Την τελευταία φορά που η Ισπανία έφτασε στον τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου, είχε μια ομάδα που απαρτιζόταν από παίκτες από την περιοχή της Καταλονίας. Τσάβι, Πουγιόλ , Πικέ και Σέρχιο Μπουσκέτς, ήταν βασικοί στην ομάδα που νίκησε την Ολλανδία στον τελικό του 2010 στο Γιοχάνεσμπουργκ.

Την ίδια περίοδο οι Καταλανοί ηγέτες είχαν αρχίσει να διατυπώνουν τις έντονες αντιδράσεις τους για τις εξουσίες που τους έκοψε η κεντρική διοίκηση. Όπως αναφέρει σήμερα το POLITICO σε ανάλυσή του, αλλά και άλλα διεθνή ΜΜΕ, δεκαέξι χρόνια αργότερα, η αμφισβήτηση της εδαφικής ενότητας της Ισπανίας από την Καταλονία και τη Χώρα των Βάσκων, έχει ξεθωριάσει. Και μάλιστα, η εθνική ποδοσφαίρου της χώρας που σήκωσε το δεύτερο παγκόσμιο τρόπαιο στην ιστορία της, απηχεί μια ενότητα που ξεπερνά πολιτικές αντιδικίες.

Βάσκοι και Καταλανοί ήταν η πλειοψηφία της σύνθεσης της ομάδας, η οποία δεν είχε ούτε έναν παίκτη από τη Ρεάλ Μαδρίτης.

Η σημερινή ομάδα στηρίζεται σε 9 Καταλανούς παίκτες (όπως οι Λαμίν Γιαμάλ, Πάου Κουμπαρσί, Μαρκ Κουκουρέγια και Ντάνι Όλμο). Επίσης, η ομάδα διαθέτει 7 Βάσκους παίκτες (όπως οι Ουνάι Σιμόν, Νίκο Γουίλιαμς, Μικέλ Μερίνο, Μάρτιν Θουμπιμέντι).

Ο ίδιος ο 64χρονος προπονητής Ντε λα Φουέντε αναδείχθηκε από τις ακαδημίες νέων της Αθλέτικ Μπιλμπάο.

Πρακτικά λοιπόν, όταν ένας Βάσκος ή ένας Καταλανός βλέπει την εθνική, δεν βλέπει την ομάδα της “Μαδρίτης”, αλλά τα “δικά του παιδιά” να πρωταγωνιστούν και να κρίνουν τους τίτλους. Επίσης, οι παίκτες της νέας γενιάς (γεννημένοι μετά το 2000, όπως ο Γιαμάλ) δεν κουβαλούν τα πολιτικά τραύματα του παρελθόντος.

“Δεν είναι ότι το αίσθημα υπέρ της ανεξαρτησίας έχει εξαφανιστεί, αλλά κανείς δεν το βλέπει ως προτεραιότητα αυτή τη στιγμή”, δήλωσε στο POLITICO η Λόλα Γκαρσία, αρθρογράφος στην κεντρώα εφημερίδα La Vanguardia της Καταλονίας. Η δε κυβέρνηση Σάντσεθ προσπαθεί να καρπωθεί αυτής της κατάστασης, κάνοντας λόγο για επίτευξη κανονικότητας και έκφραση ενότητας, απέναντι σε μια ταραγμένη περίοδο που προηγήθηκε, όταν και οι περιφέρειες ξεσηκώθηκαν υπό το βάρος των οικονομικών αδικιών απέναντί τους. 

Όπως επισημαίνει σωστά το POLITΙCO η καταλανική επιρροή στην ποδοσφαιρική κουλτούρα των Ισπανών ξεκίνησε με τον Γιόχαν Κρόιφ ως προπονητή στην Μπαρτσελόνα. Ο Κρόιφ εισήγαγε ένα μοντέλο παιχνιδιού βασισμένο στις γρήγορες, τριγωνικές πάσες και την ψυχραιμία, αντικαθιστώντας το physical game ως ίσχυε.

Στη συνέχεια ο Πεπ Γκουαρδιόλα χρησιμοποίησε το πλάνο του Κρόιφ δίνοντας προτεραιότητα στην πάσα και το ασφυκτικό πρεσάρισμα, οδηγώντας την Μπαρτσελόνα (2008-2012) στην απόλυτη κυριαρχία. Η αξία του καταλανικού ποδοσφαίρου παραμένει στα ύψη, με την Μπαρτσελόνα να παράγει συνεχώς παγκόσμιας κλάσης παίκτες μέσω της ακαδημίας La Masia.

Παράλληλα, η βασκική επιρροή αυξάνεται. Ο Μικέλ Ογιαρθάμπαλ και ο Νίκο Γουίλιαμς, πέτυχαν τα γκολ της Ισπανίας στον τελικό του Euro 2024 κόντρα στην Αγγλία. Ο Βάσκος Αρτέτα πάει περίφημα με την Άρσεναλ στην Αγγλία.

