάρτητα από το βαθμό που κανείς την αποδέχεται — αποτελεί σαφή ένδειξη του τρόπου με τον οποίο η Μόσχα πλαισιώνει δημοσίως τη σύγκρουση.
Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Κολούμπια Τζέφρι Σακς, μιλώντας στην εκπομπή «Judging Freedom» του δικαστή Άντριου Ναπολιτάνο στις 30 Μαρτίου 2026, προειδοποίησε ότι η φυσική καταστροφή ενεργειακών υποδομών στη Μέση Ανατολή οδηγεί σε μια «σχεδόν μη αναστρέψιμη» κατάσταση που απειλεί να προκαλέσει «τη μεγαλύτερη αιφνίδια κατάρρευση ενεργειακού εφοδιασμού στην ιστορία». Ταυτόχρονα, το Reuters μετέδιδε ότι χιλιάδες στρατιώτες της 82ης Αερομεταφερόμενης Μεραρχίας φτάνουν στη Μέση Ανατολή, ενώ η Washington Post ανέφερε ότι το Πεντάγωνο προετοιμάζεται για εβδομάδες χερσαίων επιχειρήσεων στο Ιράν.
Ο Σακς έθεσε ένα κεντρικό σημείο που, όπως τόνισε, διαφοροποιεί αυτή την κρίση από κάθε προηγούμενη. Σε αντίθεση με τις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970, όταν απλώς σταμάτησε η πώληση και μεταφορά πετρελαίου, αυτή τη φορά καταστρέφονται φυσικά τα πετρελαϊκά πεδία, τα διυλιστήρια, οι λιμενικές εγκαταστάσεις και οι αγωγοί.
«Δεν μιλάμε για το άνοιγμα ή το κλείσιμο των Στενών του Χορμούζ», εξήγησε. «Μιλάμε για τη φυσική καταστροφή ενεργειακών υποδομών που στεγάζουν περίπου το ένα τρίτο των παγκόσμιων αποθεμάτων πετρελαίου. Και είναι εντελώς ευάλωτες. Αυτά τα πεδία πετρελαίου και φυσικού αερίου, τα διυλιστήρια, οι λιμενικές εγκαταστάσεις και οι αγωγοί δεν είναι κατασκευασμένα με αντιπυραυλικά συστήματα. Κάθονται εκεί και είναι απολύτως ευάλωτα στην καταστροφή.»
Σημείωσε ότι η τιμή του πετρελαίου Brent έχει ανέβει από περίπου 60 δολάρια το βαρέλι σε 112 δολάρια, και ότι κάθε μέρα που περνά η τιμή θα συνεχίσει να ανεβαίνει. «Αν αυτό δεν είναι μη αναστρέψιμο σε κλίμακα δεκαετιών, είναι μη αναστρέψιμο για μήνες και χρόνια», τόνισε. «Και σημαίνει μια καταστροφική οικονομική κρίση παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών.»
Πρόσθεσε ότι ακόμη και σε χώρες του Κόλπου, τα τρόφιμα έχουν ήδη αρχίσει να εξαφανίζονται από τα ράφια, ενώ η ενδεχόμενη καταστροφή μονάδων αφαλάτωσης σε μια έρημη περιοχή θα είχε άμεσες ανθρωπιστικές συνέπειες. «Πώς θα λειτουργούν τα νοσοκομεία χωρίς καθαρό νερό;» ρώτησε.
«Ο Τραμπ πανικοβάλλεται»
Ο Σακς περιέγραψε τον Τραμπ ως κάποιον που «πανικοβάλλεται», αλλά πρόσθεσε ότι είναι ταυτόχρονα «ανίκανος για ειλικρίνεια, ανίκανος για πνευματική σοβαρότητα, ανίκανος για σχεδιασμό, ανίκανος να κατανοήσει μια σύνθετη κατάσταση». Σημείωσε ότι η δημιουργία θέσεων εργασίας έχει σταματήσει, η οικονομική ευημερία του μέσου Αμερικανού πέφτει, και οι αγορές δεν ανταποκρίνονται πλέον στις δηλώσεις του προέδρου όπως πριν λίγες εβδομάδες.
