Ο Λευκός Οίκος ήταν αυτός που πίεσε για την ιδέα μιας προσωρινής εκεχειρίας με το Ιράν, ακόμη και ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ κλιμάκωνε τις απειλές κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας και ισχυριζόταν ότι «εκλιπαρούσε» για συμφωνία, σύμφωνα με άτομα που γνωρίζουν τις συνομιλίες.
Για εβδομάδες, όπως τουλάχιστον αποκαλύπτει δημοσίευμα των Financial Times, η κυβέρνηση Τραμπ πίεζε το Ισλαμαμπάντ να πείσει τους Ιρανούς να συμφωνήσουν σε μια παύση των συγκρούσεων, κατά την οποία θα άνοιγε ξανά το Στενό του Ορμούζ, ανέφεραν οι ίδιες πηγές. Ο κρίσιμος ρόλος του Πακιστάν, ως γειτονικής χώρας με μουσουλμανική πλειοψηφία και ενδιάμεσου, ήταν να «πουλήσει» την ιδέα στην Τεχεράνη.
Οι παρασκηνιακές προσπάθειες, με επικεφαλής τον ισχυρό άνδρα του πακιστανικού στρατού Ασίμ Μουνίρ, κορυφώθηκαν το βράδυ της Τρίτης με την ανακοίνωση από τις ΗΠΑ, το Ιράν και το Ισραήλ μιας εκεχειρίας διάρκειας δύο εβδομάδων, λίγες ώρες αφότου ο Τραμπ είχε απειλήσει να καταστρέψει «ολόκληρο τον πολιτισμό» του Ιράν αν δεν αποδεχόταν τους όρους του.
Ο Τραμπ, ανήσυχος για την εκτόξευση των τιμών του πετρελαίου και αιφνιδιασμένος από την ανθεκτικότητα του ιρανικού καθεστώτος, επιδίωκε εκεχειρία τουλάχιστον από τις 21 Μαρτίου, όταν απείλησε για πρώτη φορά να «εξαφανίσει» τα ιρανικά εργοστάσια ενέργειας, σύμφωνα με πέντε άτομα που γνωρίζουν το πακιστανικό παρασκήνιο.
Καθώς η προθεσμία του Τραμπ πλησίαζε την Τρίτη, ο Μουνίρ ξεκίνησε μια καταιγίδα τηλεφωνικών επαφών με κορυφαίους Αμερικανούς αξιωματούχους, μεταξύ των οποίων ο ίδιος ο Τραμπ, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς και ο ειδικός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ.
Οι ΗΠΑ και το Πακιστάν πίστευαν ότι το Ιράν θα ήταν πιο πιθανό να αποδεχθεί την πρόταση που υποστηριζόταν από τις ΗΠΑ αν αυτή παρουσιαζόταν από μια γειτονική χώρα με μουσουλμανική πλειοψηφία, η οποία είχε τονίσει την ουδετερότητά της καθ’ όλη τη διάρκεια της σύγκρουσης.
Η… λάθος δημοσίευση στο X
Ο πρωθυπουργός Σεχμπάζ Σαρίφ δημοσιοποίησε την πρόταση των δύο εβδομάδων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αφού ο Μουνίρ μίλησε με τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί. Ο Σαρίφ, παρουσιάζοντας τη συμφωνία ως πρωτοβουλία του Πακιστάν, συμπεριέλαβε κατά λάθος έναν τίτλο στην αρχή της ανάρτησής του: «προσχέδιο — μήνυμα του πρωθυπουργού του Πακιστάν στο X».
Λίγο μετά το πρώτο τελεσίγραφο του Τραμπ για το άνοιγμα του στενού, ο Μουνίρ και άλλοι ανώτεροι Πακιστανοί αξιωματούχοι άρχισαν να μεταφέρουν μηνύματα μεταξύ Ιρανών πολιτικών και στρατιωτικών και του Λευκού Οίκου.
Πρότειναν το Ισλαμαμπάντ ως τόπο διεξαγωγής ειρηνευτικής συνόδου, διαβίβασαν μια αμερικανική πρόταση 15 σημείων, καθώς και ιρανικές απαντήσεις 5 και 10 σημείων, και εξέτασαν επιλογές εκεχειρίας από 45 ημέρες έως δύο εβδομάδες. Οι δύο πλευρές παρέμεναν μακριά στις απαιτήσεις τους, αλλά το Ιράν, με τον καιρό, έγινε πιο δεκτικό στο να περιορίσει και να αποδεχθεί όρια στα αποθέματα ουρανίου του, σύμφωνα με δύο περιφερειακούς διπλωμάτες.
