Στο διεθνές προσκήνιο έρχεται ο ρόλος ελληνικών ναυτιλιακών ομίλων και διεθνών εμπόρων πετρελαίου (commodity traders) στην τροφοδοσία του Ισραήλ με αργό πετρέλαιο εν μέσω των στρατιωτικών επιχειρήσεων στη Γάζα.

Σύμφωνα με αποκαλυπτική έκθεση των ερευνητικών οργανισμών Oil Change International (OCI) και Centre for Research on Multinational Corporations (SOMO), η οποία στηρίχθηκε σε ανάλυση ναυτιλιακών δεδομένων από την εταιρεία Data Desk, δύο ιδιωτικές εταιρείες εμπορίας —η Vitol και η νεοσυσταθείσα Heritage Petroleum FZCO με έδρα τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα— διακίνησαν από τα τέλη του 2023 έως τα μέσα του 2026 τουλάχιστον 22 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου προς τα ισραηλινά λιμάνια της Ασκελόν και της Χάιφας, καλύπτοντας περίπου το 11% των συνολικών εισαγωγών της χώρας.

Κομβικό ρόλο στην εκτέλεση αυτών των θαλάσσιων δρομολογίων διαδραμάτισαν δεξαμενόπλοια υπό τη διαχείριση της Kyklades Maritime Corporation και την ιδιοκτησία θυγατρικών της εισηγμένης Okeanis Eco Tankers Corp. —εταιρειών που ανήκουν στα επιχειρηματικά συμφέροντα της οικογένειας Αλαφούζου—, καθώς και της Thenamaris Ships Management. Μεγάλο μέρος των φορτίων αυτών αναχώρησε από τον τουρκικό τερματικό σταθμό του Τσεϊχάν, παρά την επίσημη απόφαση της Τουρκίας να αναστείλει κάθε εμπορική συναλλαγή με το Ισραήλ.

Οι ενδιάμεσοι του πετρελαϊκού εμπορίου: Η άνοδος των Vitol και Heritage Petroleum

Ενώ το δημόσιο ενδιαφέρον για την τροφοδοσία του Ισραήλ επικεντρωνόταν μέχρι πρότινος σε πολυεθνικούς κολοσσούς εξόρυξης (BP, Chevron, ExxonMobil, Shell), η έκθεση «Behind the Barrel» εστιάζει στους ενδιάμεσους διαπραγματευτές (traders). Οι συγκεκριμένες εταιρείες αγοράζουν το αργό πετρέλαιο από τους παραγωγούς και αναλαμβάνουν τη ναύλωση των πλοίων σε καθεστώς FOB (free on board), απορροφώντας τα κόστη και τους κινδύνους της θαλάσσιας μεταφοράς μέχρι τον τελικό προορισμό.

Βάσει των στοιχείων της βάσης δεδομένων Kpler, η Vitol τετραπλασίασε τις παραδόσεις της προς το Ισραήλ το 2025 σε σχέση με τον μέσο ετήσιο όρο της περιόδου 2020–2024, αποτελώντας τον μεγαλύτερο επώνυμο ναυλωτή αργού πετρελαίου προς τη χώρα. Παράλληλα, η Heritage Petroleum FZCO, η οποία ιδρύθηκε τον Δεκέμβριο του 2023 στην ελεύθερη ζώνη DMCC του Ντουμπάι, ξεκίνησε να ναυλώνει φορτία προς το Ισραήλ τον Νοέμβριο του 2024, καταλαμβάνοντας ταχύτατα τη δεύτερη θέση μεταξύ των καταγεγραμμένων προμηθευτών.

Συνολικά, οι δύο εταιρείες παρέδωσαν 22 εκατομμύρια βαρέλια στην κρατική ισραηλινή εταιρεία διαχείρισης αγωγών Europe Asia Pipeline Company (EAPC) στην Ασκελόν, ενώ η Heritage παρέδωσε επιπλέον 500.000 βαρέλια απευθείας στο διυλιστήριο Bazan στη Χάιφα.