Ο βουλευτής Τζιμ Χάιμς, Δημοκρατικός του Κονέκτικατ και ανώτερο μέλος της Επιτροπής Πληροφοριών της Βουλής — ένα από τα οκτώ πρόσωπα στα οποία η κυβέρνηση υποχρεούται εκ του νόμου να λέει την αλήθεια — δήλωσε σε τηλεοπτική συνέντευξη ότι ο πρόεδρος «ψεύδεται ξεκάθαρα» σχετικά με τις διαπραγματεύσεις με το Ιράν. «Την περασμένη Κυριακή συνειδητοποίησε: Θεέ μου, θα έχω οικονομική καταστροφή τη Δευτέρα. Οπότε απλά το έβγαλε από το μυαλό του ότι διαπραγματεύονται με τους Ιρανούς», είπε ο Χάιμς.
Ο Σακς συμφώνησε πλήρως. «Είναι πλήρης επινόηση», δήλωσε. «Αυτό που είναι ενδιαφέρον είναι ότι η δήλωση γίνεται και διαψεύδεται μέσα σε λεπτά. Έχουμε κάποιον που δεν μπορεί καν να ψευτεί έξυπνα ώστε να καλύψει τα ίχνη του για μία ώρα.»
Τραμπ στο Air Force One: «Δέχτηκαν τα 15 σημεία»
Ο Ναπολιτάνο παρουσίασε βίντεο του Τραμπ στο Air Force One, όπου ο πρόεδρος ισχυρίζεται ότι το Ιράν «δέχτηκε τα περισσότερα από τα 15 σημεία» του αμερικανικού σχεδίου. Ο Σακς ήταν κατηγορηματικός: «Δεν υπάρχει ούτε ίχνος αλήθειας. Δεν υπάρχει διαπραγμάτευση. Δεν υπάρχουν παραχωρήσεις. Υπάρχει πόλεμος κάθε μέρα. Υπάρχουν χιλιάδες Αμερικανοί Πεζοναύτες που φτάνουν στην περιοχή για μια επιχείρηση που είναι επικείμενη.»
Πρόσθεσε ότι μόλις το 6% του αμερικανικού κοινού στηρίζει χερσαίες επιχειρήσεις, σύμφωνα με δημοσκόπηση που είδε.
Νετανιάχου: «Δεν πανικοβάλλεται — είναι έτοιμος να συνεχίσει»
Σε αντίθεση με τον Τραμπ, ο Σακς δεν θεωρεί ότι ο Νετανιάχου πανικοβάλλεται. «Δεν νομίζω ότι ο Νετανιάχου επινοεί πράγματα. Νομίζω ότι είναι απλά ένας φασίστας, και απολύτως έτοιμος να ανατινάξει την περιοχή», δήλωσε. «Αυτό ήταν το όνειρό του, ο μεγάλος πόλεμος. Είναι μεγαλομανής. Ηγείται μιας φασιστικής κυβέρνησης. Και δεν υπάρχει κανένας περιορισμός σε αυτόν.»
Σύμφωνα με τον Σακς, το Ισραήλ «ξέρει τι κάνει — δημιουργεί χάος» και «μας σέρνει μαζί του», ενώ κάθε μία-δύο ημέρες χτυπά βασικές ιρανικές υποδομές. Σημείωσε ότι ο Τραμπ μερικές φορές λέει «δεν ήξερα γι’ αυτό» — κάτι που, σύμφωνα με τον Σακς, «είναι πιθανό, γιατί έχουμε τον πιο αδιάφορο, λιγότερο ευφυή άνθρωπο εκεί — μας λένε ότι οι ενημερώσεις του διαρκούν δύο λεπτά, δεν έχει ικανότητα συγκέντρωσης, δεν έχει γνώση, δεν έχει επίγνωση».
Στρατηγός ΜακΚάφρι: «Ο αμερικανικός στόλος δεν θέλει να μπει στον Περσικό Κόλπο»
Ο Ναπολιτάνο παρουσίασε δηλώσεις του συνταξιούχου στρατηγού Μπάρι ΜακΚάφρι, ο οποίος περιέγραψε μια ατμόσφαιρα «χάους και υστερίας» στη λήψη αποφάσεων εντός του Πενταγώνου, και σημείωσε ότι «κανένα αμερικανικό πολεμικό πλοίο δεν θέλει να βρεθεί στον Περσικό Κόλπο — ρηχά νερά, περιορισμένος χώρος ελιγμών, και υπόκειται σε άμεση επίθεση από υποβρύχια, ναυτικές νάρκες, πυραύλους κρουζ και βαλλιστικούς πυραύλους».
