Ο Άλεξ Καρπ, συνιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της Palantir Technologies, πρόσφατα δήλωσε ότι η εταιρεία του είναι «η πιο σημαντική εταιρεία λογισμικού στην Αμερική και, ως εκ τούτου, στον κόσμο».

Πρόκειται για μια τολμηρή δήλωση, η οποία όμως μπορεί να μην απέχει πολύ από την πραγματικότητα.

Το λογισμικό ενσωμάτωσης και ανάλυσης δεδομένων της Palantir βρίσκεται στο επίκεντρο της σύγχρονης πολιτικής: επιβολή μεταναστευτικών νόμων, πληροφορίες από το πεδίο της μάχης, αντιτρομοκρατία και, όλο και περισσότερο, υποδομές υγειονομικής περίθαλψης.

Για τους θαυμαστές της, η Palantir είναι ένας κρίσιμος υπερασπιστής της δυτικής ασφάλειας.

Για τους επικριτές της, είναι ο αρχιτέκτονας μιας νέας εποχής αλγοριθμικού αυταρχισμού – μια πραγματική εκδοχή του Μεγάλου Αδελφού του Όργουελ ή του Skynet της σειράς Terminator.

Και στο επίκεντρο όλων αυτών βρίσκεται ο Καρπ, μια προσωπικότητα τόσο συναρπαστική όσο και η τεχνολογία που προωθεί.

Μια ανερχόμενη —και ανησυχητική— παγκόσμια επιρροή

Η επιρροή της Palantir εκτείνεται πολύ πέρα από τη Silicon Valley.

Στις ΗΠΑ, τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης της εταιρείας τροφοδοτούν τις επιχειρήσεις απέλασης της Υπηρεσίας Μετανάστευσης και Τελωνείων (ICE), υποστηρίζουν τα προγράμματα drone του Πενταγώνου και βοηθούν τα αστυνομικά τμήματα στην αναγνώριση μοτίβων —κάτι που μερικές φορές οδηγεί σε κατηγορίες για αλγοριθμικό ρατσιστικό προφίλ.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, η Palantir διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο σε εμπόλεμες ζώνες και κυβερνητικές επιχειρήσεις.

Το λογισμικό της χρησιμοποιείται από τις Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις στη Γάζα, από τις ουκρανικές δυνάμεις κατά της Ρωσίας και από πολυάριθμους δυτικούς στρατούς και υπηρεσίες πληροφοριών.

Όλα αυτά εγείρουν ένα ανατριχιαστικό ερώτημα σύμφωνα με τον Guardian:

Είναι ο Άλεξ Καρπ ο πιο τρομακτικός διευθύνων σύμβουλος στον κόσμο;

Σίγουρα συγκαταλέγεται μαζί με τους Έλον Μασκ, Μαρκ Ζούκερμπεργκ και Τζεφ Μπέζος, όσον αφορά τη δύναμη, την φιλοδοξία και την εκκεντρικότητα.

Είναι όμως, περισσότερο επικίνδυνος;

Η εκκεντρικότητα ως ταυτότητα

Οι εμφανίσεις του Καρπ στα μέσα ενημέρωσης έχουν γίνει όλο και πιο συχνές.

Με μια έντονη αύρα, υπερβολικά γρήγορη ομιλία και παράξενα έντονες εκρήξεις συναισθημάτων, ξεχωρίζει ακόμη και σε ένα τεχνολογικό τοπίο γεμάτο ασυνήθιστες προσωπικότητες.

Σε μια συνέντευξη, αφού καταφέρθηκε εναντίον των short sellers, κούνησε και τις δύο γροθιές του από απογοήτευση: «Είναι εξαιρετικά προκλητικό. Γιατί πρέπει να μας κυνηγούν;»

Ο τρόπος ζωής του είναι εξίσου αντισυμβατικός.

Ο Καρπ, 58 ετών, είναι εμμονικός με τη φυσική κατάσταση, κάνει ταϊ τσι με τους υπαλλήλους του, κάνει σκι κατά τη διάρκεια της εργάσιμης ημέρας και περιβάλλεται από μια ομάδα ελίτ νορβηγών σωματοφυλάκων.

Τα περίπου 20 σπίτια του —πολλά από τα οποία είναι σαλέ για σκι— αντανακλούν τη νομαδική και μοναχική του φύση.

Αν και ανύπαντρος και χωρίς παιδιά, περιγράφει τον εαυτό του ως «γεωγραφικά μονογαμικό», διατηρώντας μακροχρόνιες σχέσεις με συντρόφους σε διαφορετικές ηπείρους.

Μια νέα βιογραφία, The Philosopher in the Valley του δημοσιογράφου Μάικλ Στάινμπεργκ, περιγράφει τον Καρπ ως έναν βαθιά ιδιόμορφο άνθρωπο, του οποίου οι ανασφάλειες και το πνευματικό υπόβαθρο διαμορφώνουν όλα όσα χτίζει.

