Η Δευτέρα σηματοδοτεί την 52η επέτειο από την εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο το 1974, η οποία οδήγησε στη διαίρεση του νησιού.

Πέντε δεκαετίες αργότερα, το Κυπριακό παραμένει μία από τις μακροβιότερες ανεπίλυτες διαφορές στον κόσμο.

Τα Ηνωμένα Έθνη ανακοίνωσαν την περασμένη εβδομάδα ότι ο Αντόνιο Γκουτέρες πρόκειται να επισκεφθεί την Κύπρο από τις 27 έως τις 29 Ιουλίου — η πρώτη επίσκεψη Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ εδώ και 16 χρόνια — σε μια προσπάθεια να πνεύσει νέα ζωή στην αποτελματωμένη ειρηνευτική διαδικασία.

Μια νέα ώθηση του ΟΗΕ για πρόοδο

Η επίσκεψή του σηματοδοτεί την κορύφωση μιας ανανεωμένης πρωτοβουλίας του ΟΗΕ που ξεκίνησε μετά από μια άτυπη διευρυμένη συνάντηση για την Κύπρο η οποία πραγματοποιήθηκε στη Γενεύη τον Μάρτιο.

Έκτοτε, η προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν (Maria Angela Holguin), πραγματοποίησε μια σειρά διαβουλεύσεων σε Κύπρο, Ελλάδα, Τουρκία, Ηνωμένο Βασίλειο και Βρυξέλλες για να αξιολογήσει εάν υπάρχουν οι πολιτικές προϋποθέσεις για την επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων.

Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Κύπρο, ο Γκουτέρες θα πραγματοποιήσει χωριστές συναντήσεις με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη και τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Ερχιουρμάν (Tufan Erhurman).

Στις 29 Ιουλίου, οι δύο ηγέτες αναμένεται να συναντηθούν από κοινού με τον επικεφαλής του ΟΗΕ στην κατοικία του Ειδικού Αντιπροσώπου του ΟΗΕ στην ελεγχόμενη από τα Ηνωμένα Έθνη νεκρή ζώνη.

Πρωτοβουλίες του ΟΗΕ τα τελευταία 25 χρόνια

Η τελευταία φορά που Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ επισκέφθηκε την Κύπρο ήταν το 2010, όταν ο Μπαν Κι-μουν (Ban Ki-moon) επεδίωξε να δώσει πολιτική ώθηση στις διαπραγματεύσεις μεταξύ του τότε Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Δημήτρη Χριστόφια και του Τουρκοκύπριου ηγέτη Μεχμέτ Αλί Ταλάτ.

Και οι δύο ηγέτες προέρχονταν από αριστερά πολιτικά κόμματα που υποστήριζαν μια διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία και θεωρούνταν ευρέως ότι διέθεταν την πολιτική βούληση να επιδιώξουν μια συνολική διευθέτηση.

Αυτή η δυναμική, ωστόσο, εξασθένησε μόλις λίγους μήνες αργότερα, αφού ο Ταλάτ έχασε τις εκλογές για την ηγεσία των Τουρκοκυπρίων από τον Ντερβίς Έρογλου (Dervis Eroglu), ενώ παρέμεναν ανεπίλυτες σημαντικές διαφωνίες σχετικά με τα βασικά κεφάλαια των διαπραγματεύσεων.

Των προσπαθειών του Μπαν είχε προηγηθεί η εντατική ανάμειξη του Κόφι Ανάν (Kofi Annan) μεταξύ 2002 και 2004, όταν ο ΟΗΕ ανέλαβε την πιο φιλόδοξη προσπάθειά του για την επίτευξη μιας συνολικής διευθέτησης του Κυπριακού.

Ο Ανάν ενεπλάκη προσωπικά στις διαπραγματεύσεις, παρουσιάζοντας μια σειρά αναθεωρημένων εκδοχών αυτού που έγινε γνωστό ως Σχέδιο Ανάν.