Η τελευταία εικοσαετία έφερε τις μεγαλύτερες επιτυχίες στην εθνική Ισπανίας (τέσσερα Euro και δύο Μουντιάλ στους άνδρες, ένα Μουντιάλ στις γυναίκες). Η καταλανική δυσαρέσκεια κορυφώθηκε το 2017 με το δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία το οποίο η Μαδρίτη έκρινε παράνομο. Πολιτικοί φυλακίστηκαν η Μαδρίτη επέβαλε προσωρινά απευθείας έλεγχο στην περιοχή και ο τοπικός ηγέτης Κάρλες Πουτζντεμόν, κατέφυγε στο Βέλγιο. Σήμερα οι διώξεις έχουν σταματήσει, οι προφυλακισμένοι είναι ελεύθεροι και τα πράγματα έχουν ηρεμήσει χάρη στην αμνηστία της σοσιαλιστικής κυβέρνησης του Πέδρο Σάντσεθ.

Πρόσφατα, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης δικαίωσε τον Πουτζντεμόν, ανατρέποντας τις προσπάθειες των ισπανικών δικαστηρίων να τον εξαιρέσουν από την αμνηστία. Η απόφαση αυτή ανοίγει οριστικά τον δρόμο για την επιστροφή του στην Ισπανία.

Η δημοσιογράφος και αναλύτρια Λ. Γκαρσία δηλώνει στο POLITICO πως οι Καταλανοί πλέον ανησυχούν περισσότερο για τη στέγαση, καθώς η στεγαστική κρίση και η κατακόρυφη αύξηση των ενοικίων αποκλείουν πολλούς κατοίκους της περιοχής – αλλά και ολόκληρης της Ισπανίας – από την αγορά ακινήτων. Η μετανάστευση αποτελεί επίσης μια αυξανόμενη πηγή ανησυχίας, κάτι που είναι γόνιμο έδαφος για το νέο ακροδεξιό κόμμα, την “Καταλανική Συμμαχία” (Aliança Catalana). Το συγκεκριμένο κόμμα προωθεί ένα ιδιαίτερο κράμα αντιμεταναστευτικής πολιτικής και καταλανικού εθνικισμού. Ωστόσο, παρότι τάσσεται ανοιχτά υπέρ της ανεξαρτησίας, δεν υπόσχεται να ηγηθεί μιας νέας αποσχιστικής κίνησης.

Την ίδια ώρα τα αποσχιστικά κόμματα είναι πλέον διχασμένα.

“Μετά το κίνημα της ανεξαρτησίας, αυτό που βλέπουμε είναι μια βαθύτερη ιδεολογική πόλωση μεταξύ Αριστεράς και Δεξιάς” ανάμεσα στις αυτονομιστικές δυνάμεις, δήλωσε στο POLITICO ο Φρανσέσκ-Μαρκ Άλβαρο, βουλευτής του ισπανικού Κογκρέσου με την αυτονομιστική “Καταλανική Ρεπουμπλικανική Αριστερά”.

Το κόμμα αυτό υιοθετεί πλέον μια σαφώς πιο μετριοπαθή προσέγγιση στο ζήτημα της ανεξαρτησίας σε σχέση με το συντηρητικό κόμμα “Μαζί για την Καταλονία” του Πουτζδεμόν και την ακροαριστερή “Υποψηφιότητα Λαϊκής Ενότητας”.

Οι Βάσκοι έχουν το δικό τους, μακροχρόνιο εθνικό κίνημα, με ορισμένα από τα παραδοσιακά κόμματα τοπικής εξουσίας να στηρίζουν τον στόχο της ανεξαρτησίας. Ωστόσο, όπως ακριβώς συνέβη και στην Καταλονία, το ζήτημα αυτό έχει περάσει πλέον σε δεύτερη μοίρα.

Το 2011, η ένοπλη βασκική αυτονομιστική οργάνωση ETA ανακοίνωσε οριστική κατάπαυση του πυρός και το 2018 αυτοδιαλύθηκε. Σε αντίθεση με την Καταλονία, το ζήτημα της εθνικής κυριαρχίας στη Χώρα των Βάσκων ήταν κυριολεκτικά ζήτημα ζωής και θανάτου: Η ETA σκότωσε 853 ανθρώπους κατά τη διάρκεια μιας τετραετούς εκστρατείας βίας, κατά την οποία έδρασαν επίσης παρακρατικές ομάδες.

“Η βασκική κοινωνία βρίσκεται ακόμα σε μια φάση που θέλει απλώς να αφήσει πίσω της όσα συνέβησαν”, δήλωσε η Γκαρσία. “Ήταν πάρα πολλά τα χρόνια τρομοκρατίας και ο κόσμος προτιμά να τα ξεχάσει εντελώς”.

