Οι συγκρατημένες δηλώσεις της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και του Αντόνιο Κόστα μετά την έκτακτη σύνοδο των «27» της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Γροιλανδία και τον Ντόναλντ Τραμπ, έκρυβαν -όσο γινόταν- όχι απλά τον προβληματισμό, αλλά σχεδόν την πεποίθηση πως η συμμαχία ΕΕ-ΗΠΑ έχει τελειώσει, τουλάχιστον όσον αφορά την περίοδο Τραμπ.
Το μήνυμα που «πέρασαν» στις δημόσιες δηλώσεις τους, ήταν πως τους άφησε μεν ικανοποιημένους η οπισθοχώρηση του Τραμπ με τους δασμούς, ωστόσο παραμένουν επιφυλακτικοί απέναντι στη κυβέρνησή του.
Το Politico, επικαλούμενο πηγές, αναφέρει ότι το κλίμα ήταν πολύ πιο βαρύ εντός των κλειστών θυρών της σύσκεψης.
Κοινό συμπέρασμα των 27; Ότι «δεν υπάρχει πια επιστροφή» στις σχέσεις εμπιστοσύνης με τις ΗΠΑ. Αυτό το συνειδητοποίησαν όταν ανακοίνωνε ότι θα επιβάλει δασμούς σε όσους τον εμποδίσουν να πάρει τη Γροιλανδία, δείχνοντας ότι καμία συμφωνία δεν θα τον σταματήσει.
Με εξαίρεση τους φιλο-τραμπικούς ηγέτες (κυρίως ο Όρμπαν δηλαδή και σε δεύτερο βαθμό ο Σλοβάκος Φίτσο και ο Τσέχος Μπάμπις), οι υπόλοιποι συνειδητοποιούν πως η Ευρώπη πρέπει να κινηθεί ανεξάρτητη, κάτι στο οποίο συντάχθηκαν Μακρόν και Μερτς, που παρά τις διαφωνίες τους, μίλησαν για μια σκληρή νέα πραγματικότητα.
«Ξέρουμε ότι πρέπει να εργαστούμε ως μια ανεξάρτητη Ευρώπη», δήλωσε και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στους δημοσιογράφους στο τέλος της πεντάωρης συνάντησης.
Θεραπεία-σοκ
Ένα ακόμη πράγμα στο οποίο συμφώνησαν, ήταν ότι πλέον υπάρχει μια μοιραία ρήξη ανάμεσα στην παλιά τάξη πραγμάτων και στη νέα: ανάμεσα στον τρόπο με τον οποίο λειτουργούσε η Δύση από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και σε ό,τι ακολουθεί.
«Αυτή είναι η στιγμή του Ρουβίκωνα», είπε ένας διπλωμάτης της ΕΕ από χώρα της ανατολικής πτέρυγας, με γνώση των συζητήσεων.
«Είναι θεραπεία σοκ. Η Ευρώπη δεν μπορεί να επιστρέψει στον τρόπο που ήταν πριν. Το λένε αυτό οι ηγέτες εδώ και μέρες». Το πώς θα μοιάζει αυτή η νέα πορεία είναι κάτι που θα το δουν στη πορεία.
Μεταξύ τους, αλλά και δημόσια, οι ηγέτες υπογράμμισαν ότι η γρήγορη και ενιαία αντίδραση δεν μπορεί να είναι μεμονωμένο γεγονός. Αντίθετα, θα πρέπει να καθορίσει την προσέγγιση της Ένωσης σχεδόν σε όλα όσα θα ακολουθήσουν.
«Δεν μπορεί να είναι μόνο η ενεργειακή ασφάλεια ή η άμυνα, δεν μπορεί να είναι μόνο η οικονομική ισχύς ή η εμπορική εξάρτηση· πρέπει να είναι τα πάντα, όλα μαζί», είπε ένας από τους διπλωμάτες.