Ο στόλος της μεταφοράς: Η παρουσία των Kyklades Maritime, Okeanis και Thenamaris

Η έρευνα καταγράφει ότι η φυσική μεταφορά των ποσοτήτων αυτών βασίστηκε κατεξοχήν σε πλοία ελληνικής διαχείρισης και ιδιοκτησίας:

• Vitol: Και τα 16 φορτία αργού πετρελαίου που ναύλωσε η εταιρεία προς το Ισραήλ μεταξύ Οκτωβρίου 2023 και Ιουνίου 2026 μεταφέρθηκαν με δεξαμενόπλοια ελληνικών συμφερόντων. Εξ αυτών, εννέα φορτία πραγματοποιήθηκαν με πλοία υπό τη διαχείριση της Kyklades Maritime Corporation και ιδιοκτησίας θυγατρικών της Okeanis Eco Tankers Corp. (συμφερόντων της οικογένειας Αλαφούζου), ενώ πέντε φορτία μεταφέρθηκαν με πλοία υπό τη διαχείριση της Thenamaris Ships Management.

• Heritage Petroleum: Και τα δέκα καταγεγραμμένα φορτία αργού πετρελαίου που ναύλωσε η Heritage από τον Νοέμβριο του 2024 έως τον Απρίλιο του 2026 μεταφέρθηκαν αποκλειστικά με δεξαμενόπλοια υπό τη διαχείριση της Kyklades Maritime Corporation, εκ των οποίων τα έξι ανήκαν σε θυγατρικές της Okeanis Eco Tankers Corp.

Στον κατάλογο των πλοίων που εκτέλεσαν τα συγκεκριμένα δρομολόγια περιλαμβάνονται τα δεξαμενόπλοια Kimolos, Nissos Serifos, Nissos Christiana, Milos, Folegandros, Poliegos, Vilamoura, Seafaith, Seabliss, Seacalm και P. Bel Air.

Σε αίτημα των ερευνητών για τοποθέτηση, η Thenamaris Ships Management απάντησε ότι:

«Συμμορφώνεται με το διεθνές δίκαιο και τις κυρώσεις και, ως πάγια πολιτική, δεν σχολιάζει εμπορικά ή επιχειρησιακά ζητήματα».

Από την πλευρά της, η Kyklades Maritime Corporation είχε επισημάνει στο παρελθόν σε σχετικά δημοσιεύματα διεθνών μέσων ότι:

«Δεν σχολιάζει εμπορικές λειτουργίες, αλλά ακολουθεί όλους τους διεθνείς νόμους και τις ισχύουσες κυρώσεις».

Η παράκαμψη του τουρκικού εμπάργκο μέσω του τερματικού σταθμού στο Τσεϊχάν

Κεντρικό σημείο προβληματισμού στην έκθεση αποτελεί το γεγονός ότι το σύνολο των δέκα φορτίων που ναύλωσε η Heritage Petroleum προς το Ισραήλ αναχώρησε από το τουρκικό λιμάνι του Τσεϊχάν, μεταφέροντας αργό πετρέλαιο αζέρικης προέλευσης (Azeri BTC) που φτάνει στην Τουρκία μέσω του αγωγού Μπακού – Τιφλίδα – Τσεϊχάν.

Η εμπορική αυτή ροή αναπτύχθηκε ενώ η Τουρκία είχε ανακοινώσει επίσημα, στις 2 Μαΐου 2024, την αναστολή κάθε εμπορικής δραστηριότητας με το Ισραήλ εξαιτίας του πολέμου στη Γάζα. Παρότι οι τουρκικές αρχές διαβεβαίωναν τον Νοέμβριο του 2024 ότι οι εξαγωγείς στο Τσεϊχάν συμμορφώνονται με την απαγόρευση και δεν φορτώνουν πετρέλαιο με τελικό προορισμό το Ισραήλ, τα στοιχεία των βάσεων Kpler και LSEG, οι επιθεωρήσεις του Port State Control και δορυφορικές εικόνες κατέγραψαν την προσέγγιση και εκφόρτωση των πλοίων στα ισραηλινά λιμάνια.