Το μετριοπαθές “Βασκικό Εθνικιστικό Κόμμα” ηγείται της κυβέρνησης συνασπισμού στην περιφέρεια, ενώ το πιο ριζοσπαστικό αυτονομιστικό κόμμα “EH Bildu” αποτελεί την αξιωματική αντιπολίτευση. Καθώς οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η υποστήριξη για τη βασκική ανεξαρτησία αγγίζει μόλις το 23%, και με τις μνήμες από την αποτυχία του καταλανικού εγχειρήματος να παραμένουν νωπές, κανένα από τα δύο κόμματα δεν θέτει σε προτεραιότητα το εδαφικό ζήτημα.

Ο Σαντιάγο Σεγουρόλα, αθλητικός συντάκτης και ερευνητής που εξετάζει τη στενή σχέση ποδοσφαίρου και πολιτικής, περιγράφει μια νοοτροπία “γαλατικού χωριού του Αστερίξ” στη Χώρα των Βάσκων, μια περιοχή με πληθυσμό μόλις δύο εκατομμυρίων, όπου το πάθος για το ποδόσφαιρο αγγίζει τα όρια της θρησκευτικής λατρείας.

Το στάδιο “Ιπουρούα” της Εϊμπάρ είναι κυριολεκτικά “σκαρφαλωμένο” στην πλαγιά ενός βουνού, χτισμένο πάνω στα ερείπια που άφησαν οι βομβαρδισμοί των γερμανικών και ιταλικών αεροσκαφών κατά τη διάρκεια του Ισπανικού Εμφυλίου.

Ο πιο επιτυχημένος σύλλογος της περιοχής, η Αθλέτικ Μπιλμπάο, αποτελεί αναμφίβολα τον κύριο εκφραστή των Βάσκων.

Η ομάδα ακολουθεί μια απαρέγκλιτη φιλοσοφία. Αποκτά αποκλειστικά παίκτες που είτε έχουν αναδειχθεί από τις ακαδημίες της είτε έχουν γεννηθεί ή αγωνιστεί σε συλλόγους της ισπανικής και γαλλικής Χώρας των Βάσκων, καθώς και της Ναβάρα. Για παράδειγμα, ο γαλλικής καταγωγής Αϊμερίκ Λαπόρτ, βασικό στέλεχος της εθνικής Ισπανίας, απέκτησε το δικαίωμα να αγωνιστεί στην Μπιλμπάο λόγω βασκικών οικογενειακών ριζών.

Παρά τον εξαιρετικά αυστηρό αυτόν περιορισμό στις μεταγραφές, η Αθλέτικ Μπιλμπάο παραμένει μία από τις μόλις τρεις ομάδες, μαζί με τη Ρεάλ Μαδρίτης και την Μπαρτσελόνα, που δεν έχουν υποβιβαστεί ποτέ από την πρώτη κατηγορία του ισπανικού πρωταθλήματος.

“Σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο όπου τα σύνορα έχουν καταργηθεί, η Αθλέτικ κράτησε τα δικά της”, δήλωσε ο Σεγουρόλα. “Και κατάφερε να μετατρέψει αυτή την ιδιαιτερότητα σε τεράστιο πλεονέκτημα. Αυτό αποδεικνύει ότι το ποδόσφαιρο είναι κάτι πολύ ανώτερο από μια απλή επιχείρηση”.

Παρά τις μικροεντάσεις, στο Σαν Σεμπαστιάν το κλίμα ήταν πανηγυρικό:

Με την έντονη εξάρτησή της από Καταλανούς και Βάσκους παίκτες, η εθνική ομάδα της Ισπανίας δημιουργεί ένα μεγάλο δίλημμα για τους εθνικιστές αυτών των περιοχών. Στηρίζουν την εθνική ομάδα της χώρας τους ή όχι;

“Τώρα υπάρχει μεγαλύτερη διάθεση να γιορταστούν οι επιτυχίες της εθνικής ομάδας, και μάλιστα με μεγαλύτερη ελευθερία”, δήλωσε η Γκαρσία, “Όχι ότι απαγορευόταν και πριν, αλλά σίγουρα ήταν κοινωνικά κατακριτέο”.

Ο Άλβαρο, ο βουλευτής του αυτονομιστικού καταλανικού κόμματος, αναφέρει ότι έχει φίλους υπέρ της ανεξαρτησίας οι οποίοι υποστηρίζουν την εθνική Ισπανίας παρά τις πολιτικές τους πεποιθήσεις, απλώς και μόνο επειδή απολαμβάνουν να βλέπουν τον Ντάνι Όλμο, τον Μαρκ Κουκουρέγια, τον Πάου Κουμπαρσί, τον Λαμίν Γιαμάλ και άλλους Καταλανούς παίκτες.

Καθώς η επιρροή των Καταλανών και των Βάσκων στην εθνική ομάδα είναι πλέον μεγαλύτερη από ποτέ και οι αυτονομιστικές εντάσεις έχουν εκτονωθεί, φαίνεται πως το ποδόσφαιρο, και όχι η ανεξαρτησία, είναι πλέον το κύριο θέμα συζήτησης στην Ισπανία αυτές τις μέρες του θριάμβου.