Ύστερα από εβδομάδες σφοδρών βομβαρδισμών από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, ο Αραγτσί και άλλοι πολιτικοί ηγέτες στην Τεχεράνη είχαν συμφωνήσει κατ’ αρχήν σε μια προσωρινή εκεχειρία με αντάλλαγμα τα Στενά του Ορμούζ εδώ και ημέρες, όπως αναφέρουν οι FT. Ωστόσο, δυσκολεύονταν να εξασφαλίσουν την τελική έγκριση από τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης.
Οι Φρουροί, η κυρίαρχη στρατιωτική και πολιτική δύναμη του Ιράν, ήταν διχασμένοι. Ορισμένα τμήματα αντιτίθεντο έντονα στον τερματισμό του πολέμου, στη χαλάρωση του ελέγχου του στενού και στην επιστροφή σε συνομιλίες με τις ΗΠΑ. Την Τρίτη, ιρανική επίθεση με drone έπληξε το σαουδαραβικό πετροχημικό κέντρο της Τζουμπάιλ, σε μια ενέργεια που Πακιστανός αξιωματούχος χαρακτήρισε «τελευταία προσπάθεια για να εκτροχιαστούν οι συνομιλίες».
Το Ισλαμαμπάντ, που είχε υπογράψει πέρυσι αμυντική συμφωνία με το Ριάντ, αντέδρασε οργισμένα, προειδοποιώντας το Ιράν ότι τέτοιες επιθέσεις θα μπορούσαν να καταστρέψουν τις προσπάθειες ειρήνης και να αφήσουν την Τεχεράνη απομονωμένη.
Το Πακιστάν, που είχε αποφύγει ιρανικές πυραυλικές και επιθέσεις με drones, προσπάθησε να διατηρήσει ουδέτερη στάση καθ’ όλη τη διάρκεια της σύγκρουσης, παρά τις επανειλημμένες επιθέσεις στη Σαουδική Αραβία.
Φόβοι για υπονόμευση της διαδικασίας
Σε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Σαρίφ το απόγευμα της Τετάρτης, ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν επιβεβαίωσε ότι το Ιράν θα στείλει αντιπροσωπεία στο Ισλαμαμπάντ για διαπραγματεύσεις. Πακιστανός διπλωμάτης που συμμετείχε στο παρασκήνιο εξέφρασε την ελπίδα ότι ο Βανς και ο Γουίτκοφ θα συμμετάσχουν σε ειρηνευτικές συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ μαζί με τον Αραγτσί, τον πρόεδρο της ιρανικής Βουλής Μοχαμάντ Γκαλιμπάφ και ένα «ανώτερο στέλεχος των Φρουρών».
Πακιστανοί αξιωματούχοι φοβούνται ότι «υπάρχουν πολλοί που μπορούν να υπονομεύσουν» τη διαδικασία. Οι συγκρούσεις συνεχίζονται μεταξύ του Ισραήλ και της λιβανέζικης οργάνωσης Χεζμπολάχ που υποστηρίζεται από το Ιράν, ενώ Ισραηλινοί αξιωματούχοι δηλώνουν ότι ο Λίβανος εξαιρείται από την εκεχειρία. Υπάρχουν επίσης υποψίες στο Ισλαμαμπάντ ότι ορισμένες ομάδες των Φρουρών ενδέχεται να συνεχίσουν επιθέσεις σε εγκαταστάσεις του Κόλπου για να υπονομεύσουν την εκεχειρία.
Σε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Μουνίρ την Τετάρτη, ο Αραγτσί τον ευχαρίστησε, αλλά επισήμανε «παραβιάσεις της εκεχειρίας από το Ισραήλ στο Ιράν και τον Λίβανο», σύμφωνα με την ιρανική πλευρά.
Το Πακιστάν διατηρεί επίσης επιφυλάξεις για ορισμένα σημεία της ιρανικής πρότασης των 10 σημείων, ιδιαίτερα σχετικά με τον έλεγχο του στενού από το Ιράν και το δικαίωμα επιβολής διοδίων, σύμφωνα με δύο Πακιστανούς αξιωματούχους.