Επιπλέον, η Heritage απέκτησε εντός του 2024 τον πλήρη έλεγχο δύο ναυτιλιακών εταιρειών πρακτόρευσης στην Κωνσταντινούπολη —της Shiptech Maritime Ltd και της Limosa Trading Logistics Inc. Απαντώντας για λογαριασμό τόσο της ίδιας όσο και της Heritage, η Shiptech δήλωσε ότι ουδέποτε παραβίασαν το τουρκικό εμπάργκο και ότι δεν συμμετείχαν «στην πώληση, αγορά, μεταφορά ή εμπορία αργού πετρελαίου με το Ισραήλ», αποφεύγοντας ωστόσο να διευκρινίσει εάν παρείχε υπηρεσίες εξυπηρέτησης στα συγκεκριμένα πλοία κατά τη φόρτωσή τους στο Τσεϊχάν.

Από το αργό πετρέλαιο στα πολεμικά καύσιμα και το διεθνές δίκαιο

Το εισαγόμενο πετρέλαιο διαδραματίζει ζωτικό ρόλο στη στρατιωτική λειτουργία του Ισραήλ, δεδομένου ότι η χώρα εισάγει το 97% του αργού που καταναλώνει. Μέσω του δικτύου αγωγών της κρατικής EAPC, το πετρέλαιο μεταφέρεται από την Ασκελόν στα διυλιστήρια της Χάιφας και του Ασντόντ.

Η έκθεση υπενθυμίζει ότι ο όμιλος Bazan, ιδιοκτήτης του διυλιστηρίου της Χάιφας, έχει αναφέρει επισήμως στις οικονομικές εκθέσεις του 2024 και 2025 ότι προμηθεύει καύσιμα ντίζελ και αποστάγματα στις ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις (IDF), αναφέροντας σε σχετικό βίντεο:

«Ακόμη και σε περιόδους έκτακτης ανάγκης, η πύλη μας είναι ανοιχτή σε όλους, παρέχοντας καύσιμα μεταφορών στον ενεργειακό τομέα και στον στρατό».

Αντίστοιχα, το διυλιστήριο του Ασντόντ παράγει καύσιμα αεριωθουμένων, με τον κύριο αγοραστή του, την εταιρεία Paz Group, να διατηρεί σύμβαση με το ισραηλινό Υπουργείο Άμυνας για τον ανεφοδιασμό στρατιωτικών αεροσκαφών σε επτά αεροπορικές βάσεις.

Επικαλούμενοι τη γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης (ICJ) του Ιουλίου 2024 —η οποία καλεί τα κράτη να απέχουν από οικονομικές συναλλαγές που παγιώνουν την παράνομη κατοχή των παλαιστινιακών εδαφών— καθώς και τη Σύμβαση για την Πρόληψη της Γενοκτονίας, οι συντάκτες της έκθεσης επισημαίνουν τις νομικές ευθύνες των χωρών υπό τη δικαιοδοσία των οποίων λειτουργούν οι ναυτιλιακές εταιρείες και οι έμποροι καυσίμων. Όπως σημειώνεται, τα κράτη οφείλουν να ρυθμίζουν τη δραστηριότητα των οντοτήτων τους ώστε να μην συμβάλλουν σε παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου, ενώ εγείρεται και το ζήτημα της εταιρικής συνευθύνης (complicity) για παροχή υλικής υποστήριξης που έχει ουσιώδη επίδραση σε παράνομες πράξεις.

Διαβάστε όλη την έκθεση ΕΔΩ