Ο ΜακΚάφρι χαρακτήρισε τον Χέγκσεθ «κωμικό σκληρό τύπο» και τόνισε ότι ο εξαναγκασμός διέλευσης από τα Στενά, ακόμη και με νατοϊκή βοήθεια, «πιθανότατα δεν θα λειτουργήσει». Κατέληξε ότι «χρειαζόμαστε διπλωματική λύση».
Ο Σακς σχολίασε: «Οι δύο στόχοι — επιθεωρητές στο πυρηνικό πρόγραμμα και ανοιχτά Στενά — ήταν ακριβώς το status quo μέχρι που ο Νετανιάχου και ο Τραμπ βομβάρδισαν το Ιράν το περασμένο καλοκαίρι, εν μέσω διαπραγματεύσεων.»
«Κατάρρευση βασικής κυβερνητικής λειτουργίας»
Ο Σακς περιέγραψε αυτό που βλέπει ως συστημική κατάρρευση της αμερικανικής κυβέρνησης. «Έχουμε μια κυβέρνηση σε πλήρη κατάρρευση. Δεν υπάρχει διαδικασία. Δεν υπάρχει συστηματικός έλεγχος εναλλακτικών ακόμη και εντός του κράτους ασφαλείας. Δεν υπάρχει επαγγελματισμός. Δεν υπάρχει κανένας έλεγχος από το Κογκρέσο. Δεν υπάρχουν σχέδια», δήλωσε.
Ονόμασε τους Χέγκσεθ, Λάτνικ, Μπέσαντ και τον ίδιο τον Τραμπ ως «γκάνγκστερς εντελώς πέρα από τις ικανότητές τους» που «τα βγάζουν από το μυαλό τους γιατί δεν ξέρουν τι κάνουν». Ταυτόχρονα, σημείωσε, «οι επαγγελματίες στην κυβέρνηση που ξέρουν τι κάνουν έχουν είτε συνθλιβεί, είτε αναγκαστεί να φύγουν, είτε πεταχτεί έξω, είτε απειληθεί, είτε παραιτηθεί».
Ανέφερε ότι η Γερουσία ψήφισε τρεις φορές κατά της ανάληψης ευθύνης για τον πόλεμο. «Και μετά το Κογκρέσο λέει: μη με ενοχλείτε, δεν είναι δική μου δουλειά», σχολίασε.
«Πρέπει να σταματήσει τώρα»
Ο Σακς ολοκλήρωσε με μια σειρά εκκλήσεων. Ζήτησε από «τους ενήλικες στην Ουάσιγκτον» να αναλάβουν τις ευθύνες τους. Αναφέρθηκε στην 25η Τροπολογία του Συντάγματος, η οποία προβλέπει τη δυνατότητα αντικατάστασης προέδρου που δεν είναι σε θέση να ασκήσει τα καθήκοντά του. Υπογράμμισε ότι η πλειοψηφία του αμερικανικού λαού αντιτίθεται σε κάθε βήμα που γίνεται αυτή τη στιγμή.
Κάλεσε τους ηγέτες διεθνούς κύρους — ονομαστικά τον πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ, τον πρόεδρο Πούτιν και τον πρωθυπουργό Μόντι — «να μιλήσουν στον Τραμπ πριν ο κόσμος αντιμετωπίσει αυτή τη μη αναστρέψιμη καταστροφή».
«Αυτός ο πόλεμος πρέπει να σταματήσει τώρα», δήλωσε. «Αυτό δεν είναι κάποιο τολμηρό σχέδιο. Αυτό είναι κανένα σχέδιο. Αυτό είναι πλήρης αυτοσχεδιασμός με τον κόσμο. Και πρέπει να σταματήσουμε αυτό — τώρα — πριν να είναι πολύ αργά.»
Την ίδια ώρα, το Reuters μετέδιδε ότι χιλιάδες στρατιώτες της 82ης Αερομεταφερόμενης Μεραρχίας του αμερικανικού στρατού — μιας από τις πιο ελίτ μονάδες — έχουν αρχίσει να φτάνουν στη Μέση Ανατολή, ενώ η Washington Post ανέφερε ότι το Πεντάγωνο προετοιμάζεται για εβδομάδες χερσαίων επιχειρήσεων στο Ιράν. Ο Σακς, ενημερωμένος για τις εξελίξεις ενώ μιλούσε, σχολίασε: «Είμαστε ένα βήμα πριν από μια αμετάκλητη κλιμάκωση μιας καταστροφής, και πρέπει να σταματήσει πριν συμβεί αυτό.»