«Ο φόβος είναι κάτι που τον οδηγεί πραγματικά», γράφει ο Στάινμπεργκ — ο φόβος της πολιτικής αστάθειας, ο φόβος της κατάρρευσης του κράτους, ο φόβος του φασισμού.

Ειρωνικά, είναι αυτός ο φόβος που τον ώθησε να δημιουργήσει ένα εργαλείο που, σύμφωνα με πολλούς, επιτρέπει τον αυταρχισμό που κάποτε φοβόταν.

Προέλευση από το περιθώριο και φιλοσοφική βάση

Η παιδική ηλικία του Καρπ στη Φιλαδέλφεια διαμορφώθηκε από ένα μεικτό φυλετικά, διανοητικό, αριστερό οικογενειακό περιβάλλον.

Η δυσλεξία και η ADHD του, όπως λέει, ήταν τόσο βάρη όσο και απροσδόκητα δώρα — προκλήσεις που ξεπέρασε με έντονη συγκέντρωση και σωματική πειθαρχία.

Σπούδασε στη Νομική Σχολή του Στάνφορντ και στη συνέχεια μετακόμισε στη Γερμανία για να ολοκληρώσει το διδακτορικό του στη νεοκλασική κοινωνική θεωρία, καθοδηγούμενος από την επιθυμία να κατανοήσει πώς μια πολιτισμένη χώρα όπως η Γερμανία είχε βυθιστεί στη βαρβαρότητα.

Αυτή η φιλοσοφική βάση τον ξεχώριζε από τους τυπικούς ιδρυτές τεχνολογικών εταιρειών.

Όταν ο Πίτερ Θιλ τον προσέλαβε για να ηγηθεί της Palantir το 2004, ο Καρπ δεν μπορούσε να γράψει κώδικα, αλλά κατανοούσε την οντολογία, τη δομή της ίδιας της γνώσης.

Έγινε ο πολιτιστικός και στρατηγικός αρχιτέκτονας μιας εταιρείας που βασίστηκε στην ανάλυση των πιο ευαίσθητων δεδομένων στον κόσμο.

Η αποστολή της Palantir: Προστασία — ή έλεγχος — της Δύσης

Η Palantir ιδρύθηκε με την αποστολή να «υπερασπίζεται τη Δύση», μια ασαφής αλλά ισχυρή οδηγία.

Σε αντίθεση με τους τεχνολογικούς γίγαντες που απευθύνονται στους καταναλωτές — Google, Apple, Facebook — η Palantir δεν απέφυγε ποτέ τις στρατιωτικές ή τις μυστικές υπηρεσίες.

Το όνομά της προέρχεται από τις «πέτρες που παρακολουθούν» του Τόλκιν, μυθικές σφαίρες που χρησιμοποιούνταν για παρακολούθηση από μεγάλη απόσταση.

Στο Ιράκ και το Αφγανιστάν, το λογισμικό της Palantir βοήθησε τις αμερικανικές δυνάμεις να χαρτογραφήσουν τα δίκτυα του εχθρού, να μειώσουν τις απώλειες και να βελτιστοποιήσουν τις πληροφορίες.

Η εταιρεία μήνυσε τον αμερικανικό στρατό το 2016 για αθέμιτο αποκλεισμό της από συμβάσεις — κερδίζοντας, κατά ειρωνικό τρόπο, ακόμη μεγαλύτερη επιρροή.

Κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, τα συστήματα της Palantir υποστήριξαν τη διανομή εμβολίων και την ανάλυση δεδομένων δημόσιας υγείας σε πολλές χώρες.

Σήμερα, ο κατάλογος πελατών της Palantir περιλαμβάνει τη CIA, το FBI, την NSA, το DHS, την ICE και στρατούς σε όλο τον κόσμο.

Η ανάπτυξή της ήταν εκρηκτική — και αμφιλεγόμενη.

Η πολιτική του Καρπ: Από αντιφασιστας σε υποστηρικτής του Trump;

Η πολιτική εξέλιξη του Καρπ είναι ένα από τα πιο αινιγματικά στοιχεία της ιστορίας του.

Ως ψηφοφόρος με αριστερές πεποιθήσεις, είχε δηλώσει κάποτε ότι αν ο φασισμός έφτανε στην Αμερική, θα ήταν «ο πρώτος ή ο δεύτερος στον τοίχο».

Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας του 2016, περιφρονούσε τον Ντόναλντ Τραμπ και υποστήριζε την Χίλαρι Κλίντον και αργότερα την Κάμαλα Χάρις.

Ωστόσο, μετά την επιστροφή του Τραμπ στην εξουσία, ο Καρπ και η Palantir έχουν πλησιάσει την κυβέρνηση.

Η Palantir δώρισε 5 εκατομμύρια δολάρια για την στρατιωτική παρέλαση του Τραμπ, ενώ ο Καρπ έκοψε επιταγή 1 εκατομμυρίου δολαρίων για την ορκωμοσία.

«Θαυμάζω πολλά από αυτά που έχει κάνει ο Τραμπ», λέει τώρα.