Η πρωτοβουλία κορυφώθηκε με ταυτόχρονα δημοψηφίσματα τον Απρίλιο του 2004. Η πρόταση εγκρίθηκε από την πλειοψηφία των Τουρκοκυπρίων ψηφοφόρων, αλλά απορρίφθηκε από το 75,8% των Ελληνοκυπρίων ψηφοφόρων.

Δημοσιεύματα στα βρετανικά μέσα ενημέρωσης

Η ανακοίνωση της επίσκεψης του Γκουτέρες έρχεται εν μέσω αναφορών ότι ο ΟΗΕ εξετάζει ένα πιθανό νέο πλαίσιο για την επίλυση του Κυπριακού.

Η συζήτηση απέκτησε δυναμική αφότου η βρετανική εφημερίδα The Independent ανέφερε στις 12 Ιουλίου ότι η Ολγκίν εργαζόταν πάνω σε μια αναθεωρημένη πρόταση διευθέτησης.

Σύμφωνα με την εφημερίδα, το πλαίσιο θα διατηρούσε το συμφωνημένο μοντέλο μιας διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας, όπως ορίζεται στα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, ενώ θα παρείχε σημαντικά μεγαλύτερη αυτονομία στα δύο συνιστώντα κράτη και θα περιόριζε τις εξουσίες της ομοσπονδιακής κυβέρνησης.

Το δημοσίευμα ισχυρίζεται επίσης ότι, ως αντάλλαγμα για αυτή την ευρύτερη αυτονομία, η τουρκοκυπριακή πλευρά αναμένεται να αποδεχθεί εδαφικές προσαρμογές, συμπεριλαμβανομένης της επιστροφής της περίκλειστης πόλης των Βαρωσίων και της κωμόπολης της Μόρφου.

Υποδηλώνει επίσης ότι εξετάζονται νέες διευθετήσεις ασφαλείας που θα επέτρεπαν σε ελληνικά και τουρκικά στρατεύματα να παραμείνουν στο νησί υπό τη διοίκηση του ΝΑΤΟ.

Σύμφωνα με το The Independent, η πρόταση επιδιώκει να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ της ελληνοκυπριακής δέσμευσης για μια ομοσπονδιακή διευθέτηση και της μακροχρόνιας υποστήριξης της Τουρκίας για λύση δύο κρατών.

Ο ΟΗΕ δεν έχει ούτε επιβεβαιώσει ούτε διαψεύσει το δημοσίευμα.

Ερωτηθείς σχετικά, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης δήλωσε ότι «δεν είναι όλα όσα αναφέρει η εφημερίδα ακριβή», προσθέτοντας ότι αναμένει περαιτέρω εξελίξεις το επόμενο διάστημα.

Τι ακολουθεί μετά;

Παρά τις προσδοκίες γύρω από την επίσκεψη του Γκουτέρες, διπλωμάτες αναφέρουν ότι ο άμεσος στόχος του επικεφαλής του ΟΗΕ δεν είναι να συζητήσει ένα προσχέδιο σχεδίου διευθέτησης.

Διπλωματικές πηγές που μίλησαν στην DW πιστεύουν ότι το πιο πιθανό αποτέλεσμα των συναντήσεων την επόμενη εβδομάδα θα είναι η ανακοίνωση μιας νέας άτυπης διευρυμένης συνάντησης που θα φέρει κοντά τους ηγέτες των δύο κοινοτήτων της Κύπρου, εκπροσώπους της Ελλάδας, της Τουρκίας και του Ηνωμένου Βασιλείου —των τριών εγγυητριών δυνάμεων του νησιού βάσει των συνθηκών του 1960— και τον ΟΗΕ.

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, μια τέτοια συνάντηση θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί στα τέλη Αυγούστου ή στις αρχές Σεπτεμβρίου. Σε αντίθεση με προηγούμενες άτυπες συγκεντρώσεις, ωστόσο, λέγεται ότι ο ΟΗΕ επιδιώκει αυτή τη φορά μια πιο δομημένη διαδικασία, με σαφέστερη αλληλουχία βημάτων και καθορισμένο χρονοδιάγραμμα.