Για τις χώρες της ανατολικής πτέρυγας, η γεωγραφική τους θέση στον δρόμο μιας επεκτατικής Ρωσίας στήριζε επί χρόνια μια σχεδόν θρησκευτική πίστη στο ΝΑΤΟ και στην ικανότητά του να αποτρέπει τη Μόσχα. Το αίσθημα υπαρξιακής εξάρτησης από τις ΗΠΑ κρατούσε αυτές τις χώρες σταθερά στο «στρατόπεδο» της Ουάσιγκτον, οδηγώντας σε διαφωνίες με χώρες πιο δυτικά, όπως η Γαλλία, που υποστηρίζουν τη «στρατηγική αυτονομία» της Ευρώπης.
Τώρα, η Γαλλία δεν είναι πια η εξαίρεση. Ακόμη και χώρες που εκτίθενται άμεσα στον ρωσικό επεκτατισμό δείχνουν διάθεση να συνταχθούν με την ώθηση προς την ανεξαρτησία.
Η Εσθονία είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η μικρή χώρα της Βαλτικής δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι θα εξέταζε την αποστολή στρατευμάτων στη Γροιλανδία στο πλαίσιο μιας «αποστολής διερεύνησης» που οργανώθηκε από το ΝΑΤΟ. Το Ταλίν δεν έστειλε τελικά στρατιώτες, αλλά και μόνο το γεγονός ότι έθεσε το ενδεχόμενο ήταν αξιοσημείωτο.
«Όταν η Ευρώπη δεν είναι διχασμένη, όταν στεκόμαστε ενωμένοι και όταν είμαστε ξεκάθαροι και ισχυροί, ακόμη και στη βούλησή μας να υπερασπιστούμε τους εαυτούς μας, τότε θα υπάρξουν αποτελέσματα», δήλωσε η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν. «Νομίζω ότι μάθαμε κάτι τις τελευταίες μέρες και εβδομάδες».
«Πάντα σεβόμασταν και αποδεχόμασταν την αμερικανική ηγεσία. Αλλά αυτό που χρειαζόμαστε σήμερα στην πολιτική μας είναι εμπιστοσύνη και σεβασμός μεταξύ των εταίρων μας εδώ, όχι κυριαρχία και όχι εξαναγκασμό. Δεν λειτουργεί» είπε από τη μεριά του ο Ντόναλντ Τουσκ.
Μαθαίνοντας από το… μάθημα
Μια παρόμοια συνειδητοποίηση διαμορφώνεται και στις βόρειες, φιλελεύθερου εμπορίου χώρες της Ευρώπης.
Ενώ κράτη όπως η Δανία, η Σουηδία και η Ολλανδία αντιτίθεντο ιστορικά σε οποιαδήποτε κίνηση που θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τις εμπορικές τους σχέσεις με τις ΗΠΑ, οι ίδιες χώρες έδειξαν πλέον διάθεση για αντίποινα κατά του Τραμπ.
«Αυτή είναι μια νέα εποχή στην οποία δεν θα βασιζόμαστε πια σε αυτούς», είπε ένας τέταρτος διπλωμάτης της ΕΕ. «Τουλάχιστον όχι για τρία χρόνια, όσο ο Τραμπ παραμένει στον Λευκό Οίκο. Αυτή η κρίση της Γροιλανδίας ήταν μια δοκιμασία. Πήραμε το μάθημά μας» ανέφερε διπλωμάτης από τις Βρυξέλλες.
Ακόμη και η Γερμανία, της οποίας η πολιτική κουλτούρα έχει καθοριστεί επί δεκαετίες από την πίστη στη διατλαντική σχέση, αμφισβητεί παλιές παραδοχές. Ο Μερτς έχει αφήσει να εννοηθεί ότι η Γερμανία θα μπορούσε να συνταχθεί με μια σκληρή εμπορική απάντηση απέναντι στις ΗΠΑ.
«Πρέπει να πάρουμε στα χέρια μας την ατζέντα μας», πρόσθεσε ένας διπλωμάτης. «Ουκρανία, παραγωγικότητα, ανταγωνιστικότητα, ασφάλεια, στρατηγική αυτονομία. Το μάθημα δεν είναι να λέμε όχι σε όλα» πρόσθεσε.