Είναι υποκρισία; Πραγματισμός; Ή αλλαγή ιδεολογίας;

Ο Στάινμπεργκερ υποδηλώνει ότι ο Καρπ θεωρεί τη συνεργασία με την κυβέρνηση —ακόμη και με μια κυβέρνηση με την οποία διαφωνεί— απαραίτητη για την αποστολή της Palantir.

Ωστόσο, οι επικριτές ανησυχούν ότι ενισχύει τις αυταρχικές δυνάμεις που κάποτε «φοβόταν».

Ένα όραμα που σκοτεινιάζει

Τα πρόσφατα κείμενα του Καρπ αποκαλύπτουν μια κοσμοθεωρία που διαμορφώνεται όλο και περισσότερο από τον πολιτισμικό σύγκρουση.

Στο βιβλίο του του 2024, The Technological Republic, προειδοποιεί για έναν υπαρξιακό αγώνα ενάντια στην Κίνα στον αγώνα της τεχνητής νοημοσύνης και καταγγέλλει την «woke» πολιτική.

Στις επιστολές του προς τους μετόχους του παραθέτει το επιχείρημα του Σάμουελ Χάντιγκτον ότι η δυτική κυριαρχία δεν προέρχεται από αξίες, αλλά από «υπεροχή στην οργανωμένη βία».

Η εκτίμηση του Στάινμπεργκ είναι αυστηρή: ο Καρπ έχει μετατοπιστεί από την υπεράσπιση της φιλελεύθερης δημοκρατίας στην υπεράσπιση ενός στενότερου «ιουδαιο-χριστιανικού, φιλοεπιχειρηματικού Δυτικού κόσμου».

Μια μετατόπιση, προειδοποιεί, που μπορεί να «οδηγήσει σε σκοτεινά μονοπάτια».

Το πετρέλαιο της Βενεζουέλας θα βρίσκεται στα χέρια των ΗΠΑ επ’ αόριστον και θα καταθέτουν τα χρήματα που θα προκύπτουν από αυτές τις συναλλαγές σε λογαριασμούς που ελέγχονται από την Ουάσιγκτον, ανακοίνωσε ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ.

«Θα βγάλουμε στην αγορά το αργό πετρέλαιο που προέρχεται από τη Βενεζουέλα, πρώτα αυτό το πετρέλαιο που είναι επί του παρόντος μπλοκαρισμένο (σ.σ. από τις ΗΠΑ) και, στη συνέχεια, για αόριστο χρονικό διάστημα, θα πουλάμε την παραγωγή της Βενεζουέλας στην αγορά», δήλωσε ο Ράιτ σε συνέδριο της Goldman Sachs για την ενέργεια στο Μαϊάμι.

Ο υπουργός δήλωσε ότι «συνεργάζεται άμεσα με τους Βενεζουελάνους» μετά την ανακοίνωση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ την Τρίτη ότι η Βενεζουέλα θα παραδώσει μεταξύ 30 και 50 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου στις Ηνωμένες Πολιτείες για πώληση στην αγορά της Βόρειας Αμερικής, όμως με την κρατική εταιρεία πετρελαίου της Βενεζουέλας να προσθέτει πως το πετρέλαιο θα πωληθεί σε «τιμές αγοράς».

Ο αξιωματούχος πρόσθεσε ότι η Ουάσιγκτον θα επιτρέψει την πώληση του πετρελαίου της Βενεζουέλας σε διυλιστήρια των ΗΠΑ και σε όλο τον κόσμο, «αλλά αυτές οι πωλήσεις θα γίνουν από την κυβέρνηση των ΗΠΑ και θα κατατεθούν σε λογαριασμούς που ελέγχονται από την κυβέρνηση των ΗΠΑ» προκειμένου να διασφαλιστεί η νομιμότητα.

Τι ανέφερε ξεχωριστά το υπουργείο Ενέργειας για το πετρέλαιο της Βενεζουέλας

«Η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών έχει αρχίσει να εμπορεύεται το αργό πετρέλαιο της Βενεζουέλας στην παγκόσμια αγορά προς όφελος των ΗΠΑ, της Βενεζουέλας και των συμμάχων μας» ανέφερε η ανακοίνωση του υπουργείου Ενέργειας των ΗΠΑ. «Έχουμε προσλάβει τους κορυφαίους ειδικούς στην αγορά εμπορευμάτων και τις σημαντικότερες τράπεζες του κόσμου για να εκτελέσουν και να παρέχουν χρηματοδοτική υποστήριξη για αυτές τις πωλήσεις αργού και προϊόντων αργού πετρελαίου».

Συμπλήρωσε πως «όλα τα έσοδα από την πώληση του πετρελαίου και των προϊόντων πετρελαίου της Βενεζουέλας θα κατατίθενται πρώτα σε λογαριασμούς που ελέγχονται από τις ΗΠΑ σε παγκοσμίως αναγνωρισμένες τράπεζες, προκειμένου να διασφαλιστεί η νομιμότητα και η ακεραιότητα της τελικής διανομής των εσόδων».