Γιατί τώρα;

Παρόλο που η ανανεωμένη ανάμειξη του Γκουτέρες συνδέεται αναπόφευκτα με τους τελευταίους μήνες της δεύτερης θητείας του, η οποία λήγει τον Δεκέμβριο, διπλωματικές πηγές πιστεύουν ότι η τελευταία πρωτοβουλία καθοδηγείται από κάτι περισσότερο από τον περιορισμένο εναπομείναντα χρόνο του στο αξίωμα.

Για πρώτη φορά μετά από χρόνια, πιστεύουν ότι ενδέχεται να διαμορφώνονται οι συνθήκες για έναν ανανεωμένο πολιτικό διάλογο.

Ένας βασικός παράγοντας ήταν η εκλογή του Τουφάν Ερχιουρμάν ως Τουρκοκύπριου ηγέτη τον περασμένο Οκτώβριο. Σε αντίθεση με τον προκάτοχό του, Ερσίν Τατάρ (Ersin Tatar), ο οποίος υποστήριζε τη λύση δύο κρατών, ο Ερχιουρμάν έχει δηλώσει ότι είναι έτοιμος να επαναλάβει τις διαπραγματεύσεις στη βάση μιας διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας.

Αυτή η αλλαγή δεν αντιπροσωπεύει στροφή στην επίσημη πολιτική της Τουρκίας, ούτε επιλύει μακροχρόνιες διαφωνίες σχετικά με την ασφάλεια, τις εγγυήσεις, την πολιτική ισότητα ή τη συνεχιζόμενη παρουσία τουρκικών στρατευμάτων στο νησί.

Έχει δημιουργήσει, ωστόσο, συνθήκες που επιτρέπουν στον ΟΗΕ να δοκιμάσει εάν μια ουσιαστική επιστροφή στις διαπραγματεύσεις είναι πλέον εφικτή.

Ποιος είναι ο ρόλος της ΕΕ;

Ο εκπρόσωπος της κυπριακής κυβέρνησης Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης πιστεύει ότι η επίσκεψη του Γκουτέρες θα πρέπει επίσης να εξεταστεί στο πλαίσιο μιας ευρύτερης αύξησης της διεθνούς διπλαβικής δραστηριότητας για το Κυπριακό.

«Η πρωτοβουλία του Γενικού Γραμματέα, η ισχυρότερη εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ο διορισμός του Εκτελεστικού Αντιπροέδρου Ραφαέλε Φίτο (Raffaele Fitto) ως απεσταλμένου της ΕΕ για την Κύπρο δημιουργούν μια νέα δυναμική», δήλωσε στην DW.

Στις 8 Ιουλίου, ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα (Antonio Costa) και η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν (Ursula von der Leyen) συζήτησαν την πρωτοβουλία του ΟΗΕ με τον Τούρκο Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, προτρέποντας την Άγκυρα να αξιοποιήσει την ανανεωμένη διπλωματική δυναμική στο Κυπριακό.

Λίγες ημέρες αργότερα, η Επιτροπή διορίσε τον Ραφαέλε Φίτο ως ειδικό αντιπρόσωπό της για το Κυπριακό.

Η κίνηση αυτή ερμηνεύτηκε ευρέως ως ένδειξη ότι οι Βρυξέλλες προτίθενται να διαδραματίσουν έναν πιο ουσιαστικό ρόλο στη διαδικασία, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι οποιαδήποτε μελλοντική διευθέτηση πρέπει να είναι πλήρως συμβατή με το δίκαιο της ΕΕ.

Η αυξημένη εμπλοκή της ΕΕ συνδέεται επίσης στενά με την ευρύτερη πορεία των σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας.

Από τη σκοπιά των Βρυξελλών, η πρόοδος στο Κυπριακό θα μπορούσε να διευκολύνει την κινητικότητα σε αρκετούς βασικούς τομείς συνεργασίας με την Άγκυρα.

Αντίθετα, η απουσία προόδου συνεχίζει να αποτελεί ένα από τα κύρια εμπόδια που αποτρέπουν οποιαδήποτε ουσιαστική αναβάθμιση των σχέσεων μεταξύ της ΕΕ και της Τουρκίας.

Επιμέλεια: Aingeal Flanagan

dw.com