«Τα κεφάλαια αυτά θα διατεθούν προς όφελος του αμερικανικού και του βενεζουελάνικου λαού, κατά την κρίση της αμερικανικής κυβέρνησης». Οι πωλήσεις πετρελαίου θα ξεκινήσουν αμέσως, με την προβλεπόμενη πώληση περίπου 30-50 εκατ. βαρελιών. Θα συνεχιστούν επ’ αόριστον» ξεκαθάρισε το αρμόδιο υπουργείο των ΗΠΑ.

«Το πετρέλαιο που θα μεταφέρεται προς και από τη Βενεζουέλα θα διακινείται αποκλειστικά μέσω νόμιμων και εξουσιοδοτημένων καναλιών, σύμφωνα με την αμερικανική νομοθεσία και την εθνική ασφάλεια» διευκρίνισε.

Σταδιακή κατάργηση των αμερικανικών κυρώσεων

Η ανακοίνωση αναφέρει πως οι ΗΠΑ θα καταργήσουν επιλεκτικά τις κυρώσεις, προκειμένου να καταστεί δυνατή η μεταφορά και πώληση βενεζουελάνικου αργού πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου.

Ελαφρύ αργό πετρέλαιο από την Αμερική θα εισρεύσει στη Βενεζουέλα, για χρήση ως διαλύτης, όπως απαιτείται, για την ανάμειξη, αναβάθμιση και βελτιστοποίηση της παραγωγής και μεταφοράς του πολύ βαρέος αργού πετρελαίου του Καράκας.

Οι ΗΠΑ θα επιτρέψουν την εισαγωγή επιλεγμένου εξοπλισμού, ανταλλακτικών και υπηρεσιών για πετρελαϊκά πεδία, καθώς οι κυρώσεις είχαν διαλύσει το παραγωγικό σύστημα της Βενεζουέλας.  Αυτό θα περιλαμβάνει τεχνολογία, τεχνογνωσία και επενδύσεις από αμερικανούς και διεθνείς εταίρους από τον τομέα της ενέργειας, όπως τόνισε το υπουργείο.

Για τους ίδιους λόγους θα υπάρξουν και επενδύσεις στο ηλεκτρικό δίκτυο της Βενεζουέλας ώστε να αυξηθεί η παραγωγή πετρελαίου, το οποίο βρίσκονταν σε πολύ κακή κατάσταση εξαιτίας της απουσίας ανταλλακτικών.

Το 2025 ήταν μια καλή χρονιά για τον Ντόναλντ Τραμπ – επιτυχία σε όλα τα μέτωπα. Οι αυξήσεις των δασμών του δεν κατέστρεψαν το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα, αλλά αντίθετα γέμισαν τα κρατικά ταμεία των ΗΠΑ. Ο πληθωρισμός δεν εκτοξεύθηκε στα ύψη. Οι εμπορικοί εταίροι τής Αμερικής απορρόφησαν, όπως είχε προβλέψει, ένα σημαντικό μέρος του κόστους. Ο πόλεμος στην Ουκρανία χρηματοδοτείται πλέον εξ ολοκλήρου από τους Ευρωπαίους

Οι εταίροι του ΝΑΤΟ έχουν δεσμευτεί να αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες στο 5% του ΑΕΠ και θα αγοράσουν πολλά αμερικανικά όπλα. Οι μεγάλες επιχειρήσεις, οι μεγιστάνες των μέσων ενημέρωσης, το Κογκρέσο και η Γερουσία είναι όλοι πρόθυμοι να εκπληρώσουν τη βούληση του προέδρου. Μπορεί να στείλει τον στρατό σε πόλεις που κυβερνούνται από Δημοκρατικούς.

Οι πλούσιοι και οι ισχυροί κάνουν ουρά για να κάνουν δωρεές για την χρυσή αίθουσα χορού του στο Λευκό Οίκο. Το Ανώτατο Δικαστήριο υποστηρίζει σε μεγάλο βαθμό την ατζέντα του. Δεν είναι πολύ δημοφιλής, αλλά επιδιώκει αμείλικτα και επιτυγχάνει τους στόχους του. Ένας δημοκρατικός σοσιαλιστής ως δήμαρχος της Νέας Υόρκης μπορεί να είναι μια αχτίδα ελπίδας, αλλά δεν μετράει και πολύ.

Η Χαμάς έχει σχεδόν καταστραφεί. Η Χεζμπολάχ έχει αποδεκατιστεί. Το καθεστώς Άσαντ είναι πλέον ιστορία. Ο φίλος του Μπέντζαμιν Νετανιάχου είχε – και εξακολουθεί να έχει – ελεύθερο πεδίο δράσης στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη για να εφαρμόσει την πολιτική του για ένα «Μεγάλο Ισραήλ», εξαλείφοντας τη λύση των δύο κρατών ακόμη και ως μακρινό όνειρο. Ο «άξονας αντίστασης» του Ιράν βρίσκεται σε κατάρρευση. Η αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη φαίνεται πιο πιθανή από ποτέ. Η Νιγηρία, η Υεμένη και η Συρία έμαθαν με τον δύσκολο τρόπο ότι ο Τραμπ δεν δειλιάζει, αλλά είναι πρόθυμος να χτυπήσει σκληρά.

Ο Χαβιέρ Μιλέι κερδίζει τις εκλογές στην Αργεντινή χάρη σε ένα πακέτο διάσωσης από τις ΗΠΑ. Ο Νικολά Μαδούρο συλλαμβάνεται και παρουσιάζεται στον κόσμο αλυσοδεμένος. Οι ΗΠΑ έχουν επανακτήσει τον πλήρη έλεγχο της περιοχής τους και αντιδρούν στην παρουσία της Κίνας στην Αμερική. Η Κούβα και η Γροιλανδία φαίνεται να είναι οι επόμενες στη λίστα του προέδρου. Στην επιδίωξη των στόχων του, δεν δείχνει ιδιαίτερο σεβασμό στον αμερικανικό νόμο και κανέναν στο διεθνές δίκαιο.

«Οι Ευρωπαίοι ηγέτες είναι δειλοί»

Ο Καναδάς και το Μεξικό προσφέρουν ταυτόχρονα παραχωρήσεις και προσπαθούν να διατηρήσουν την εθνική τους ανεξαρτησία. Ενώ όμως η Κλαούντια Σέινμπαουμ (πρόεδρος του Μεξικού) και ο Μαρκ Κάρνι (πρωθυπουργός του Καναδά) προσπαθούν τουλάχιστον να διατηρήσουν κάποια αξιοπρέπεια, οι Ευρωπαίοι ηγέτες είναι δειλοί, σημειώνει χαρακτηριστικά ο Frank Hoffer, μη εκτελεστικός διευθυντής της Global Labour University Online Academy, σε ανάλυσή του στο Social Eurupe.

Φοβούμενοι τον Πούτιν, είναι, μπροστά στον Τραμπ, οι Τσάμπερλεν (σ.σ. πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου, η εξωτερική πολιτική του οποίου, τη δεκαετία του 1930, πέρασε στην Ιστορία ως Πολιτική Κατευνασμού) της εποχής μας. Παρακαλούν απεγνωσμένα τον Τραμπ να παραμείνει στην Ουκρανία. Κάνουν τη μία παραχώρηση μετά από την άλλη, μόνο για να μαθαίνουν ξανά και ξανά ότι προτιμά τον Πούτιν από τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι.

Ο Τραμπ πρέπει να αισθάνεται δικαιωμένος που μπορεί να κάνει και να απαιτεί ό,τι θέλει – και οι Ευρωπαίοι θα το καταπιούν. Το εντυπωσιακό ιστορικό των νικών του θα πείσει τον ίδιο και τους υποστηρικτές του ότι ο «σταθερός ιδιοφυής» του Λευκού Οίκου μπορεί να διαμορφώσει τον κόσμο σύμφωνα με τη θέλησή του.

Ακούγεται σαν αστείο όταν ο Γερμανός καγκελάριος λέει ότι η νομική κατάσταση γύρω από την απαγωγή του Μαδούρο είναι περίπλοκη (σ.σ. όπως και ο Κυριάκος Μητσοτάκης, άλλωστε). Είναι πολύ απλή, ωστόσο: η βομβιστική επίθεση σε μια ξένη χώρα και η απαγωγή του προέδρου της αποτελεί παραβίαση του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και του διεθνούς δικαίου. Ο Μαδούρο είναι ένας δικτάτορας, αλλά το ίδιο ισχύει και για πολλούς άλλους – συμπεριλαμβανομένου του Ντόναλντ Τραμπ.

Το εύθραυστο προπύργιο ενάντια στην καταστροφή

Το διεθνές δίκαιο και οι διεθνείς κανόνες δεν πρέπει να υπερεκτιμούνται ηθικά ως «τάξη βασισμένη σε αξίες», αλλά είναι εξαιρετικά σημαντικοί ως μηχανισμοί περιορισμού του κινδύνου μεγάλων πολέμων. Συμβάλλουν στο να διασφαλίσουν ότι τα ανταγωνιστικά συμφέροντα και οι αντιπαλότητες μεταξύ των κρατών δεν θα ξεφύγουν από τον έλεγχο.

Ο Α’ και ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν συνέπειες ενός πολυπολικού κόσμου ανταγωνιστικών μεγάλων δυνάμεων. Ένας πολυπολικός κόσμος δεν οδηγεί σε ένα ειρηνικό σύστημα ξεχωριστών σφαιρών επιρροής· στην καλύτερη περίπτωση, γίνεται ένας κόσμος βαριά οπλισμένης αποτροπής, με τον μόνιμο κίνδυνο της ανεξέλεγκτης στρατιωτικής κλιμάκωσης. Η παραβίαση και η απόρριψη του διεθνούς δικαίου και των διεθνών κανόνων καθιστούν τον κόσμο ένα πολύ πιο επικίνδυνο μέρος.

Οι υποστηρικτές του Τραμπ έχουν βάσιμα επιχειρήματα, για τους οποίους δεν είναι συνετό να προκληθεί ο ισχυρός πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών: Οι ΗΠΑ έχουν δίκιο να απαιτούν υψηλότερες αμυντικές δαπάνες από τους συμμάχους του ΝΑΤΟ. Η Ευρώπη πρέπει να πληρώσει για τον πόλεμο στην Ουκρανία, καθώς πρόκειται σε μεγάλο βαθμό για ευρωπαϊκό πρόβλημα. Η Ευρώπη πρέπει να αποδεχτεί υψηλότερους δασμούς για να κρατήσει τις ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ.

Ο βομβαρδισμός του Ιράν είναι παράνομος, αλλά στοχεύει ένα φρικτό καθεστώς. Γιατί να χαλάσουμε τις σχέσεις μας με τον Τραμπ για τον Μαδούρο; Και δεν αξίζει να προκαλέσουμε τις ΗΠΑ για να υπερασπιστούμε ό,τι έχει απομείνει από το αποικιακό παρελθόν της Δανίας. Το να επαινέσουμε τον Τραμπ ως υπεράνθρωπο και να ικανοποιήσουμε το «εγώ» του φαίνεται ένα μικρό τίμημα για να αποφύγουμε το να στραφεί εναντίον της Ευρώπης.

Η παραχώρηση ακολουθεί μια νέα παραχώρηση, πάντα με την ελπίδα ότι η τελευταία θα ικανοποιήσει τελικά τον Τραμπ. Ωστόσο, ο κατευναστής χάνει κάθε φορά περισσότερο σεβασμό στα μάτια των κατευναζόμενων, και οι απαιτήσεις γίνονται όλο και πιο εξωφρενικές. Αυτοί οι «προσεκτικοί» ηγέτες είναι ντροπή για τον λαό τους, ο οποίος βλέπει ότι δεν κυβερνάται από πολιτικούς αλλά από «άθλιους λακέδες», τονίζει χαρακτηριστικά ο συγγραφέας.

Ο Τραμπ εννοεί και κάνει ό,τι λέει. Η καταστροφή της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι αναπόσπαστο μέρος της αντίληψής του για μια νέα παγκόσμια τάξη. Η Ευρώπη, με τον πολυμερή χαρακτήρα της που βασίζεται σε κανόνες και τις δημοκρατίες της, που παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανέπαφες, είναι το σημαντικότερο αντίπαλο μοντέλο στον πολυπολικό χαρακτήρα των μεγάλων δυνάμεων. Ο αγώνας για την Ευρώπη είναι ένα συμφέρον που οι ΗΠΑ φαίνεται πλέον να μοιράζονται με την Κίνα και την Ρωσία.

Μια ήπειρος που αυτοκτονεί από φόβο για τον θάνατο

Υπάρχει, για την Ευρώπη – δεδομένων των προφανών αδυναμιών της – εναλλακτική λύση από την κατευναστική στάση απέναντι στον Τραμπ; Επί του παρόντος, η Ευρώπη αυτοκτονεί από φόβο για τον θάνατο! Αντί να φοβάται τα πάντα, η Ευρώπη θα πρέπει να ξεκινήσει με δύο ομολογουμένως αμφισβητήσιμες παραδοχές: η Ρωσία είναι πολύ αδύναμη για να κατακτήσει την Ευρώπη. Οι ΗΠΑ είναι πολύ αδύναμες για να κυριαρχήσουν στον κόσμο.

Με πολιτική βούληση, η Ευρώπη είναι αρκετά ισχυρή για να βοηθήσει την Ουκρανία να υπερασπιστεί την ανεξαρτησία της. Ναι, θα είναι μια πικρή και εύθραυστη ειρήνη για την Ουκρανία, αλλά μπορεί να κερδίσει την ειρήνη όσο παραμένει ένα ανεξάρτητο κράτος που ενσωματώνεται στην Ευρώπη.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, η Ευρώπη πρέπει να γίνει ο άξονας μιας νέας έννοιας της μη ευθυγράμμισης. Παραμένει το φως της ελπίδας ότι η δημοκρατία – αυτή η εγγενώς εύθραυστη μορφή διακυβέρνησης, που προσφέρει τα καλύτερα για τους πολίτες της – μπορεί να επιβιώσει από την παγκόσμια επίθεση που αντιμετωπίζει.

Το να προσκαλέσουμε μεγάλες δημοκρατικές χώρες, όπως η Βραζιλία, το Μεξικό, ο Καναδάς, η Ιαπωνία, η Νότια Αφρική και ίσως ακόμα και η Ινδία, σε μια συμμαχία που υποστηρίζει την ιδέα του πολυμερισμού έναντι του πολυπορισμού, θα ήταν μια καλύτερη στρατηγική από το να ελπίζουμε ότι ο Τραμπ δεν εννοεί αυτό που λέει. Αυτές οι χώρες μαζί είναι αρκετά μεγάλες για να αποτελέσουν αντίβαρο.

Η Ευρώπη δεν θα είναι σε θέση να δημιουργήσει συμμαχίες, αν δεν είναι διατεθειμένη να προσφέρει κάτι σε αντάλλαγμα. Επίσης, η πρόταση του Γερμανού καγκελαρίου προς τον Τραμπ – «αν δεν επιθυμείτε να συνεργαστείτε με την Ευρώπη, τουλάχιστον κάντε την Γερμανία συνεργάτη σας» – δεν συμβάλλει στην προώθηση της ευρωπαϊκής ενότητας.

Για να αντιμετωπίσει τις παγκόσμιες προκλήσεις, η Ευρώπη χρειάζεται ισχυρούς θεσμούς και λήψη αποφάσεων με πλειοψηφία σε βασικούς τομείς πολιτικής. Ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να πείσουν τους πολίτες τους πως είναι δυνατό και επιθυμητό να υπερασπιστούμε τις κοινωνίες μας.

Οι οικονομικές και ρυθμιστικές πολιτικές, που έχουν υπονομεύσει τα κράτη πρόνοιας, επέτρεψαν την άνευ προηγουμένου φοροδιαφυγή των πλουσίων, αποξένωσαν τους πολίτες από τις πολιτικές και οικονομικές ελίτ και κατέστρεψαν τη δημοκρατία από μέσα, πρέπει να αντικατασταθούν από πολιτικές χωρίς αποκλεισμούς για κοινή ευημερία.

Η επέκταση των αμυντικών δυνατοτήτων και η αύξηση της ανθεκτικότητας είναι ασυμβίβαστες με τις οικονομίες όπου ο νικητής τα παίρνει όλα. Είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό το γεγονός ότι οι ηγέτες των επιχειρήσεων απαιτούν περαιτέρω περικοπές στους φόρους, στα δικαιώματα των εργαζομένων και στις παροχές του κράτους πρόνοιας, σε μια στιγμή που η εθνική ενότητα, η βασική δικαιοσύνη και ο γνήσιος πατριωτισμός – που σημαίνει να υπερασπίζεσαι την ειρήνη, την ελευθερία, τη δημοκρατία και την κοινωνική δικαιοσύνη – έχουν καταστεί ζητήματα επιβίωσης της Ευρώπης.

in.gr

Πέρυσι τα πράγματα δεν πήγαν όπως ήλπιζε ο Μπιλ Γκέιτς. Παρά τα δισεκατομμύρια που έχει δώσει σε προγράμματα υγείας, εκπαίδευσης και κλιματικής δράσης, η μείωση της διεθνούς βοήθειας από την κυβέρνηση Τραμπ φρέναρε την πρόοδο σε κρίσιμους δείκτες. Στο φετινό του γράμμα, ο Γκέιτς παραμένει αισιόδοξος, αλλά αναγνωρίζει τις δυσκολίες και τις αντιφάσεις της φιλανθρωπίας σε παγκόσμια κλίμακα.

Ο συνιδρυτής της Microsoft έχει επικρίνει το καθεστώς περικοπών, μεγάλο μέρος του οποίου εφαρμόστηκε από το Τμήμα Κυβερνητικής Αποτελεσματικότητας των ΗΠΑ (DOGE) του Έλον Μασκ. Προειδοποίησε ότι η δράση αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει άμεσα στον θάνατο παιδιών, ισχυρισμός για τον οποίο ο CEO της Tesla, Μασκ, ζήτησε αποδείξεις.

Στο ετήσιο γράμμα του φέτος, ο ιδρυτής του Gates Foundation ήταν αισιόδοξος αλλά ειλικρινής, γράφοντας: «Πιστεύω ότι ο κόσμος θα συνεχίσει να βελτιώνεται — αλλά σήμερα είναι πιο δύσκολο να το διακρίνει κανείς από ό,τι ήταν εδώ και πολύ καιρό».

Πρόσθεσε: «Το πιο ανησυχητικό για μένα είναι το γεγονός ότι πέρυσι ο κόσμος έκανε βήματα προς τα πίσω σε ένα βασικό δείκτη προόδου: τον αριθμό των παιδιών κάτω των πέντε ετών που πεθαίνουν. Την τελευταία 25ετία, αυτοί οι θάνατοι μειώνονταν πιο γρήγορα από οποιοδήποτε άλλο σημείο στην ιστορία. Αλλά το 2025 αυξήθηκαν για πρώτη φορά τον αιώνα, από 4,6 εκατομμύρια το 2024 σε 4,8 εκατομμύρια το 2025 — μια αύξηση που προκλήθηκε από τη μειωμένη υποστήριξη των πλούσιων χωρών προς τις φτωχές», σύμφωνα με το Fortune.

Ανησυχητικά τα ευρήματα έκθεσης

Τον προηγούμενο μήνα, η Έκθεση Goalkeepers του Gates Foundation αποκάλυψε ότι άλλα 12,5 εκατομμύρια παιδιά θα μπορούσαν να πεθάνουν μέχρι το 2045 εάν η αναπτυξιακή βοήθεια για την υγεία (συμπεριλαμβανομένων των κρατικών δαπανών) μειωθεί κατά 20% σε σχέση με τα επίπεδα του 2024, σύμφωνα με ειδική μοντελοποίηση βασισμένη σε δεδομένα από το Institute for Health Metrics and Evaluation.

«Ο κόσμος έκανε βήματα προς τα πίσω σε ένα βασικό δείκτη προόδου: τον αριθμό των παιδιών κάτω των πέντε ετών που πεθαίνουν»

«Φίλοι και συνάδελφοι με ρωτούν συχνά πώς παραμένω αισιόδοξος σε μια εποχή με τόσες προκλήσεις και τόση πόλωση», έγραψε ο Γκέιτς. «Η απάντησή μου είναι αυτή: παραμένω αισιόδοξος γιατί βλέπω τι μπορεί να φέρει η καινοτομία επιταχυνόμενη από την τεχνητή νοημοσύνη».

Όμως αυτή η αισιοδοξία συνοδεύεται από προθεσμία, ή όπως λέει ο Γκέιτς, «υπάρχουν υποσημειώσεις στην αισιοδοξία μου».

«Τα επόμενα πέντε χρόνια θα είναι δύσκολα καθώς θα προσπαθούμε να επανέλθουμε στην πορεία και να κλιμακώσουμε νέα εργαλεία που σώζουν ζωές», συνέχισε ο Γκέιτς. «Όσο δύσκολο και αν ήταν πέρυσι, δεν πιστεύω ότι θα ξαναγυρίσουμε στην εποχή του Μεσαίωνα».

«Πιστεύω ότι μέσα στην επόμενη δεκαετία, όχι μόνο θα επαναφέρουμε τον κόσμο σε σωστή πορεία αλλά θα εισέλθουμε σε μια νέα εποχή πρωτοφανούς προόδου».

Χρηματοδότηση των κενών

Το 2025, ο Γκέιτς ανακοίνωσε το φιλόδοξο σχέδιο των 200 δισεκατομμυρίων δολαρίων: Δωρίζει «στην ουσία όλη του την περιουσία» — περίπου 100 δισεκατομμύρια δολάρια — στο ίδρυμά του. Ήταν η μεγαλύτερη φιλανθρωπική δέσμευση στη σύγχρονη ιστορία και συνοδευόταν από όρους. Τα κεφάλαια (από το τρέχον αποθεματικό και την προβλεπόμενη ανάπτυξη) πρέπει να δαπανηθούν τα επόμενα 20 χρόνια.

Αν και η ανακοίνωση έγινε φέτος, οι προθέσεις του ήταν σαφείς εδώ και πολλά χρόνια. Το 2010, ο Γκέιτς, η τότε σύζυγός του Μελίντα Φρεντς Γκέιτς και ο συνιδρυτής της Berkshire Hathaway, Γουόρεν Μπάφετ, εγκαινίασαν το Giving Pledge, αναλαμβάνοντας δημόσια δέσμευση για τη φιλανθρωπία, που από τότε έχουν υπογράψει και άλλοι, όπως η φιλάνθρωπος Μακένζι Σκοτ και ο CEO της Airbnb, Μπράιαν Τσέσκι.

Σε μια προσπάθεια να γεφυρώσει το κενό στη χρηματοδότηση από κυβερνήσεις, ο Γκέιτς καλεί και άλλους πλούσιους φιλάνθρωπους. Έγραψε: «Αυτή η ιδέα του να αντιμετωπίζεις τους άλλους όπως θέλεις να σε αντιμετωπίζουν δεν αφορά μόνο τις πλούσιες χώρες που παρέχουν βοήθεια. Πρέπει επίσης να περιλαμβάνει τη φιλανθρωπία από πλούσιους για να βοηθούν όσους έχουν ανάγκη — τόσο εσωτερικά όσο και παγκοσμίως — η οποία πρέπει να αυξηθεί γρήγορα σε έναν κόσμο με ρεκόρ δισεκατομμυριούχων και ακόμη και εκατομμυριούχων εκατομμυρίων».

Μια έκθεση για τους δισεκατομμυριούχους από την Oxfam, που δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο του 2025, αποκάλυψε ότι το 2024 ο αριθμός τους ανέβηκε σε 2.769 από 2.565 έναν χρόνο νωρίτερα. Προβλέπει επίσης ότι τουλάχιστον πέντε άτομα θα φτάσουν στο επίπεδο τρισεκατομμυριούχου σε δέκα χρόνια.

Ο Γκέιτς πρόσθεσε: «Ξέρω ότι οι περικοπές δεν θα αναιρεθούν μέσα σε μια νύχτα, παρόλο που η βοήθεια αντιπροσώπευε λιγότερο από 1% του ΑΕΠ ακόμη και στις πιο γενναιόδωρες χώρες. Αλλά είναι κρίσιμο να αποκαταστήσουμε μέρος της χρηματοδότησης».